Dorastanie - Personalitas

advertisement
Dorastanie
Zespół Personalitas
nad podstawie
Oleszkowicz, A., Senejko, A. (2011). Dorastanie. W: J. Trempała (red.),
Psychologia rozwoju człowieka. Podręcznik akademicki (s. 259-286). Warszawa: PWN.
Co to jest dorastanie?
Okres życia pomiędzy
dzieciństwem a dorosłością.
Rozwój
biologiczny
Rozwój
emocjonalny
Rozwój
poznawczy
Rozwój
moralny
Rozwój
społeczny
Rozwój
osobowości
Dorastanie
10/12 – 20/23 rok życia:
• Wczesne dorastanie:
10-16 r. ż. – intensywne
przemiany, okres burzy
i naporu
• Późne dorastanie „
17-20/23 r. ż. – czas
stabilizacji, wejścia
w dalsze życie społeczne
Rozwój biologiczny
Zmiany hormonalne
Dorastanie
Rozwój biologiczny
Zmiany hormonalne
• Aktywność neurohormonalna na osi
podwzgórze – przysadka – gonady
• Aktywność podwzgórza we wczesnej fazie dorastania
– hormony wzrostu i hormony gonadotropowe,
pobudzające jądra i jajniki
• Gonady – wydzielają hormony płciowe
• Poziom hormonów wzrasta
(w porównaniu z dzieciństwem):
Chłopcy: 20-krotnie
Dziewczęta: 6-krotnie
Dorastanie
Rozwój biologiczny
Pokwitanie
• Skok pokwitaniowy – gwałtowne
zmiany prowadzące do
znacznego przeobrażenia
wyglądu zewnętrznego
• Przyrost wysokości ciała – 10cm
rocznie!
• U dziewcząt – skok
pokwitaniowy następuje ok.
2 lata wcześniej niż u chłopców
• Wyraźny przyrost wagi ciała (ok.
5 kg/rok) – pogorszenie statyki
ciała, przejściowa niezręczność
ruchowa
Dorastanie
Rozwój biologiczny
Zmiany w mózgu
• Czas szybkiego dojrzewania i
rozwoju mózgu
• Zwiększenie zdolności
poznawczych (zmniejszenie
gęstości substancji szarej,
utrata części synaps,
a jednoczesne wzmocnienie
pozostałych – plastyczność)
• Mielinizacja
Dorastanie
Rozwój biologiczny
Rozwój cech płciowych
• Pierwszorzędne: gruczoły
płciowe (gonady) oraz
wewnętrzne i zewnętrzne
narządy płciowe
• Drugorzędne: niezwiązane
z narządami płciowymi:
np. owłosienie, cechy twarzy,
rozwój piersi, mutacja,
proporcje ciała, umięśnienie
Dorastanie
Rozwój biologiczny
Rozwój seksualny
• Kształtowanie się tożsamości
płciowej
• Płeć psychologiczna
• Społeczna rola płciowa
• Potrzeba rozładowania napięcia
• Potrzeba więzi (więzi
preintymne)
Dorastanie
Rozwój poznawczy
Rozwój myślenia
Stadia rozwoju myślenia wg Piageta:
• I stadium sensomotoryczne
• II stadium przedoperacyjne
• III stadium operacji konkretnych
• IV stadium operacji formalnych
Dorastanie
Rozwój poznawczy
Operacje formalne
• Uwolnienie myślenia od
bezpośredniego doświadczania
• Rozumowanie dedukcyjne
• Rozumowanie na symbolach
• Można przewidywać,
kontrolować i manipulować
rzeczywistością
Dorastanie
Rozwój poznawczy
Rozwój świadomości
Poziomy świadomości:
• Świadomość praktyczna
• Świadomość pojęciowa
– konceptualna
• Świadomość refleksyjna
Dorastanie
Rozwój poznawczy
Relatywizm myślenia
operacje
formalne
– prawa logiki
vs
?
Dorastanie
myślenie
postformalne
Rozwój poznawczy
Przetwarzanie
informacji
Zmiany w zakresie:
• Wiedzy
• Procesów poznawczych
i kompetencji – zdolności
• Orientacji metapoznawczych
Dorastanie
Rozwój poznawczy
Przetwarzanie
informacji
Zmiany w zakresie:
• Wiedzy
• Procesów poznawczych
•
i kompetencji – zdolności
Orientacji metapoznawczych
Wiedza:
• Deklaratywna (wiem, że…) – fakty
• Proceduralna (wiem, jak…) – dotycząca
zdolności ukierunkowanych na cel
• Konceptualna (wiem, dlaczego…)
•
– rozumienie posiadanej wiedzy
deklaratywnej i proceduralnej
Dorastanie
Rozwój poznawczy
Przetwarzanie
informacji
Zmiany w zakresie:
• Wiedzy
• Procesów poznawczych
i kompetencji – zdolności
• Orientacji metapoznawczych
Formy procesów poznawczych:
• Rozumowanie (indukcyjne i dedukcyjne)
• Rozumienie analogii
• Podejmowanie decyzji
• Rozwiązywanie problemów
• Kodowanie
• Uczenie się
• Odtwarzanie z pamięci
Dorastanie
Rozwój poznawczy
Przetwarzanie
informacji
Zmiany w zakresie:
• Wiedzy
• Procesów poznawczych
i kompetencji – zdolności
• Orientacji metapoznawczych
Orientacje metapoznawcze:
• odzwierciedlenie stanu własnej
wiedzy i jej ewaluacja
Dorastanie
Rozwój poznawczy
Pamięć
Transformacje w zakresie
czterech komponentów:
• Pojemności
• Procesów pamięciowych
• Strategii zapamiętywania
• Metapamięci
Dorastanie
Rozwój emocjonalny
Od chwiejności do
stabilizacji…
•
•
•
•
Przewaga emocji negatywnych
nad pozytywnymi
Ambiwalencja uczuciowa
Labilność emocjonalna
Depresja młodzieńcza
Dorastanie
Rozwój emocjonalny
Rozwój ku wyższej
uczuciowości
Rozwój kompetencji emocjonalnych:
• Regulacja emocji
• Dostosowanie środków wyrazu
• Umiejętność wyciszania się
• Rozumienie konsekwencji wyrażania emocji
• Odróżnianie uczuć od faktów
• Podtrzymywanie związków z innymi
mimo emocji negatywnych
• Doświadczanie i wyrażanie empatii
• Rozumienie źródeł emocji
Dojrzewanie płata
przedczołowego
Dorastanie
Rozwój osobowości
Rozwój koncepcji Ja
Koncepcja Ja – suma atrybutów,
uzdolnień, postaw, wartości,
jakie przypisuje sobie podmiot,
charakteryzując siebie samego
Dorastanie
Rozwój osobowości
Rozwój koncepcji Ja
• Przejście od niespójnego
i niestabilnego Ja do Ja zintegrowanego
• Zamęt tożsamościowy
• Zmiany w samoocenie
• Orientacja przyszłościowa
Dorastanie
Rozwój osobowości
Problemy doświadczane
przez młodzież
•
•
•
•
Konieczność weryfikacji celów życiowych
Nowe wyzwania
Problemy egzystencjalne
Lęk
Dorastanie
Rozwój osobowości
Tożsamość
indywidualna
Erik Erikson (1902-1994)
„przekonanie, że ego efektywnie
zbliża się do namacalnej zbiorowej
przyszłości, że rozwija się w jasno
określone ego znajdujące się w
ramach rzeczywistości społecznej”
Dwa aspekty
Postrzeganie swojej
niezmienności i stałości w czasie
Przekonanie, że inni ludzie
również rozpoznają tę
niezmienność i ciągłość
Dorastanie
Rozwój osobowości
Tożsamość
indywidualna
James Marcia
„ Tożsamość indywidualna to
struktura Ja, wewnętrzna,
dynamiczna organizacja potrzeb,
dążeń, możliwości, nadziei
i wierzeń oraz historii
indywidualnej.”
Płaszczyzny tożsamości:
• Orientacja seksualna
• Postawa ideologiczna
• Ukierunkowanie zawodowe
Dorastanie
Rozwój osobowości
Tożsamość
indywidualna
• Poszukiwanie – proces pogłębiania
samoświadomości drogą
rozpatrywania alternatywnych
rozwiązań, eksperymentowania
zarówno ze sobą, jak i z otoczeniem,
co często przyczynia się do
przeżywania dyskomfortu
• Zaangażowanie – osobiste
sformułowanie planów, celów,
wartości i przekonań, które nadają
życiu jednostki znaczenie oraz
kierunek
Dorastanie
Rozwój osobowości
Tożsamość
indywidualna
Poszukiwanie
Zaangażowanie
+
+
-
+
Tożsamość
dyfuzyjna
-
-
Tożsamość
odroczona
(moratoryjna)
+
-
Tożsamość
osiągnięta
(dojrzała)
Tożsamość
lustrzana
(przejęta)
Dorastanie
Rozwój osobowości
Tożsamość
indywidualna - statusy
Statusy typowe dla wczesnej fazy dorastania:
Tożsamość dyfuzyjna:
zaabsorbowanie wyglądem
zewnętrznym i kształtowanie
na tej podstawie własnej
tożsamości płciowej
i tożsamości grupowej.
Brak zainteresowania ze strony
otoczenia otwieraniem dzieci
na większą niezależność.
Dorastanie
Korelaty
• Niska autonomia
• Niska samoocena
• Brak integralności
• Nieśmiałość
• Konformizm
Rozwój osobowości
Tożsamość
indywidualna - statusy
Statusy typowe dla wczesnej fazy dorastania:
Tożsamość lustrzana:
gdy rodzice, lub jeden
z rodziców jest
niepodważalnym autorytetem,
wyznaczającym model życia.
Może to skutkować np.
wyborem zawodu
niedostosowanego do
predyspozycji.
Dorastanie
Korelaty
• Wysoki konformizm
• Wysoki autorytaryzm
• Posłuszeństwo
autorytetom
• Uprzedzenia
• Zamknięcie na nowe
doświadczenia
• Niski lęk
• Zewnętrzna
lokalizacja kontroli
• Ale: wyższy
dobrostan psychiczny
Rozwój osobowości
Tożsamość
indywidualna - statusy
Statusy typowe dla późniejszej fazy dorastania
(wyższe rozwojowo):
Tożsamość moratoryjna:
budowana na bazie
poszukiwania,
eksperymentowania,
sprawdzania, z wykorzystaniem
operacji formalnych. Często
procesowi temu towarzyszy
niepokój i lęk oraz silne
emocje. Eksploracja obejmuje
stosunki intymne, wybór
zawodu, eksperymentowanie
z używkami, czynności
ryzykowne.
Dorastanie
Korelaty
• Sceptycyzm
• Krytycyzm
• Skłonność do
weryfikowania
• Otwarcie na nowe
doświadczenia
i informacje
Rozwój osobowości
Tożsamość
indywidualna - statusy
Statusy typowe dla późniejszej fazy dorastania
(wyższe rozwojowo):
Tożsamość osiągnięta:
dotyczy obszarów, w którym po
okresie poszukiwań nastąpiło
zaangażowanie (w niektórych
sferach może tak być, a
niektórych może nadal być
moratorium).
Dorastanie
Korelaty
wyższa samoocena
sumienność
ekstrawersja
niższy neurotyzm
niższy poziom wstydu
niższy stopień
wykorzystania
mechanizmów
obronnych
wyższy dobrostan
psychiczny
Rozwój osobowości
Tożsamość – stabilność
czy rozwój?
Tożsamość
osiągnięta
Tożsamość
moratoryjna
Koncepcja
A. Watermana
Tożsamość
lustrzana
Tożsamość
dyfuzyjna
Dorastanie
Rozwój osobowości
Rola buntu w kształtowaniu
tożsamości
Bunt – doświadczana w jednostkowym przeżyciu
wyraźna potrzeba i chęć sprzeciwiania się wszystkim
stanom rzeczy, które jednostka spostrzega jako
ograniczające, zagrażające lub niezgodne z jej,
często idealistycznymi oczekiwaniami.
Dorastanie
Rozwój osobowości
Rola buntu w kształtowaniu
tożsamości
Funkcje buntu:
• Ekspansywna
• Obronna
• Kreatywna
• Odwetowa
Dorastanie
Rozwój osobowości
Style tożsamości
Michael Berzonsky
• Styl informacyjny
• Styl normatywny
• Styl dyfuzyjno-unikowy
Dorastanie
Rozwój moralny
Od heteronomii do
autonomii moralnej
Koncepcja Kohlberga:
Koncepcja Piageta:
•
•
Moralność przedkonwencjonalna
Moralność konwencjonalna
•
•
Moralność postkonwencjonalna
– autonomia moralna
•
•
•
Dorastanie
Anomia moralna (okres
przedmoralny) - 0-2 r.ż.
Moralność heteronomiczna
(okres realizmu moralnego) 2-7 r.ż.
Okres relatywizmu moralnego
- 7-11 r.ż.
Autonomia moralna pow. 12 r.ż
Rozwój moralny
Sądy społeczne
i moralne
Sądy moralne – oparte na
przekonaniach osobistych,
dotyczących indywidualnych praw,
krzywd i wzajemnego traktowania
się ludzi. Opierają się na
rozumieniu konsekwencji działania
własnego i innych
Sądy społeczne (konwencjonalne)
heterogeniczne – opierają się na
społecznie wypracowanych
poglądach na to, jak należy się
zachowywać
Dorastanie
Rozwój moralny
Motywacja do
zachowań etycznych
• Rozwijające się zdolności
poznawcze
• Doskonalenie interpretacji
zachowań
• Ocena moralna zachowań
• Pogłębienie empatii
Nastolatek chce mieć własne
uzasadnienie dla posługiwania się
zasadami moralnymi w swoim
życiu.
Dorastanie
Rozwój społeczny
Wrastanie
w społeczeństwo
Dorastanie
Rozwój społeczny
Zmiany w relacjach
z rodzicami
• intensywne konflikty
• wzrost znaczenia
grupy rówieśniczej
• delegowanie
autorytetu
• Stabilizacja: późna
adolescencja
Dorastanie
Rozwój społeczny
Rola grupy rówieśniczej
• Umacnia poczucie własnej wartości
• Stwarza okazję do uporządkowania
własnej hierarchii wartości
i poszukiwania odpowiedzi na pytanie,
co jest w życiu ważne
• Pozwala angażować się w różne role
społeczne i poszukiwać doświadczeń
i informacji niezbędnych do
kształtowania się tożsamości
indywidualnej
• Pozwala „przejrzeć się w oczach
innych”
Dorastanie
Rozwój społeczny
Odnajdywanie swojego
miejsca w społeczeństwie
•
•
•
•
Potrzeba samotności
Poczucie samotności
Udział w kulturze
Język młodzieżowy
Dorastanie
Rozwój społeczny
Przetwarzanie
informacji
•
•
•
•
Potrzeba samotności
Poczucie samotności
Udział w kulturze
Język młodzieżowy
Część zdrowego procesu dojrzewania,
konieczność rozwojowa, przed którą staje
młody człowiek budujący koncepcję
swojego życia.
Dorastanie
Rozwój społeczny
Przetwarzanie
informacji
•
•
•
•
Potrzeba samotności
Poczucie samotności
Udział w kulturze
Język młodzieżowy
Osamotnienie, wiąże się z emocjami
negatywnymi, poczuciem pustki. Może być
predyktorem problemów
przystosowawczych.
Dorastanie
Rozwój społeczny
Przetwarzanie
informacji
•
•
•
•
Potrzeba samotności
Poczucie samotności
Udział w kulturze
Język młodzieżowy
Ważny obszar aktywności młodych ludzi,
odrębny sposób zachowania, postrzegania
rzeczywistości oraz interakcji z nią.
Dorastanie
Rozwój społeczny
Przetwarzanie
informacji
•
•
•
•
Potrzeba samotności
Poczucie samotności
Udział w kulturze
Język młodzieżowy
Coraz więcej pojęć abstrakcyjnych, logiczna
argumentacja, perswazja. Wpływ zdobyczy
techniki: niechlujność, błędy, skróty,
agramatyzmy.
Dorastanie
Rozwój społeczny
Aktywność młodzieży
•
•
•
•
Nauka
Zabawa
Praca
Aktywność twórcza
Dorastanie
Szanse i zagrożenia okresu dorastania
Dorastanie
Szanse i zagrożenia okresu dorastania
Zachowania pozytywne:
• Rośnie liczba osób
zaangażowanych w wolontariat
• Rośnie uczestnictwo społeczne
• Młodzież uczy się budowania
konstruktywnych scenariuszy
działań
vs
Dorastanie
Zachowania negatywne:
• uzależnienia
• ucieczki z domu
• zachowania przestępcze
• zachowania brawurowe
• problematyczne używanie internetu
• próby samobójcze
Rozwój biologiczny
• Zmiany w ciele
Podsumowanie
• Zmiany w emocjach
• Zmiany w myśleniu
Rozwój poznawczy
• Potrzeba niezależności
• Kryzys autorytetów
• Kształtowanie
Rozwój emocjonalny
tożsamości
• Ogromna rola grup
Rozwój osobowości
odniesienia
• Rozwój światopoglądu
Rozwój moralny
• Otwarta ścieżka do
niezależności
Rozwój społeczny
Dorastanie
Dziękuję za uwagę
Oleszkowicz, A., Senejko, A. (2011). Dorastanie. W: J. Trempała (red.),
Psychologia rozwoju człowieka. Podręcznik akademicki (s. 259-286). Warszawa: PWN.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards