Kryteria oceny wypracowania maturalnego z języka

advertisement
Przedmiotowy system oceniania z języka polskiego w XIII Liceum Ogólnokształcącym w Białymstoku
System oceniania jest zgodny z rozporządzeniem MEN z dnia 30.04.2007r. w sprawie warunków i sposobu oceniania i klasyfikowania uczniów
w szkołach publicznych.
I Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy I – III.
Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy I liceum do programu nauczania „Ponad słowami”, numer dopuszczenia w
szkolnym zestawie programów nauczania.
Część 1
Numer i temat
lekcji
2. Fundamenty
kultury
europejskiej
Wymagania konieczne
(ocena dopuszczająca)
Wymagania podstawowe
(ocena dostateczna)
Wymagania rozszerzające
(ocena dobra)
Wymagania dopełniające
(ocena bardzo dobra)
Wymagania wykraczające
(ocena celująca)
Uczeń:
Uczeń potrafi to,
co na ocenę dopuszczającą
oraz:
Uczeń potrafi to, co na ocenę
dostateczną oraz:
Uczeń potrafi to, co
na ocenę dobrą oraz:
Uczeń: potrafi to,
co na ocenę
bardzo dobrą oraz:
• omawia ideę
kalokagatii jako ideału
człowieczeństwa
• wypowiada się na
temat fundamentalnej
roli starożytności
klasycznej w historii
kultury europejskiej
• wyjaśnia, kim był
Perykles i odnosi tę
postać do złotego wieku
w kulturze greckiej
• przedstawia znaczenie
prawa rzymskiego dla
rozwoju późniejszych
kodyfikacji prawnych
• podaje datę podziału
cesarstwa rzymskiego na
wschodnie i zachodnie
• tłumaczy, co oznacza
pojęcie agora
• wyjaśnia znaczenie
słów: antyk, klasyczny,
monoteizm i politeizm,
antropocentryzm
• wskazuje różnice
między politeizmem i
monoteizmem
• tłumaczy, co oznacza
pojęcie imperium
rzymskie
i
odnosi je do
właściwego okresu
historycznego
• podaje datę upadku
cesarstwa
zachodniorzymskiego
ANTYK – O EPOCE
• wyjaśnia znaczenie
• określa, na czym polegało
słów:
przełomowe znaczenie
judaizm,chrześcijaństwo, wynalazku pisma
miasto-państwo,
• podaje etymologię
demokracja oraz
i wyjaśnia sens słowa
imperium i używa ich w
antropocentryzm w
odpowiednim kontekście kontekście kultury antyku
• właściwie stosuje w
swoich wypowiedziach
przymiotnik klasyczny
• wykorzystujepojęcia
miasto-państwo
idemokracja do opisu
form ustrojowych
starożytnej Grecji
1
3. i 4. Poglądy
filozoficzne
starożytnych
Greków
i przedstawia znaczenie
tego wydarzenia w
określaniu ram
czasowych epoki
• wymienia imiona
najważniejszych
filozofów starożytnej
Grecji: Sokratesa,
Platona i Arystotelesa
• podaje najważniejsze
założenia filozofii
stoickiej i epikurejskiej
5. i 6. Sztuka
antyku
• rozróżnia porządki
architektoniczne:
dorycki, joński i
koryncki
• rozpoznaje
najważniejsze zabytki
starożytnej Grecji
i starożytnego Rzymu
7. Teatr antyczny
• wymienia nazwy
rodzajów literackich i
definiuje dramat
• wymienia podstawowe
założenia filozofii
Sokratesa, Platona
i Arystotelesa
• czyta ze zrozumieniem
fragment Uczty Platona i
objaśnia platońską
metaforę jaskini
• określa etymologię oraz
znaczenie słowa filozofia
• podaje główne cechy
sztuki antycznej
• wymienia rzymskie
wynalazki
architektoniczne: arkadę
oraz kopułę i wskazuje je
na przykładach
konkretnych zabytków
• wyjaśnia znaczenie
pojęć: polichromia, fresk,
mozaika, kompozycja
dzieła, arkada, kariatyda,
kolumna, akwedukt,
Koloseum, kopuła, łuk
triumfalny
• rozróżnia antyczne
gatunki dramatyczne:
tragedię, komedię
2
• tłumaczy, co oznacza
pojęcie materializm w
odniesieniu do filozofii
przyrody
• określa sens wyrazu
idealizm w kontekście
filozofii Platona
• wyjaśnia znaczenie słowa
cnota i odnosi je do filozofii
Sokratesa
• omawia znaczenie
harmonii w sztuce antyku
• tłumaczy, czym jest kanon
• objaśnia sens pojęcia
mimesis jako kategorii
sztuki antycznej
• wyjaśnia znaczenie
pojęcia arche
• opisuje zasadę
złotego środka w
odniesieniu do
filozofii Arystotelesa
• objaśnia sens słów:
cynizm, hedonizm,
sofistyka
• określa pochodzenie
słów akademia i liceum
• przedstawia główne
poglądy Heraklita z
Efezu
• charakteryzuje
antyczny ideał piękna
• dokonuje analizy
dzieła sztuki według
następujących
kryteriów: stosunek
do natury,
kompozycja, sposób
ukazania tematu,
kontekst kulturowy
i filozoficzny
• wypowiada się na temat
ceramiki antycznej
• przedstawia
najistotniejsze informacje
na temat muzyki w
antyku
• rozróżnia okresy
klasyczny
i hellenistyczny
w
historii sztuki starożytnej
Grecji
i
przyporządkowuje im
odpowiednie dzieła
• omawia historię narodzin
teatru
• swobodnie posługuje się
• określa rolę trzech
pisarzy – Ajschylosa,
Eurypidesa
• podaje etymologię
słowa tragedia
• omawia wpływ
• wskazuje podstawowe
elementy budowy
teatru greckiego –
orchestrę, proscenium,
skene, parodos
• wyjaśnia, na czym
polegała zasada trzech
jedności
• przytacza tytuły
przynajmniej dwóch
tragedii Sofoklesa
(Król Edyp i Antygona)
8. i 9. Mitologia
Greków i Rzymian
• na podstawie
fragmentu Mitologii
Jana Parandowskiego
relacjonuje powstanie
świata i bogów według
wierzeń Greków
• streszcza mit o
Orfeuszu
• wymienia imiona
najważniejszych bogów
greckich (Zeus,
Posejdon, Hades, Hera,
Hestia, Demeter,
Afrodyta, Apollo, Ares,
Atena, Hermes i
Hefajstos)
i dramat satyrowy
• opisuje podstawowe
elementy budowy teatru
greckiego – orchestrę,
proscenium, skene,
parodos
• przedstawia budowę
dramatu antycznego
pojęciami i wyrażeniami:
dytyramb, koryfeusz, agon,
chór, koturny, maska, deus
ex machina, amfiteatr
ANTYK – TEKSTY Z EPOKI
• wyjaśnia znaczenie
• używa ze zrozumieniem
pojęcia mit na tle wierzeń pojęć sacrum i profanum
świata starożytnego
• tłumaczy znaczenie
• odróżnia mit od
pojęcia antropomorfizm
legendy i baśni
i odnosi je do mitów
• charakteryzuje rodzaje
greckich
mitów: kosmogoniczne,
• interpretuje mit
teogoniczne,
o Orfeuszu
antropogeniczne oraz
genealogiczne i podaje
konkretne przykłady
każdego z nich
• opisuje
najważniejszych bogów
greckich: Zeusa,
Posejdona, Hadesa, Herę,
Hestię, Demeter,
Afrodytę, Apolla, Aresa,
Atenę, Hermesa
3
i Sofoklesa –
w rozwoju dramatu
tragików greckich:
Ajschylosa, Eurypidesa
i Sofoklesa oraz
komediopisarza
Arystofanesa na rozwój
teatru
• wyjaśnia znaczenie
pojęcia archetyp w
kontekście mitu
o Orfeuszu
• na podstawie mitów o
Prometeuszu
i
Syzyfie określa sens
pojęcia archetyp
• tłumaczy, czym były
misteria eleuzyńskie
• interpretuje mit
o
rodzie Labdakidów
12. i 13. U źródeł
poezji – liryka
grecka
• omawia podział na
rodzaje literackie
• wymienia nazwy
gatunków lirycznych
uprawianych w antyku
14., 15. i 16.
Homer – początki
epiki
• określa tematykę
przeczytanego
fragmentu Iliady
• uzasadnia
przynależność eposu do
epiki
i Hefajstosa, Artemidę,
Uranosa, Gaję, Kronosa,
Reę
• podaje definicje
gatunków lirycznych:
pieśni, trenu,
anakreontyka, ody,
elegii, poezji tyrtejskiej
• definiuje patriotyzm
w kontekście utworu
Tyrtajosa
• wymienia twórców
starożytnej liryki
greckiej: Tyrtajosa,
Safonę, Anakreonta
• wymienia cechy eposu
homeryckiego
• wyjaśnia, na czym
polega specyfika
porównania
homeryckiego
i wskazuje odpowiednie
przykłady w tekście
• tłumaczy znaczenie
pojęcia stały epitet
i podaje przykłady takich
epitetów z eposu
homeryckiego
• wyjaśnia, co oznacza
4
• charakteryzuje poezję
tyrtejską na przykładzie
wiersza Tyrtajosa
• interpretuje poezję
Anakreonta w odniesieniu
do filozofii epikurejskiej
• porównuje liryki Tyrtajosa
z wierszami Anakreonta
• omawia twórczość poetów
starożytnej Grecji:
Tyrtajosa, Safony,
Anakreonta
• relacjonuje główne wątki
Iliady
• odróżnia inwokację od
apostrofy
• omawia na przykładach
istotę toposu
• szczegółowo
analizuje
i interpretuje wiersze,
używając terminologii
z zakresu teorii
literatury (rodzaj
liryki, podmiot
liryczny, sytuacja
liryczna)
i wskazując
zastosowane w
utworze środki
wyrazu artystycznego
oraz określając ich
funkcje
• rozpoznaje
i wskazuje cechy stylu
podniosłego
• charakteryzuje
głównych bohaterów
Iliady
• interpretuje liryki
Tyrtajosa, Anakreonta i
Safony, odnosząc je do
światopoglądu
starożytnych Greków
• ocenia formę i styl
poznanych liryków
• wymienia imiona
drugoplanowych
bohaterów Iliady:
Andromacha, Priam,
Kasandra, Helena, Parys,
Laokoon
• konfrontuje historię o
Laokoonie z rzeźbą
Grupa Laokoona
• omawia tematykę,
toposy i przesłanie
Odysei
• wyjaśnia znaczenie
pojęcia homo viator
*18. Poetyka
normatywna
według
Arystotelesa
• wyjaśnia pojęcie
poetyka normatywna i
odnosi je do traktatu
Poetyka Arystotelesa
*19., 20., 21. i 22.
Król Edyp
Sofoklesa
• streszcza tragedię
Król Edyp Sofoklesa
23. i 24.
Liryka rzymska –
Horacy
• przedstawia postać
Horacego
• określa pochodzenie
pojęcia mecenas sztuki
w nawiązaniu do
biografii Horacego
• wyjaśnia znaczenie
pojęcia horacjanizm
wyrażenie koń trojański
• wypowiada się na temat • omawia zagadnienie
dokonań Arystotelesa
katharsis jako jednej z
podstawowych kategorii
tragedii greckiej
• definiuje zasady mimesis
oraz decorum
• wskazuje w tekście
• wyjaśnia istotę tragizmu
elementy budowy
w kontekście treści utworu
dramatu antycznego
• na przykładzie działań
• omawia zasadę trzech
Edypa określa
jedności na przykładzie
funkcjonowanie ironii
utworu Sofoklesa
tragicznej
• charakteryzuje
• przedstawia, na czym
głównego bohatera
polega wina tragiczna
tragedii
w odniesieniu do losów
• wymienia funkcje chóru głównego bohatera
w dramacie antycznym,
odwołując się do
przykładów
z
tekstu
• podaje cechy
• definiuje zasadę decorum
charakterystyczne pieśni i odnosi ją do wybranych
(ód)
utworów literatury
• rozpoznaje rodzaj liryki starożytnej
omawianego utworu,
• sytuuje treść ody w
jego adresata, sposób
kontekście poznanych
kreacji podmiotu
filozofii
lirycznego i sytuacji
• wskazuje zastosowane
lirycznej
w utworze środki wyrazu
• określa problematykę
artystycznego
utworu
5
• wypowiada się na
temat funkcji zasad
mimesis i decorum w
budowie tekstu
literackiego
• przywołuje szerokie
konteksty traktatu
Arystotelesa
i nawiązania do niego
• analizuje
zagadnienie fatum w
świecie starożytnych
Greków, odnosząc się
do treści Króla Edypa
• posługuje się
pojęciem hybris przy
charakteryzowaniu
postaci Edypa
• objaśnia zagadnienie
katharsis jako jednej z
podstawowych
kategorii tragedii
greckiej
• pisze analizę
i interpretację wiersza
Horacego
• streszcza mit o rodzie
Labdakidów
• wyjaśnia na przykładzie
Króla Edypa, na czym
polega zasada decorum
• przywołuje szerokie
konteksty twórczości
Horacego
i nawiązania do niej
25. i 26.Retoryka
• wyjaśnia znaczenie
pojęcia retoryka
• wyróżnia argumenty
rzeczowe, logiczne
i emocjonalne
27. Podsumowanie
wiadomości na
temat kultury
antycznej
• streszcza główne tezy
fragmentu tekstu Ernsta
Hansa GombrichaO
sztuce
• relacjonuje fragment
prozy Tadeusza
Borowskiego U nas,
w Auschwitzu…
• przytacza
najważniejsze fakty,
sądy i opinie na temat
antyku
28. Powtórzenie
wiadomości
ANTYK – NAUKA O JĘZYKU
• prezentuje na
• wyjaśnia znaczenie słowa
przykładach różne typy
perswazja i wskazuje
argumentów – rzeczowe, odmiany perswazji:
logiczne
i
propagandę oraz agitację
emocjonalne
• realizuje w praktyce etapy
• wymienia etapy
przygotowania wypowiedzi
przygotowania
ustnej
wypowiedzi ustnej
ANTYK – PODSUMOWANIE I POWTÓRZENIE
• prezentuje własne
• podsumowuje dziedzictwo
wrażenia wynikające z
antyku
lektury fragmentu tekstu
Tadeusza Borowskiego
• wykorzystuje
najważniejsze konteksty
wywodzące się z
twórczości antycznej
• wyciąga wnioski na
tematy związane z
twórczością antyczną
• określa własne stanowisko
w kwestii dziedzictwa
antyku
ANTYK – NAWIĄZANIA
6
• rozpoznaje
manipulację językową
i najczęstsze chwyty
erystyczne
• tworzy konspekt
dłuższej wypowiedzi
ustnej
• podczas
wypowiadania się
zwraca uwagę na
mowę ciała
• rozpoznaje
analizuje wypowiedź
propagandową
• podejmuje dyskusję
na temat roli artysty w
czasach antyku
i obecnie
• bierze udział
w dyskusji na temat
zagrożeń myślenia
idealistycznego
• zabiera głos w
dyskusji na tematy
związane z antykiem i
stosuje odpowiednie
argumenty
• w swoich
wypowiedziach
dokonuje uogólnień,
podsumowań i
porównań
• pisze pracę,
której zawiera swój
pogląd na temat
dziedzictwa antyku
i
w
• wykorzystuje bogate
konteksty wywodzące się
z twórczości antycznej
• formułuje
i rozwiązuje problemy
badawcze związane z
twórczością antyku
29. Śladami antyku
• rozpoznaje wpływy
kultury starożytnej w
różnych dziełach sztuki
• wymienia elementy
kultury starożytnej
obecne w dzisiejszym
świecie
• omawia znany sobie
przykład inspiracji kulturą
antyku
*30.Kto jest
barbarzyńcą?
• czyta ze
zrozumieniem
fragmenty tekstów
Zbigniewa Herberta
Barbarzyńca w
ogrodzie
i Mieczysława Jastruna
Mit śródziemnomorski
• relacjonuje opinię
Mieczysława Jastruna o
starożytnych Grekach
• streszcza mit
o Dedalu i Ikarze
• czyta ze
zrozumieniem fragment
tekstu Konstantego
Ildefonsa
Gałczyńskiego
Tragiczny koniec
mitologii
• określa tematykę
fragmentu wiersza
Marii Pawlikowskiej
Jasnorzewskiej Róże
dla Safony
• nazywa rodzaj liryki
występujący w utworze
• odnosi tekst utworu
Zbigniewa Herberta do
poznanych dzieł
architektury starożytnej
Grecji
• rozpoznaje polemiczny
charakter tekstu
Mieczysława Jastruna
• interpretuje tytuł tekstu
Herberta, odwołując się do
toposów (m.in. ogrodu,
arkadii, barbarzyńcy)
• porównuje tezy zawarte w
tekstach Jastruna i Herberta
• streszcza mit o Ledzie i
Jowiszu
• wyjaśnia znaczenie
słów demitologizacja
i parodia na przykładzie
utworu Gałczyńskiego
• interpretuje rzeźbę Igora
Mitoraja IkaroAlatow
odniesieniu do kanonu
sztuki antycznej oraz mitu
o Dedalu i Ikarze
• omawia współczesne • tworzy parodię
interpretacje mitologii dowolnie wybranego
starożytnych Greków i mitu
Rzymian
• prezentuje informacje
na temat życia, legendy
oraz twórczości Safony
• określa podmiot
liryczny i adresata
lirycznego utworu
• wypowiada się na temat
kreacji podmiotu lirycznego
• omawia sytuację liryczną
występującą w utworze
Jasnorzewskiej
• wyjaśnia, na czym
polega funkcja
metafor w wierszu
31. Mitologia
współcześnie
32. Safona w
poezji
współczesnej
7
• podaje przykłady
wpływu sztuki
starożytnej na
twórczość kolejnych
epok
• podejmuje dyskusję
na temat dziedzictwa
antyku
• interpretuje słowo
barbarzyńca w
kontekście obu
fragmentów
• omawia stosunek
poszczególnych okresów
w historii kultury do
dziedzictwa antyku
• przywołuje szerokie
konteksty
i
nawiązania obu
przeczytanych tekstów
• pisze analizę
interpretację wiersza
i
33. Omówienie
filmu Troja
• streszcza fabułę filmu
*34.Omówienie
filmu Grek Zorba
• wypowiada się na
• definiuje żywioł
temat swoich odczuć po dionizyjski i odnosi go
obejrzeniu filmu
do Alexisa Zorbasa –
głównego bohatera filmu
36. Świat
• podaje nazwy religii
judeochrześcijański wywodzących się z
Biblii
• wymienia
podobieństwa i różnice
pomiędzy judaizmem a
chrześcijaństwem
37. Biblia –
wiadomości
wstępne
• określa pochodzenie
słowa Biblia
• prezentuje podział
ksiąg biblijnych
• porównuje fabułę filmu
z treścią mitu
trojańskiego
• posługuje się nazwami
gatunków filmowych i
przyporządkowuje Troję do
jednego z nich
• porównuje Greka Zorbę z
tragedią antyczną,
uwzględniając następujące
elementy: przeznaczenie,
konflikt tragiczny, winę
tragiczną, katharsis
BIBLIA – O EPOCE
• wymienia nazwy religii • omawia różnice pomiędzy
chrześcijańskich i
Starym a Nowym
wskazuje podstawowe
Testamentem
różnice pomiędzy nimi
• wyjaśnia, czym są
• wyjaśnia znaczenie
Ewangelie i wymienia
pojęcia Testament w
imiona ewangelistów
odniesieniu do Biblii
• dokonuje podziału
ksiąg biblijnych na księgi
historyczne, dydaktyczne
oraz profetyczne i podaje
ich przykłady
• wymienia przekłady
Biblii
• określa, w jakich
językach została zapisana
Biblia
8
• charakteryzuje przekłady
Biblii
• wyjaśnia znaczenie pojęć:
kanon, teologia, symbol
• wypowiada się na
temat scenografii,
kostiumów, zdjęć,
montażu, reżyserii,
gry aktorskiej oraz
efektów specjalnych
w Troi
• omawia znaczenia
tańca w filmie i w
antycznych obrzędach
religijnych
• porównuje obraz
Wolfganga Petersena z
innymi dziełami
filmowymi
podejmującymi wątki
antyczne
• analizuje relacje
dogmatyczne
i społeczne pomiędzy
judaizmem
i chrześcijaństwem, a
także pomiędzy
wyznaniami
chrześcijańskimi
• omawia funkcje
Biblii – sakralną,
poznawczą i
estetyczną
• wyczerpująco opisuje
jedną z religii
wywodzących się z Biblii
• tworzy recenzję filmu
• wymienia nazwy
świętych ksiąg innych
religii
38. Księga Rodzaju • relacjonuje powstanie
– dzieje początków świata i człowieka
świata i
według Biblii
ludzkości
*39.W drodze do
Ziemi Obiecanej –
Księga Wyjścia
• relacjonuje treść
fragmentu Księgi
Wyjścia
40. Rozważania o
cierpieniu – Księga
Hioba
• opowiada historię
Hioba
• przyporządkowuje
psalmy do liryki
• określa rodzaj liryki
oraz nadawcę i adresata
psalmów
• wyjaśnia znaczenie
pojęć psalm i psałterz
43. Biblijne oblicza • uzasadnia
42. Poezja biblijna
– Księga Psalmów
• wyjaśnia znaczenie
pojęć werset i alegoria
BIBLIA – TEKSTY Z EPOKI
• wyjaśnia znaczenie
• porównuje biblijny opis
frazeologizmu zakazany
stworzenia świata i
owoc
człowieka z opisem
• definiuje pojęcia
mitologicznym
genesisi patriarcha
• interpretuje
opowieść o zerwaniu
owocu z drzewa
zakazanego (o
grzechu
pierworodnym)
• formułuje wypowiedź
na temat wolnej woli w
kontekście opowieści o
grzechu pierworodnym
• interpretuje obraz
Tycjana Grzech
pierworodny
i
Williama Blake’a Bóg
stwarzający wszechświat
• charakteryzuje relację
między Bogiem a
człowiekiem na
podstawie fragmentów
Księgi Wyjścia
• omawia relacje między
Hiobem a Bogiem na
podstawie fragmentu
Biblii
• wypowiada się na temat
symboliki wydarzeń
opisanych w Księdze
Wyjścia
• przedstawia rolę
Mojżesza w historii
judaizmu
• analizuje dzieła
plastyczne inspirowane
Księgą Wyjścia
• interpretuje przemianę
postawy Hioba po
rozmowie z Bogiem
• podejmuje dyskusję
na temat sensu
cierpienia i zgody
Boga na istnienie zła
(teodycei)
• klasyfikuje psalmy
według poznanych
kryteriów
• podaje przykłady
paralelizmów
• wypowiada się na temat
związku psalmów z muzyką
• wskazuje środki
stylistyczne zastosowane w
psalmach i omawia ich
funkcje
• przedstawia obraz
Boga wyłaniający się
z psalmów
• omawia problem
cierpienia we
współczesnym świecie
• interpretuje obraz
LéonaBonnata w
kontekście historii Hioba
• porównuje tłumaczenia
psalmów (z Biblii
Tysiąclecia, Jana
Kochanowskiego
i
Czesława Miłosza)
• charakteryzuje relacje
• omawia oddziaływanie
• podejmuje dyskusję
9
• porównuje opis miłości
miłości – Pieśń nad przynależność Pieśni
Pieśniami
nad Pieśniami do liryki
między Oblubieńcem a
Oblubienicą
• wyjaśnia znaczenie
wyrażenia miłość
zmysłowa w kontekście
utworu
Pieśni nad Pieśniami na
zmysły, wskazując cytaty
z tekstu
• odnajduje środki
stylistyczne zastosowane
w utworze i określa ich
funkcję
na temat
przynależności Pieśni
nad Pieśniami do
kanonu biblijnego
• wypowiada się na
temat symbolicznej
interpretacji Pieśni
• uzasadnia sens
posługiwania się
formą przypowieści w
Biblii
• wskazuje na
średniowiecznej
miniaturze Czterech
ewangelistów atrybuty
właściwe
poszczególnym
ewangelistom
• wypowiada się na
temat sposobów
obrazowania
i wywoływania
nastroju grozy w
Apokalipsie
• porównuje biblijną
Apokalipsę z innymi
przedstawieniami
końca świata
44. Moralizatorski
sens przypowieści
biblijnych
• odczytuje
przypowieści na
poziomie dosłownym
i alegorycznym
• tłumaczy znaczenie
pojęcia parabola
• wymienia elementy
świata przedstawionego,
zwracając uwagę na ich
schematyczną
konstrukcję
• wyjaśnia funkcję
schematycznej konstrukcji
przypowieści i podaje
przyczynę braku imion
bohaterów
• odróżnia przypowieść od
exemplum
46. Wizja końca
świata w
Apokalipsie św.
Jana
• streszcza Księgę
Apokalipsy na
podstawie
przeczytanych
fragmentów
• opisuje jeźdźców
Apokalipsy i
charakteryzuje ich na
podstawie ryciny
Albrechta Dürera
Czterech jeźdźców
Apokalipsy
• definiuje pojęcie
eschatologii
• wskazuje główne cechy
stylu Apokalipsy
• interpretuje symbole
i alegorie znajdujące się
w omawianym fragmencie
10
zaprezentowany w Pieśni
nad Pieśniami z
wybranymi utworami
miłosnymi z kręgu
popkultury
• opisuje postać z obrazu
Oblubienica Rossettiego
i zestawia ją
z literackim
pierwowzorem
z Biblii
• podejmuje dyskusję na
temat aktualności
wzorców moralnych
propagowanych w
przypowieściach
• podaje przykłady
utworów literackich
o
charakterze
parabolicznym
• pisze analizę
porównawczą
Apokalipsy
i
dowolnego dzieła
prezentującego koniec
świata (literackiego,
malarskiego bądź
filmowego)
*47.O miłości
bliźniego –
Pierwszy list św.
Jana Apostoła
• omawia obraz miłości
wyłaniający się z listu
św. Jana
• wyjaśnia znaczenie
pojęć kazanie i list
apostolski
49. Style
wypowiedzi
• wymienia style
funkcjonalne obecne w
języku polskim i
rozpoznaje je w
praktyce
• wymienia najczęstsze
rodzaje stylizacji
językowej
50. Podsumowanie
wiadomości na
temat Biblii
• relacjonuje opinie na
temat Biblii, zawarte w
tekstach Anny
Kamieńskiej Książka
nad książkami i Anny
Świderkówny Rozmowy
o Biblii
• przytacza
najważniejsze fakty,
sądy i opinie na temat
Biblii
51. Powtórzenie
wiadomości
• dostrzega
• podejmuje dyskusję na
i charakteryzuje
temat funkcjonowania
rewolucyjność nauki
przykazania miłości
Jezusa z Nazaretu
bliźniego
zawartej w liście św.
Jana
BIBLIA – NAUKA O JĘZYKU
• podaje cechy stylów
• rozpoznaje stylizację
funkcjonalnych
językową
• wskazuje wyróżniki stylu
biblijnego
BIBLIA – PODSUMOWANIE I POWTÓRZENIE
• wskazuje i komentuje
• na podstawie
różnice pomiędzy
przeczytanych fragmentów
tekstami obu autorek
formułuje własne sądy na
temat Biblii
• wykorzystuje
najważniejsze konteksty
wywodzące się z Biblii
11
• rozważa zagadnienia
poruszane w przeczytanych
fragmentach Biblii
i formułuje własne sądy na
ich temat oraz wnioski
• porównuje obraz
FraAngelicaKazanie
na górze z treścią listu
św. Jana
• przywołuje szerokie
konteksty listu św. Jana i
nawiązania do niego
• omawia różnice
pomiędzy stylem
funkcjonalnym
a artystycznym
• podaje cechy
dobrego stylu
• tworzy teksty napisane
różnymi stylami
funkcjonalnymi
• podejmuje dyskusję • wypowiada się na temat
o miejscu Biblii w
wpływu Biblii na dzieje
przeszłości i we
świata
współczesnym świecie
• zabiera głos w
dyskusji na tematy
związane z Biblią
i stosuje odpowiednie
argumenty
• w swoich
wypowiedziach
dokonuje uogólnień,
• wykorzystuje bogate
konteksty wywodzące się
z Biblii
• formułuje
i
rozwiązuje problemy
badawcze związane z
Biblią
podsumowań
i porównań
52. Śladami Biblii
• rozpoznaje inspiracje
biblijne w sztuce
*53. Poezja
współczesna
inspirowana Biblią
• odczytuje ze
zrozumieniem treść
wierszy Zbigniewa
Herberta Książka i
Anny Achmatowej
Żona Lota
• relacjonuje historie
zburzenia Sodomy i
Gomory
• nazywa rodzaj liryki
występujący w
utworach
• relacjonuje treść
fragmentów tekstów
Harolda Kushnera Co
się naprawdę zdarzyło
w ogrodzie Edenu?
i Frédérica Beigbedera
Windows on the World
• przytacza treść historii
o grzechu
pierworodnym
i zburzeniu wieży
Babel
54. i 55. O Biblii
dzisiaj
BIBLIA – NAWIĄZANIA
• wymienia motywy w
• omawia przykład dzieła
kulturze współczesnej,
zainspirowanego Biblią
wywodzące się z Biblii
• podaje przykłady
inspiracji biblijnych,
realizowane w
określonych epokach
• określa adresata
i nadawcę wierszy
• rozpoznaje bohaterów
lirycznych wiersza
Achmatowej
• odnajduje nawiązania
biblijne w wierszu
Herberta
• określa stosunek podmiotu
lirycznego do Biblii w
wierszu Herberta oraz do
żony Lota w wierszu
Achmatowej
• interpretuje oba
wiersze
• uzasadnia porównanie
World Trade Center do
wieży Babel z tekstu
Frédérica Beigbedera
• opisuje dzieło Jerzego
Nowosielskiego
Krucyfiks
• określa funkcję pytań w
tekście Harolda Kushnera
• porównuje autorską
interpretację historii
biblijnej z interpretacją
kanoniczną
• wskazuje literaturę
pomocną do
interpretacji
krucyfiksu
• interpretuje
znaczenie krucyfiksu
w kontekście
symboliki
chrześcijańskiej
12
• szczegółowo omawia
wybrany przykład
współczesnego dzieła
sztuki inspirowanego
Biblią
• pisze analizę
porównawczą obu
utworów
• wymienia tytuły innych
dzieł Jerzego
Nowosielskiego i je
interpretuje
56. Biblia w filmie
– Pasja Mela
Gibsona
57. Kino o
wartościach –
Dekalog I
Krzysztofa
Kieślowskiego
59. i 60.
Średniowiecze –
wprowadzenie do
epoki
61. i 62.Filozofia
chrześcijańska
• streszcza fabułę filmu
• wyjaśnia funkcję
retrospekcji w Pasji
• wypowiada się na temat
kompozycji filmu
• podejmuje dyskusję
na temat zasadności
ukazania w filmie
drastycznych scen
• interpretuje postać
szatana
• przedstawia swoje
• zabiera głos w dyskusji • wypowiada się na temat
• interpretuje postać
odczucia po obejrzeniu na temat postawy
dialogów, narracji i
graną w filmie przez
filmu
bohatera filmu –
kadrowania w filmie
Artura Barcisia
Krzysztofa
• analizuje rolę przypadku w • podejmuje dyskusję
konstrukcji fabuły
o hierarchii wartości
we współczesnym
świecie
ŚREDNIOWIECZE – O EPOCE
• podaje etymologię
• omawia najważniejsze
• analizuje specyfikę
• interpretuje rolę
nazwy epoki
wydarzenia związane z
periodyzacji polskiego
karnawału
• wymienia
początkiem i końcem
średniowiecza
najważniejsze
średniowiecza
• omawia, na czym polegał
wydarzenia związane z • porównuje ramy
średniowieczny
początkiem
czasowe średniowiecza
uniwersalizm i teocentryzm
i końcem
polskiego
średniowiecza
i europejskiego
• wyjaśnia znaczenie
• charakteryzuje
słów teocentryzm
średniowieczny system
i feudalizm
szkolny
• określa fazy
• wyjaśnia, co oznacza
średniowiecza
sformułowanie Biblia
pauperum
• czyta ze
• wymienia podstawowe • na podstawie Summy
• przedstawia różnice
zrozumieniem fragment założenia obu filozofii
teologicznej wyjaśnia
między filozofią św.
Wyznań św. Augustyna • tłumaczy, co oznaczają pochodzenie hierarchii
Augustyna a filozofią
oraz Summy
pojęcia: dualizm,
bytów według św. Tomasza św. Tomasza
13
• porównuje epizody
filmowe z ich
ewangelicznymi opisami
• pisze recenzję filmu
• formułuje wypowiedź
na temat innego filmu z
cyklu Dekalog
• opisuje wpływ antyku i
kultury arabskiej na
średniowiecze
• interpretuje portret św.
Augustyna
• objaśnia alegoryczne
znaczenie koloru na
63. i 64.Sztuka
średniowieczna
teologicznej św.
Tomasza
• wyjaśnia znaczenie
pojęcia asceza
• rozpoznaje
najważniejsze zabytki
polskiego
i europejskiego
średniowiecza
• odróżnia styl
romański od
gotyckiego
65. Teatr
średniowieczny
• podaje nazwy
średniowiecznych
gatunków teatralnych
66. Bogurodzica –
najstarszy polski
utwór poetycki
• czyta ze
zrozumieniem
Bogurodzicę
• wskazuje przykłady
archaizmów w utworze
67. Ludzki wymiar
• czyta ze
iluminacja, akt, potencja,
hierarchiabytów
• omawia wpływ idei
hierarchii bytów na
średniowieczną koncepcję
władzy i społeczeństwa
• wyjaśnia i ilustruje
przykładami parenetyczny
i anonimowy charakter
sztuki średniowiecznej
• omawia alegorię i podaje
jej przykłady
• używa we właściwym
kontekście terminów:
symultanizm,iluminatorstwo
, miniatura, chorał, bazylika
• wymienia podstawowe
cechy stylu romańskiego
i gotyckiego
• podaje przykłady
zabytków polskiego
i europejskiego
średniowiecza
• właściwie posługuje się
terminami: płaskorzeźba,
rzeźba pełnofigurowa,
fresk, pieta, ikona, nawa,
ołtarz, prezbiterium,
apsyda, katedra,
przypora, rozeta, witraż,
portal
• wymienia cechy
• wypowiada się na temat
teatralnych gatunków
funkcji teatru w
średniowiecznych
średniowieczu
ŚREDNIOWIECZE – TEKSTY Z EPOKI
• rozpoznaje podmiot
• wypowiada się na temat
liryczny oraz adresata
kompozycji utworu
utworu
• omawia funkcję
• wskazuje archaizmy
Bogurodzicy w
leksykalne i fleksyjne
średniowiecznej Polsce
w Bogurodzicy
• wyjaśnia znaczenie
pojęcia kierlesz
• określa sytuację
• charakteryzuje Maryję
14
obrazie Justusa z
Gandawy
• analizuje
średniowieczne dzieło
sztuki według
następujących
kryteriów: symbolika,
kolorystyka, kolejność
ukazywania postaci,
sposób przedstawienia
sylwetki ludzkiej,
kontekst filozoficzny
i historyczny dzieła,
kompozycja
• wymienia cechy stylu
bizantyjskiego
i
podaje jego przykłady
• wypowiada się na temat
muzyki średniowiecznej
• objaśnia
psychomachię w
kontekście moralitetu
• przywołuje szerokie
konteksty
i nawiązania
• odnajduje w treści
Bogurodzicy motyw
deesis i odnosi go do
sztuk plastycznych
• omawia formę
wiersza
• wskazuje podobieństwa
między motywem deesis
w Bogurodzicy
a przedstawionym na
średniowiecznej ikonie
• porównuje obrazy
• zestawia obrazy męki
cierpienia Matki
Boskiej w
Lamencie
świętokrzyskim
zrozumieniem Lament
świętokrzyski
• wskazuje przykłady
archaizmów w utworze
liryczną, podmiot
liryczny i adresatów
utworu
• wskazuje archaizmy
leksykalne i fleksyjne w
Lamencie świętokrzyskim
jako matkę
• rozpoznaje w wierszu
motyw Stabatmater
Maryi z Lamentu
świętokrzyskiego
i z Bogurodzicy
69. Motyw tańca
śmierci w
Rozmowie Mistrza
Polikarpa ze
Śmiercią
• czyta ze
zrozumieniem
Rozmowę Mistrza
Polikarpa ze Śmiercią
• streszcza utwór
• wskazuje przykłady
archaizmów w tekście
• opisuje obraz śmierci
przedstawiony w
utworze, posługując się
przy tym terminem
alegoria
• wskazuje w tekście
archaizmy leksykalne
i fleksyjne
• odnajduje w przeczytanym
fragmencie motyw
dansemacabre
• wyjaśnia przyczyny
popularności motywu
śmierci w średniowieczu
• wyjaśnia w kontekście
utworu znaczenie pojęć
memento mori i ars
moriendi
70.
Średniowieczny
ideał ascety –
Legenda o św.
Aleksym
• czyta ze
zrozumieniem Legendę
o św. Aleksym
• streszcza żywot św.
Aleksego
• wskazuje przykłady
archaizmów w utworze
• relacjonuje treść
fragmentu Pochwała
stworzenia
• charakteryzuje
• charakteryzuje świętego • wskazuje w utworze
jako ascetę
typowe elementy legendy
• podaje przykłady
hagiograficznej
archaizmów
leksykalnych
i fleksyjnych z tekstu
• omawia na
podstawie lektury
światopogląd ludzi
średniowiecza
• wypowiada się na
temat
średniowiecznych
wskazań ars moriendi
• tłumaczy, czym była
w średniowieczu
czarna śmierć
• podejmuje dyskusję
na temat aktualności
ascezy oraz sensu
takiej drogi do
świętości
*71. Świętość
afirmacyjna – św.
Franciszek
• porównuje postawy
dwóch świętych: św.
Franciszka i św.
Aleksego
• odnajduje w tekście
elementy stylu biblijnego
• wyraża opinię na temat
dwóch dróg do świętości –
15
• interpretuje dzieło
Giotta
• wyjaśnia znaczenie
pojęcia franciszkanizm
Pańskiej przedstawione
w Lamencie
świętokrzyskim i na
obrazie Matthiasa
Grünewalda
Ukrzyżowanie
• wypowiada się na temat
obrazu Żydów w tekście
Lamentu
świętokrzyskiego
• porównuje motyw
dansemacabre
przedstawiony w
Rozmowie… i na obrazie
BerntaNotkegoTaniec
śmierci
• opisuje inne przykłady
ascezy średniowiecznej
• wyjaśnia, jaką rolę
odgrywali święci w życiu
ludzi średniowiecza
• przywołuje szerokie
konteksty interpretacyjne
związane z postacią św.
Franciszka
73.
Średniowieczny
wzorzec rycerza –
Król Artur i
rycerze Okrągłego
Stołu
Pochwałę stworzenia
jako hymn
• streszcza fragment
utworu Król Artur i
rycerze Okrągłego
Stołu
74. Średniowieczna dla fragmentów
miłość – Dzieje
utworu:
Tristana i Izoldy
• streszcza fragment
Dziejów Tristana
i Izoldy
dla całości utworu:
• streszcza utwór
DziejeTristana
i Izoldy
• sporządza plan
wydarzeń
75. Historiografia
polska w
średniowieczu
• opisuje wzorzec
władcy na podstawie
charakterystyki
Bolesława Chrobrego
pióra Galla Anonima
• definiuje pojęcie
kronika
• wymienia tytuły
europejskich eposów
rycerskich
• odnosi zachowania
Artura do
średniowiecznego
kodeksu rycerskiego
• wyjaśnia znaczenie
pojęcia epos rycerski
dla fragmentów utworu:
• formułuje zasady
miłości rycerskiej
dla całości utworu:
• omawia etos rycerski na
przykładzie postaci
Tristana
• wymienia obowiązki
króla przedstawione
przez kronikarza
• podaje przykłady dzieł
polskiej historiografii
średniowiecznej
• definiuje pojęcie
historiografia
16
św. Aleksego i św.
Franciszka
• na przykładzie tekstu
objaśnia funkcję fantastyki
w epice rycerskiej
• tłumaczy, co oznacza
pojęcie etos
• analizuje etos
rycerza i wyraża
swoją opinię na ten
temat
dla fragmentów utworu:
• objaśnia funkcję fantastyki
w tekście
dla całości utworu:
• podaje przykłady
elementów fantastyki w
Dziejach Tristana i Izoldy
i określa ich funkcję
dla fragmentów
utworu:
• analizuje specyfikę
uczucia łączącego
Tristana i Izoldę
dla całości utworu:
• charakteryzuje
obyczajowość
średniowieczną na
podstawie Dziejów
Tristana i Izoldy
• na podstawie Kroniki
polskiej wypowiada się na
temat stosunków
społecznych
i obyczajowości w
średniowiecznej Polsce
• charakteryzuje dzieła
polskiej historiografii
średniowiecznej
• omawia
uwarunkowania
historyczne
początków
piśmiennictwa
polskiego
• podejmuje dyskusję
na temat wizerunku
współczesnych
• wypowiada się na temat
XV-wiecznego obrazu
Rycerze Okrągłego Stołu
i św. Graal
• opisuje współczesne
dzieła (filmowe,
literackie) nawiązujące
do średniowiecznych
opowieści o rycerzach
• streszcza historię
Abelarda i Heloizy
• podaje przykłady dzieł
(także współczesnych)
opartych na historii
podobnej do romansu
Tristana i Izoldy
• wypowiada się na temat
miniatury Tristan i Izolda
podczas morskiej
podróży
• przygotowuje mowę
pochwalną na cześć
wybranej przez siebie
osoby
• czyta ze
zrozumieniem fragment
Wielkiego testamentu
• prezentuje życiorys
Villona, stanowiący
kanwę utworu
*77. Podróż po
dla fragmentów
zaświatach – Boska utworu:
Komedia Dantego
• na podstawie
Alighieri
fragmentów Boskiej
Komedii ogólnie
omawia budowę piekła,
czyśćca i raju
dla całości utworu:
• opisuje budowę
zaświatów
• wyjaśnia znaczenie
słowa prekursor
*76. Testament
poetycki François
Villona
78. U źródeł języka • wymienia dialekty
polskiego
polszczyzny
• przytacza przykłady
zabytków języka
polskiego
(w tym pierwsze
zapisane zdanie)
• interpretuje tytuł tekstu
• wyjaśnia znaczenie
pojęcia testament
poetycki
• wypowiada się na temat
środków stylistycznych
użytych w wierszu oraz
zastosowanej w nim
kompozycji
dla fragmentów utworu:
• charakteryzuje
narratora Boskiej
Komedii
• wyjaśnia znaczenie
tytułu tekstu
dla całości utworu:
• wypowiada się na temat
postaci pojawiających się
w utworze
• tłumaczy znaczenie
pojęć poemat epicki i
summa
dla fragmentów utworu:
• wylicza elementy dzieła
charakterystyczne dla
średniowiecza i renesansu
dla całości utworu:
• wymienia i ilustruje
przykładami elementy
dzieła charakterystyczne dla
średniowiecza i dla
renesansu
ŚREDNIOWIECZE – NAUKA O JĘZYKU
• rozpoznaje we
• omawia historię
współczesnym języku
zapożyczeń
niektóre pozostałości
• wskazuje przykłady
staropolskie, np. ślady
wyrazów z przegłosem
liczby podwójnej
polskim, palatalizacją oraz
e ruchomym
17
władców w mediach
• porównuje obraz
przemijania zawarty w
Wielkim Testamencie
ze współczesnymi
wyobrażeniami na ten
temat
dla fragmentów
utworu:
• wypowiada się na
temat sposobu
obrazowania w
utworze
dla całości utworu:
• interpretuje symbole
obecne w dziele
Dantego
• podaje przyczyny
zmian zachodzących
w języku polskim
• przywołuje szerokie
konteksty wywodzące się
z Wielkiego testamentu
i nawiązania do utworu
• omawia fresk Dante i
trzy królestwa
• sytuuje język polski we
właściwej grupie
języków słowiańskich
• wymienia nazwy
podstawowych grup
języków wywodzących
się z języka
praindoeuropejskiego
oraz języków spoza
rodziny indoeuropejskiej
80. Podsumowanie
wiadomości
81. Powtórzenie
wiadomości
82. Śladami
średniowiecza
ŚREDNIOWIECZE – PODSUMOWANIE I POWTÓRZENIE
• relacjonuje opinie na
• wskazuje i komentuje
• formułuje własne sądy na
• podejmuje dyskusję
temat średniowiecza,
różnice pomiędzy
podstawie przeczytanych
dotyczącą oceny
zawarte we
tekstami obu autorów
fragmentów
średniowiecza, w
fragmentach tekstów
której odwołuje się do
Franca
fragmentów tekstów
CardiniegoWojownik
Cardiniego i Huizingi
i rycerz oraz Johana
Huizingi Jesień
średniowiecza
• odtwarza
• wykorzystuje
• rozważa zagadnienia
• zabiera głos w
najważniejsze fakty,
najważniejsze konteksty poruszane w przeczytanych dyskusji na tematy
sądy i opinie na temat
wywodzące się ze
tekstach średniowiecznych
związane ze
średniowiecza
średniowiecza
i formułuje własne sądy na
światopoglądem oraz
ich temat oraz wnioski
twórczością
średniowiecza
i stosuje odpowiednie
argumenty
• w swoich
wypowiedziach
dokonuje uogólnień,
podsumowań
i porównań
ŚREDNIOWIECZE – NAWIĄZANIA
• rozpoznaje inspiracje • wymienia elementy
• omawia wpływy kultury
• analizuje wybrany
sztuką średniowiecza
kultury średniowiecza
średniowiecznej w różnych przykład inspiracji
obecne w dzisiejszym
dziełach sztuki
kulturą średniowiecza
świecie
18
• przywołuje szerokie
konteksty
i nawiązania wywodzące
się ze światopoglądu i z
twórczości średniowiecza
• wykorzystuje bogate
konteksty wywodzące się
ze światopoglądu
iz
twórczości średniowiecza
• formułuje
i rozwiązuje problemy
badawcze związane
z epoką średniowiecza
• podaje przykłady
wpływów sztuki
średniowiecznej na
twórczość kolejnych
epok
• omawia stosunek
poszczególnych okresów
w historii kultury do
dziedzictwa
średniowiecza
• pisze analizę
i interpretację wiersza
• rozpoznaje kontekst
literacki wiersza
Kazimiery
Iłłakowiczówny
Opowieść małżonki św.
Aleksego
• referuje opinię
bohaterów Imienia róży
na temat śmiechu
• określa typ liryki
występujący w utworze,
a także wskazuje
podmiot liryczny
i adresata wiersza
• porównuje legendę
średniowieczną z poetyckim
komentarzem współczesnej
poetki
• omawia kontekst
kulturowy
wykorzystany w
wierszu
• porównuje stosunek do
śmiechu obecny w
Imieniu róży i Stołku dla
wesołka
• podejmuje dyskusję
na temat funkcji
śmiechu w kulturze
średniowiecza i dzisiaj
• przywołuje szerokie
konteksty i nawiązania
obecne w utworze
Umberta Eco Imię róży
85. Współczesne
inspiracje
średniowieczem
• streszcza fragment
tekstu Andrzeja
Sapkowskiego Miecz
przeznaczenia
• wymienia motywy
średniowieczne, którymi
posłużył się autor Miecza
przeznaczenia
• rozpoznaje we fragmencie
Imienia róży autora księgi –
Arystotelesa
• omawia rolę błazna na
dworach
• odnajduje w tekście
elementy stylizowane na
polszczyznę średniowieczną
• interpretuje obraz
Zdzisława Beksińskiego
• porównuje dzieło
Beksińskiego z animacją
Tomasza Bagińskiego
Katedra
86. Średniowiecze
w krzywym
zwierciadle –
Monty Python i św.
Graal
• streszcza fabułę filmu
• odnajduje w filmie
motywy średniowieczne
• wyjaśnia w kontekście
filmu znaczenie słów
absurd oraz ironia
• wskazuje w dziele
Zdzisława
Beksińskiego
nawiązania do
wieków średnich oraz
elementy
charakterystyczne dla
sposobu obrazowania
malarza
• analizuje środki
tworzące w filmie
klimat średniowiecza
*87. Współczesny
moralitet – Siódma
pieczęć Ingmara
Bergmana
• odnajduje w tekście
nawiązania do kultury i
obyczajowości
średniowiecza
• odczytuje przesłanie
filmu
• przywołuje szerokie
konteksty wywodzące się
z filmu Siódma pieczęć i
nawiązania do niego
*83. Poetycki
komentarz do
ascezy
84. Śmiech w
średniowieczu
• porównuje bohaterów
filmu z ich pierwowzorami
z legend arturiańskich
• wyjaśnia, na czym polega
specyfika angielskiego
humoru
• interpretuje tytuł filmu i • rozpoznaje w filmie
objaśnia jego funkcję
konwencję moralitetu
• wyjaśnia w kontekście
• tłumaczy na podstawie
dzieła Bergmana
Siódmej pieczęci, czym jest
19
• podejmuje dyskusję na
temat walorów
artystycznych
i poznawczych filmu
znaczenie pojęć
personifikacja i taniec
śmierci
teodycea
Część 2
Numer i temat lekcji
Wymagania
konieczne
(ocena
dopuszczająca)
Uczeń:
1. i 2. U progu czasów
nowożytnych
• określa, na
kiedy datowany
jest początek
renesansu w
Europie
• podaje umowną
datę początku
renesansu w
Polsce
• wyjaśnia
znaczenie
i pochodzenie
nazwy epoki
• tłumaczy, co
oznacza pojęcie
reformacja
Wymagania
podstawowe
(ocena
dostateczna)
Wymagania
rozszerzające
(ocena dobra)
Wymagania
dopełniające
(ocena bardzo dobra)
Uczeń potrafi to, co
Uczeń potrafi to, co
Uczeń potrafi to,
na ocenę
na ocenę dobrą, oraz:
co na ocenę
dostateczną, oraz:
dopuszczającą,
oraz:
RENESANS – O EPOCE
• objaśnia, na
• omawia społeczne • analizuje wpływ
czym polegała
uwarunkowania
antyku na narodziny
reformacja i jakie narodzin epoki
nowej epoki
były jej
odrodzenia
przyczyny
• charakteryzuje rolę
• opisuje
wydarzeń
przemiany
wyznaczających
kulturowe, które
początek renesansu
stały się
w kształtowaniu
podwalinami
nowej epoki
nowej epoki
• wyjaśnia
• podaje
znaczenie wyrażenia
przykłady
ad fontes
związków
pomiędzy
renesansem a
20
Wymagania wykraczające
(ocena celująca)
Uczeń potrafi to,
co na ocenę
bardzo dobrą, oraz:
• wyjaśnia, jakie było
podłoże różnicy pomiędzy
periodyzacją renesansu w
Europie i w Polsce
• omawia wpływ teorii
heliocentrycznej Mikołaja
Kopernika, wynalezienia
druku i upadku
Konstantynopola na
kształtowanie się renesansu
i opisuje rolę
Marcina Lutra
• dostrzega
związki
pomiędzy
odrodzeniem a
antykiem
3. i 4. Filozofia
renesansu
• wymienia
nazwiska
czołowych
filozofów i
myślicieli epoki
odrodzenia
• streszcza
fragment
Pochwały
głupoty Erazma z
Rotterdamu
• przedstawia
główny temat
Księcia Niccola
Machiavellego
6. i 7. Sztuka renesansu
• rozpoznaje
dzieła sztuki
renesansowej
• ogólnie
wypowiada się
na temat
najważniejszych
antykiem
• wymienia
wyznania
protestanckie
• wyjaśnia
znaczenie pojęć
humanizm i
antropocentryzm
• omawia
najważniejsze
założenia filozofii
Erazma z
Rotterdamu
• opisuje ogólne
tendencje
filozoficzne
odrodzenia
• wymienia cechy
charakterystyczne
stylu
renesansowego
i objaśnia je na
przykładach
• prezentuje
• wyczerpująco
przedstawia
problematykę
fragmentów
Pochwały głupoty
i Księcia
• w kontekście
fragmentów tekstów
Machiavellego
i Erazma z
Rotterdamu
wyjaśnia znaczenie
terminów
makiawelizm
i tolerancja
• podejmuje dyskusję
na temat poglądów
Erazma z Rotterdamu i
Machiavellego
• objaśnia wpływ filozofii
Platona na myśl
renesansową
• wypowiada się na temat
gatunku zapoczątkowanego
przez Michela de
Montaigne’a
• podejmuje dyskusję na
temat etyki w kontekście
dzieła Niccola
Machiavellego
• wskazuje i
ilustruje
przykładami
najważniejsze
tematy sztuki
renesansowej
• omawia twórczość
• analizuje
renesansowe dzieło
sztuki
• charakteryzuje wpływ
antyku na sztukę
odrodzenia
• opisuje twórczość
renesansowych artystów
północnych
• analizuje i ocenia dzieła
renesansowe
• wypowiada się na temat
muzyki XVI-wiecznej
21
artystów
odrodzenia
(Leonardo da
Vinci, Michał
Anioł, Rafael,
Sandro
Botticelli)
8. Teatr renesansowy
dzieła polskiego
renesansu
• wyjaśnia
znaczenie
terminów: akt,
portret,
perspektywa,
scenka
rodzajowa,
krużganki, miasto
idealne, sfumato
• wymienia cechy • przedstawia
teatru
różnice pomiędzy
elżbietańskiego
teatrem
renesansowym a
średniowiecznym
9. Poezja religijna Jana
Kochanowskiego
• czyta ze
zrozumieniem
Pieśń XXV z
Ksiąg wtórych
Kochanowskiego
• określa rodzaj
liryki
występujący w
utworze
10. i 11. Świat myśli
Jana Kochanowskiego
utrwalony w Pieśniach
• czyta ze
zrozumieniem
podane pieśni
• wskazuje
najważniejszych
artystów odrodzenia
(Leonardo da Vinci,
Michał Anioł,
Rafael, Sandro
Botticelli)
• wylicza
• charakteryzuje
podobieństwa
konwencje teatralne
i różnice pomiędzy
powstałe w renesansie
teatrem
• omawia zjawisko
renesansowym
teatru dell’arte
a antycznym
RENESANS – TEKSTY Z EPOKI
• wskazuje
• interpretuje wiersz • porównuje kreację
podmiot liryczny • wyjaśnia, na czym Boga w pieśni z Jego
oraz adresata
polega renesansowy obrazem w utworach
lirycznego pieśni charakter utworu
średniowiecznych
• określa gatunek
• rozpoznaje rodzaj
utworu i
wersyfikacji
wskazuje na jego
zastosowany w
pochodzenie
utworze
• na podstawie
wierszy
charakteryzuje
światopogląd
• odnajduje wątki
horacjańskie w
pieśniach Jana
Kochanowskiego
22
• dokonuje analizy
i interpretacji utworów
• wskazuje w pieśniach
cechy wiersza
• przedstawia podobieństwa
oraz różnice pomiędzy
dramatem humanistycznym
a elżbietańskim
• na podstawie
indywidualnych poszukiwań
wyjaśnia znaczenie
wyrażenia Deus artifexi
odnosi je do utworu Jana
Kochanowskiego
• konfrontuje wiersz Jana
Kochanowskiego z obrazem
Pietera Bruegla Żniwa
i formułuje wnioski
• porównuje Pieśń XXIV
z Ksiąg wtórych z wierszami
Horacego
• konfrontuje pieśni Jana
elementy
światopoglądu
renesansowego w
utworach
Kochanowskiego
• definiuje pieśń
jako gatunek
12. Liryka obywatelska
Jana Kochanowskiego
13. Renesansowy obraz
arkadii
• czyta ze
zrozumieniem
fragmenty Pieśni
o spustoszeniu
Podola i Pieśń
XIV z Ksiąg
wtórych
• określa rodzaj
liryki, podmiot
liryczny i
adresata
lirycznego
utworów
• czyta ze
zrozumieniem
fragment Pieśni
świętojańskiej o
sobótce
• określa rodzaj
liryki i wskazuje
podmiot liryczny
oraz adresata
lirycznego
poety
• wyjaśnia
znaczenie
terminów:
horacjanizm,
cnota, fortuna,
stoicyzm,
epikureizm
• określa
historyczne tło
powstania Pieśni
o spustoszeniu
Podola
• wypowiada się
na temat kreacji
podmiotu
lirycznego
• analizuje wiersze
pod kątem
obecności
elementów
stoicyzmu
i epikureizmu
sylabicznego
Kochanowskiego z obrazem
Tycjana Trzy okresy życia
• odnosi tematykę
pieśni do
światopoglądu
renesansowego
• dokonuje analizy
i interpretacji
wiersza
• w kontekście utworu
Jana Kochanowskiego
wypowiada się na
temat roli osób
sprawujących władzę
• podaje cechy wiersza
sylabicznego
• przywołuje szerokie
konteksty interpretacyjne
utworów Kochanowskiego
oraz nawiązania do nich
• rozpoznaje
gatunek wiersza
i odnosi go do
tradycji
literackiej
• w kontekście
utworu wyjaśnia
znaczenie
terminów:
sielanka, arkadia,
literatura
• odnajduje w
wierszu toposy
renesansowe
• wskazuje w
utworze środki
stylistyczne i
określa ich funkcję
• odnosi tematykę
wiersza do
obyczajowości
ziemiańskiej XVI w.
• podejmuje dyskusję
na temat realiów życia
wiejskiego oraz wizji
poetyckiej wsi
• odnosi mit arkadyjski do
zjawisk współczesnej
kultury
• konfrontuje wiersz Jana
Kochanowskiego z obrazem
Giorgionego Burza
23
pastoralna,
folklor, idylla
14.Fraszki – poezja dnia • rozpoznaje w
• na podstawie
codziennego
czytanych
poznanych
fraszkach
utworów
tematykę
charakteryzuje
autobiograficzną, fraszkę jako
refleksyjnogatunek literacki
filozoficzną
• wskazuje we
i obyczajową
fraszkach
elementy
światopoglądu
i obyczajowości
renesansowej
15., 16. i 17. Żaden
• odnosi Treny do • wskazuje
ojciec podobno barziej
biografii Jana
elementy filozofii
nie miłował / Dziecięcia Kochanowskiego stoickiej w
– Treny Jana
• czyta ze
Trenach
Kochanowskiego
zrozumieniem
• rozpoznaje w
wskazane utwory Trenie IX
• definiuje tren
pozorny
jako gatunek
panegiryk
• odnajduje w
Trenie XIX
informacje
świadczące o
odbudowie
światopoglądu
poety
• wyjaśnia
znaczenie
określeń poezja
• odnajduje we
fraszkach konteksty
antyczne i biblijne
• analizuje fraszki pod
kątem renesansowego
obrazu człowieka
• omawia topos świata jako
teatru
• konfrontuje wybraną
fraszkę z obrazem Giuseppe
ArcimboldaJesień
• analizuje
i interpretuje
wskazane treny
• przedstawia kryzys
światopoglądowy
poety na podstawie
trenów: IX, X i XI
• wypowiada się na
temat kreacji podmiotu
lirycznego w Trenach
• wyjaśnia, na czym
polegała
innowacyjność Trenów
Kochanowskiego
• na podstawie cyklu Trenów
omawia kompozycję
epicedium
24
18. Tłumaczenie wierne
czy piękne – o Psałterzu
Dawidów Jana
Kochanowskiego
• czyta ze
zrozumieniem
psalmy w
tłumaczeniu Jana
Kochanowskiego
• definiuje psalm
jako gatunek
19. Podsumowanie
wiadomości na temat
Jana Kochanowskiego
• przytacza
najważniejsze
wydarzenia z
biografii Jana
Kochanowskiego
• podaje tytuły
omówionych
utworów
Kochanowskiego
• wymienia tytuły
ksiąg rozprawy
• relacjonuje
poglądy
Modrzewskiego,
zawarte w
przeczytanym
fragmencie tekstu
• przytacza
*20. O poprawie
Rzeczypospolitej
Andrzeja Frycza
Modrzewskiego
*21. Kazania sejmowe
funeralna i liryka
żałobna
• odnosi Psałterz
Dawidów do
tradycji biblijnej
• wyjaśnia
znaczenie
terminów:
translatoryka,
humanizm
chrześcijański,
poeta doctus
• wypowiada się na
temat specyfiki
przekładu
• porównuje Psalm
130 w przekładzie
Jana
Kochanowskiego
z wersją utworu z
Biblii Tysiąclecia
• zestawia Psalm 130w
przekładzie Jana
Kochanowskiego z
pieśnią Czego chcesz
od nas, Panie
i wypowiada się na
temat spójności
światopoglądowej
poety
• podejmuje dyskusję
na temat granic
wolności tłumacza
• omawia znaczenie
twórczości Jana
Kochanowskiego w
rozwoju literatury
polskiej
• odnosi Psalm 130w
tłumaczeniu Jana
Kochanowskiego do
analogicznych zjawisk w
kulturze
• samodzielnie opracowuje
koncepcję idealnego
państwa i społeczeństwa
oraz uzasadnia swoje tezy
• konfrontuje wyobrażenie
idealnej społeczności z
obrazem Lucasa Cranacha
starszego Złoty wiek
• analizuje obraz Jana
• analizuje
wybrane wiersze
• wskazuje
najważniejsze
tematy i motywy w
twórczości
Kochanowskiego
• omawia
najważniejsze
postulaty pisarza
• przedstawia źródło
toposu utopii
• relacjonuje
najważniejsze
założenia utworu
Thomasa More’a
• podejmuje dyskusję
na temat realizacji idei
utopii – w obszarze
literatury i w świecie
realnym
• nakreśla
• wskazuje w
• podejmuje dyskusję
25
• wypowiada się na temat
światopoglądu Jana
Kochanowskiego w
kontekście jego biografii
i twórczości
Piotra Skargi
argumentację
zaprezentowaną
przez Piotra
Skargę
• wyjaśnia
znaczenie
terminu retoryka
22. Sonety do Laury
Francesca Petrarki
• czyta ze
zrozumieniem
wskazane utwory
• określa rodzaj
liryki
zastosowany w
wierszach
• definiuje sonet
jako gatunek
24.
PrzemyślnyszlachcicDo
n Kichotez Manczy
Miguela de Cervantesa
Saavedry
• streszcza dzieło
Cervantesa
• wyjaśnia
znaczenie
wyrażenia walka
kontekst
historyczny
Kazań sejmowych
• odnajduje w
tekście wątki
biblijne
• wyjaśnia
znaczenie
terminów:
anarchia
szlachecka, złota
wolność,
tolerancja
religijna
• określa podmiot
liryczny, adresata
lirycznego oraz
sytuację liryczną
w wierszach
• wypowiada się
na temat kreacji
podmiotu
lirycznego
• wskazuje w
podanych
utworach cechy
gatunkowe sonetu
• wymienia cechy
gatunkowe
romansu
rycerskiego
i ilustruje je
utworze środki
retoryczne
• charakteryzuje
stylizację proroczej
groźby w Kazaniach
sejmowych
na temat aktualności
Kazań sejmowych we
współczesnej Polsce
• konfrontuje treść
obrazu Jana Matejki
Kazanie Skargi z
realiami historycznymi
i formułuje wnioski na
temat ideologicznej
funkcji obrazu
Matejki Kazanie Skargi
• analizuje
i interpretuje wiersz
• opisuje uczucia
podmiotu lirycznego
• wskazuje w
utworach przykłady
idealizacji kobiety
• na podstawie
poznanych utworów
charakteryzuje
zjawisko petrarkizmu
• podejmuje dyskusję
na temat wpływu
twórczości Francesca
Petrarki na
skonwencjonalizowani
e poezji miłosnej
• porównuje dwa sposoby
obrazowania piękna
kobiecego na przykładzie
obrazów Giorgionego
Śpiąca Wenus i Domenica
GhirlandaiaPortret
Giovanny Tornabuoni
• wyjaśnia istotę
parodii i podaje
odpowiednie
przykłady
• analizuje utwór
• rozpatruje charaktery
głównych bohaterów
powieści jako odbicie
dwoistej natury
ludzkiej
• konfrontuje poznany tekst
z obrazem Honoré Daumiera
Don Kichot
• tworzy parodię dowolnego
dzieła literackiego
26
przykładami
z literatury
średniowiecznej
• charakteryzuje
na podstawie
tekstu głównych
bohaterów
powieści
• streszcza
• wypowiada się
nowelę Sokół
na temat
• definiuje
Dekameronu jako
nowelę jako
cyklu nowel
gatunek
• na podstawie
tekstu podaje
cechy gatunkowe
noweli
• streszcza
• przedstawia
dramat Makbet
zarys biografii
• wymienia tytuły Williama
najważniejszych Szekspira
dzieł Williama
• omawia cechy
Szekspira
charakterystyczne
teatru
elżbietańskiego
• porównuje
dramat
szekspirowski
z dramatem
antycznym
• charakteryzuje
głównych
bohaterów
z wiatrakami
*25. Początki noweli –
Giovanni Boccaccio
Dekameron
26., 27., 28., 29. i 30.
Makbet Williama
Szekspira
Cervantesa pod
kątem parodii
romansu
rycerskiego
• wyróżnia elementy • analizuje utwór pod
kompozycyjne
kątem światopoglądu
noweli
renesansowego
• omawia obraz Sandra
Botticellego Uczta w
piniowym lesie
• wyjaśnia
znaczenie określenia
kwestia
szekspirowska
• analizuje pod
względem
psychologicznym
motywację działań
głównych
bohaterów dramatu
• określa rolę
czarownic w
budowaniu napięcia
w sztuce
• wskazuje elementy
świata
• streszcza Hamleta
Williama Szekspira
• omawia wybraną adaptację
Makbeta bądź Hamleta
i konfrontuje ją z tekstem
dramatu
27
• analizuje przyczyny
ponadczasowej
aktualności dzieł
Szekspira
• wymienia przykłady
adaptacji dzieł
Szekspira
• definiuje tragizm
w utworze
tragedii
• wskazuje
przyczyny
ostatecznej klęski
Makbeta
32. Styl artystyczny
33. Podsumowanie
wiadomości na temat
kultury renesansu
34. Powtórzenie
wiadomości
irracjonalnego
i opisuje ich
znaczenie
• omawia funkcję
elementów
humorystycznych
w Makbecie
RENESANS – NAUKA O JĘZYKU
• wymienia cechy • wyjaśnia
• prezentuje na
• rozpoznaje wiersz
charakterystyczn różnicę pomiędzy przykładach cechy
sylabiczny i określa
e stylu
stylem
stylu renesansowego jego cechy
renesansowego
artystycznym a
• wskazuje
stylami
przykłady parodii,
funkcjonalnymi
trawestacji i pastiszu
RENESANS – PODSUMOWANIE I POWTÓRZENIE
• relacjonuje
• w kontekście
• wypowiada się na • podejmuje dyskusję
opinie o epoce
fragmentu książki temat związków
na temat renesansu w
zawarte we
Jerzego Ziomka
kultury narodowej z kontekście fragmentu
fragmentach
porównuje
europejską
książki Leszka
tekstów
możliwości, jakie
Kołakowskiego
Renesans Jerzego stwarzał ludziom
Ziomka oraz Czy renesans, z epoką
diabeł może być
poprzednią
zbawiony i 27
innych kazań
Leszka
Kołakowskiego
• odtwarza
• wykorzystuje
• formułuje wnioski • uczestniczy w
najważniejsze
najistotniejsze
na tematy związane dyskusji na tematy
28
• wskazuje chwyty
retoryczne w przykładowych
tekstach publicystycznych z
okresu odrodzenia oraz
współczesnych
• analizuje problem
oryginalności dzieła
literackiego w kontekście
konwencji stylistycznej
• formułuje własną opinię
dotyczącą stereotypów
w postrzeganiu renesansu
• wykorzystuje bogate
konteksty wywodzące się
fakty, sądy i
opinie na temat
renesansu
35. Śladami renesansu
36. Cywilizacja
odrodzenia –
odrodzenie cywilizacji
*37. Mona Lisa w
czasach popkultury
konteksty
wywodzące się z
twórczości
renesansowej
z twórczością
renesansową
• określa własne
stanowisko w
kwestii dziedzictwa
renesansu
RENESANS – NAWIĄZANIA
• wymienia
• przedstawia
osiągnięcia
wpływ sztuki
cywilizacyjne
renesansowej na
renesansu oraz
późniejsze epoki
ich wpływ na
rozwój człowieka
• relacjonuje
• podaje
• wyjaśnia, dlaczego
poglądy Jeana
przykłady
czasy renesansu
Delumeau
wpływu
rozpoczynają epokę
zawarte we
renesansu na
nowożytną
fragmencie tekstu współczesną
• podejmuje
Cywilizacja
cywilizację
dyskusję na temat
Odrodzenia
osiągnięć renesansu
• wymienia
najważniejsze
osiągnięcia epoki
• wypowiada się • porównuje
• przedstawia
na temat
obraz Jeanawłasną opinię na
zjawiska
Michela
temat przetwarzania
popkultury
Basquiata z
ikon historii sztuki
• formułuje
pierwowzorem
przez popkulturę
wypowiedź na
temat Mona Lisy
• rozpoznaje
wpływy kultury
renesansowej w
różnych dziełach
sztuki
29
związane z renesansem
i stosuje odpowiednie
argumenty
• w swoich
wypowiedziach
dokonuje uogólnień,
podsumowań i
porównań
z twórczości renesansowej
• formułuje i rozwiązuje
problemy badawcze
dotyczące piśmiennictwa
renesansowego
• prezentuje dowolny
przykład inspiracji
kulturą renesansu
• omawia i ocenia dowolny
przykład inspiracji kulturą
renesansu
• ocenia z własnej
perspektywy
przełomowy charakter
epoki
• konfrontuje osiągnięcia
kultury renesansu ze
znanymi sobie dziełami
sztuki
• analizuje funkcję
wykorzystania Mona
Lisy w dziele
popkulturowym
• podejmuje dyskusję na
temat tego, czym jest sztuka
*38. O śmierci ponad
epokami − *** [Anka!
to już trzy i pół roku]
Władysława
Broniewskiego
39.Makbet z
przymrużeniem oka
*40. Elżbieta królowa
Anglii
Leonarda da
Vinci
• czyta ze
zrozumieniem
wiersz
Władysława
Broniewskiego
• określa rodzaj
liryki, wskazuje
podmiot liryczny
i adresata
lirycznego
utworu
• streszcza
wskazany
fragment utworu
Trzy wiedźmy
Terry’ego
Pratchetta
• odnajduje w
czytanym tekście
aluzje do
Makbeta
Williama
Szekspira
• na podstawie
obejrzanego
spektaklu Teatru
Telewizji
charakteryzuje
królową Elżbietę,
uwypukla
• odnajduje w
utworze
nawiązania do
Trenów Jana
Kochanowskiego
• określa w
kontekście
wiersza
etymologię
imienia Zofia
• dokonuje analizy
stylistycznej wiersza
• wypowiada się na
temat kreacji
podmiotu lirycznego
w wierszu
Broniewskiego w
kontekście Trenów
• podejmuje dyskusję
na temat opisu śmierci
i żałoby w różnych
okresach literackich
• pisze analizę porównawczą
wierszy *** [Anka! to już
trzy i pół roku] Władysława
Broniewskiego i Tren XIX
Jana Kochanowskiego
• charakteryzuje
utwór jako
parodię i podaje
odpowiednie
przykłady
• wskazuje środki
nadające tekstowi
efekt komediowy
• uczestniczy w
dyskusji na temat
funkcjonowania
parodii
• wskazuje elementy
świadczące o oryginalnym
podejściu twórcy do gatunku
powieści
• przywołuje
kontekst
historyczny
przedstawienia
• wypowiada się na
temat kreacji
odtwórczyni
tytułowej roli
• podejmuje dyskusję
na temat problemów
osób sprawujących
władzę w czasach
renesansu i dzisiaj
• omawia specyfikę Teatru
Telewizji
30
41. Romeo i Julia
współcześnie
*42. Królowa Margot
45. i 46. Barok – świat
wewnętrznych
sprzeczności
złożoność jej
postaci
• streszcza fabułę
Romea i Julii w
reż. Baza
Luhrmanna
• opisuje swoje
wrażenia po
obejrzeniu filmu
• porównuje film • dokonuje
Luhrmanna z
szczegółowej
utworem
analizy
Williama
porównawczej
Szekspira
wybranych scen
• wyjaśnia
filmu
znaczenie
terminów:
adaptacja,
ekranizacja,
interpretacja
• opisuje relacje
• omawia
• analizuje pobudki,
panujące na
wydarzenia
jakimi kierowała się
dworze
historyczne
tytułowa bohaterka
francuskim, które stanowiące tło
filmu
zostały
fabuły filmu
przedstawione w
filmie
BAROK – O EPOCE
• wyjaśnia
• wymienia
• omawia
etymologię
podstawowe
najważniejsze
nazwy barok
różnice pomiędzy postanowienia
• określa ramy
renesansem
soboru trydenckiego
czasowe epoki
a barokiem
• charakteryzuje
• podaje daty
• wyjaśnia,
specyfikę polskiego
początku i końca dlaczego XVI w. baroku
baroku w Polsce nazywa się
czasem wojen
• tłumaczy
znaczenie
31
• wypowiada się na
temat funkcji kiczu w
filmie
• podejmuje dyskusję o
granicach dowolności
adaptacji
• wyraża swoją opinię na
temat rekwizytów,
kostiumów oraz sposobu
filmowania i montażu
• na podstawie fabuły
filmu rozważa problem
zła w człowieku
• przywołuje konteksty i
nawiązania wykorzystane w
filmie
• wypowiada się na
temat życia
codziennego w baroku
• analizuje wpływ soboru
trydenckiego na kształt
epoki
• podaje przykłady
teatralizacji życia w baroku
• charakteryzuje tło
historyczne epoki
47. i 48. Człowiek
wobec nieskończoności
– filozofia czasów
baroku
49. i 50. Sztuka baroku
• streszcza
fragmenty
traktatów
Kartezjusza:
Medytacji
o pierwszej
filozofii
i
Rozprawy
o metodzie
• relacjonuje
fragment Myśli
Pascala
• rozpoznaje
cechy stylu
barokowego na
podstawie
wskazanych dzieł
• wymienia
nazwiska
najważniejszych
twórców okresu
baroku
• podaje
najistotniejsze
cechy stylu
barokowego
terminów
monarchia
absolutna i
kontrreformacja
• przedstawia
podstawowe
założenia filozofii
Kartezjańskiej
• wymienia
najważniejsze
elementy filozofii
Blaise’a Pascala
• objaśnia sens
stwierdzenia Myślę,
więc jestem
• tłumaczy
znaczenie
sforumłowania
zakład Pascala
• wyjaśnia, jak
rozumie określenie
trzcina myśląca
• omawia
• omawia założenia
twórczość
światopoglądowe
przedstawicieli
sztuki baroku
sztuki barokowej • charakteryzuje
• charakteryzuje
operę jako zjawisko
malarstwo
typowe dla baroku
barokowe,
• wyjaśnia, czym
posługując się
był teatr dworski
przykładami dzieł
• na przykładzie
wybranej budowli
przedstawia
cechy
architektury
barokowej
BAROK – TEKSTY Z EPOKI
32
• wymienia nazwiska
przedstawicieli
spirytualizmu,
naturalizmu
i panteizmu oraz
charakteryzuje ich
poglądy
• formułuje swoją
opinię na temat myśli
barokowej
• przedstawia
charakterystykę głównych
nurtów myśli barokowej,
korzystając z różnych źródeł
informacji
• określa, na czym
polegało znaczenie
Kościoła jako
mecenasa sztuki
• dokonuje analizy
rzeźby barokowej
według wskazanych
kryteriów
• opisuje działalność
szkolnego teatru
jezuitów w Polsce
• analizuje i interpretuje
wybrane dzieło sztuki
barokowej
52. Wprowadzenie do
literatury barokowej
53. Poezja metafizyczna
Mikołaja Sępa
Szarzyńskiego
*54. Poezja Daniela
Naborowskiego
• charakteryzuje
dwa nurty poezji
barokowej:
dworski i
metafizyczny
• wymienia
nazwiska
przedstawicieli
klasycyzmu
barokowego
• definiuje termin
marinizm
• czyta ze
• odnajduje cechy
zrozumieniem
poezji
wiersze poety
metafizycznej w
• omawia
utworach Sępa
przynależność
Szarzyńskiego
Mikołaja Sępa
• wskazuje
Szarzyńskiego do podmiot liryczny
dwóch epok:
oraz adresata
renesansu z
lirycznego i
uwagi na lata
określa sytuację
życia
i liryczną we
baroku ze
wskazanych
względu na
wierszach
prekursorską
twórczość
• wskazuje w
• odczytuje
wierszu Krótkość wiersz Krótkość
żywota cechy
żywota jako
literatury
traktat z tezą
metafizycznej
i potwierdzającą
• odnajduje w
ją argumentacją
wierszu Na oczy
królewny
angielskiej i
omawia cechy
• omawia twórczość
Moliera
• wyjaśnia
znaczenie terminów:
sacrum, profanum,
vanitas
• przedstawia różnice
pomiędzy nurtem
dworskim
i metafizycznym
literatury baroku
a klasycyzmem
francuskim
• wypowiada się na • porównuje obraz
temat kreacji
Boga zawarty w
podmiotu lirycznego utworach Sępa
w analizowanych
Szarzyńskiego z
sonetach
obrazem Boga w
• dokonuje analizy
Hymnie Jana
stylistycznej
Kochanowskiego
i interpretacji
• podejmuje dyskusję
wierszy Sępa
na temat aktualności
Szarzyńskiego
poezji Sępa
Szarzyńskiego
• streszcza wybrany dramat
Pierre’a Corneille’a bądź
Jeana Racine’a
• analizuje
i interpretuje
wiersze Krótkość
żywota oraz Na oczy
królewny angielskiej
• interpretuje obraz
Georges’a de La
TouraMaria Magdalena
33
• wyjaśnia znaczenie
paradoksów
kończących wiersz
• analizuje pogląd poety na
temat sensu istnienia na
podstawie wskazanych
sonetów
• konfrontuje sonety Sępa
Szarzyńskiego z obrazem
Juana de Valdésa LealaIn
ictuoculi
*55. Poezja dworska
Jana Andrzeja
Morsztyna
56. Zbytki sarmackie
według Wacława
Potockiego
57. Sarmaty portret
własny – Pamiętniki
Jana Chryzostoma
Paska
literatury
dworskiej
• na podstawie
wiersza Do trupa
definiuje sonet
jako gatunek
• przytacza
definicję
paradoksu i
podaje
odpowiednie
przykłady
• streszcza
wskazane
fragmenty
Zbytków polskich
• wyjaśnia
znaczenie
terminu
sarmatyzm
• na podstawie
tekstu omawia
zamiłowanie
XVII-wiecznej
szlachty
i
duchowieństwa
do życia ponad
stan
• definiuje
sarmatyzm oraz
wymienia jego
wady i zalety
• wyjaśnia istotę
konceptu w
wierszach O swej
pannie i Do trupa
• odnajduje
elementy
sensualizmu w
omawianych
utworach
• analizuje wiersze
Jana Andrzeja
Morsztyna
• definiuje marinizm
po omówieniu
twórczości Jana
Andrzeja Morsztyna
• omawia koncept
stanowiący oś
konstrukcyjną utworu
O swej pannie
• w kontekście barokowego
ujęcia tematu śmierci
porównuje wiersz Do trupa
z rzeźbą Berniniego Śmierć
błogosławionej Ludwiki
Albertoni
• odnajduje we
fragmencie
Zbytków polskich
elementy nurtu
sarmackiego
• przedstawia
obraz
społeczeństwa
wyłaniający się z
podanego
fragmentu
• przytacza fakty na
temat wojen
polsko-szwedzkich
w XVII w.
• tworzy analizę
formalną tekstu i
przedstawia funkcję
użytych w nim
środków językowych
• podejmuje dyskusję
na temat społeczeństwa
polskiego w kontekście
utworu Wacława
Potockiego
• omawia wpływ
przymusowej konwersji na
życie i twórczość Wacława
Potockiego
• przedstawia
biografię Paska
i wskazuje w niej
fakty typowe dla
• odnajduje w
tekście Pamiętników
elementy
mentalności
• analizuje styl i język
Pamiętników
• podejmuje dyskusję na
temat elementów
mentalności sarmackiej u
współczesnych Polaków
34
*59. Angielska poezja
metafizyczna
• przytacza
najważniejsze
fakty z biografii
pisarza
Sarmaty
• na podstawie
utworu definiuje
pamiętnik
sarmackiej
• omawia
charakter
twórczości
angielskich
poetów
metafizycznych
• określa, na
czym polega
koncept w
wierszu Pchła
Johna Donne’a
• rozpoznaje
oryginalny
charakter utworu
Donne’a
• dokonuje analizy
i interpretacji
wiersza Pchła
61. Środki wyrazu
artystycznego i ich
funkcje
• wymienia
środki wyrazu
artystycznego
właściwe dla
stylu
barokowego
62. Podsumowanie
wiadomości na temat
baroku
• relacjonuje
opinie na temat
baroku zawarte
we fragmentach
• podejmuje dyskusję
na temat
współczesnych
przykładów
niebanalnego ukazania
erotyzmu w sztuce
BAROK – NAUKA O JĘZYKU
• klasyfikuje
• odnosi termin
• wypowiada się na
środki
makaronizm do
temat wpływu stylu
artystycznego
współczesnej
barokowego na treść
wyrazu oraz
polszczyzny
utworów
określa ich
funkcję w dziele
literackim
• prezentuje na
przykładach
cechy stylu
barokowego
BAROK – PODSUMOWANIE I POWTÓRZENIE
• wyjaśnia
• wypowiada się na • podejmuje dyskusję
znaczenie pojęcia temat
dotyczącą nieobecności
rodzimości w
demokratycznego
literatury barokowej w
piśmiennictwie
charakteru
świadomości
35
• analizuje i porównuje
obrazy Ogród miłości Petera
Paula Rubensa oraz
VanitasPieteraClaesza
• przedstawia w kontekście
analizowanych obrazów
przykłady łączenia ze sobą
dwóch skrajnych kręgów
tematycznych
• porównuje na podstawie
wybranych utworów style
renesansowy i barokowy
• odnajduje w literaturze
i sztuce barokowej elementy
ponadczasowe
63. Powtórzenie
wiadomości
książek Dzieje
literatury
polskiej Juliana
Krzyżanowskieg
o
i Helikon
sarmacki
Andrzeja
Vincenza
• przytacza
najważniejsze
fakty, sądy i
opinie na temat
twórczości
barokowej
64. Śladami baroku
• rozpoznaje
inspiracje
barokowe w
sztuce
65. Barokowe inspiracje
• czyta ze
zrozumieniem
wskazane teksty
• streszcza w
punktach
fragmenty Kuli
barokowym
piśmiennictwa
barokowego
społecznej
• wykorzystuje
najistotniejsze
konteksty
wywodzące się
z twórczości
barokowej
• formułuje wnioski
na tematy związane
z twórczością
barokową
• określa własne
stanowisko w
kwestii dziedzictwa
baroku
• uczestniczy w
dyskusji na tematy
związane z barokiem
i stosuje odpowiednie
argumenty
• w swoich
wypowiedziach
dokonuje uogólnień,
podsumowań
i porównań
• wykorzystuje bogate
konteksty wywodzące się
z twórczości barokowej
• formułuje i rozwiązuje
problemy badawcze
dotyczące twórczości
barokowej
• prezentuje przykład
dzieła zainspirowanego
sztuką barokową
• szczegółowo omawia
wybrany przykład
współczesnego dzieła
inspirowanego sztuką
barokową
• konfrontuje cechy
estetyki barokowej
wymienione przez
Kapuścińskiego z
dziełami sztuki
zamieszczonymi
• porównuje barokową wizję
świata i człowieka opisaną
przez Pascala z niepokojami
współczesnych ludzi
• ocenia aktualne przejawy
estetki barokowej w sztuce
BAROK – NAWIĄZANIA
• podaje
• charakteryzuje
przykłady
stosunek do baroku
motywów w
na przestrzeni epok
kulturze
współczesnej
wywodzących się
z baroku
• odnajduje
• prezentuje
elementy estetyki sylwetkę Ryszarda
barokowej we
Kapuścińskiego
fragmencie
• referuje wykład
Wojny futbolowej Borgesa i
Ryszarda
interpretuje ostatnie
36
Pascala Jorge
Luisa Borgesa
Kapuścińskiego
zdanie tekstu
*66. Ideał kobiecego
piękna
• odnajduje w
podręczniku oraz
dostępnych sobie
źródłach akty
kobiece powstałe
w baroku i w
innych epokach
• porównuje obraz
Botera z aktami
barokowymi,
wskazuje elementy
zaczerpnięte z
tradycji i komentuje
sposób ich
przetworzenia
*67. Barok w poezji
współczesnej
• określa rodzaj
liryki oraz zasadę
kompozycyjną,
według której
zbudowany jest
wiersz Jarosława
Marka
Rymkiewicza
Róża oddana
Danielowi
Naborowskiemu
• odnajduje we
fragmencie
Trans-Atlantyku
Gombrowicza
cechy języka
Jana
Chryzostoma
• dobiera obrazy
według kryterium
kompozycji
wykorzystanej
przez Fernanda
Botera w dziele
Leżąca naga
kobieta z
kwiatami
• określa funkcję
anafory
• prezentuje
najważniejsze
fakty z życia i
twórczości
Witolda
Gombrowicza
*68.Trans-Atlantyk
Witolda Gombrowicza
wobec tradycji
sarmackiej
w podręczniku
• podejmuje dyskusję
na temat obecności
estetyki barokowej we
współczesnym świecie
• podejmuje dyskusję
na temat ewolucji
ideału kobiecego
piękna
i życiu codziennym
• wykazuje się
znajomością topiki
barokowej i
wskazuje toposy
wykorzystane w
wierszu
Rymkiewicza
• porównuje utwór
Rymkiewicza z
wierszem barokowym
o podobnej konstrukcji
• wyjaśnia znaczenie
symbolu róży
obecnego w tekście
• tworzy prezentację
dotyczącą toposu róży
w literaturze i sztuce
• wykazuje się
ogólną znajomością
treści utworu
Witolda
Gombrowicza
• analizuje sposoby
ośmieszenia
mentalności sarmackiej
zastosowane przez
Gombrowicza
• w kontekście fragmentu
utworu podejmuje dyskusję
na temat stosunku do
emigrantów i problemów
związanych z asymilacją na
obczyźnie
37
• uczestniczy w dyskusji na
temat obecności i funkcji
kiczu we współczesnych
przedstawieniach kobiety
69. Barokowa
teatralność w opowieści
filmowej
*70. Filmowa opowieść
o artyście – Dziewczyna
z perłą Petera Webbera
72. i 73. Oświecenie w
Europie i Polsce
Paska
• wskazuje w
tekście elementy
mentalności
sarmackiej
• odnajduje w
filmie Vatel w
reż. Rolanda
Joffégo elementy
teatralizacji życia
w baroku
• opisuje
przedstawioną w
filmie barokową
arystokrację
• na podstawie
filmu
charakteryzuje
życie codzienne
w baroku
• opisuje proces
powstawania
dzieła sztuki
• objaśnia
etymologię
nazwy epoki
• podaje daty
graniczne
oświecenia w
Europie
• porównuje
kadry filmowe z
reprodukcjami
barokowych
obrazów
zamieszczonymi
w podręczniku
• ocenia
postępowanie
arystokracji
ukazane w filmie
• przedstawia
charakterystykę
postaci Griet –
służącej malarza
• odnajduje w filmie
toposy barokowe
• analizuje
postępowanie
tytułowego bohatera
• interpretuje motyw
lustra obecny w filmie
• porównuje sposób
przedstawienia arystokracji
w filmach Vatel oraz
Królowa Margot
• pisze recenzję dzieła
Rolanda Joffégo
• porównuje kadry z
filmu z obrazami
Jana Vermeera
• analizuje i ocenia
kreację Scarlett
Johansson
• tworzy prezentację na
temat obrazu artysty w
filmie
OŚWIECENIE – O EPOCE
• opisuje
• opisuje przemiany
światopogląd
społeczne doby
ludzi oświecenia
oświecenia
• wymienia
• charakteryzuje
osiągnięcia
specyfikę polskiego
oświecenia w
oświecenia
dziedzinie nauki
38
• prezentuje wpływ idei • analizuje przemiany
oświeceniowych na
światopoglądowe, które
życie codzienne
ukształtowały epokę
• analizuje rolę
czasopiśmiennictwa w
oświeceniu
• przedstawia
periodyzację
polskiego
oświecenia
75. i 76. Wiek rozumu i
czułego serca
77. i 78. Sztuka
oświecenia
• podaje nazwy
instytucji
powstałych w
czasach
stanisławowskich
• czyta ze
• wymienia
zrozumieniem
główne kierunki
fragment traktatu światopoglądowe
Johna Locke’a
oświecenia
Rozważania
• prezentuje
dotyczące
założenia filozofii
rozumu ludzkiego Johna Locke’a
i przytacza
• charakteryzuje
najważniejsze
podstawowe
tezy tekstu
elementy
• czyta ze
światopoglądu
zrozumieniem
Woltera
fragment
• wyjaśnia
Traktatu
o
znaczenie
tolerancji
terminów: deizm,
Woltera i podaje ateizm,
najistotniejsze
materializm,
założenia tekstu
sensualizm,
empiryzm, tabula
rasa, utylitaryzm,
liberalizm,
libertynizm
• wskazuje na
• podaje cechy
przykładach
stylu
cechy stylu
klasycystycznego
klasycystycznego i rokokowego
w architekturze,
• omawia rolę
• odnajduje w
tekście Johna
Locke’a argumenty
świadczące o tym,
że autor był
zwolennikiem
racjonalizmu
i empiryzmu
• przedstawia
okoliczności,
w których powstał
Traktat o tolerancji
• na podstawie
tekstu objaśnia, jaką
rolę – według
Woltera –
odgrywają Bóg
i religia
• prezentuje
podstawowe założenia
światopoglądu
Immanuela Kanta
• wyjaśnia, na czym
polega kopernikański
przewrót w filozofii
dokonany przez Kanta
• tłumaczy, czym jest
według filozofa prawo
naturalne
• omawia główne
twierdzenia JeanaJacquesa Rousseau
• przedstawia pogłębioną
wiedzę na temat filozofii
Immanuela Kanta i JeanaJacquesa Rousseau
• wymienia
najważniejsze dzieła
czołowych twórców
klasycyzmu
europejskiego
• analizuje dzieło
klasycystyczne według
wskazanych kryteriów
• wyjaśnia, w jaki
sposób sztuka
• wypowiada się na temat
muzyki okresu oświecenia
• prezentuje treść i
problematykę wybranej
komedii klasycystycznej
39
• opisuje specyfikę
oświecenia
rokokowych
odzwierciedlała
przedmiotów użytku najważniejsze idee
codziennego i
epoki
wystroju wnętrz
• określa rolę Teatru
• charakteryzuje rolę Narodowego w
komedii w teatrze
rozwoju polskiego
oświeceniowym
oświecenia
OŚWIECENIE – TEKSTY Z EPOKI
• wymienia
• wskazuje
• definiuje
• wskazuje
nazwy gatunków gatunek, który
klasycyzm w
podstawowe zadania
literackich
pojawił się w
literaturze
twórcy
najpełniej
polskiej
oświeceniowego
realizujących
literaturze XVIIIpostulat
wiecznej
dydaktyzmu
• wymienia
najważniejsze
cechy literatury
sentymentalnej
i rokokowej
• wymienia cechy • wskazuje
• określa
• komentuje bajkę Lew
gatunkowe bajki i wyjaśnia morał
pochodzenie
pokorny w kontekście
i przytacza
w bajkach Jagnię gatunku bajki
wiedzy na temat natury
odpowiednie
i wilcy, Wilk i
• odnosi sens bajki
ludzkiej
przykłady
owce oraz
Wilk i owce do
Lew pokorny
sytuacji z życia
codziennego
• formułuje morał
bajki Podróżny
• definiuje satyrę • charakteryzuje
• podaje cechy
• rozpatruje satyrę w
jako gatunek
głównych
utworu, które
kontekście ówczesnej
• relacjonuje
bohaterów satyry świadczą o jego
obyczajowości
malarstwie i
rzeźbie
• na podstawie
wybranych dzieł
omawia cechy
rokoka
79. Wprowadzenie do
literatury oświecenia
80. Bajki Ignacego
Krasickiego
81. Świat poprawiać –
zuchwałe rzemiosło –
satyry Ignacego
teatru w
oświeceniu
40
• wymienia poetyki
normatywne
• przedstawia ogólny obraz
człowieka wyłaniający się z
bajek Ignacego Krasickiego
i komentuje go w
odniesieniu do znanej mu
rzeczywistości
• w kontekście satyry
omawia wzorce obyczajowe
obecne we współczesnym
Krasickiego
treść Żony
modnej Ignacego
Krasickiego
82. Śmiejmy się z
głupich, choć i
przewielebnych –
Monachomachia
Ignacego Krasickiego
• definiuje
poemat
heroikomiczny
jako gatunek
• streszcza
wskazany
fragment
Monachomachii
84. Podsumowanie
wiadomości na temat
Ignacego Krasickiego
• wymienia
nazwy gatunków
uprawianych
przez
Krasickiego i
podaje
przykładowe
tytuły utworów
• definiuje
sielankę jako
85. Sentymentalna
twórczość Franciszka
• wymienia wady
ganione przez
autora Żony
modnej
przynależności do
klasycyzmu
• porównuje bajkę
i satyrę
• omawia
kompozycję satyry
• wyjaśnia
• rozpatruje
pochodzenie
fragmenty
poematu
Monachomachii w
heroikomicznego kontekście swojej
• wskazuje w
wiedzy na temat
tekście
funkcjonowania
Monachomachii
zakonów w XVIII
cechy gatunkowe w.
poematu
• wskazuje w tekście
heroikomicznego przykłady zabiegów
• odnajduje w
językowych
utworze ogólną
mających wywołać
refleksję i ją
efekt komiczny
komentuje
• opisuje rolę
humoru w
Monachomachii
• relacjonuje
• wylicza
najważniejsze
powracające w
wydarzenia z
twórczości
biografii poety
Krasickiego tematy
• podaje tytuł
i motywy oraz
pierwszej polskiej przytacza tytuły
powieści
konkretnych dzieł
• wskazuje sposoby
osiągnięcia efektu
komicznego w satyrze
świecie
• analizuje sposób
ukazania mnichów w
poemacie
• w kontekście
fragmentów
Monachomachii
podejmuje dyskusję na
temat funkcji śmiechu
w życiu społecznym
• porównuje fragment
Monachomachii z eposem
homeryckim i wskazuje
sparodiowane elementy
• przedstawia w satyryczny
sposób wybrany fragment
życia społecznego
• przedstawia rolę
„księcia poetów” w
rozwoju literatury
polskiej
• określa tematykę powieści
Mikołaja
Doświadczyńskiegoprzypadk
i
• odnajduje w
świecie
• przytacza poglądy
Jeana-Jacquesa
• wymienia tytuły innych
utworów Franciszka
• określa
pochodzenie
41
Karpińskiego
gatunek
• streszcza
wskazane
fragmenty
utworu Laura i
Filon
przedstawionym
utworu elementy
o charakterze
konwencjonalny
m
sielanki i podaje
nazwiska twórców
tego gatunku
87. Pieśń Legionów
Polskich we Włoszech
• opisuje
historyczne
okoliczności
powstania Pieśni
Legionów
Polskich we
Włoszech
• nazywa rodzaj
liryki
występujący w
utworze
i wypowiada się
na temat
podmiotu
lirycznego
*88. Kubuś Fatalista i
jego pan
• wykazuje się
orientacyjną
wiedzą na temat
dorobku i
działalności
Denisa Diderota
• definiuje
powiastkę
filozoficzną jako
gatunek
• streszcza
wskazany
fragment
Podróży do wielu
• udowadnia, że
utwór Diderota
jest powiastką
filozoficzną
• wymienia
wydarzenia
historyczne
przywołane w
tekście Józefa
Wybickiego
• określa, kiedy
Mazurek
Wybickiego został
oficjalnie uznany za
hymn państwowy
• streszcza utwór
Kubuś Fatalista i
jego pan
• wyjaśnia
znaczenie słowa
fatalizm i odnosi je
do treści
przeczytanego
fragmentu
89. Wobec inności – o
Podróżach Guliwera
Jonathana Swifta
• odnajduje
elementy ironii w
przeczytanym
fragmencie i
• analizuje sposób
przedstawienia
cywilizacji
europejskiej w
42
Rousseau i opisuje ich
wpływ na rozwój
sentymentalizmu
• wyjaśnia, dlaczego
sielanki sentymentalne
śmieszą dzisiejszego
czytelnika
• podejmuje dyskusję
na temat roli hymnu i
innych symboli w
życiu narodu
Karpińskiego
• porównuje świat
sielankowej arkadii do utopii
• analizuje kreację
narratora w utworze
• porównuje bohaterów
Kubusia Fatalisty do postaci
z powieści Don Kichote
Cervantesa
• odnosi fantastyczne
wątki podróżnicze do
historycznej wiedzy na
temat kolonializmu
• w kontekście dzieła
Swiftawypowiada się na
temat szans funkcjonowania
społeczeństwa
• określa funkcję
przywołania osoby Tadeusza
Kościuszki w zakończeniu
pieśni
• wypowiada się na temat
autorstwa i charakteru
melodii towarzyszącej
tekstowi pieśni
*90. Rękopis znaleziony
w Saragossie
91. Mówić poprawnie
92. Podsumowanie
wiadomości
odległych
narodów
świata…
określa jej
funkcję
utworze
• streszcza
wskazany
fragment
Rękopisu…
• prezentuje
własne przeżycia
wynikające z
lektury tekstu
• definiuje
powieść
szkatułkową
• wyjaśnia na
podstawie tekstu
Rękopisu…, czym
jest powieść
szkatułkowa
• podejmuje dyskusję o
spotkaniach różnych
cywilizacji we
współczesnym świecie
• analizuje kreację
narratora w
Rękopisie…
OŚWIECENIE – NAUKA O JĘZYKU
• wymienia
• przytacza
• rozpoznaje, kiedy
• przytacza przykłady
rodzaje norm
przykłady
odstępstwo od
błędów językowych i
językowych
ilustrujące różne
normy językowej
określa ich rodzaj
• podaje typy
rodzaje norm
jest błędem
słowników
językowych
językowym
językowych i
• prezentuje na
• odróżnia błędy
wyjaśnia, które
przykładach
wewnątrz-od
wątpliwości
cechy stylu
zewnątrzjęzykowyc
rozwiewa dany
oświeceniowego
h
typ słownika
• nazywa cechy
stylu
oświeceniowego
OŚWIECENIE – PODSUMOWANIE I POWTÓRZENIE
• przytacza
• formułuje
• podejmuje
• w kontekście
opinie zawarte
własną opinię
dyskusję na temat
fragmentu tekstu Pawła
we fragmentach
dotyczącą tez
spuścizny myślowej Lisickiego zabiera głos
tekstów
zawartych w
oświecenia
w kwestii
Wynalezienie
przeczytanych
manipulowania opinią
43
wielokulturowego
• rozważa, czy powieść Jana
Potockiego tematycznie
przynależy do okresu
oświecenia
• wyszukuje błędy językowe
określonego typu
• podejmuje polemikę z
tekstem Pawła Lisickiego
93. Powtórzenie
wiadomości
94. Śladami oświecenia
95. Czesław Miłosz o
rozumie
wolności 1700–
1789 Jeana
Starobinskiego i
Mroczne
dziedzictwo
oświecenia Pawła
Lisickiego
• przytacza
najważniejsze
fakty, sądy i
opinie na temat
dorobku
oświecenia
publiczną w
oświeceniu i czasach
współczesnych
tekstach
• wypowiada się
na temat dążeń
wolnościowych w
XVIII w.
• uczestniczy w
dyskusji na tematy
związane z
oświeceniem i stosuje
odpowiednie
argumenty
• w swoich
wypowiedziach
dokonuje uogólnień,
podsumowań
i porównań
OŚWIECENIE – NAWIĄZANIA
• wymienia
• wskazuje
• omawia wpływy
• analizuje wybrany
instytucje
elementy
światopoglądu
przykład inspiracji
powstałe w epoce klasycyzmu w
oświeceniowego na kulturą oświecenia
oświecenia
kulturze
człowieka XXI w.
mające swoje
współczesnej
współczesne
odpowiedniki
• podaje
najistotniejsze
fakty z biografii
Czesława
• wykorzystuje
najistotniejsze
konteksty
wywodzące się
z twórczości
oświeceniowej
• wskazuje
sytuacje, do
których odnosi
się w drugim
• formułuje wnioski
na tematy związane
z twórczością
oświeceniową
• określa własne
stanowisko w
kwestii dziedzictwa
oświecenia
• odnosi teksty
Czesława Miłosza
do światopoglądu
oświeceniowego
44
• wyjaśnia metafory
użyte w tekście
Labirynt
• opisuje, co było
• wykorzystuje bogate
konteksty wywodzące się
z twórczości oświeceniowej
• formułuje i rozwiązuje
problemy badawcze
dotyczące piśmiennictwa
oświeceniowego
• podaje konkretne
przykłady wpływu sztuki
klasycystycznej
i sentymentalnej na
twórczość późniejszych
epok
• omawia zmianę
światopoglądową, jaka
zaszła w epoce oświecenia
• określa, jaką rolę wyznacza
sztuce i artyście podmiot
mówiący
*96. Człowiek
poszukujący
97. Bajki współczesne
*98. Współczesne
nawiązania malarskie –
Perspektywa: „Madame
Récamier” Davida
Miłosza
• określa funkcję
apostrofy
rozpoczynającej
tekst Rozum
• rozpoznaje we
fragmencie tekstu
Jak szukaliśmy
Lailonii Leszka
Kołakowskiego
powiastkę
filozoficzną
i określa jej
cechy
• streszcza
przeczytany
fragment utworu
• streszcza teksty
Zbigniewa
Herberta Wilk i
owieczka oraz
Wiatr i róża
• odnajduje w
utworach cechy
gatunkowe bajki
• wyjaśnia, że
pierwowzorem
obrazu René
Magritte’a
Perspektywa:
„Madame
Récamier”
akapicie tekstu
podmiot mówiący
• wyjaśnia
funkcję użycia
słowa gdybyż
• odnosi tekst do
istoty ludzkiego
życia
• podejmuje
próbę
interpretacji
utworu na
poziomie
metaforycznym
przyczyną niezgody
autora na uwielbienie
labiryntu swego
umysłu
• przytacza
najistotniejsze fakty
z biografii Leszka
Kołakowskiego
• konfrontuje
czytany fragment ze
światopoglądem
oświeceniowym
• interpretuje tekst
na poziomie
metaforycznym
• wypowiada się na
temat istoty szukania
• analizuje
metaforyczne
znaczenie Lailonii jako
przedmiotu
poszukiwań
• przywołuje szerokie
konteksty i nawiązania w
interpretacji tekstu
• interpretuje
morały bajek
Herberta
• przytacza
najważniejsze fakty
z biografii
Zbigniewa Herberta
• analizuje kreację
narratora w bajce
Wilk i owieczka
• komentuje sposób, w
jaki Herbert odnosi się
do tradycji XVIIIwiecznego
bajkopisarstwa
• pisze analizę porównawczą
wybranych bajek Ignacego
Krasickiego i Zbigniewa
Herberta
• analizuje obraz
Davida jako
modelowy
przykład
klasycyzmu w
sztuce
• porównuje
surrealistyczne
dzieło René
Magritte’a z
obrazem Davida
• opisuje swoje
wrażenia
• interpretuje
współczesny obraz
i ocenia go z
perspektywy własnej
wrażliwości
• pisze analizę porównawczą
obu obrazów, wykorzystując
szerokie konteksty
i nawiązania
45
*99. Wobec konwencji
– Laura i Filon Marii
Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej
100. Współczesny
Robinson
*101.AmadeuszMiloša
Formana
Davidabyło
klasycystyczne
dzieło Jacques’aLouisa Davida
pod tytułem
Madame
Récamier
• wskazuje
utwór, do
którego
nawiązuje wiersz
Marii
Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej
• streszcza fabułę
filmu CastAway
– poza światem
w reż. Roberta
Zemeckisa
• streszcza fabułę
filmu
wynikające
z
zestawienia obu
dzieł
• odnajduje w
wierszu elementy
nawiązujące do
konwencji
sielanki
oświeceniowej
• interpretuje
wymowę wiersza
• omawia polemikę
poetki z
oświeceniowym
sentymentalizmem
• rozpoznaje typ malarstwa
oświeceniowego, do którego
nawiązuje wiersz Marii
Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, i wskazuje
punkty wspólne obu dzieł
• charakteryzuje
głównego
bohatera przed
pobytem na
bezludnej wyspie
i po jego
powrocie do
cywilizacji
• wyjaśnia, jak w
kontekście filmu
rozumie słowo świat
użyte w tytule
• opisuje znaczenie
piłki dla głównego
bohatera podczas
jego pobytu na
wyspie
• analizuje
konfrontację bohatera z
cywilizacją po
powrocie z wyspy
• interpretuje motyw
nieotwartej paczki
• wypowiada się na temat
kreacji Toma Hanksa w
filmie
• porównuje fabułę filmu
z treścią książki Robinson
Crusoe Daniela Defoe
• charakteryzuje
Antonia
Salieriego
i
Amadeusza
Mozarta jako
dwie
kontrastujące ze
sobą postacie
• nazywa chwyt
narracyjny
zastosowany w
filmie i określa
jego funkcję
• ocenia postępowanie
Mozarta i wypowiada
się na temat praw
artysty do
niekonwencjonalnego
zachowania
• opisuje kondycję artysty
w XVIII w.
46
Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy II liceum do programu nauczania „Potęga słowa”, numer dopuszczenia w
szkolnym zestawie programów nauczania.
Wymagania podstawowe
źródła
romantyzmu
sztuka
romantyczna
tyrteizm
romantyczny
inspiracje
romantyczne
Wymagania ponadpodstawowe
ROMANTYZM
Uczeń:
Uczeń:
- umiejscawia romantyzm w czasie i sytuuje go wśród innych - wyjaśnia wieloznaczność pojęcia romantyzm
epok literackich
-wskazuje źródła przełomu romantycznego
- zna chronologię polskiego romantyzmu
- określa różnice światopoglądowe dzielące klasyków i
- wskazuje różne znaczenia pojęć: romantyczny, romantyzm
romantyków
-omawia najważniejsze cechy światopoglądu romantycznego -omawia ich poglądy na sztukę
- wyjaśnia określenie walka klasyków z romantykami
- wymienia polskich i europejskich twórców romantycznych
- wymienia tematy malarstwa romantycznego
- określa cechy sztuki romantycznej
- zna malarzy romantycznych (np. E. Delacroix,
- przedstawia malarstwo wybranych twórców romantyczW. Turner, C. D. Friedrich, P. Michałowski,
nych
W. Blake) i ich obrazy
- wyjaśnia ideę korespondencji sztuk
- wskazuje przykłady korespondencji (syntezy) sztuk,
wyjaśnia termin
- wymienia kompozytorów epoki romantyzmu
- wskazuje specyficzne cechy polskiego romantyzmu
- wyjaśnia pojęcie tyrteizm romantyczny
- określa specyfikę polskiego romantyzmu, odwołuje się
- rozpoznaje i przywołuje utwory z różnych epok należące do do kontekstów historycznych
nurtu tyrtejskiego
- zna i rozumie pojęcia: historiozofia, prowidencjalizm
- zna pojęcia: historyzm, mesjanizm
- wyjaśnia pojęcia: historyzm, mesjanizm
- wypowiada się na temat kultu geniuszów
w romantyzmie, roli jednostki w historii, przywołuje legendę
Napoleona
- określa cechy romantycznego artysty
- wskazuje - odwołując się do utworów - źródła inspiracji
- wypowiada się na temat roli poezji i poety
twórców romantycznych (ludowość, folklor, Orient,
w romantyzmie
średniowiecze, natura)
- przywołuje współczesne utwory literackie i filmy podej- przywołuje utwory, w których bohater jest twórcą lub które mujące temat twórcy i jego dzieła
podejmują temat tworzenia
- zna pojęcia: gotycyzm, powieść gotycka
47
- wymienia najważniejsze gatunki literackie romantyzmu
romantyczne
- wskazuje wzory zachowań romantycznych, odwołuje się do
zachowania
lektur
- interpretuje określenia: galernicy wyobraźni, romantyczni
odmieńcy
-wyjaśnia określenia: choroba wieku, książki zbójeckie
miłość
- wskazuje utwory, które podejmują temat miłości romanromantyczna
tycznej (od Cierpień młodego Wertera po Śluby panieńskie)
- określa - odwołując się do przykładów literackich - cechy
miłości romantycznej
- podaje przykłady ujęcia motywu nieszczęśliwej miłości
przez literaturę masową XX i XXI w.
Cierpienia
- zna Cierpienia młodego Wertera J. W. Goethego
młodego Wertera - określa tematykę powieści
J. W. Goethego - charakteryzuje bohatera i wskazuje motywy jego postępowania, określa przyczyny samobójstwa
- wyjaśnia pojęcia: Weltschmerz, powieść epistolarna,
gorączka werterowska
- zna terminy: preromantyzm, okres „burzy
i naporu"
Giaur
- zna Giaura (fragmenty) G. Byrona
G. Byrona
- określa tematykę fragmentów
- charakteryzuje postać tytułową i wskazuje cechy bohatera
bajronicznego
ballady
- zna kilka ballad romantycznych, w tym: Króla elfów
romantyczne
J. W. Goethego; Romantyczność, Świteź
A. Mickiewicza
- omawia tematykę utworów i źródła inspiracji twórców
ballad
- odczytuje ballady: Król elfów, Romantyczność jako głos w
sporach światopoglądowych
- wyjaśnia, dlaczego Romantyczność jest utworem progra-
48
- omawia przejawy buntu obyczajowego
- wypowiada się na temat: Romantycy w kulturze − od
antyku po współczesność
- podaje przykłady z literatury i filmu
- porównuje wzory miłości romantycznej
i sentymentalnej
- wskazuje i interpretuje odwołania do motywu miłości
romantycznej w literaturze późniejszych epok (np. B.
Leśmian Dwoje ludzieńków)
- interpretuje powieść
- omawia formę i kompozycję utworu
- formułuje definicję werteryzmu
-wskazuje odwołania do tej powieści w innych utworach
-wyjaśnia, na czym polega tragizm Giaura
- porównuje Giaura z bohaterami utworów Goethego
- interpretuje ballady
- omawia rolę fantastyki, natury w balladach
- wyjaśnia, dlaczego tom Ballady i romanse Mickiewicza
uznano za początek romantyzmu
- omawia - odwołując się do przykładów - cechy gatunkowe
ballady
- podaje przykłady nawiązania do ballad romantycznych w
literaturze późniejszych okresów (np. W. Broniewski
A. Mickiewiczbiografia
Oda do
młodościA.
Mickiewicz
mowym
- rozumie pojęcie synkretyzm rodzajowy
-zna cechy gatunkowe ballady
- zna najważniejsze fakty z biografii Mickiewicza
- wymienia dzieła poety
- rozpoznaje zwroty i określenia funkcjonujące
w języku, które pochodzą z dzieł Mickiewicza
- zna Odę do młodości A. Mickiewicza
- formułuje hipotezy interpretacyjne
- wypowiada się na temat sposobu ukazania młodości
wierszu
- zna cechy gatunkowe ody
Ballady
- zna biografię Mickiewicza
- określa znaczenie twórczości Mickiewicza dla współczesnych poecie i potomnych
- interpretuje Odę do młodości jako apel i wezwanie
- wskazuje w niej elementy oświeceniowe i romantyczne
w
Sonety krymskie -zna Sonety krymskie A. Mickiewicza, w tym Bakczysaraj w
nocy, Pielgrzym, Ajudah
A. Mickiewicza
- określa tematykę sonetów
- analizuje sonety, charakteryzuje język, wskazuje środki
artystycznego wyrazu i określa ich funkcję, omawia motyw
wędrówki
- wyjaśnia pojęcia: orient, nostalgia
Konrad
- zna Konrada Wallenroda A. Mickiewicza
- odtwarza przebieg wydarzeń i losy bohatera (wyjaśnia
Wallenrod
zabieg inwersji)
- charakteryzuje Konrada Wallenroda jako średniowiecznego
A. Mickiewicza rycerza, Litwina patriotę, kochanka i męża
- wyjaśnia, na czym polega tragizm bohatera
- omawia rolę Halbana i funkcję pieśni, literatury
- rozumie pojęcie wallenrodyzm
- wskazuje cechy gatunkowe powieści poetyckiej
49
i romanse)
- interpretuje sonety (podróż na Krym i podróż filozoficzna)
- analizuje sposób kreacji podmiotu lirycznego
w sonetach, opis gór (hiperbolizacja i wzniosłość)
- wyjaśnia przyczyny zainteresowania orientem
w romantyzmie, wskazuje inne utwory podejmujące ten
temat
- charakteryzuje Wallenroda jako bohatera w masce
- ocenia postępowanie i wybory bohatera, porównuje go
z innymi bohaterami romantycznymi
- omawia zagadnienie wierności i zdrady
- wypowiada się na temat moralnych kosztów spiskowania
(etyka spiskowa)
- zna pojęcie historyzm maski
- definiuje termin powieść poetycka
- wskazuje postacie rzeczywiste, literackie, filmowe, które
można by nazwać naśladowcami Wallenroda
Dziady część IV i - zna Dziadów część IV (fragmenty) i część III (całość) A.
Mickiewicza
III
- omawia cechy kompozycji
- wskazuje wątki realistyczne i fantastyczne
A. Mickiewicza - na przykładzie Dziadów omawia cechy dramatu romantycznego
- przedstawia tematykę Dziadów jako rozwinięcie przedmowy:
dramat o losach narodu i jego posłannictwie dziejowym,
dramat o dobru i złu
- analizuje i interpretuje monologi Konrada i „Widzenie
księdza Piotra"
- wskazuje cechy postawy prometejskiej
- omawia przemianę bohatera i charakteryzuje go, odwołuje
się do części IV Dziadów
- zna pojęcia: improwizacja, mesjanizm, mistycyzm,
metafizyka, martyrologia
- wymienia najważniejsze wystawienia dramatu
Pan Tadeusz
- zna Pana Tadeusza A. Mickiewicza
A. Mickiewicza - zna okoliczności powstania utworu
- streszcza akcję i fabułę, wskazuje wątki główne
i poboczne
- odtwarza losy Jacka Soplicy
- charakteryzuje bohatera zbiorowego
- określa kręgi odczytań, np.: poemat szlachecki, utwór o
Polsce i Polakach, o kraju lat dziecinnych
- dostrzega walory artystyczne utworu, między innymi:
analizuje opisy przyrody (animizacje, antropomorfizacje,
realizm i idealizacja, fantastyka)
- wyjaśnia termin: epopeja narodowa
-wskazuje powody, dla których Pana Tadeusza nazwano biblią
polskości
- wypowiada się na temat adaptacji filmowej Pana Tadeusza w
50
- wyjaśnia, dlaczego Dziady można nazwać arcywzorem
dramatu romantycznego
- omawia synkretyczny charakter utworu
- wskazuje konteksty interpretacyjne
- charakteryzuje zbiorowego i indywidualnego bohatera
Dziadów
- porównuje Konrada z innymi bohaterami romantycznymi
- interpretuje Dziady jako dramat narodowy, dramat
polityczny i metafizyczny, narodowy i uniwersalny,
dramat o zniewoleniu i wolności
- zna termin: dzieło otwarte
-interpretuje Pana Tadeusza np. jako sen o Polsce
i sąd nad Polską
- wyjaśnia rolę Epilogu
- charakteryzuje przemiany bohatera romantycznego,
porównuje Jacka Soplicę z innymi bohaterami romantycznymi
- wskazuje i interpretuje konteksty historyczne
- omawia motyw wiosny, rolę natury
- przedstawia cechy gatunkowe utworu, zagadnienie
synkretyzmu
- określa znaczenie Pana Tadeusza dla różnych pokoleń
Polaków
- porównuje wydźwięk epopei i filmu A. Wajdy
reż. A. Wajdy
51
Liryki lozańskie
Kordian
J. Słowackiego
Liryki
J. Słowackiego
Liryki
C. K. Norwida
- zna liryki lozańskie A. Mickiewicza, w tym: Gdy tu mój trup,
Poloty się łzy me czyste, rzęsiste
- analizuje sposób zorganizowania wypowiedzi poetyckiej
(dostrzega rolę powtórzeń, rytmu, paralelizmów itd.)
- formułuje hipotezy interpretacyjne
- zna Kordiana J. Słowackiego lub/i Nie-Boską komedię
Z. Krasińskiego (fragmenty drugiego dramatu)
- określa tematykę utworów
- uzasadnia motywy zachowań i wyborów bohaterów
- charakteryzuje bohatera romantycznego (moc i słabość,
indywidualizm, wyobcowanie)
- wskazuje cechy dramatu romantycznego
- zna pojęcie winkelriedyzm
- omawia przemiany, jakie dokonały się w teatrze w
I połowie XIX wieku (widownia, repertuar, sposób
wystawiania)
- przedstawia teatralne walory dramatu Słowackiego
-interpretuje wiersze, wskazuje różne możliwości odczytań
(zaduma nad losem, motyw nostalgii i tęsknoty, miłosny
i duchowy ideał)
- gromadzi argumenty uzasadniające określenie tych liryków
mianem arcydzieł
- odczytuje dramaty, wskazując wątki egzystencjalne
i historiozoficzne
- dokonuje charakterystyki porównawczej bohaterów
dramatów romantycznych, ustala cechy wspólne i
jednostkowe
- porównuje polskich bohaterów romantycznych
z bohaterami Goethego i Byrona
- wskazuje historyczne, obyczajowe, lekturowe konteksty
odczytań dramatów
- zna pojęcie: frenezja romantyczna
- potrafi przeprowadzić analizę porównawczą monologów
bohaterów romantycznych
- charakteryzuje rolę teatru, repertuar teatralny
i sposób wystawienia w I połowie XIX wieku
- zna liryki J. Słowackiego, w tym: Grób Agamemnona, Jeżeli - analizuje i interpretuje wiersze
kiedy w tej mojej krainie...
- wyjaśnia sens zestawienia w Grobie Agamemnona historii
- wskazuje inspiracje i motywy antyczne w Grobie AgaGrecji i Polski
memnona
- porównuje wiersz Słowackiego z liryką patriotyczną i
- wypowiada się na temat oceny Polski i Polaków
tyrtejską epoki
w Grobie Agamemnona
- odczytuje i ocenia zadania stawiane poezji i poecie
- zna i stosuje pojęcia: sekstyna, liryka osobista, bezpośrednia,
liryka wyznania
- rozumie termin liryka autotematyczna
- zna wiersze C. Norwida, w tym: Bema pamięci żałobny –
- interpretuje wiersze, odnosi się do określenia ironiadziejów
rapsod, Fortepian Szopena, Ogólniki
- wskazuje tematy liryki Norwida,
- określa tematykę utworów
- wyjaśnia znaczenie odwołań kulturowych
52
- wysuwa hipotezy interpretacyjne: odczytuje przesłanie wiersza
Bema pamięci żałobny - rapsod
- wypowiada się na temat: Jednostka i historia
w wierszach Norwida
- wskazuje cechy świadczące o nowatorstwie poezji Norwida
- zna i rozumie terminy: heksametr polski, wiersz wolny
- wskazuje dziedzictwo epoki w kulturze narodowej
- rozpoznaje stereotypy w odbiorze dzieł romantycznych
- podaje przykłady przejęcia motywów romantycznych przez
kulturę masową
- określa swój stosunek do dziedzictwa romantycznego
w wierszach Norwida
- rozpoznaje cechy poetyki Norwida
- porównuje wiersze Norwida z poezją Mickiewicza
i Słowackiego, określa różnice w tematyce i formie
- ocenia żywotność tradycji romantycznej
- wskazuje przykłady dialogu z romantyzmem
w kulturze współczesnej
- przytacza argumenty dla potwierdzenia lub zaprzeczenia tezy
o dezaktualizacji idei romantycznych
- zna pojęcie paradygmat
POZYTYWIZM
w kręgu
- umiejscawia pozytywizm w czasie i sytuuje go wśród innych - omawia wzajemne relacje nauki i kultury II połowy XIX w.
pozytywizmu
epok literackich
- określa stosunek pozytywistów do poprzednich epok
- wyjaśnia genezę i funkcjonowanie nazwy pozytywizm
- wskazuje źródła optymizmu poznawczego
- przedstawia założenia światopoglądu pozytywistycznego
- wyjaśnia pojęcia: utylitaryzm, organicyzm, ewolucjonizm,
(optymizm poznawczy, scjentyzm itd.)
scjentyzm, agnostycyzm
- zna i rozumie pojęcia: ewolucjonizm, utylitaryzm, organicyzm,
scjentyzm, agnostycyzm
- wymienia naukowców i filozofów, którzy kształtowali
światopogląd pozytywistyczny (Comte, Mill, Spencer, Taine,
Darwin)
program polskich - przedstawia postulaty polskich pozytywistów
- charakteryzuje program polskich pozytywistów, ocenia jego
pozytywistów - charakteryzuje cele, które pozytywiści stawiali przed literaturą przydatność w budowaniu nowoczesnego społeczeństwa
i publicystyką
- określa stosunek pozytywistów do powstania styczniowego i
- wymienia wartości aprobowane przez pozytywistów
do romantycznych ideałów
- zna i wyjaśnia hasła: praca organiczna i praca
- omawia przemiany w rozumieniu patriotyzmu
u podstaw, emancypacja, asymilacja Żydów, tolerancja religijna - komentuje wypowiedzi publicystów pozytywizmu
- wymienia publicystów i literatów zaliczanych
- ocenia aktualność haseł i programu pozytywistów
do obozu młodych
- zna fragmenty Kronik B. Prusa
Tradycja
romantyczna podsumowanie
53
- omawia założenia sztuki realistycznej
- wymienia cechy odróżniające malarstwo akademizmu od
malarstwa realistycznego
- określa różnicę między sztuką realizmu
i naturalizmu
- przedstawia i ocenia zasadę utylitaryzmu
i tendencyjności w sztuce
- wypowiada się na temat służebności i niezależności twórcy
powieść
- wymienia twórców powieści realizmu w Europie
- charakteryzuje utwór Balzaka jako powieść społecznorealistyczna
- zna: Ojca Goriot (fragment) H. Balzaka, Panią Bovary
obyczajową
(fragmenty)
(fragment) G. Flauberta, Annę Kareninę (fragment) L. Tołstoja
- ustosunkowuje się do twierdzenia, że Pani Bovary
- analizuje i interpretuje fragmenty powieści
to ironiczna tragedia marzącej duszy romantycznej
- wskazuje cechy poetyki powieści realistycznej
- charakteryzuje Annę Kareninę jako powieść psychologiczną
- określa sposób prowadzenia narracji
- omawia i ocenia portrety kobiet przedstawione we
i charakteryzowania postaci
fragmentach wymienionych powieści
- zna i charakteryzuje typy powieści realistycznej: powieść
- wypowiada się na temat: Powieść XIX-wieczna - traktat
społeczno-obyczajowa, społeczno-psychologiczna, odwołuje się moralny
do przykładów
- wyjaśnia, co to jest bowaryzm
Zbrodnia i kara -zna Zbrodnię i karę F. Dostojewskiego
- interpretuje powieść
F. Dostojewskiego - określa temat powieści
- omawia i ocenia teorię moralności Raskolnikowa
- charakteryzuje postacie (Sonia i Raskolnikow), omawia
- przedstawia konflikt między Rodionem i Sonią jako starcie
motywacje ich działań
dobra i zła
- opisuje drogę Raskolnikowa od zbrodni do moralnego
- porównuje Raskolnikowa z innymi bohaterami zbrodniarzami
odrodzenia
znanymi z literatury (dramat mordercy)
- wskazuje elementy realizmu i naturalizmu
- wskazuje motywy biblijne i omawia ich rolę
- określa cechy gatunkowe Zbrodni i kary
- wyjaśnia termin powieść polifoniczna
powieść
- zna Germinal (fragment) E. Zoli i Co się dzieje w gniazdach
-omawia tematy i poetykę powieści naturalistycznej
naturalistyczna
(fragment) A. Dygasińskiego
- przedstawia i ocenia postulaty Zoli
(fragmenty)
- określa tematykę utworów
- wymienia twórców naturalizmu
- analizuje fragmenty pod kątem wypełniania postulatów
- porównuje teksty Zoli i Dygasińskiego (określa podobieństwa
sztuka
pozytywizmu
- zna kierunki w sztuce II połowy XIX wieku: akademizm,
realizm, naturalizm, impresjonizm
- rozpoznaje obrazy przynależące do poszczególnych
kierunków, określa tematykę malarstwa tamtego czasu
- wymienia znanych malarzy polskich II poł. XIX w.
- zna i wyjaśnia pojęcia: utylitaryzm, tendencyjność,
prawdopodobieństwo
54
naturalizmu
- rozpoznaje teksty naturalistyczne
nowelistyka
- zna nowele i opowiadania B. Prusa,
pozytywistyczna H. Sienkiewicza, E. Orzeszkowej, M. Konopnickiej,
w tym: Kamizelkę i Omyłkę Prusa, Mendla Gdańskiego
i Miłosierdzie gminy Konopnickiej, Gloria victis Orzeszkowej
- określa tematykę nowel
- rozpoznaje różne gatunki wśród małych form prozatorskich
(opowiadania, szkice, nowele, obrazki)
i omawia ich cechy
Potop
- zna Potop H. Sienkiewicza
nowele
i określa
środki ich oddziaływania
H. Sienkiewicza -- analizuje
przedstawia
tematykę
powieści
- charakteryzuje i ocenia bohaterów, zwłaszcza Kmicica
- określa cechy stylu (np. archaizacja)
- wskazuje cechy powieści historycznej
- wyjaśnia i ocenia ideę „ku pokrzepieniu serc”
- zajmuje stanowisko w „sporze o Sienkiewicza”
- wypowiada się na temat wzorów patriotyzmu
55
i różnice)
- wskazuje współczesne teksty, w których dostrzega związki
z naturalizmem
- analizuje i interpretuje nowele
- wypowiada się na temat roli małych form prozatorskich
w pozytywizmie
- przedstawia argumenty na rzecz udowodnienia tezy, że
Omyłka to arcydzieło nowelistyki
- omawia nowele i opowiadania o tematyce powstańczej
(legenda
i czarna legenda powstania)
- określa stosunek Sienkiewicza do przeszłości
- omawia kreację Kmicica, jego sarmacki światopogląd,
porównuje go z bohaterami romantycznymi, wskazując
podobieństwa i różnice
- rozpoznaje różne wzorce epickie, które zastosował
Sienkiewicz
- omawia cechy stylu Sienkiewicza
- referuje i ocenia poglądy zwolenników i przeciwników
Sienkiewicza
- wypowiada się na temat roli powieści Sienkiewicza
w formowaniu i utrwalaniu mitów narodowych
- interpretuje fragmenty, odnosi się do nazwania powieści
„wielką księgą domu polskiego"
E. Orzeszkowej
- wskazuje podobieństwa do Pana Tadeusza
- rozpoznaje motyw arkadii i omawia jego interpretację
- charakteryzuje etos powstańczy, przywołuje inne utwory
poświęcone tej tematyce
- wyjaśnia, dlaczego utwór nazywany bywa „epopeją
nadniemeńską"
- zna Lalkę B. Prusa
- interpretuje Lalkę, przywołując konteksty historyczne,
Lalka
- określa tematykę utworu, wskazuje wiele tropów interkulturowe, obyczajowe
B. Prusa
pretacyjnych (np. o miłości, o samotności,
„o idealistach na - gromadzi argumenty na poparcie lub zaprzeczenie tezy, że
tle rozkładu społecznego", o Warszawie)
Lalka to powieść uniwersalna
- charakteryzuje i ocenia głównych bohaterów (Wokulski,
- kreśli portret psychologiczny Wokulskiego
Rzecki, Łęcka)
- omawia zagadnienie realizmu i psychologizmu w tej
- wyjaśnia, dlaczego Prus nazwał Lalkę „powieścią
powieści
z wielkich pytań epoki"
- wyjaśnia, dlaczego jest to powieść - panorama społeczeństwa
- wypowiada się na temat uniwersalizmu utworu
- określa związki powieści z romantyzmem
- analizuje i omawia kompozycję Lalki (otwarte zakończenie,
- na przykładzie Lalki charakteryzuje poetykę powieści
wielość epizodów, niejednorodność stylistyczna itd.)
realistycznej
- streszcza poszczególne wątki
- omawia sposób prowadzenia narracji, typy narracji
- zna i rozumie określenie powieść - panorama społeczeństwa
- zna terminy: mimezis, zasada prawdopodobieństwa, iluzja
rzeczywistości, narrator odautorski
poezja
- zna liryki A. Asnyka, w tym np: Do młodych, Limba, Między
- wypowiada się na temat miejsca i roli poezji
pozytywistyczna nami nic nie było, Nad głębiami (wybrane sonety) i M.
w pozytywizmie
(A. Asnyk,
Konopnickiej, w tym np. Wojna, Kubek, Rota
- określa cechy liryki ludowej, patriotycznej, programowej
M. Konopnicka) - wskazuje tematy liryki pozytywistów
- analizuje i interpretuje wiersze
- zna i stosuje terminy: liryka pośrednia, bezpośrednia, liryka
inwokacyjna, wiersz sylabotoniczny
dramat
- zna Dom otwarty (fragment) M. Bałuckiego
- określa cechy dramatu realistycznego
Nad Niemnem
- zna Nad Niemnem (fragmenty) E. Orzeszkowej
- przedstawia problematykę fragmentów
- określa stosunek bohaterów do powstania i tradycji, do pracy
- omawia problem relacji między pokoleniami
- opisuje życie po klęsce
- wyjaśnia termin styl ezopowy
56
- omawia obraz środowiska mieszczańskiego
w dramacie
- wyjaśnia pojęcie bałucczyzna
- zna termin dramat realistyczny
- odpowiada na pytanie, co przetrwało z epoki postyczniowej
- wypowiada się na temat: Pozytywizm żywy czy anachrodo dziś
niczny?
MŁODA POLSKA
umiejscawia
Młodą
Polskę
wśród
innych
epok
literackich
- omawia przyczyny kryzysu filozofii pozytywistycznej
Młoda Polska −
zna
i
stosuje
terminy:
Młoda
Polska,
neoromantyzm,
- charakteryzuje warunki rozwoju kultury na ziemiach
próg
symbolizm, dekadentyzm, fin de siecle
polskich
nowoczesności - wskazuje główne ośrodki rozwoju kultury na ziemiach
- wyjaśnia terminy: Młoda Polska, neoromantyzm, symbopolskich
lizm, dekadentyzm, fin de siecle
- wyjaśnia termin modernizm
- omawia funkcjonowanie terminu modernizm
- wymienia filozofów, którzy oddziaływali na literaturę
- omawia związki filozofii Schopenhauera z dekadentyzmem
patroni
(Schopenhauer,
Nietzsche,
Bergson)
- przedstawia Nietzscheańską ideę nadczłowieka, wyjaśnia
filozoficzni
- przedstawia najważniejsze tezy ich filozofii
hasło: przewartościowanie wszystkich wartości
Młodej Polski - zna pojęcia: erystyka, nirwana, przewartościowanie
- określa poglądy Schopenhauera i Nietzschego
na temat
wszystkich wartości, postawa apollińska i dionizyjska,
sztuki
intuicjonizm
- omawia intuicjonizm i witalizm Bergsona
- wymienia wybitnych twórców różnych kierunków i ich
prądy artystyczne - wymienia kierunki w sztuce na przełomie XIX i XX w.
dzieła
Młodej Polski - potrafi wskazać przynależność danego dzieła do określonego
- określa reguły odbioru sztuki impresjonizmu, symbolizmu,
kierunku artystycznego
ekspresjonizmu
- zna najważniejsze cechy impresjonizmu, symbolizmu,
- wskazuje powody nadania muzyce nadrzędnej roli w
ekspresjonizmu, secesji, postimpresjonizmu
sztuce końca XIX w.
- wie, co to jest styl zakopiański i kto był jego twórcą
- rozumie ideę korespondencji sztuk
- wyjaśnia termin synestezja
- na podstawie wypowiedzi programowych A. Górskiego, Z.
- określa stosunek Młodej Polski do pozytywistów
cele „nowej
Przesmyckiego i S. Przybyszewskiego określa cele sztuki i rolę
i dziedzictwa romantyzmu
sztuki”
twórcy w Młodej Polsce
- przedstawia poglądy na temat roli sztuki oraz relacji
- wskazuje cechy wypowiedzi programowej
twórca - odbiorca
zna
wiersze
symbolistów
francuskich,
np.
interpretuje wiersze
symboliści
Ch.
Baudelaire'a
(np.
Albatros,
Padlina),
omawia
cechy poezji symbolizmu
francuscy
J. A. Rimbauda (Statek pijany), P. Verlaine'a(Sztuka poetycka)
- analizuje wiersze Verlaine'a i wypowiada się na temat
- formułuje hipotezy interpretacyjne wierszy
muzyczności jego liryków
- rozpoznaje najważniejsze cechy poetyki symbolizmu
- definiuje termin symbol
(operowanie symbolem, zasada sugestii, pejzaż werealistyczny
57
dekadentyzm
liryki
K. Przerwy −
Tetmajera
liryki
J. Kasprowicza
liryki
L. Staffa
nowe zjawiska
w dramacie
i teatrze
wnętrzny, obrazowość, synestezja, muzyczność itd.)
- wskazuje różnice między symbolem a alegorią
- zna i wyjaśnia pojęcie dekadentyzm
- omawia przejawy postaw dekadenckich
- rozpoznaje utwory wpisujące się w nurt dekadencki
- wskazuje tematy i obrazy liryki dekadenckiej
- zna liryki K. Przerwy−Tetmajera (np. Nie wierzę
w nic, Melodia mgieł nocnych, Koniec wieku XIX, Eviva l'arte)
- określa tematy liryków
- analizuje wiersze, określa dominantę kompozycyjną wierszy
- wypowiada się na temat przejawiania się nastrojów
dekadenckich w liryce Tetmajera
- zna wiersze J. Kasprowicza, w tym sonety
Z chałupy, Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach, Dies
irae, Przeprosiny Boga
- określa tematykę wierszy
- analizuje utwory, stawia hipotezy interpretacyjne
- wyjaśnia, jakimi środkami osiągnął Kasprowicz intensywność wyrazu w hymnie Dies irae
- wskazuje reminiscencje biblijne i literackie
w hymnie
- rozpoznaje i omawia pierwiastki prometejskie
w hymnie
- zna liryki L. Staffa, w tym: Kowal, Deszcz jesienny, Ja wyśniony, Przedśpiew
- rozpoznaje cechy poetyki symbolistycznej
- omawia sposoby budowania muzyczności
w Deszczu jesiennym
- wskazuje odwołania do poglądów Nietschego
- omawia program filozoficzny poety zawarty
w wierszu Przedśpiew
- wie, kiedy miała miejsce wielka reforma teatru i jakie
zmiany nastąpiły w teatrze pod jej wpływem
- wskazuje dwie tendencje w teatrze: naturalistyczną
i antynaturalistyczną
- rozpoznaje cechy teatru naturalistycznego
i antynaturalistycznego
- wymienia przedstawicieli dwóch nurtów dramaturgii
58
- omawia przyczyny pojawienia się i rozprzestrzeniania
nastrojów dekadenckich
- charakteryzuje postawę dekadencką
- wyjaśnia, dlaczego Tetmajer zyskał miano liryka pokolenia
- analizuje i interpretuje wiesze poety, wskazując wpływy
i oddziaływanie różnych kierunków artystycznych
- interpretuje wiersze
- sytuuje utwory Kasprowicza wśród prądów i poetyk Młodej
Polski (naturalizm, impresjonizm, symbolizm, ekspresjonizm,
franciszkanizm)
- omawia cechy ekspresjonizmu w hymnie Diesirae
- porównuje wyobrażenie Boga w Diesirae i Przeprosinach
Boga
- wypowiada się na temat: Bunt i uspokojenie w utworach
Kasprowicza
- wskazuje i omawia odwołania kulturowe i literackie
- interpretuje wiersze
- przedstawia różnorodność liryki Staffa (dekadencka
nastrojowość, aktywizm, afirmacja życia, franciszkanizm,
klasycyzm)
- wymienia twórców reformy teatralnej i przedstawia ich
poglądy na sztukę teatru
- przedstawia teatralne koncepcje Wyspiańskiego
- wypowiada się na temat roli kabaretów literackich
(„Zielony Balonik”)
europejskiej: symbolizmu
i naturalizmu
zna Wesele S. Wyspiańskiego
Wesele
- analizuje i omawia kompozycję dramatu, wskazuje plan
S. Wyspiańskiego realistyczny i fantastyczny
- wyjaśnia, dlaczego Wesele czytano jako satyrę na polskie
społeczeństwo („narodowa szopka")
- wskazuje konteksty historyczne, obyczajowe, malarskie
dramatu
- rozpoznaje i wskazuje odwołania do narodowych mitów
- omawia symbolikę Wesela (interpretuje symbol Chochoła,
chocholego tańca)
- zna genezę utworu
- wyjaśnia określenie chłopomania
- przedstawia różne formy artystycznej działalności
Wyspiańskiego
Ludzie bezdomni - zna Ludzi bezdomnych i opowiadania (np. Rozdziobią nas
kruki, wron; Zmierzch) S. Żeromskiego
i opowiadania
przedstawia tematykę opowiadań (społeczna, niepodleS. Żeromskiego
głościowa, powstańcza)
- analizuje i interpretuje opowiadania
- określa tematykę Ludzi bezdomnych
- wskazuje cechy charakterystyczne kompozycji i stylu powieści
- określa motywy postępowania Judyma i opisuje jego rozterki
- wskazuje i omawia różne rodzaje bezdomności przedstawione
w powieści
Chłopi
- zna Chłopów (Jesień, t. I) W. S Reymonta
W. S. Reymonta - przedstawia obraz życia wsi, prawa i normy, którym poddane
jest życie wiejskiej gromady
- objaśnia hierarchię autorytetów w Lipcach
- wyjaśnia zabieg dialektyzacji
- omawia sposób prowadzenia narracji
- wskazuje wpływ różnych kierunków artystycznych:
naturalizmu, realizmu, impresjonizmu
zna Jądro ciemności J.Conrada
Jądro ciemności
streszcza utwór, porządkuje chronologicznie wydarzenia
J. Conrada
59
- interpretuje dramat (uruchamia konteksty kulturowe,
historyczne, obyczajowe)
- przedstawia rozrachunek z polskimi mitami
- wypowiada się na temat: Realizm i symbolizm w Weselu
- omawia artystyczne walory dramatu (synteza sztuk)
- wypowiada się na temat aktualności Wesela
- interpretuje opowiadanie Rozdziobią nas kruki, wrony,
odwołując się do legendy i czarnej legendy powstania
- omawia cechy powieści młodopolskiej
- porównuje Judyma z innymi bohaterami romantycznymi
i pozytywistycznymi, ocenia jego postępowanie
- rozpoznaje motywy romantyczne
- wskazuje i interpretuje symbole
- wypowiada się na temat: Służba społeczna a szczęście
osobiste, idea poświęcenia się dla dobra innych
- wyjaśnia, dlaczego Chłopi są nazwani „wiejską epopeją”
- porównuje chłopów z powieści Reymonta
i Wesela Wyspiańskiego
- wskazuje zabiegi służące mitologizacji świata
przedstawionego
- omawia oddziaływanie różnych kierunków estetycznych na
kształt artystyczny powieści
- interpretuje opowiadanie, wskazuje różne możliwości
odczytań utworu (np. opowieść o wierności, honorze,
- przedstawia sposób prowadzenia narracji (wskazuje wielość
narratorów - interpretuje ten zabieg)
- odtwarza koleje losu Marlowa oraz Kurtza
- charakteryzuje i ocenia bohaterów
- wskazuje motywy symboliczne
- uzasadnia, że „Jądro ciemności” to utwór antykolonialny;
- określa problematykę opowiadania;
- zna kontekst biograficzny utworu;
- ocenia wkład Młodej Polski w dziedzictwo narodowe
adaptacja
teatralna
adaptacja
filmowa
kultura masowa
sposoby
wzbogacania
języka
dążeniu jednostki do zrealizowania własnego ideału
samego siebie,
o winie, karze i odkupieniu)
- wskazuje utwory i bohaterów, dla których honor był
wartością;
- opisuje wpływ przyrody afrykańskiej na psychikę bohatera;
- wypowiada się nt. duchowej przemiany Kurtza;
- wskazuje w tekście przykłady impresjonistycznych opisów;
- odczytuje wymowę utworu na dwóch poziomach.
- porównuje przełom XIX i XX w. z przełomem XX i XXI w.,
odwołuje się do tekstów
KSZTAŁCENIE KULTUROWE
- interpretuje symbol i metaforę w teatrze
- widział przynajmniej dwie teatralne realizacje dramatów
- ocenia koncepcje reżyserskie przy wystawianiu dramatów
romantycznych
(np. wierność wobec tekstu, uwspółcześnianie)
- rozumie, na czym polega polisemiczność sztuki teatru
- wypowiada się na temat spektaklu: ocenia reżyserię, grę
aktorską, scenografię, muzykę
- pisze recenzje ze spektaklu
- widział przynajmniej dwie adaptacje filmowe lektur z klasy
- wypowiada się na temat adaptacji filmowych
drugiej
- wyjaśnia pojęcie adaptacja filmowa
- wie, co to jest adaptacja filmowa
- interpretuje dzieło filmowe
- objaśnia odrębność języka filmu i języka literatury
- wskazuje zabiegi adaptacyjne: redukcję wątków, przestawienie
pierwotnego układu elementów, wymianę pewnych elementów
na inne, dodawanie elementów
- pisze recenzje filmowe
- wskazuje w różnych tekstach kultury masowej odwołania do
utworów prezentowanych na lekcji
- rozumie pojęcia: społeczne środki przekazu, kicz, arcydzieło,
kultura wysoka, kultura masowa
KSZTAŁCENIE JĘZYKOWE
- wskazuje sposoby bogacenia słownictwa: neologizmy
- opisuje proces rozwoju języka i omawia zmiany w zasobie
słowotwórcze i znaczeniowe (neosemantyzmy), nowe
leksykalnym polszczyzny
frazeologizmy; zapożyczenia
- wskazuje różne zmiany znaczeniowe wyrazów (np.
- zna i wyjaśnia pojęcia: synonim, antonim, homonim,
uabstrakcyjnienie, uogólnienie, zmiana nacechowania)
neologizm, neosemantyzm, polisemia
- wyjaśnia przyczyny powstawania neosemantyzmów
- wyjaśnia sposoby tworzenia neologizmów
- omawia przyczyny zapożyczeń
- wie, z jakich języków polszczyzna dokonywała zapożyczeń
- wskazuje konsekwencje zapożyczania do współczesnej
60
zróżnicowanie
terytorialne
polszczyzny
zróżnicowanie
stylistyczne
polszczyzny
stylizacja
wartościowanie
tekstów
- rozpoznaje w tekście wyrazy zapożyczone
- wyjaśnia zjawisko mody językowej
- podaje przykłady modnych obecnie wyrazów
- zna pojęcia: internacjonalizm, kalka językowa
- omawia społeczne i terytorialne zróżnicowanie polszczyzny
- zna i wyjaśnia pojęcia: dialekt (ludowy), gwary środowiskowe i zawodowe, socjolekt
- podaje przykłady grup środowiskowych posługujących się
socjolektem
- wskazuje i rozpoznaje w tekście elementy gwar terytorialnych, zawodowych i środowiskowych
- zna pojęcia: styl, styl językowy, styl artystyczny, style
użytkowe
- wyjaśnia różnicę między stylem indywidualnym
a stylem typowym
- określa cechy stylu potocznego
- rozpoznaje różne rodzaje stylów funkcjonalnych (urzędowy,
publicystyczny, naukowy, artystyczny)
- określa podstawowe cechy tych stylów
- zna środki stylistyczne (fonetyczne, morfologiczne,
leksykalne, składniowe) oraz figury stylistyczne (tropy
poetyckie)
- rozpoznaje środki stylistyczne w tekstach i określa ich
funkcje
- wie, na czym polega stosowność stylistyczna
- wie, co to jest stylizacja
- wymienia i rozpoznaje podstawowe rodzaje stylizacji
(archaizacja, dialektyzacja, kolokwializacja) i omawia ich
cechy
- wskazuje teksty, w których dokonano stylizacji
- określa funkcje stylizacji
- rozpoznaje w tekstach mówionych i pisanych różne
sposoby wartościowania, wskazuje fonetyczne, fleksyjne,
słowotwórcze, leksykalne środki wartościowania
- analizuje wypowiedzi pod kątem wartościowania
- zna pojęcia wulgaryzm, eufemizm
- określa funkcję i zakres ich występowania
61
polszczyzny elementów
anglo−amerykańskich
- omawia warunki powstania i istnienia socjolektów
- zna typy socjolektów
- definiuje pojęcia: styl styl językowy, styl artystyczny, style
użytkowe
- charakteryzuje style i omawia zasady ich użycia
- ocenia styl wypowiedzi (np. konkretny, abstrakcyjny, jasny,
zawiły)
- porównuje różne teksty pod względem wartościowania
- wypowiada się na temat używania eufemizmów
i wulgaryzmów
komunikacja
językowa
formy
wypowiedzi
ustnych
formy
wypowiedzi
pisemnych
czytanie ze
zrozumieniem
wykorzystanie
różnych źródeł
informacji
- omawia zasady skutecznej komunikacji
- charakteryzuje wypowiedź jako komunikat
- wskazuje warunki udanej komunikacji
- wyjaśnia zjawisko komunikacji językowej
- określa intencje wypowiedzi
- rozpoznaje i tworzy różnego typu akty mowy
- tworzy wypowiedzi perswazyjne
- ocenia sytuację komunikacyjną, określa cechy wypowiedzi,
stosowność wypowiedzi
- zna zasady i cechy dyskusji, negocjacji
- parafrazuje, cytuje opinie innych
- referuje poglądy innych
- tworzy wypowiedzi polemiczne
- argumentuje, odwołując się do doświadczenia, wiedzy
- bierze udział w dyskusji
i emocji
- wygłasza referat
- streszcza opinie innych
- komentuje i ocenia
- zna zasady przygotowania i wygłaszania wystąpień
publicznych (przemówienie, wykład, sprawozdanie)
- sporządza notatki z lektury
- tworzy felietony, eseje
- pisze komentarze
- wykonuje różne operacje tekstotwórcze: skraca, rozwija,
parafrazuje wypowiedź
- wskazuje komunikacyjne uwarunkowania tekstów
- zna cechy gatunkowe pamiętnika, dziennika, felietonu, eseju
- tworzy rozprawki, recenzje
- czyta ze zrozumieniem teksty literackie oraz publicystyczne i użytkowe
- rozpoznaje zasadę kompozycyjną tekstu i jej funkcje
- rozpoznaje i określa typ nadawcy i adresata tekstu
- rozpoznaje charakterystyczne cechy stylu i języka tekstu,
nazywa środki językowe i ich funkcje w tekście
- odtwarza informacje sformułowane wprost, przetwarza
informacje (porządkuje i hierarchizuje, oddziela informacje od
opinii).
- zadaje pytania do tekstu
SAMOKSZTAŁCENIE
- korzysta z tekstów popularnonaukowych
- korzysta z różnych źródeł informacji (np. zbiory biblioteczne,
Internet)
- korzysta z przypisów, spisu treści, indeksów
- tworzy wypisy, wyciągi
- zbiera i selekcjonuje materiały
62
- korzysta z materiałów źródłowych
- sporządza bibliografię
- tworzy konspekt referatu
KSZTAŁCENIE W ZAKRESIE ROZSZERZONYM
Wymagania podstawowe
źródła
romantyzmu
sztuka
romantyczna
tryteizm
romantyczny
inspiracje
romantyczne
Wymagania ponadpodstawowe
ROMANTYZM
Uczeń:
Uczeń:
- umiejscawia romantyzm w czasie i sytuuje go wśród innych - zna genealogię terminu romantyzm
epok literackich
- określa różnice światopoglądowe dzielące klasyków i
- zna chronologię polskiego romantyzmu
romantyków, omawia ich poglądy na sztukę
- wyjaśnia wieloznaczność pojęcia romantyzm
- określa miejsce i rolę tradycji romantycznej
- wskazuje źródła przełomu romantycznego
- określa najważniejsze cechy romantycznego światopoglądu
- wymienia polskich i europejskich twórców romantycznych
- wymienia tematy malarstwa romantycznego
- określa cechy sztuki i estetyki romantycznej
- zna malarzy romantycznych (np. E. Delacroix, W. Turner, C. - charakteryzuje malarstwo wybranych twórców romanD. Friedrich, W. Blake, P. Michałowski) i ich obrazy
tycznych
- wskazuje przykłady korespondencji (syntezy) sztuk - wyjaśnia ideę korespondencji sztuk
wyjaśnia termin
- wskazuje przyczyny popularności opery, wymienia
- wymienia kompozytorów romantyzmu
twórców opery
- wskazuje specyficzne cechy polskiego romantyzmu,
- określa specyfikę polskiego romantyzmu, omawia źródła
odwołuje się do kontekstów historycznych
mitu napoleońskiego, przywołuje utwory, w których się on
- wyjaśnia pojęcie tyrteizm romantyczny
pojawia
- rozpoznaje i przywołuje utwory z różnych epok należące do - wyjaśnia pojęcia: historiozofia, prowidencjalizm
nurtu tyrtejskiego
- wypowiada się na temat kultu geniuszów w romantyzmie,
roli jednostki w historii, przywołuje legendę Napoleona
- wyjaśnia pojęcia: historyzm, mesjanizm
- zna pojęcia: historiozofia, prowidencjalizm
- wskazuje - odwołując się do utworów - źródła inspiracji
- wypowiada się na temat roli poezji i poety w romantytwórców romantycznych (ludowość, folklor, Orient,
zmie i współcześnie
średniowiecze, natura)
- przywołuje współczesne utwory podejmujące temat
- określa cechy romantycznego artysty, odwołuje się do
twórcy i jego dzieła literackiego
przykładów
- omawia mit artysty wieszcza, pokazuje ambiwalentną
63
romantyczne
zachowania
miłość
romantyczna
Cierpienia
młodego Wertera
J. W. Goethego
Faust
J. W. Goethego
Giaur
G. Byrona
ballady
romantyczne
- wymienia najważniejsze gatunki literackie romantyzmu, zna
pojęcia: gotycyzm, powieść gotycka
- wskazuje wzory zachowań romantycznych, odwołuje się do
lektur
- interpretuje określenia: galernicy wyobraźni, romantyczni
odmieńcy
- wyjaśnia określenia: choroba wieku, książki zbójeckie
- wskazuje utwory, które podejmują temat miłości romantycznej (od Cierpień młodego Wertera po Śluby panieńskie)
- określa - odwołując się do przykładów literackich - cechy
miłości romantycznej
- porównuje wzory miłości romantycznej i sentymentalnej
- podaje przykłady przejęcia motywu nieszczęśliwej miłości
przez kulturę masową XX i XXI w.
- zna Cierpienia młodego Wertera J.W. Goethego
- określa tematykę powieści
- zna Fausta (fragmenty) J. W. Goethego
- przedstawia losy bohatera jako drogę ku szczęściu
i poznaniu świata, poszukiwanie sensu istnienia
- rozumie terminy: faustyzm, pęd faustyczny
- omawia motyw paktu z diabłem i słowa chwilo, trwaj
- zna Giaura G. Byrona
- charakteryzuje postać tytułową i określa cechy bohatera
bajronicznego
- zna cechy gatunkowe powieści poetyckiej
- zna kilka ballad romantycznych, w tym: Króla elfów
J.W. Goethego; Romantyczność, Świteź A. Mickiewicza
- omawia tematykę utworów i źródła inspiracji twórców ballad
- odczytuje ballady Król elfów, Romantyczność jako głos w
sporach światopoglądowych
- wyjaśnia, dlaczego Romantyczność jest utworem programowym
64
postawę wobec mitu w tekstach współczesnych
- omawia przejawy buntu obyczajowego
- wypowiada się na temat: Romantycy w kulturze - od
antyku po współczesność; podaje przykłady z literatury i
filmu
- charakteryzuje miłość romantyczną jako: jeden z uprzywilejowanych tematów literackich, część romantycznej
filozofii życia, dziedzinę eksperymentów obyczajowych
- wskazuje i interpretuje odwołania do motywu miłości
romantycznej w literaturze późniejszych epok (np. B.
Leśmian Dwoje ludzieńków, M. Hłasko Pierwszy krok w
chmurach)
- charakteryzuje i ocenia wizerunek miłości dominujący
w kulturze masowej
- interpretuje powieść
- rozpoznaje pierwiastki sentymentalne w utworze
- formułuje definicję werteryzmu
- wskazuje kręgi odczytań dramatu
- wyjaśnia, na czym polega dramat Fausta
- definiuje terminy: faustyzm, pęd faustyczny
- przywołuje i interpretuje utwory współczesne, w których
pojawia się motyw zatrzymania chwili (np. Cz. Miłosza Dar,
W. Szymborskiej Chwila)
- wyjaśnia pojęcie bajronizm
- charakteryzuje Giaura jako bohatera fatalnego
- porównuje Giaura z bohaterami utworów Goethego
- interpretuje ballady
- omawia rolę fantastyki, natury w balladach, wyjaśnia,
dlaczego tom Ballady i romanse Mickiewicza uznano za
początek romantyzmu
- omawia - odwołując się do przykładów - cechy gatunkowe
ballady
- podaje przykłady nawiązania do ballad romantycznych
A. Mickiewiczbiografia
- rozumie pojęcie synkretyzm rodzajowy
- zna cechy gatunkowe ballady
- zna najważniejsze fakty z biografii Mickiewicza
- wymienia dzieła poety
- rozpoznaje zwroty i określenia funkcjonujące w języku, które
pochodzą z dzieł Mickiewicza
Oda do młodości - zna Odę do młodości A. Mickiewicza
- formułuje hipotezy interpretacyjne
- wypowiada się na temat sposobu ukazania młodości
A. Mickiewicza w wierszu
- zna cechy gatunkowe ody
Sonety krymskie - zna Sonety krymskie A. Mickiewicza, w tym Bakczysaraj
w nocy, Pielgrzym, Ajudah
A. Mickiewicza - określa tematykę sonetów
- analizuje sonety, charakteryzuje język
- wskazuje środki artystycznego wyrazu i określa ich funkcje
- omawia motyw wędrówki
- wyjaśnia pojęcia: Orient, nostalgia
Konrad
Wallenrod
A. Mickiewicza
Dziady część IV i
III
- zna Konrada Wallenroda A. Mickiewicza
- odtwarza przebieg wydarzeń i losy bohatera (wyjaśnia zabieg
inwersji)
- charakteryzuje Konrada Wallenroda jako średniowiecznego
rycerza, Litwina patriotę, kochanka i męża
- wyjaśnia, na czym polega tragizm bohatera
- rozumie pojęcia: wallenrodyzm, historyzm maski
- omawia rolę Halbana i funkcje pieśni, literatury
- omawia cechy gatunkowe powieści poetyckiej
- wskazuje postacie rzeczywiste, literackie, filmowe, które
można by nazwać naśladowcami Wallenroda
- zna Dziady - część IV i część III A. Mickiewicza
- omawia cechy kompozycji
- wskazuje wątki realistyczne i fantastyczne
- na przykładzie Dziadów omawia cechy dramatu romantycznego
- przedstawia tematykę Dziadów jako rozwinięcie przedmowy:
65
w literaturze późniejszych okresów (np. Ballady i romanse
W. Broniewskiego)
- zna biografię Mickiewicza
- określa znaczenie twórczości Mickiewicza dla współczesnych
i potomnych
- podaje przykłady utworów, w których znalazł odniesienia do
twórczości Mickiewicza
- interpretuje Odę do młodości jako apel i wezwanie
- wskazuje elementy oświeceniowe i romantyczne
- interpretuje sonety (podróż na Krym i podróż filozoficzna)
- analizuje sposób kreacji podmiotu lirycznego sonetów, opis
gór (hiperbolizacja i wzniosłość)
- wyjaśnia przyczyny zainteresowania Orientem w
romantyzmie, wskazuje inne utwory podejmujące ten temat
- charakteryzuje Wallenroda jako bohatera w masce, omawia
zagadnienie wierności i zdrady
- wypowiada się na temat moralnych kosztów spiskowania
(etyka spiskowa)
- ocenia postępowanie i wybory bohatera, porównuje go
z innymi bohaterami romantycznymi
- definiuje pojęcie wallenrodyzm, historyzm maski
- wypowiada się na temat oddziaływania postaci Konrada
Wallenroda na wyobraźnię wielu pokoleń Polaków
- wyjaśnia, dlaczego Dziady można nazwać arcywzorem
dramatu romantycznego
- wyjaśnia, na czym polega synkretyczny charakter utworu
- wskazuje konteksty interpretacyjne utworu
- porównuje Konrada z innymi bohaterami romantycznymi
- charakteryzuje zbiorowego i indywidualnego bohatera
Dramat o losach narodu i jego posłannictwie dziejowym, o
Dziadów
dobru i złu
- interpretuje Dziady jako dramat narodowy, dramat polityczny
- analizuje i interpretuje monologi Konrada i Widzenie księdza
i metafizyczny, narodowy i uniwersalny, dramat o zniewoleniu
Piotra
i wolności
- wskazuje cechy postawy prometejskiej
- wyjaśnia termin dzieło otwarte
- omawia przemianę i charakteryzuje bohatera, odwołuje się do - określa rolę Dziadów w kulturze narodowej
części IV Dziadów
- zna pojęcia: improwizacja, mesjanizm, mistycyzm, metafizyka,
martyrologia, teodycea
- wymienia najważniejsze wystawienia dramatu
- interpretuje Pana Tadeusza jako sen o Polsce i sąd nad
Pan Tadeusz
A. - zna Pana Tadeusza A. Mickiewicza
- zna okoliczności powstania utworu
Polską
streszcza
akcję
i
fabułę,
wskazuje
watki
główne
i
poboczne
wskazuje i interpretuje konteksty historyczne utworu
Mickiewicza
- odtwarza losy Jacka Soplicy
- wyjaśnia rolę Epilogu
- charakteryzuje bohatera zbiorowego
- charakteryzuje przemiany bohatera romantycznego,
- określa kręgi odczytań utworu: np. poematy szlacheckie,
porównuje Jacka Soplicę z innymi bohaterami romantycznymi
utwór o Polsce i Polakach, o kraju lat dziecinnych
- wypowiada się na temat polskości i uniwersalności utworu
- omawia motyw wiosny, rolę natury
- przedstawia cechy gatunkowe utworu, zagadnienie
- dostrzega walory artystyczne utworu, m. in. analizuje opisy
synkretyzmu
przyrody (animizacje, antropomorfizacje, realizm i idealizacja, fantastyka)
- określa znaczenie Pana Tadeusza dla różnych pokoleń
- wyjaśnia pojęcie epopeja narodowa
Polaków
- wskazuje powody, dla których Pana Tadeusza zwano biblią
- porównuje wydźwięk epopei i filmu A. Wajdy
polskości
- wypowiada się na temat adaptacji filmowej Pana Tadeusza w
reż. A. Wajdy
A. Mickiewicza
66
Liryki lozańskie - zna liryki lozańskie A. Mickiewicza, w tym Gdy tu mój
trup, Polały się łzy me czyste, rzęsiste...
A. Mickiewicza - analizuje sposób zorganizowania wypowiedzi, (dostrzega
rolę powtórzeń, rytmu, paralelizmów itd.)
- formułuje hipotezy interpretacyjne
- zna Kordiana J. Słowackiego
Kordian
- określa tematykę utworu
J. Słowackiego - odnosi treść Kordiana do dziejów Polski
- przedstawia kolejne etapy poszukiwania przez Kordiana
idei
- charakteryzuje romantycznego bohatera (moc i słabość,
indywidualizm, wyobcowanie)
- zna pojęcie winkleriedyzm
- wskazuje cechy dramatu romantycznego
- omawia przemiany, jakie dokonały się w teatrze
w I połowie XIX wieku (widownia, repertuar, sposób
wystawiania)
Liryki
J. Słowackiego
Beniowski
J. Słowackiego
- zna liryki J. Słowackiego, w tym: Grób Agamemnona,
Jeżeli kiedy w tej mojej krainie...
- wskazuje inspiracje i motywy antyczne w Grobie Agamemnona
- wyjaśnia sens zestawienia w utworze historii Grecji
i Polski
- wypowiada się na temat oceny Polski i Polaków
w Grobie Agamemnona
- odczytuje i ocenia zadania stawiane poezji i poecie
- zna i stosuje pojęcia: sekstyna, liryka osobista,
bezpośrednia, liryka wyznania
- zna termin autotematyzm
- zna Beniowskiego (fragmenty) J. Słowackiego
- wydziela część fabularną i dygresyjną
- określa problemy i tematy poruszane w dygresjach
- rozpoznaje cechy poematu dygresyjnego, omawia sposób
prowadzenia narracji
- rozumie i wyjaśnia terminy: dygresja, poemat dygresyjny,
oktawa, ironia, melancholia
67
- interpretuje wiersze, wskazuje różne możliwości odczytań
(zaduma nad losem, motyw nostalgii i tęsknoty, miłosny i
duchowy ideał)
- gromadzi argumenty uzasadniające określenie tych liryków
mianem arcydzieł
- interpretuje dramat, wskazując wątki egzystencjalne i
historiozoficzne
- dokonuje charakterystyki porównawczej bohaterów dramatów
romantycznych
- wskazuje historyczne, obyczajowe, lekturowe konteksty dramatu
- potrafi przeprowadzić analizę porównawczą dwóch monologów
bohaterów romantycznych
- wyjaśnia, na czym polegała polemika Słowackiego z
Mickiewiczem
- porównuje XIX- wieczną konwencję teatralną z tendencjami we
współczesnym teatrze
- wypowiada się na temat miejsca teatru we współczesnym
świecie
- analizuje i interpretuje wiersze
- porównuje wiersz Słowackiego z liryką patriotyczną i tyrtejską
epoki
- zestawia i omawia wypowiedź Słowackiego na temat roli poety
i poezji z poglądami zawartymi w Konradzie Wallenrodzie i III
części Dziadów
- określa - odwołując się do utworu - artystyczny i ideowy
program Słowackiego
- wskazuje cechy stylu ironicznego
- omawia cechy poematu dygresyjnego
- wyjaśnia i stosuje termin ironia romantyczna
- przywołuje inne utwory, w których pojawia się ironia
i autoironia
Nie-Boska komedia - zna Nie-Boską komedię Z. Krasińskiego
Z. Krasińskiego - omawia kompozycję dramatu
- charakteryzuje hrabiego Henryka jako męża, poetę, polityka
- wyjaśnia, na czym polega tragizm bohaterów: hrabiego
Henryka i Pankracego
- przedstawia dwa obozy: rewolucji i arystokracji
- wskazuje cechy dramatu romantycznego
- omawia dwa plany dramatu: metafizyczny i historyczny
- interpretuje tytuł dramatu
- zna pojęcie frenezja romantyczna
Liryki
C. K. Norwida
w kręgu
pozytywizmu
- zna wiersze Norwida, w tym: Bema pamięci
żałobny−rapsod, Fortepian Szopena, Ogólniki
- określa tematykę utworów
- wysuwa hipotezy interpretacyjne
- odczytuje przesłanie wiersza: Bema pamięci
żałobny−rapsod, wskazuje sposób kreowania mitu bohatera
- wskazuje cechy świadczące o nowatorstwie poezji Norwida
- wypowiada się na temat: Jednostka i historia w wierszach
Norwida
- zna i rozumie terminy: heksametr polski, wiersz wolny
- wymienia inne przykłady poematu dygresyjnego
- omawia konflikt hrabiego - poety ze światem
- analizuje i interpretuje finał Nie-Boskiej komedii
- na podstawie dramatu przedstawia poglądy Krasińskiego na
historię i dzieje ludzkości
- wypowiada się, czy jest to utwór o przeszłości czy dzieło
uniwersalne
- rozpoznaje cechy poetyki Norwida
- interpretuje wiersze, odnosi się do określenia ironia
dziejów
- odczytuje Fortepian Szopena jako przypowieść o twórcy
i jego dziele
- wskazuje tematy liryki Norwida
- wyjaśnia znaczenie odwołań kulturowych w wierszach
Norwida
- porównuje wiersze Norwida z poezją Mickiewicza
i Słowackiego, określa różnice w tematyce i formie
- określa miejsce Norwida wśród romantyków polskich
- wypowiada się na temat odbioru poezji Norwida,
(wykorzystuje wiersz Liberta jako poetycki komentarz)
- ocenia żywotność tradycji romantycznej
- wskazuje przykłady dialogu z romantyzmem w kulturze
współczesnej
- przytacza argumenty dla potwierdzenia lub zaprzeczenia tezy
o dezaktualizacji idei romantycznych
- ocenia rolę wielkiej literatury w kształtowaniu świadomości
narodowej i kulturalnej społeczeństw
- wskazuje dziedzictwo epoki w kulturze narodowej
- omawia cechy stylu, języka charakterystyczne dla utworów
romantyzmu
- rozpoznaje stereotypy w odbiorze romantycznych dzieł
- podaje przykłady przejęcia motywów romantycznych przez
kulturę masową
- określa swój stosunek do romantycznego dziedzictwa
- zna pojęcie paradygmat
POZYTYWIZM
- umiejscawia pozytywizm w czasie i sytuuje go wśród innych
- omawia wzajemne relacje nauki i kultury II połowy XIX w.
epok literackich
- określa stosunek pozytywistów do poprzednich epok
- wyjaśnia genezę i funkcjonowanie nazwy pozytywizm
- wskazuje źródła optymizmu poznawczego
68
- przedstawia założenia światopoglądu pozytywistycznego
(optymizm poznawczy, scjentyzm itd.)
- wyjaśnia pojęcia: utylitaryzm, organicyzm, ewolucjonizm,
scjentyzm, agnostycyzm
- wymienia naukowców i filozofów, którzy kształtowali
światopogląd pozytywistyczny (Comte, Mill, Spencer, Taine,
Darwin)
program polskich przedstawia postulaty polskich pozytywistów
- charakteryzuje cele, które pozytywiści stawiali przed
pozytywistów
literaturą i publicystyką
- omawia rolę publicystyki
- wymienia wartości aprobowane przez pozytywistów
- zna i wyjaśnia hasła: praca organiczna i praca u podstaw,
emancypacja, asymilacja Żydów, tolerancja religijna
- wymienia publicystów i literatów zaliczanych do obozu
młodych
- zna fragmenty Kronik B. Prusa
- komentuje wypowiedzi publicystów pozytywizmu
- zna kierunki w sztuce II połowy XIX wieku: akademizm,
sztuka
realizm, naturalizm, impresjonizm
pozytywizmu
- rozpoznaje obrazy przynależące do poszczególnych kierunków,
określa tematykę malarstwa tamtego czasu
- omawia założenia sztuki realistycznej
- wymienia znanych malarzy polskich II połowy XIX w.
- charakteryzuje zasadę utylitaryzmu i tendencyjności w sztuce
- wymienia twórców powieści realizmu w Europie
powieść
- zna: Ojca Goriot (fragment) H. Balzaka, Annę Kareninę
realistyczna
(fragment) L. Tołstoja
(fragmenty)
- analizuje i interpretuje fragmenty powieści
- wskazuje cechy poetyki powieści realistycznej
- określa sposób prowadzenia narracji i charakteryzowania
postaci
- zna i charakteryzuje typy powieści realistycznej: powieść
społeczno-obyczajowa, społeczno-psychologiczna, odwołuje się
do przykładów
69
- przedstawia poglądy Comte'a, Spencera, Taine'a
- wskazuje źródła światopoglądu pozytywistycznego
- charakteryzuje program polskich pozytywistów, ocenia jego
przydatność w budowaniu nowoczesnego społeczeństwa
- określa stosunek pozytywistów do powstania styczniowego
i do romantycznych ideałów
- omawia przemiany w rozumieniu patriotyzmu
- ocenia aktualność haseł i programu pozytywistów
- wie, do kogo odnosi się nazwa przedburzowcy
- wymienia cechy odróżniające malarstwo akademizmu od
malarstwa realistycznego
- określa różnicę między sztuką realizmu i naturalizmu
- wypowiada się na temat służebności i niezależności twórcy
- omawia i komentuje poglądy Stanisława Witkiewicza na temat
sztuki realizmu
- ocenia zasadę utylitaryzmu i tendencyjności w sztuce
- charakteryzuje utwór Balzaka jako powieść społecznoobyczajową
- charakteryzuje Annę Kareninę jako powieść psychologiczną
- omawia i ocenia portrety kobiet przedstawione we
fragmentach wymienionych powieści
- wypowiada się na temat: Powieść XIX- wieczna - traktat
moralny
- udowadnia, że Pani Bovary to powieść psychologiczna
- interpretuje utwór np. jako powieść o życiu prowincji
i moralności mieszczańskiej
- ustosunkowuje się do twierdzenia, że Pani Bovary to
ironiczna tragedia marzącej duszy romantycznej
- przywołuje i interpretuje odwołania do powieści Flauberta
w kulturze masowej (np. w piosence Sieniawskiego Pani
Bovary)
- zna Zbrodnię i karę F. Dostojewskiego
- interpretuje powieść
Zbrodnia i kara
- omawia i ocenia teorię moralności Raskolnikowa
F. Dostojewskiego - określa temat powieści
- charakteryzuje postacie (Sonia i Raskolnikow), omawia
- przedstawia konflikt między Rodionem i Sonią jako starcie
motywacje ich działań
dobra i zła
- opisuje drogę Raskolnikowa od zbrodni do moralnego
- porównuje Raskolnikowa z innymi bohaterami zbrodniarzami
odrodzenia
znanymi z literatury (dramat mordercy)
- wskazuje elementy realizmu i naturalizmu
- wskazuje motywy biblijne i omawia ich rolę
- wyjaśnia termin powieść polifoniczna
- określa cechy gatunkowe Zbrodni i kary
- zna Germinal (fragmenty) E. Zoli i Co się dzieje
- omawia tematy i poetykę powieści naturalistycznej
powieść
w
gniazdach
(fragmenty)
A.
Dygasińskiego
- przedstawia i ocenia postulaty Zoli
naturalistyczna
określa
tematykę
utworów
- wymienia twórców naturalizmu
(fragmenty)
- rozpoznaje teksty naturalistyczne
- wskazuje różnice między naturalizmem a realizmem
- analizuje fragmenty pod kątem wypełniania postulatów
- interpretuje teksty (także współczesne), w których
naturalizmu
dostrzega odwołania do poetyki naturalizmu
- porównuje teksty Zoli i Dygasińskiego (określa podobieństwa i - wypowiada się na temat: Estetyka brzydoty
różnice)
- zna nowele i opowiadania B. Prusa, H. Sienkiewicza,
- analizuje i interpretuje nowele
nowelistyka
- wypowiada się na temat roli małych form prozatorskich
pozytywistyczna E. Orzeszkowej, M. Konopnickiej, w tym: Kamizelkę
i Omyłkę Prusa, Mendla Gdańskiego i Miłosierdzie gminy
w pozytywizmie
Konopnickiej, Glona victis Orzeszkowej
- przedstawia argumenty na rzecz udowodnienia tezy, że
- określa tematykę nowel
Omyłka to arcydzieło nowelistyki
- rozpoznaje różne gatunki wśród małych form prozatorskich
- omawia i interpretuje nowele i opowiadania o tematyce
(opowiadania, szkice, nowele, obrazki)
i omawia ich
powstańczej (legenda i czarna legenda powstania)
cechy
- wypowiada się na temat roli małych form prozatorskich
w pozytywizmie
- analizuje nowele i określa środki ich oddziaływania
- zna Potop H. Sienkiewicza
- omawia kreację Kmicica, jego sarmacki światopogląd,
Potop
przedstawia
tematykę
powieści
porównuje go z bohaterami romantycznymi, wskazując
H. Sienkiewicza
Pani Bovary
G. Flauberta
- zna Panią Bovary G. Flauberta
- przedstawia dzieje głównej bohaterki
- charakteryzuje Emmę Bovary
- omawia pojęcie bowaryzm
- wyjaśnia, jaką rolę odegrały lektury w życiu Emmy
- wskazuje obecność w powieści dwóch poetyk: naturalizmu i
realizmu
70
- charakteryzuje i ocenia bohaterów, zwłaszcza Kmicica
- określa stosunek Sienkiewicza do przeszłości
- wskazuje cechy powieści historycznej
- rozpoznaje różne wzory epickie, które zastosował Sienkiewicz
- charakteryzuje styl narracji i język bohaterów (np.
archaizacja)
- wyjaśnia i ocenia ideę ku pokrzepieniu serc
- zajmuje stanowisko w sporze o Sienkiewicza
- ocenia wzorce patriotyzmu
- zna Nad Niemnem (fragmenty) E. Orzeszkowej
- przedstawia problematykę fragmentów
- określa stosunek bohaterów do powstania i tradycji, do
pracy
- omawia problem relacji między pokoleniami
- opisuje życie po klęsce
- wyjaśnia termin styl ezopowy
podobieństwa i różnice
- referuje i ocenia poglądy zwolenników i przeciwników
Sienkiewicza (odwołuje się do opinii Gombrowicza, Miłosza)
- wypowiada się na temat roli powieści Sienkiewicza w
formowaniu i utrwalaniu mitów narodowych
- wskazuje i interpretuje odwołania do powieści Sienkiewicza
- interpretuje fragmenty, odnosi się do nazwania powieści
wielką księgą domu polskiego
E. Orzeszkowej
- wskazuje podobieństwa do Pana Tadeusza
- rozpoznaje motyw arkadii i omawia jego interpretację
- charakteryzuje etos powstańczy, przywołując inne utwory
poświęcone tej tematyce
- wyjaśnia, dlaczego utwór nazywany bywa epopeją
nadniemeńską
- zna Lalkę B. Prusa, określa tematykę utworu, wskazuje wiele - interpretuje Lalkę, przywołując konteksty historyczne,
Lalka
tropów interpretacyjnych (np. o miłości,
o
kulturowe, obyczajowe
B. Prusa
samotności, o idealistach na tle rozkładu społecznego,
- gromadzi argumenty na poparcie lub zaprzeczenie tezy, że
o Warszawie)
Lalka to powieść uniwersalna
- charakteryzuje i ocenia głównych bohaterów (Wokulski,
- kreśli portret psychologiczny Wokulskiego
Rzecki, Łęcka)
- omawia zagadnienie realizmu i psychologizmu w tej
- wyjaśnia, dlaczego Prus nazwał Lalkę powieścią
powieści
z wielkich pytań epoki
- wyjaśnia, dlaczego jest to powieść - panorama społe- wypowiada się na temat uniwersalizmu utworu
czeństwa
- analizuje i omawia kompozycję Lalki (otwarte zakończenie, - określa związki powieści z romantyzmem
wielość epizodów, niejednorodność stylistyczna, itd.)
- na przykładzie Lalki charakteryzuje poetykę powieści
- streszcza poszczególne wątki
realistycznej
- omawia sposób prowadzenia narracji, typy narracji
- omawia motyw życia - teatru
- zna i rozumie określenie powieść - panorama społeczeństwa
- zna terminy: mimezis, zasada prawdopodobieństwa, iluzja
rzeczywistości, narrator odautorski
- zna liryki A. Asnyka, w tym np. Do mlodych, Limba, Między - wypowiada się na temat miejsca i roli poezji w pozytywipoezja
zmie
pozytywistyczna nami nic nie było, Nad głębiami (wybrane sonety) i M.
Konopnickiej,
w
tym
np.
Wojna,
Kubek,
Rota
- określa cechy liryki ludowej, patriotycznej, programowej,
(A. Asnyk,
- wskazuje tematy liryki pozytywistów
wskazuje związki liryki z romantyzmem
M. Konopnicka)
Nad Niemnem
71
- analizuje i interpretuje wiersze
- zna i stosuje terminy: liryka pośrednia, bezpośrednia, liryka
inwokacyjna, wiersz sylabotoniczny
- zna Dom otwarty M. Bałuckiego
- interpretuje dramat
dramat
- omawia obraz środowiska mieszczańskiego w dramacie
- określa cechy dramatu realistycznego
realistyczny
- wyjaśnia pojęcie bałucczyzna
- wypowiada się na temat zadań i roli teatru w II połowie
- zna terminy: dramat realistyczny, weryzm
XIX wieku, wyjaśnia pojęcie weryzm
- odpowiada na pytanie: Co przetrwało z epoki postyczniowej - wypowiada się na temat: Pozytywizm żywy czy anachrodo dziś?
niczny
MŁODA POLSKA
Młoda Polska − - umiejscawia Młodą Polskę wśród innych epok literackich, zna - omawia przyczyny kryzysu filozofii pozytywistycznej
i wyjaśnia terminy: Młoda Polska, neoromantyzm, symbolizm, - charakteryzuje warunki rozwoju kultury na ziemiach
próg
fin de siecle
polskich
nowoczesności -dekadentyzm,
przedstawia główne ośrodki rozwoju kultury na ziemiach
- wskazuje związki Młodej Polski z romantyzmem
polskich i omawia ich znaczenie
- wyjaśnia znaczenie i funkcjonowanie terminu modernizm
- wymienia filozofów, którzy oddziaływali na literaturę
- omawia związki filozofii Schopenhauera z dekadentyzmem
patroni
(Schopenhauer,
Nietzsche,
Bergson)
- przedstawia Nietzscheańską ideę nadczłowieka, wyjaśnia
filozoficzni
przedstawia
najważniejsze
tezy
ich
filozofii
hasło przewartościowanie wszystkich wartości
Młodej Polski
- zna pojęcia: erystyka, nirwana, przewartościowanie
- porównuje poglądy Schopenhauera i Nietzschego na temat
wszystkich wartości, postawa apollińska i dionizyjska,
sztuki
intuicjonizm
- omawia intuicjonizm i witalizm Bergsona
- określa reguły odbioru sztuki impresjonizmu, symbolizmu,
prądy artystyczne - wymienia kierunki w sztuce na przełomie XIX i XX w.
- potrafi wskazać przynależność danego dzieła do określonego ekspresjonizmu
Młodej Polski
kierunku artystycznego
- wymienia wybitnych twórców różnych kierunków i ich
- zna najważniejsze cechy impresjonizmu, symbolizmu,
dzieła
- zna Wagnerowską koncepcję dramatu muzycznego,
ekspresjonizmu, secesji, postimpresjonizmu
wyjaśnia, dlaczego cieszyła się ona dużym uznaniem
- wie, co to jest styl zakopiański i kto był jego twórcą
- wskazuje powody nadania muzyce nadrzędnej roli
w sztuce końca XIX w.
- rozumie ideę korespondencji sztuk
- wyjaśnia termin synestezja
- na podstawie wypowiedzi programowych A. Górskiego, Z. - określa stosunek Młodej Polski do pozytywistów i
cele „nowej
Przesmyckiego i S. Przybyszewskiego określa cele sztuki i
dziedzictwa romantyzmu
sztuki”
rolę twórcy w Młodej Polsce
- omawia poglądy na temat roli sztuki oraz relacji twórca- wskazuje cechy wypowiedzi programowej
odbiorca
- porównuje głosy polskich modernistów z wypowiedzia72
symboliści
francuscy
- zna wiersze symbolistów francuskich, np.Ch. Baudelaire'a
(Albatros, Padlina), P. Verlaine'a (Sztuka poetycka, Światło
księżyca), J. A. Rimbauda (Statek pijany)
- formułuje hipotezy interpretacyjne do wierszy
- rozpoznaje najważniejsze cechy poetyki symbolizmu
(operowanie symbolem, zasada sugestii, pejzaż wewnętrzny, obrazowość, synestezja, muzyczność itd.)
- wskazuje różnice między symbolem a alegorią
Śmierć w Wenecji - zna Śmierć w Wenecji T. Manna
- wskazuje symboliczny wymiar opowiadania
T. Manna
- określa kręgi odczytań utworu (np. tragiczna wizja artysty,
problem godności artysty, roli sztuki)
- zna i wyjaśnia pojęcie dekadentyzm
dekadentyzm
- omawia przejawy postaw dekadenckich
- rozpoznaje utwory wpisujące się nurt dekadencki
- wskazuje tematy i obrazy liryki dekadenckiej
- zna liryki K. Przerwy-Tetmajera (np. Nie wierzę w nic,
liryki
Melodia mgieł nocnych, Koniec wieku XIX, Evviva 1'arte)
K. Przerwy −
określa tematy jego liryków
Tetmajera
- analizuje wiersze, określa dominantę kompozycyjną jego
wierszy
- wypowiada się na temat przejawiania się nastrojów
dekadenckich w liryce Tetmajera
- zna wiersze J. Kasprowicza, w tym sonety Z chałupy,
liryki
Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach, Dies irae,
J. Kasprowicza
Przeprosiny Boga
- określa tematykę wierszy
- analizuje wiersze, stawia hipotezy interpretacyjne
- wyjaśnia, jakimi środkami osiągnął Kasprowicz intensywność wyrazu w hymnie Dies irae
- wskazuje reminiscencje biblijne i literackie w hymnie,
rozpoznaje i omawia pierwiastki prometejskie w hymnie
symbolizm
73
mi Schopenhauera i Nietzschego na temat sztuki i statusu
artysty
- wypowiada się na temat przemian koncepcji artysty,
odwołuje się też do tekstów współczesnych
- interpretuje wiersze
- omawia cechy poezji symbolizmu
- definiuje termin symbol
- wyjaśnia, dlaczego poezja Baudelaire'a jest określana poezją
dostarczającą nowych dreszczy
- analizuje wiersze Verlaine'a i wypowiada się na temat
muzyczności jego liryków
- wyjaśnia, dlaczego twórczość Rimbauda bywa
traktowana jako zapowiedź surrealizmu
- interpretuje opowiadanie
- przywołuje utwory podejmujące temat artysty, które mogą
tworzyć kontekst interpretacyjny opowiadania
- omawia przyczyny pojawienia się i rozrastania nastrojów
dekadenckich
- charakteryzuje postawę dekadencką
- przedstawia stosunek dekadentów do natury i kultury
- wyjaśnia, dlaczego Tetmajer zyskał miano liryka
pokolenia
- analizuje i interpretuje wiesze poety, wskazując wpływy
i oddziaływanie różnych kierunków artystycznych
- porównuje poglądy Tetmajera na temat sztuki z poglądami
Schopenhauera i Nietzschego
- interpretuje wiersze
- sytuuje utwory Kasprowicza wśród prądów i poetyk Młodej
Polski (naturalizm, impresjonizm, symbolizm,
ekspresjonizm, franciszkanizm)
- omawia cechy ekspresjonizmu w hymnie Dies irae
- porównuje wyobrażenie Boga w Dies irae i
Przeprosinach Boga
- wypowiada się na temat: Bunt i uspokojenie w utworach
Kasprowicza
- przestawia drogę poetycką Kasprowicza od naturalizmu do
liryki
L. Staffa
liryki
T. Micińskiego
nowe zjawiska
w dramacie
i teatrze
Trzy siostry
A. Czechowa
- zna liryki L. Staffa, w tym Kowal, Deszcz jesienny, Ja wyśniony, Przedśpiew
- rozpoznaje cechy poetyki symbolistycznej
- omawia sposoby budowania muzyczności w Deszczu
jesiennym
- wskazuje odwołania do poglądów Nietzschego
- omawia program filozoficzny poety zawarty w wierszu
Przedśpiew
- zna liryki T. Micińskiego, np. Lucyfer, Templariusz
- określa podmiot liryczny wierszy
- stawia hipotezy interpretacyjne
- analizuje wiersze i wskazuje cechy poetyki
ekspresjonistycznej
- wie, kiedy była wielka reforma teatru i jakie zmiany nastąpiły
w teatrze pod jej wpływem
- wskazuje dwie tendencje w teatrze: naturalistyczną
i antynaturalistyczną
- omawia cechy teatru naturalistycznego
i antynaturalistycznego
- wymienia przedstawicieli dwóch nurtów dramaturgii
europejskiej: symbolizmu i naturalizmu
- zna Trzy siostry (fragmenty) A. Czechowa
- omawia sposób prowadzenia dialogów (dialog głuchych)
i akcji
- wskazuje problematykę utworu
- zna Wesele S. Wyspiańskiego
Wesele
S. Wyspiańskiego - analizuje i omawia kompozycję dramatu, wskazuje plan
realistyczny i fantastyczny
- wyjaśnia, dlaczego Wesele czytano jako satyrę na polskie
społeczeństwo (narodowa szopka)
- wskazuje konteksty historyczne, obyczajowe, malarskie
dramatu
- rozpoznaje i wskazuje odwołania do narodowych mitów
- omawia symbolikę Wesela (interpretuje symbol Chochoła,
chocholego tańca)
74
franciszkanizmu
- wskazuje i omawia odwołania kulturowe i literackie
- interpretuje wiersze
- przedstawia różnorodność liryki Staffa (dekadencka
nastrojowość, aktywizm, afirmacja życia, franciszkanizm,
klasycyzm)
- wskazuje wątki, motywy, tematy, które pojawiły się w
lirykach Staffa i utworach innych młodopolskich poetów,
prowadzi analizę porównawczą
- interpretuje wiersze
- objaśnia rolę antytezy i oksymoronu w lirykach Micińskiego
(widzenie świata w przeciwieństwach, dwoistość natury
ludzkiej)
- wymienia twórców reformy teatralnej i przedstawia ich
poglądy na sztukę teatru
- przedstawia teatralne koncepcje Wyspiańskiego
- wypowiada się na temat roli kabaretów literackich („Zielony
Balonik")
- wyjaśnia, na czym polega antydramatyczność tekstu
- udowadnia, że sposób prowadzenia dialogu określa
problematykę dramatu
- określa cechy dramatu Czechowa, przywołuje teksty, które
podejmują ten sam problem
- interpretuje dramat (uruchamia konteksty kulturowe,
historyczne, obyczajowe)
- przedstawia rozrachunek z polskimi mitami
- wskazuje związki i polemikę z romantyzmem
- wypowiada się na temat: Realizm i symbolizm w Weselu
- omawia artystyczne walory dramatu (synteza sztuk)
- wypowiada się na temat aktualności Wesela
- przedstawia koncepcję teatru ogromnego Wyspiańskiego
- ocenia filmową adaptację Wesela A. Wajdy
- zna genezę utworu
- wyjaśnia określenie chłopomania
- przedstawia różne formy artystycznej działalności
Wyspiańskiego
zna Ludzi bezdomnych i opowiadania (np. Rozdziobią nas
Ludzie bezdomni
kruki,
wrony, Zmierzch)
i opowiadania
S.
Żeromskiego
S. Żeromskiego - przedstawia tematykę opowiadań (społeczna, niepodległościowa, powstańcza)
- analizuje i interpretuje opowiadania
- określa tematykę Ludzi bezdomnych
- wskazuje cechy charakterystyczne kompozycji i stylu powieści
- określa motywy postępowania Judyma i opisuje jego rozterki
- wskazuje i omawia różne rodzaje bezdomności przedstawione
w powieści
- wypowiada się na temat: Służba społeczna a szczęście
osobiste, idea poświęcenia się dla dobra innych
zna Chłopów (Jesień, t. 1) W. S. Reymonta
Chłopi
przedstawia obraz życia wsi, prawa i normy, którym
W. S. Reymonta
poddane jest życie wiejskiej gromady
- objaśnia hierarchię autorytetów w Lipcach
- porównuje chłopów z powieści Reymonta i Wesela
Wyspiańskiego
- wyjaśnia zabieg dialektyzacji
- omawia sposób prowadzenia narracji
- wskazuje wpływ różnych kierunków artystycznych:
naturalizmu, realizmu, impresjonizmu
Jadro ciemności - zna Jądro ciemności J. Conrada
- streszcza utwór, porządkuje chronologicznie wydarzenia
J. Conrada
- przedstawia sposób prowadzenia narracji (wskazuje wielość
narratorów - interpretuje ten zabieg)
- odtwarza koleje losu Marlowa i Kurtza
- charakteryzuje i ocenia bohaterów
- wskazuje motywy symboliczne
- wyjaśnia pojęcie sytuacja conradowska
- określa problematykę powieści, odnosi się do problemu:
odpowiedzialność i ocena postępowania
75
- interpretuje opowiadanie Rozdziobią nas kruki, wrony,
odwołując się do legendy i czarnej legendy powstania
- omawia cechy powieści młodopolskiej
- porównuje Judyma z innymi bohaterami romantycznymi
i pozytywistycznymi, ocenia jego postępowanie
- rozpoznaje aluzje literackie i kulturowe
- wskazuje i interpretuje symbole
- wypowiada się na temat etosu inteligenta
- wyjaśnia, dlaczego Chłopi są nazwani wiejską epopeją
- wskazuje zabiegi służące mitologizacji świata przedstawionego
- omawia oddziaływanie różnych kierunków estetycznych na
kształt artystyczny powieści
- podaje przykłady utworów przedstawiających życie wsi (także
współczesnych), porównuje różne sposoby pisania o wsi
- interpretuje opowiadanie, wskazuje różne możliwości
odczytań utworu (np. opowiadanie o wierności, honorze,
dążeniu jednostki do zrealizowania własnego ideału samego
siebie, o winie, karze i odkupieniu)
- wskazuje utwory i bohaterów, dla których honor był
wartością.
- ocenia wkład Młodej Polski w dziedzictwo narodowe
- porównuje przełom XIX i XX w. z przełomem XX i XXI w.,
odwołuje się do tekstów
KSZTAŁCENIE KULTUROWE
- widział przynajmniej dwie teatralne realizacje dramatów
- interpretuje symbol i metaforę w teatrze
adaptacja
romantycznych
ocenia koncepcje reżyserskie przy wystawianiu dramatów
teatralna
- rozumie, na czym polega polisemiczność sztuki teatru
(np. wierność wobec tekstu, uwspółcześnianie)
- porównuje różne wystawienia tego samego dramatu
- wypowiada się na temat spektaklu: ocenia reżyserię, grę
aktorską, scenografię, muzykę
- pisze recenzje teatralne
- wypowiada się na temat adaptacji filmowych
adaptacja filmowa - widział przynajmniej dwie adaptacje filmowe lektur
z klasy drugiej
- wie, co to jest adaptacja filmowa
- objaśnia odrębność języka filmu i języka literatury
- wskazuje zabiegi adaptacyjne: redukcję wątków, przestawienie
pierwotnego układu elementów, wymianę pewnych elementów
na inne, dodawanie elementów
- pisze recenzje filmowe
kultura masowa - wskazuje w różnych tekstach kultury masowej odwołania do
- interpretuje zjawiska kultury masowej, wskazuje ich źródła
utworów prezentowanych na lekcji
- rozumie pojęcia społeczne środki przekazu, kicz, arcydzieło,
kultura wysoka, kultura masowa
- bierze udział w życiu kulturalnym swego regionu
- orientuje się we współczesnym życiu literackim
i kulturowym
KSZTAŁCENIE JĘZYKOWE
- opisuje proces rozwoju języka i omawia zmiany w zasobie
- wskazuje sposoby wzbogacenia słownictwa: neologizmy
sposoby
leksykalnym polszczyzny
słowotwórcze
i
znaczeniowe
(neosemantyzmy),
nowe
wzbogacania
- wskazuje różne zmiany znaczeniowe wyrazów (np.
frazeologizmy,
zapożyczenia
języka
uabstrakcyjnienie, uogólnienie, zmiana nacechowania)
- zna i wyjaśnia pojęcia: synonim, antonim, homonim,
- wyjaśnia przyczyny powstawania neosemantyzmów
neologizm, neosemantyzm, polisemia
- wyjaśnia sposoby tworzenia neologizmów
- wie, z jakich języków polszczyzna dokonywała zapożyczeń
- omawia przyczyny zapożyczeń, wskazuje konsekwencje
zapożyczenia
- wie, które języki, w jakich dziedzinach i kiedy szczególnie
zapożyczania do współczesnej polszczyzny elementów anglooddziałały na polszczyznę
amerykańskich
- opisuje wpływ języków obcych na rozwój języka polskiego
- rozpoznaje w tekście wyrazy zapożyczone
- wyjaśnia zjawisko mody językowej
- podaje przykłady modnych obecnie wyrazów
- zna pojęcia: internacjonalizm, kalka językowa
76
zróżnicowanie
terytorialne
polszczyzny
zróżnicowanie
stylistyczne
polszczyzny
stylizacja
wartościowanie
tekstów
komunikacja
- omawia społeczne i terytorialne zróżnicowanie polszczyzny
- zna i wyjaśnia pojęcia: dialekt (ludowy), gwary środowiskowe i
zawodowe, socjolekt
- podaje przykłady grup środowiskowych posługujących się
socjolektem
- wskazuje i rozpoznaje w tekście elementy gwar terytorialnych,
zawodowych i środowiskowych
- wymienia główne dialekty ludowe na terenie Polski
- zna najważniejsze cechy fonetyczne polskich dialektów
- zna pojęcia: styl, styl językowy, styl artystyczny, style użytkowe
- wyjaśnia różnicę między stylem indywidualnym a stylem
typowym
- określa cechy stylu potocznego
- rozpoznaje różne rodzaje stylów funkcjonalnych (urzędowy,
publicystyczny, naukowy, artystyczny)
- określa podstawowe cechy tych stylów
- zna środki stylistyczne (fonetyczne, morfologiczne, leksykalne,
składniowe) oraz figury stylistyczne (tropy poetyckie)
- rozpoznaje środki stylistyczne w tekstach i określa ich funkcje
- wie, na czym polega stosowność stylistyczna
- tworzy wypisy, wyciągi
- zbiera i selekcjonuje materiały
- korzysta z materiałów źródłowych
- sporządza bibliografię
- tworzy konspekt referatu
- wie, co to jest stylizacja
- wymienia i rozpoznaje podstawowe rodzaje stylizacji
(archaizacja, dialektyzacja, kolokwializacja) i omawia ich
cechy
- wskazuje teksty, w których dokonano stylizacji
- określa funkcje stylizacji
- rozpoznaje w tekstach mówionych i pisanych różne
sposoby wartościowania, wskazuje fonetyczne, fleksyjne,
słowotwórcze, leksykalne środki wartościowania
- analizuje wypowiedzi pod kątem wartościowania
- zna pojęcia wulgaryzm, eufemizm
- określa funkcję i zakres ich występowania
- charakteryzuje wypowiedź jako komunikat
77
- omawia warunki powstania i istnienia socjolektu
- zna typy socjolektów, omawia cechy fonetyczne głównych
dialektów w Polsce
- definiuje pojęcia: styl, styl językowy, styl artystyczny, style
użytkowe
- charakteryzuje style i omawia ich zasady ich użycia
- ocenia styl wypowiedzi (np. konkretny, abstrakcyjny, jasny,
zawiły)
- porównuje różne teksty pod względem wartościowania
- wypowiada się na temat używania eufemizmów
i wulgaryzmów
- omawia zasady skutecznej komunikacji
językowa
formy
wypowiedzi
ustnych
formy
wypowiedzi
pisemnych
czytanie ze
zrozumieniem
wykorzystanie
różnych źródeł
informacji
- wskazuje warunki udanej komunikacji
- wyjaśnia zjawisko komunikacji językowej
- określa intencje wypowiedzi
- rozpoznaje i tworzy różnego typu akty mowy
- tworzy wypowiedzi perswazyjne
- ocenia sytuację komunikacyjną, określa cechy wypowiedzi,
stosowność wypowiedzi
- zna zasady i cechy dyskusji, negocjacji
- parafrazuje, cytuje opinie innych
- referuje poglądy innych
- tworzy wypowiedzi polemiczne
- argumentuje, odwołując się do doświadczenia, wiedzy
- bierze udział w dyskusji
i emocji
- wygłasza referat
- streszcza opinie innych, komentuje i ocenia
- zna zasady przygotowania i wygłaszania wystąpień
publicznych (przemówienie, wykład, sprawozdanie)
- sporządza notatki z lektury
- tworzy felietony, eseje
- pisze komentarze
- wykonuje różne operacje tekstotwórcze: skraca, rozwija,
parafrazuje wypowiedź
- wskazuje komunikacyjne uwarunkowania tekstów
- zna cechy gatunkowe pamiętnika, dziennika, felietonu, eseju
- tworzy rozprawki, recenzje
- czyta ze zrozumieniem teksty literackie oraz publicystyczne i użytkowe
- rozpoznaje zasadę kompozycyjną tekstu i jej funkcje
- rozpoznaje i określa typ nadawcy i adresata tekstu
- rozpoznaje charakterystyczne cechy stylu i języka tekstu,
nazywa środki językowe i ich funkcje w tekście
- odtwarza informacje sformułowane wprost, przetwarza
informacje (porządkuje i hierarchizuje, oddziela informacje od
opinii).
- zadaje pytania do tekstu
SAMOKSZTAŁCENIE
- korzysta z różnych źródeł informacji (np. zbiory biblioteczne, - korzysta z tekstów popularnonaukowych
Internet)
- korzysta z przypisów, spisu treści, indeksów
- tworzy wypisy, wyciągi
- zbiera i selekcjonuje materiały
- korzysta z materiałów źródłowych
- sporządza bibliografię
78
- tworzy konspekt referatu
Wymagania edukacyjne z języka polskiego dla klasy III liceum do programu nauczania „Potęga słowa”, numer dopuszczenia w
szkolnym zestawie programów nauczania.
KSZTAŁCENIE W ZAKRESIE PODSTAWOWYM
Wymagania podstawowe
dwudziestolecie
międzywojenne
Wymagania ponadpodstawowe
XX LECIE MIĘDZYWOJENNE
- zna ramy czasowe epoki oraz sytuację społeczno - zna programy grup literackich epoki
polityczną ziem polskich
- dokonuje interpretacji i analizy wybranych utworów
- definiuje pojęcia futuryzm, awangarda literacka,
poetyckich
katastrofizm, grupa literacka
- odnajduje w utworach specyficzne cechy poetyki
- wymienia kierunki sztuki awangardowej ( kubizm,
dwudziestolecia
futuryzm, dadaizm, nadrealizm, abstrakcjonizm)
- potrafi odnieść kontekst historyczny epoki do konkretnych
- rozpoznaje przynależność dzieła do danego kierunku
utworów literackich
- podaje na przykładach wyróżniki kierunków
- wyjaśnia pojęcie awangarda
- wskazuje przykłady grup literackich dwudziestolecia
- wymienia poetów epoki oraz tytuły wybranych utworów
(J. Czechowicz, B. Leśmian, J. Tuwim, K. Wierzyński, Cz.
Miłosz, A. Słonimski, L. Staff, K. I. Gałczyński, J. Lechoń,
J. Przyboś)
- zna manifesty programowe epoki
79
Przedwiośnie
S. Żeromskiego
- zna treść utworu
- opowiada wybrane wątki
- charakteryzuje postaci, streszcza dzieje Cezarego Baryki
- interpretuje tytuł powieści
- podaje argumenty uzasadniające tezę, że jest to powieść
o Polsce
poezja XX−lecia - przywołuje utwory, w których pojawił się motyw wiosny
(np. Wiosna J. Tuwima, Wiosna L. Staffa)
- wskazuje różnice w funkcjonowaniu motywu
Skamander
- zna wybrane wiersze Skamandrytów (J. Tuwim,
J. Lechoń) i poetów II awangardy (J. Czechowicz,
Cz. Miłosz), K. I. Gałczyńskiego
- zna różne ugrupowania poetyckie dwudziestolecia
-- formułuje
hipotezy
interpretacyjne
futuryści
zna wybrane
wiersze
poetów awangardowych polskich:
i awangarda
Awangarda
Krakowska
np. T. Czyżewski, St. Młodożeniec i obcych
np. Apollinaire
- wyjaśnia, na czym polegają eksperymenty w poezji
- wypowiada się na temat stosunku futurystów do
przeszłości
- wskazuje cechy poezji futurystycznej
- analizuje graficzną i foniczną formę tekstu
- kreśli portret psychologiczny bohatera
- dostrzega związki utworu z sytuacją społeczno - polityczną
w Polsce
- dokonuje oceny postaci
- charakteryzuje stosunek Żeromskiego do komunizmu
- wypowiada się na temat mitów i rzeczywistości w powieści,
etosu inteligenta
- interpretuje Przedwiośnie jako powieść realistyczną,
polityczną, interwencyjną, psychologiczną
- interpretuje wiersze J. Tuwima i L. Staffa, przywołuje dzieła
plastyczne podejmujące motyw wiosny.
- przedstawia zróżnicowania poezji epoki
- określa rolę Skamandrytów
- wskazuje cechy i tematy poezji J. Tuwima
- omawia zjawisko kolokwializacji w poezji
-- interpretuje
wiersze
omawia charakterystyczne
cechy poetyki futurystycznej
- określa cechy i tematy poezji – kontestacja i poezja ludyczna
- zna pojęcia symultanizm i asocjacjonizm
- charakteryzuje stosunek futurystów do języka
- zna wybrane wiersze J. Przybosia, np. Z Tatr, Gmachy
- przedstawia najważniejsze założenia programowe Awangardy
- dokonuje analizy leksykalnej, składniowej
Krakowskiej
i frazeologicznej tekstów
- wskazuje charakterystyczne cechy jego poezji, rozpoznaje
wiersz wolny
80
podstawy
filozofii
Maria
PawlikowskaJasnorzewska
Bolesław
Leśmian
Granica
Z. Nałkowska
- wie, co to jest psychoanaliza
- zna pojęcie archetypu
- zna pojęcia: katastrofizm, behawioryzm, egzystencjalizm
- wyjaśnia pojęcie psychologia głębi
- wymienia wybrane archetypy
- zna wybrane utwory poetki, wypowiada się na temat
poezji kobiecej
- interpretuje wiersze
- zna wybrane wiersze poety, np. W malinowym chruśniaku,
Pan Błyszczyński
- rozpoznaje charakterystyczne cechy stylu Leśmiana,
określa tematykę
-podaje przykłady neologizmów i neosemantyzmów
- zna treść utworu
- odtwarza przebieg kariery Ziembiewicza
- wskazuje zagadnienia i problemy poruszone w powieści
- określa cechy narracji i kompozycji
- opowiada wybrane wątki
- charakteryzuje postaci
- interpretuje tytuł utworu
- określa cechy poezji poetki
- charakteryzuje język poezji miłosnej
- posługuje się pojęciem strofa saficka
- interpretuje wiersze
- charakteryzuje język i styl poety
- przedstawia związki poezji Leśmiana z symbolizmem
- zauważa oryginalność wierszy poety
Ferdydurke
- zna treść fragmentów utworu
W. Gombrowicz - opowiada wybrane wątki
- charakteryzuje bohaterów
- charakteryzuje świat przedstawiony w powieści
- omawia problematykę Formy
- wyjaśnia, na czym polega odmienność Ferdydurke od
powieści realistycznej
- odnajduje parodię
- ocenia postawy bohaterów z moralnego punktu widzenia
- omawia problematykę psychologiczną, filozoficzną
i społeczną
- wskazuje schematy fabularne i sposoby ich wykorzystania
- interpretuje powieść odwołując się do jej tytułu, zna i stosuje
pojęcie imponderabilia
- odczytuje konstrukcję powieści
- charakteryzuje środowisko małomiasteczkowe
- dostrzega elementy groteski, parodii i karykatury w utworze
- określa odmienność powieści w sposobie kreacji świata
przedstawionego (gra narracyjna, igranie konwencjami, sposób
obecności narratora)
- dostrzega deformację relacji międzyludzkich w utworze
(problem Formy)
- interpretuje powieść jako drogę do odnalezienia siebie
- analizuje konstrukcję postaci narratora−bohatera
LITERATURA WOJENNA I WSPÓŁCZESNA
wojna i okupacja - podczas omawiania dokonań artystycznych epoki
- określa nowy typ obrazowania poetyckiego
w świetle polskiej odwołuje się do wiadomości z historii
- odczytuje nurt katastroficzny, profetyczny, tyrtejski, topos
poezji lat
- zna sytuację kultury i ludzi kultury w czasie wojny
apokalipsy w wybranych utworach
81
1939 − 1945
Opowiadania
T. Borowski
Inny świat
G. Herling −
Grudziński
- zna losy wybranych pisarzy
- wymienia poetów oraz tytuły utworów (K. K. Baczyński,
T. Gajcy, Cz. Miłosz, T. Różewicz)
- formułuje hipotezy interpretacyjne
- wskazuje słowa−klucze w poezji Baczyńskiego
-odnajduje obrazy i motywy charakterystyczne dla poezji
Baczyńskiego
- odtwarza legendę największego poety straconego
pokolenia
- zna pojęcia: apokalipsa spełniona, kultura walcząca,
pokolenie Kolumbów, pokolenie literackie
- określa rolę poety w nowej rzeczywistości (poeta kronikarz, sędzia, nosiciel prawdy, żołnierz, emigrant)
- zna treść opowiadań (np. Proszę państwa do gazu,
Pożegnanie z Marią, Dzień na Harmenzach)
- określa problematykę opowiadań
- określa typ narratora - bohatera
- charakteryzuje człowieka zlagrowanego
- zna treść utworu
- opowiada wybrane wątki
- charakteryzuje postawy bohaterów
- charakteryzuje świat przedstawiony w powieści
- zna pojęcia literatura lagrowa i łagrowa
82
- wyjaśnia pojęcie katastrofizmu generacyjnego
- odczytuje nawiązania do tradycji romantycznej
- odczytuje słowa−klucze poezji wojennej
- interpretuje wybrane utwory
- uzasadnia twierdzenie o tragizmie pokolenia
- odnajduje związki Baczyńskiego z romantyzmem
- interpretuje wiersze poety
- wyjaśnia problem antypsychologizmu, behawioryzmu,
dehumanizacji, redukcji osobowości
- odtwarza mechanizmy życia w obozie – zacieranie granicy
między katem a ofiarą
- omawia konstrukcję narracji i bohatera
- ocenia i analizuje reguły życia łagrowego
- dostrzega trzy perspektywy: biograficzną, polityczną
i filozoficzno−moralistyczną w powieści
- ocenia heroiczne portrety bohaterów
- interpretuje tytuł i wymowę zakończenia
- analizuje budowę utworu
- porównuje świat łagrów ze światem lagrów
Zdążyć przed
Panem Bogiem
H.Krall
T. Różewicz
- zna treść wiersza Campo di Fiori Cz. Miłosza i umie
odnaleźć odniesienia do genezy Zdążyć...
- odczytuje ten wiersz jako utwór o samotności ginących
- zna treść utworu H. Krall
- charakteryzuje bohaterów
- dostrzega dwie płaszczyzny czasowe
- interpretuje tytuł utworu
- omawia literackie świadectwa holocaustu, podaje
przykłady utworów z literatury faktu
- wyjaśnia pojęcia: reportaż, wywiad, pamiętnik,
autotematyka
-autobiografia,
zna wybrane wiersze
poety ( w tym Ocalony, Lament,
Drzewo, Cierń, bajka, W świetle lamp filujących
- wskazuje cechy poezji Różewicza,
- wyjaśnia, na czym polega określenie antypoezja
Dżuma
A. Camus
- zna treść utworu i fragmenty Mitu Syzyfa
- streszcza powieść
- charakteryzuje postawy bohaterów wobec zagrożenia
- opowiada o przebiegu epidemii w Oranie
- określa paraboliczny sens Dżumy
- wie, co to jest egzystencjalizm
- wymienia przedstawicieli egzystencjalizmu w literaturze
i filozofii
Jan Twardowski - zna wybrane wiersze autora (np. Wigilia; Mrówko, ważko,
biedronko; Oda do rozpaczy)
- wypowiada się na temat franciszkanizmu w poezji
ks. Twardowskiego
- rozpoznaje wiersze religijne
- wskazuje wiersze poetów współczesnych podejmujące
tematykę religijną i metafizyczną
klasycyzm
- rozpoznaje różne odmiany klasycyzmu XX wieku
XX wieku
- wyjaśnia pojęcia klasycyzm, klasyk, klasyczny
83
- interpretuje utwory Cz. Miłosza i H. Krall jako literackie
świadectwa holocaustu
- określa problematykę utworu
- dostrzega kontrast i paralelizm teraźniejszości i przeszłości
głównego bohatera
- określa kontekst historyczny
- odwołuje się do filmów i innych dowodów martyrologii
Żydów
- charakteryzuje język poezji T. Różewicza
- wypowiada się na tematy: Poezja po Oświęcimiu, Poetycka
diagnoza współczesności
- interpretuje wiersze
-- określa
systemy
wersyfikacyjne
wyjaśnia,
dlaczego
Syzyf stał się bohaterem egzystencjalistów
- wyjaśnia sens motta
- odnosi problematykę Dżumy do filozofii egzystencjalnej
- określa, na czym polega absurdalność świata w powieści
- określa cechy liryki poezji ks. Twardowskiego
- dokonuje analizy i interpretacji wierszy
- omawia funkcjonowanie terminu klasycyzm w odniesieniu do
literatury współczesnej
- wymienia przedstawicieli
Zbigniew Herbert - zna biografię pisarza
- wymienia tytuły utworów
- zna treść wybranych tekstów, np. Przesłanie Pana Cogito,
Tren Fortynbrasa lub innych
- określa problematykę twórczości
- potrafi zinterpretować wybrany utwór poety
- charakteryzuje Pana Cogito
Wisława
- wymienia tytuły utworów
Szymborska
- określa problematykę twórczości
- zna wybrane wiersze poetki, np. Dwie małpy Breugla, Nic
darowane, Recenzja z nienapisanego…
- wskazuje i wyjaśnia konteksty kulturowe
Leopold Staff
- zna wybrane utwory poety
- potrafi przyporządkować etapy twórczości artysty do
różnych epok literackich
- rozumie i interpretuje wybrane teksty, np. Kowal, Wysokie
drzewa, Pierwsza przechadzka, Curriculum vitae
Stanisław
- wymienia tytuły utworów
Grochowiak
- określa problematykę twórczości
- wyjaśnia pojęcie turpizmu w odniesieniu do twórczości
S. Grochowiaka
- zna pojęcie antyestetyzm
- potrafi zinterpretować wybrany utwór poety
Miron
- wymienia tytuły wybranych utworów i zna ich treść
Białoszewski
(np. Podłogo, błogosław, Szare eminencje zachwytu,itd.)
- zna pojęcie lingwizm i potrafi się nim posługiwać
w odniesieniu do poezji.
- określa problematykę utworów
Tango
- określa cechy dramatu
S. Mrożek
- streszcza Tango i określa jego tematykę
- przedstawia i charakteryzuje bohaterów
- rozumie pojęcia groteska, teatr absurdu
84
- odnajduje w poezji Herberta obecność antyku i Biblii oraz
innych tradycji kulturowych (jedność historii i współczesności)
- wyjaśnia, na czym polega moralizatorstwo Herberta
- interpretuje wybrane wiersze
- wyjaśnia pojęcie poeta kultury
- znajduje twórczość W. Szymborskiej w kontekście problemów
egzystencjalnych
- interpretuje wybrane wiersze
- określa cechy poetyki W. Szymborskiej
- określa L. Staffa jako poetę trzech pokoleń
- odnajduje różne filozofie w utworach (od nitzscheanizmu do
franciszkanizmu)
- interpretuje wiersze
- określa cechy poetyki S. Grochowiaka
- dostrzega kontrasty, nawiązania do baroku i ekspresjonizmu,
konceptyzm
- znajduje aluzje kulturowe w twórczości poety
- interpretuje wybrane wiersze
- wymienia motywy występujące w twórczości poety
- interpretuje wybrane utwory
- określa cechy poetyki poety (poezja lingwistyczna, świadome
kreacje językowe)
- odczytuje Tango jako dramat rodzinny
- uzasadnia, że jest to dramat polityczny, ocenia totalitaryzm
- posługuje się pojęciem cham doskonały i potrafi go
scharakteryzować
- odczytuje dramat S. Mrożka jako współczesny moralitet
KSZTAŁCENIE KULTUROWE
- zna przynajmniej jedną teatralną realizację dramatu
- omawia symbol, metaforę i groteskę w teatrze
współczesnego
- ocenia koncepcje reżyserskie
- wyjaśnia, na czym polega polisemiczność sztuki teatru
- wypowiada się na temat spektaklu, ocenia reżyserię,
scenografię, muzykę
- pisze recenzję ze spektaklu
- wskazuje nowe zjawiska w teatrze XX wieku
- rozumie pojęcia performance, happening
- widział przynajmniej jedną filmową adaptację lektur
- wypowiada się na temat adaptacji filmowych
kl. III
- interpretuje dzieło filmowe
- wie, co to jest adaptacja
- zna pojęcia kinomoralnego niepokoju, Nowa Fala, szkoła
- wyjaśnia odrębność języka literatury i filmu
polska
- wskazuje zabiegi adaptacyjne m.in. redukcję wątków,
przestawienie elementów, wymianę lub odrzucenie
elementów fabuły
- określa najważniejsze cechy kultury masowej
- wskazuje i nazywa zjawiska popkultury
- rozpoznaje w różnych tekstach kultury masowej
odwołania do mitów i tradycji kultury,
- wyjaśnia pojęcia kicz, popkultura, kultura masowa
- bierze udział w życiu kulturalnym regionu
KSZTAŁCENIE JĘZYKOWE
- wyjaśnia, co to jest znak, znak językowy
- charakteryzuje język jako system znaków
- podaje przykłady znaków naturalnych i konwencjonalnych - określa funkcje wypowiedzi
- omawia cechy znaku
- definiuje pojęcia: semiotyka, znak konwencjonalny, znak
- wie, co to jest akt komunikacji i jakie są jego składniki
naturalny
- wymienia funkcje tekstów językowych i rozpoznaje je
w określonych wypowiedziach
- tworzy teksty o różnych funkcjach
- zna pojęcie semiotyka
85
- wyjaśnia, co to jest perswazja językowa, manipulacja
językowa
- podaje przykłady manipulacji językowej
- wskazuje cechy języka polityki i propagandy
- dokonuje analizy językowej reklamy, wyjaśnia na ich
przykładzie funkcję perswazyjną
- wskazuje funkcje reklamy
- wie, co to jest slogan reklamowy i wyjaśnia jego funkcje
- wyjaśnia pojęcia homonimia i polisemia, podaje przykłady
- wskazuje przyczyny powstawania homonimów
- przedstawia – odwołując się do tekstów – znaczenie
kontekstów
- omawia zjawisko zamierzonej niejednoznaczności
wypowiedzi
- wskazuje najczęstsze błędy powodujące
niejednoznaczność wypowiedzi, w tym błędy składniowe
- rozpoznaje zabiegi parodystyczne i określa ich funkcje
- opisuje parodię jako rodzaj stylizacji
- zna pojęcia: pastisz, persyflaż, parafraza i trawestacja
- podaje przykłady kalamburów, paronomazji, anagramów
- wyjaśnia pojęcie gry językowej
- rozpoznaje i poprawia błędy frazeologiczne
- wskazuje gry związkami frazeologicznymi w poezji
- wymienia główne tendencje rozwojowe współczesnej
polszczyzny ( dążenie do ujednolicenia języka,
ekonomizacji środków językowych, ścisłości i precyzji,
uzupełniania systemu językowego)
- omawia sposoby komunikowania się przez Internet
- wskazuje cechy języka w Internecie
- zna pojęcia hipertekst, cyberprzestrzeń
- sporządza notatki z lektury
- pisze komentarze
86
- określa cechy perswazji
- określa mechanizmy manipulacji językowej
- omawia cechy tekstów politycznych
- omawia zagadnienie niejednoznaczności wypowiedzi,
wskazuje jego przyczyny i konsekwencje
- definiuje pojęcie parodii
- analizuje i interpretuje zabawy słowem − rozbijanie słów,
kontaminacje, neologizmy i neosemantyzmy
- omawia czynniki wpływające na rozwój języka
- opisuje poszczególne tendencje rozwojowe
- omawia na przykładach język Internetu
- definiuje pojęcia
- tworzy eseje
- omawia najważniejsze cechy eseju
- wykonuje różna operacje tekstotwórcze: skraca, rozwija,
parafrazuje
- wyjaśnia funkcje motta i cytatów
- poprawnie wprowadza cytaty do wypowiedzi
- zna cechy gatunkowe eseju
- nadaje tytuły tekstom
- tworzy rozprawki, recenzje, reportaże i felietony
- zna zasady dyskusji i negocjacji
- parafrazuje, cytuje opinie innych
- referuje poglądy innych
- tworzy wypowiedzi polemiczne
- argumentuje odwołując się do doświadczenia, wiedzy
- bierze udział w dyskusji
i emocji
- wygłasza referat
- komentuje i ocenia
- zna zasady przygotowywania i wygłaszania wystąpień
publicznych (przemówienie, wykład, sprawozdanie)
- czyta ze zrozumieniem teksty literackie, publicystyczne
i użytkowe
- rozpoznaje zasadę kompozycyjną tekstu i jej funkcje
- rozpoznaje charakterystyczne cechy stylu i języka tekstu,
nazywa środki językowe i ich funkcje
- odtwarza informacje sformułowane wprost, przetwarza
informacje (porządkuje, hierarchizuje, oddziela informacje
od opinii, streszcza)
- zadaje pytania do tekstu
SAMOKSZTAŁCENIE
- korzysta z tekstów popularnonaukowych i naukowych
- korzysta z tekstów popularnonaukowych i naukowych
-korzysta z różnych źródeł informacji (np. zbiory
biblioteczne, Internet)
- korzysta z przypisów, spisu treści, indeksów
- tworzy wypisy, wyciągi
- zbiera i selekcjonuje materiały
- korzysta z materiałów źródłowych
- sporządza bibliografię
87
- tworzy konspekt referatu
KSZTAŁCENIE W ZAKRESIE ROZSZERZONYM
Wymagania podstawowe
dwudziestolecie
międzywojenne
Przedwiośnie
S. Żeromskiego
Wymagania ponadpodstawowe
XX LECIE MIĘDZYWOJENNE
- umiejscawia dwudziestolecie międzywojenne wśród
- charakteryzuje stosunek młodych pisarzy do dziedzictwa
innych epok literackich
romantyzmu
- odwołuje się do wiedzy z historii na temat odzyskania
- interpretuje przywołane wiersze
niepodległości
- omawia wzory postaw patriotycznych kreowanych przez
- przedstawia opinie młodych twórców (zwłaszcza
literaturę różnych epok
Skamandrytów) na temat roli i problematyki literatury
w niepodległej Polsce
- zna wiersze Lechonia (np. Mochnacki¸Pani Słowacka)
- wyjaśnia funkcje aluzji literackich i kulturowych
- zna treść utworu
- kreśli portret psychologiczny i intelektualny bohatera
- odtwarza losy głównego bohatera i dokonuje jego
- rekonstruuje i komentuje poglądy polityczne bohaterów
charakterystyki
- wypowiada się na temat mitów i rzeczywistości w powieści,
- wskazuje i omawia tematy oraz problemy podjęte
etosu inteligenta
w powieści
- interpretuje Przedwiośnie jako powieść interwencyjną,
- podaje argumenty uzasadniające stwierdzenie, że jest to
psychologiczną, edukacyjną
powieść o Polsce, interpretuje tytuł
- zna dzieje recepcji utworu i spory wokół jego interpretacji
- analizuje styl narracji
- określa typ powieści
poezja XX−lecia - przywołuje utwory, w których pojawił się motyw wiosny
(np. Wiosna J. Tuwima, Wiosna L. Staffa)
- wskazuje różne znaczenia tego motywu
- wyjaśnia, jak w literaturze polskiej funkcjonował motyw
wiosny, np. w Panu Tadeuszu
poezja
- wymienia kierunki sztuki awangardowej (fowizm,
88
- interpretuje wiersze J. Tuwima i L. Staffa
- przywołuje dzieła plastyczne podejmujące motyw wiosny
- charakteryzuje ruch awangardowy i wskazuje jego źródła
dwudziestolecia
futuryści
i awangarda
Awangarda
Krakowska
podstawy
filozofii
futuryzm, dadaizm, nadrealizm, kubizm, abstrakcjonizm)
- rozpoznaje przynależność danego dzieła do określonego
kierunku artystycznego
- podaje – na przykładach – główne cechy poszczególnych
kierunków
- wyjaśnia pojęcie: awangarda
- zna wybrane wiersze poetów awangardowych polskich
(np. T. Czyżewski, St. Młodożeniec) i obcych np.
Apollinaire
- omawia nowatorski charakter twórczości Apollinaire`a
- wyjaśnia, na czym polegają eksperymenty w poezji
- wypowiada się na temat stosunku futurystów do
przeszłości
- wskazuje najważniejsze cechy i tematy poezji
futurystycznej
- analizuje graficzną i foniczną formę tekstów
- wie, co to są ideogramy - kaligramy
- zna wybrane wiersze J. Przybosia, np. Z Tatr, Gmachy
- dokonuje analizy leksykalnej, składniowej
i frazeologicznej jego wierszy
- wskazuje charakterystyczne cechy jego poezji
- rozpoznaje wiersz wolny wśród innych systemów
wersyfikacyjnych
- zna pojęcia: elipsa, konstruktywizm
- wie, co to jest psychoanaliza
- zna pojęcie archetypu
- zna pojęcia: psychologia głębi
Noce i dnie
- zna fragment powieści Dąbrowskiej i fragmenty powieści
M. Dąbrowska
Prousta
W poszukiwaniu - rozpoznaje tradycje prozy realistycznej w
straconego czasu powieściopisarstwie początków XX wieku
Proust
- określa tematykę dzieła Prousta
89
- referuje założenia programowe poszczególnych kierunków
- określa rolę nurtu awangardowego w sztuce wieku XX
- określa tematy i charakterystyczne cechy poezji Apollinaire`a
- omawia cechy i tematy poezji futurystycznej, interpretuje
wiersze
- zna i wyjaśnia pojęcia: symultanizm i asocjacjonizm
- charakteryzuje stosunek futurystów do języka
- wie, co to jest poezja konkretna
- przedstawia najważniejsze założenia programowe Awangardy
Krakowskiej
- interpretuje wiersze
- omawia koncepcję poety i poezji w liryce J. Przybosia
- przedstawia założenia psychoanalizy
- porównuje koncepcje Junga i Cassirera
- wskazuje inspiracje teorią psychoanalizy w literaturze
- wypowiada się na temat realizmu jako konwencji literackiej
- omawia zagadnienie czasu w powieści Prousta
- wyjaśnia, na czym polegało nowatorstwo powieści Prousta
- zna pojęcie: bergsonizm
- wymienia najwybitniejszych pisarzy francuskich 1.poł. XX
- analizuje sposób prowadzenia narracji
- zna i stosuje pojęcia: saga rodzinna, studium
psychologiczno - obyczajowe
Cudzoziemka
- zna powieść Kuncewiczowej
M. Kuncewiczowa - charakteryzuje główną bohaterkę
- analizuje konstrukcję powieści, konstrukcję czasu, sposób
narracji
M Pawlikowska- - zna wybrane utwory poetki
- wypowiada się na temat portretu kobiety w poezji
Jasnorzewska
Jasnorzewskiej
wieku
- podaje przykłady utworów, w których można zaobserwować
zmiany w sposobie narracji
- interpretuje powieść, odwołując się do zagadnień
psychoanalizy
- omawia rolę muzyki w utworze
Bolesław Leśmian - zna wybrane wiersze poety, np. W malinowym chruśniaku,
Pan Błyszczyński
- określa tematykę wierszy
- rozpoznaje charakterystyczne cechy stylu Leśmiana
- podaje przykłady neologizmów i neosemantyzmów
- formułuje hipotezy interpretacyjne
- charakteryzuje język i styl Leśmiana
- interpretuje wiersze
- omawia motyw ogrodu w wierszach Leśmiana
- przedstawia związki poezji Leśmiana z symbolizmem
- zauważa oryginalność wierszy poety na tle poezji
dwudziestolecia
- wskazuje filozoficzne konteksty poezji Leśmiana
- omawia problematykę psychologiczną, filozoficzną
i społeczną poruszaną w powieści, uzasadnia swoje stanowisko
- wskazuje schematy fabularne i sposoby ich wykorzystania
- interpretuje powieść odwołując się do jej tytułów: pierwotnego
i ostatecznego
- zna i stosuje pojęcie imponderabilia
- interpretuje Ferdydurke jako powieść o Formie i o wędrówce
w poszukiwaniu własnej tożsamości
- analizuje konstrukcję postaci narratora − bohatera
- wyjaśnia, dlaczego Ferdydurke to powieść groteskowa
- interpretuje Trans-Atlantyk jako powieść o zniewoleniu
polskości
- omawia poetykę powieści i jej język
- zna treść utworu
- odtwarza przebieg kariery Ziembiewicza
- charakteryzuje głównych bohaterów
- wskazuje zagadnienia i tematy poruszone w powieści
- rozpoznaje mowę pozornie zależna i niezależną
- określa cechy narracji i kompozycji
Ferdydurke
- zna treść utworów
Trans-Atlantyk - omawia problematykę Formy
W. Gombrowicz - wyjaśnia, na czym polega odmienność Ferdydurke od
powieści realistycznej
- rozpoznaje i interpretuje zabiegi parodystyczne
- przedstawia tematykę Trans-Atlantyku (polska Forma)
- interpretuje metaforę ojczyzny - synczyzny
- bada język narracji, rozpoznaje i interpretuje zabiegi
Granica
Z. Nałkowska
90
- określa cechy tej poezji
- interpretuje wiersze
- charakteryzuje język poezji miłosnej
stylizacyjne
Skamander
Opowiadania
B. Schulz
Proces
F. Kafka
Katastrofizm
- zna wybrane wiersze Skamandrytów (J. Lechonia,
J. Tuwima), poetów II awangardy (J. Czechowicza, Cz.
Miłosza, K. I. Gałczyńskiego)
- wymienia ugrupowania artystyczne dwudziestolecia
międzywojennego
- formułuje hipotezy interpretacyjne
- wskazuje funkcje manifestów artystycznych
- zna wybrane opowiadania B. Schulza (np.: Sklepy
cynamonowe, Ulica Krokodyli, Nawiedzenie, Traktat o
manekinach)
- określa ich tematykę
- analizuje język i styl opowiadań
- wskazuje charakterystyczne cechy narracji
- zna pojęcia: oniryzm, mityzacja rzeczywistości
- zna treść powieści
- wyjaśnia pojęcie: sytuacja kafkowska
- analizuje sposób kreowania świata i prowadzenia narracji
- uzasadnia, że Proces to powieść - parabola
- zna wybrane wiersze i poematy podejmujące
problematykę katastroficzną (np. Jałową ziemię
T. S. Eliota, wiersze Czechowicza, Miłosza)
- wskazuje źródła nastrojów katastroficznych, referuje tezy
Spenglera
- rozpoznaje motywy katastroficzne w wierszach
- podaje przykłady utworów katastroficznych wykorzystujących różne poetyki
- zna i stosuje pojęcie: katastrofizm
91
- przedstawia zróżnicowanie poezji dwudziestolecia
międzywojennego
- określa rolę Skamandrytów
- wskazuje cechy i tematy utworów Tuwima
- omawia zjawisko kolokwializacji języka poezji
- interpretuje wiersze
- wyjaśnia, na czym polega mityzacja rzeczywistości w prozie
Schulza
- interpretuje opowiadania
- określa cechy stylu i pisarstwa Schulza
- przedstawia kreacyjny, mitotwórczy charakter prozy Schulza
- omawia funkcjonowanie motywów (np. labiryntu, Księgi) w
opowiadaniach
- zna konteksty biograficzne
- omawia różne możliwości interpretacji powieści
- wskazuje konteksty interpretacyjne
- wyjaśnia przyczyny narastania nastrojów katastroficznych
- interpretuje utwory
- omawia zróżnicowanie poetyk wierszy katastroficznych
- przeprowadza interpretację porównawczą wierszy
- wyjaśnia pojęcie: kultura faustyczna
- zna dramat Witkiewicza
- zna poglądy estetyczne i filozoficzne Witkacego
- określa problematykę dramatu
- wyjaśniaterminy: Tajemnica Istnienie, czysta Forma
- wyjaśnia, na czym polega groteska w dramacie
- uzasadnia stwierdzenie, że Szewcy przynoszą katastroficzną
- dokonuje opisu języka bohaterów
wizję historii i kultury
- podaje przykłady neologizmów i neosemantyzmów –
- interpretuje Szewców jako dramat groteskowy
omawia ich funkcje
- na przykładzie Szewców omawia cechy dramaturgii
- zna konteksty biograficzne
S. I. Witkiewicza
- zna terminy: Tajemnica Istnienie, czysta Forma
Mistrz
- zna treść powieści
- charakteryzuje rzeczywistość państwa totalitarnego
i Małgorzata
- wskazuje i omawia główne wątki powieści
- omawia zagadnienie dzieła i twórcy oraz motyw faustowski
M. Bułhakow
- analizuje budowę dzieła: dwa plany, kompozycja otwarta, - interpretuje działania Wolanda i jego świty w Moskwie
powieść w powieści, groteska i fantastyka
- interpretuje wątek biblijny i określa jego rolę w powieści
- wyznacza główne zagadnienia i problemy do interpretacji - wskazuje odwołania i konteksty kulturowe
- wskazuje najważniejsze tendencje w literaturze
- ocenia dorobek artystyczny i ideowy kultury dwudziestolecia
dwudziestolecia międzywojennego
LITERATURA WOJENNA I WSPÓŁCZESNA
wojna i okupacja - podczas omawiania dokonań artystycznych epoki
- wypowiada się na temat: kultura jako pamięć zbiorowa
w świetle polskiej odwołuje się do wiadomości z historii na temat drugiej
- prowadzi analizę porównawczą wierszy: Baczyńskiego
poezji lat
wojny światowej
Pokolenie i Różewicza Zostawcie nas
1939 − 1945;
- zna wybrane wiersze K. K. Baczyńskiego (Historia,
- uzasadnia twierdzenie o tragizmie pokolenia Kolumbów
poezja
Pokolenie, Ten czas, Wyroki)
- interpretuje wybrane wiersze Baczyńskiego
K. K. Baczyńskiego - formułuje hipotezy interpretacyjne
- wypowiada się na temat związków twórczości Baczyńskiego
- wskazuje tematy, słowa−klucze, obrazy i motywy
z romantyzmem
charakterystyczne dla poezji Baczyńskiego
- odtwarza legendę największego poety straconego
pokolenia
- wypowiada się na temat wspólnoty pokoleniowej
- wymienia twórców pokolenia Kolumbów
- zna pojęcia: apokalipsa spełniona, kultura walcząca,
pokolenie Kolumbów, pokolenie literackie i posługuje się
nimi
Holocaust
- zna treść Zdążyć przed Panem Bogiem H. Krall, treść - interpretuje utwory H. Krall i K. Moczarskiego jako literackie
Szewcy
S. I. Witkiewicz
92
Opowiadania
T. Borowski;
Inny świat
G. Herling −
Grudziński
Totalitaryzm
Folwark zwierzęcy
G. Orwell
fragmentów Rozmów z katem Moczarskiego, Campo di
Fiori Miłosza
- odczytuje wiersz Miłosza jako utwór o samotności
ginących oraz o roli poezji i poety
- omawia literackie świadectwa Holocaustu
- ustala najważniejsze tematy i problemy książki H. Krall
- podaje przykłady utworów należących do literatury faktu
- wyjaśnia pojęcia: literatura faktu, dokument, reportaż
- zna treść wybranych opowiadań (np. Proszę państwa do
gazu, Pożegnanie z Marią, Dzień na Harmenzach, U nas w
Auschwitzu, Ludzie, którzy szli, Bitwa pod Grunwaldem)
oraz treść powieści Grudzińskiego
- odtwarza portret człowieka zlagrowanego i złagrowanego
- analizuje sposoby opisu życia w obozie, podaje przykłady
opisu behawioralnego
- rozumie pojęcia: totalitaryzm, literatura łagrowa,
lagrowa, stalinizm, opis behawioralny
- czyta ze zrozumieniem fragmenty tekstów: Korzenie
totalitaryzmu H. Arendt, Ucieczka od wolności E. Fromma
- przedstawia najważniejsze twierdzenia
- zna fragmenty Folwarku zwierzęcego Orwella
- wskazuje i analizuje przykłady nowomowy
- przedstawia skutki posługiwania się nowomową
- wyjaśnia pojęcia: totalitaryzm, antyutopia, nowomowa
93
świadectwa i analizy Holocaustu
- odwołuje się do innych dzieł literackich i filmowych
podejmujących temat zagłady Żydów
- przedstawia funkcjonowanie obozów i procesy przystosowania
się do życia w obozie (zacieranie się granicy między katem
a ofiarą)
- określa konstrukcję narratora, analizuje sposób prowadzenia
narracji
- omawia budowę utworu Grudzińskiego
- dokonuje interpretacji porównawczej utworów Grudzińskiego
i Borowskiego
- wypowiada się na temat: Borowski – nihilista czy moralista?
- wyjaśnia, dlaczego opowiadania Borowskiego wzbudzały
kontrowersje wśród czytelników
- wyjaśnia, na czym polega mechanizm ucieczki od wolności
- omawia i interpretuje określenia: wolność pozytywna
i negatywna, banalność zła
- określa przyczyny rodzenia się totalitaryzmu
- przedstawia – odwołując się do przykładów – cechy i cele
nowomowy, określa zasady jej funkcjonowania
- definiuje totalitaryzm
Rok 1984
G. Orwell
- zna treść powieści
- wskazuje szczegółowe zagadnienia interpretacyjne
- zna i wyjaśnia pojęcia: manipulacja, indoktrynacja,
uniformizacja
- wie, w jakich okolicznościach rozwijała się literatura
polska po wojnie
- przedstawia sytuację literatury i twórców w kraju i na
emigracji
- umiejscawia poszczególne ugrupowania literackie
- podaje przykłady utworów zaangażowanych
- wypowiada się na temat funkcjonowania cenzury
- wyjaśnia pojęcia: socrealizm, emigracja zewnętrzna
i wewnętrzna
T. Różewicz
- zna wybrane wiersze poety (w tym Ocalony, Lament,
Drzewo, Cierń, bajka, W świetle lamp filujących)
- określa tematy jego wierszy
- wyjaśnia, dlaczego poezję Różewicza określano mianem
antypoezji (na czym polegało uproszczenie wiersza)
- wskazuje cechy poezji Różewicza
Dżuma
- zna treść utworu i fragmenty Mitu Syzyfa
A. Camus
- streszcza powieść
- charakteryzuje bohaterów i omawia ich stosunek do
zarazy
- wie, co to jest egzystencjalizm
- wymienia przedstawicieli egzystencjalizmu w literaturze
i filozofii
- wypowiada się na temat: Dżuma – powieść parabola
Jan Twardowski - zna wybrane wiersze autora (np. Wigilia; Mrówko, ważko,
biedronko; Oda do rozpaczy)
- wypowiada się na temat franciszkanizmu w poezji
ks. Twardowskiego
Polska literatura
powojenna
94
- interpretuje utwór Orwella jako powieść polityczną
i antyutopię
- omawia zagadnienie utopii i antyutopii w literaturze
- przedstawia funkcjonowanie nowomowy w utworze Orwella
- wypowiada się na temat niezależności sztuki i jej politycznego
zaangażowania, podaje przykłady
- przedstawia cechy i tematy sztuki socrealizmu
- omawia okoliczności, w jakich rozwijała się literatura polska
w latach 40. i 50.
- charakteryzuje język poetycki Różewicza
- wypowiada się na tematy: Poezja po Oświęcimiu – propozycja
Różewicza, Poetycka diagnoza współczesności
- interpretuje wiersze
- omawia założenia egzystencjalizmu jako kierunku
filozoficznego
- wyjaśnia, dlaczego Syzyf stał się bohaterem egzystencjalistów
- interpretuje powieść, odwołując się do filozofii
egzystencjalizmu
- zna i stosuje pojęcia: byt w sobie, byt dla siebie, egzystencja
i esencja
- określa cechy liryki poezji ks. Twardowskiego
- analizuje i interpretuje wiersze
klasycyzm
XX wieku
Antyestetyzm
turpizm
Teatr
współczesny
Miron
Białoszewski
- rozpoznaje wiersze należące do poezji religijnej
- wskazuje utwory współczesnych poetów i pisarzy
podejmujące wątki religijne i metafizyczne
- rozpoznaje różne odmiany klasycyzmu XX wieku –
omawia zjawisko, odwołując się do wierszy np. L. Staffa
Wysokie drzewa, Z. Herberta Dlaczego klasycy
- definiuje pojęcia klasycyzm, klasyk, klasyczny
- wyjaśnia określenie poeta kultury
- wyjaśnia pojęcia: antyestetyzm, turpizm
- rozpoznaje te zjawiska w literaturze i sztuce współczesnej
- charakteryzuje zjawisko antyestetyzmu w literaturze
i sztuce, odwołując się do przykładów
- zna Kartotekę T. Różewicza i Tango S. Mrożka
- zna Wizytę starszej pani F. Durrenmatta
- określa rolę sensacyjnej fabuły w dramacie
- analizuje sposób przedstawienia głównej bohaterki i jej
świty (klownada i jej funkcje)
- wskazuje i wyjaśnia nawiązania do konwencji teatralnych
i konkretnych utworów dramatycznych
- określa czas, przestrzeń, konstrukcję akcji i bohatera
w dramacie Różewicza
- uzasadnia twierdzenie, że Kartoteka to kolaż tekstów
- streszcza Tango i wskazuje kierunki jego interpretacji
- charakteryzuje bohaterów dramatu Mrożka
- wymienia twórców teatru absurdu i ich utwory
- wyjaśnia pojęcia: dramat, teatr absurdu
- zna wybrane wiersze Białoszewskiego (np. Podłogo,
błogosław, Szare eminencje zachwytu, Tłumaczenie się
z twórczości, Pociągola, wywód jestem`uitd.)
- rozpoznaje i analizuje eksperymenty językowe w poezji
Białoszewskiego (neologizmy, kontaminacje, rozbijanie
słów, słowa niekompletne)
95
- charakteryzuje różne odmiany dwudziestowiecznego
klasycyzmu
- omawia funkcjonowanie terminu klasycyzm w odniesieniu do
literatury współczesnej
- wyjaśnia istotę i przyczyny sporu o turpizm
- omawia zjawisko antyestetyzmu w szyuce XX wieku
- wypowiada się na temat: turpizm a ekspresjonizm – estetyka
krzyku
- interpretuje dramat Durrenmatta
- interpretuje dramat Różewicza jako współczesny moralitet
i wewnętrzny teatr jaźni
- odczytuje Tango jako dramat rodzinny i polityczny
- przedstawia cechy teatru absurdu, odwołując się do
przykładów
- omawia zjawisko groteski w utworze
- analizuje i interpretuje wiersze Białoszewskiego
- określa przyczyny nieufności poety wobec języka
- omawia charakterystyczne cechy poezji Białoszewskiego
- wypowiada się na temat: Białoszewski o sobie, o tworzeniu
i o świecie
- wyjaśnia znaczenie i funkcjonowanie pojęcia: poezja
Stanisław
Barańczak
- wypowiada się na temat: rola przedmiotu w wierszach
Białoszewskiegoi, uzasadnia swe stwierdzenia, odwołując
się do przykładów
- zna pojęcie: poezja lingwistyczna8i
- zna wybrane wiersze Barańczaka (np. Co jest grane, daję
ci słowo, że nie ma mowy, Widokówka z tego świata);
rozpoznaje i wyjaśnia zjawisko deleskykalizacji związków
frazeologicznych w poezji Barańczaka
- określa tematykę wierszy; zna i stosuje termin: Nowa Fala
(pokolenie `68, pokolenie `70)
Mała apokalipsa
T. Konwicki
- wyjaśnia funkcjonowanie dwóch obiegów wydawniczych
- podaje przykłady utworów opisujących rzeczywistość
PRL-u
- zna fragmenty Małej apokalipsy Konwickiego
- dokonuje analizy stylu powieści
- interpretuje tytuł
- wskazuje i omawia groteskowe przetwarzanie
rzeczywistości PRL-u w utworze Konwickiego
Zbigniew Herbert - zna wybrane wiersze Herberta (np. Przesłanie Pana
Cogito, Tren Fortynbrasa, Potęga smaku, Dlaczego
klasycy, Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz)
- wskazuje cechy i tematy poezji Herberta
- rozpoznaje kulturowe i literackie odwołania w utworach
Herberta
- charakteryzuje postać pana Cogito
- wyjaśnia pojęcie: liryka roli
Wisława
- zna wybrane wiersze poetki, np. Dwie małpy Breugla, Nic
Szymborska
darowane, Recenzja z nienapisanego wiersza)
- wskazuje cechy i tematy liryki Szymborskiej
- analizuje i opisuje cechy jej języka poetyckiego
96
lingwistycznai
- wypowiada się na temat: nobilitacja przedmiotu w sztuce
współczesnej
- przedstawia argumenty uzasadniające twierdzenie, że poezja
Nowej Fali obnażała nadużycia językowe
- wskazuje przykłady wykorzystywania języka publicystyki,
polszczyzny urzędowej i potocznej jako źródeł inspiracji
poetyckiej
- analizuje i interpretuje wiersze Barańczaka z różnych okresów
jego twórczości
- omawia działalność przekładową Barańczaka
- charakteryzuje życie literackie w Polsce lat 70. i 80.
- wypowiada się na temat wolności słowa
- interpretuje powieść Konwickiego
- wyjaśnia, dlaczego w odniesieniu do Herberta używa się
określenia poeta kultury
- interpretuje wiersze
- omawia cechy języka Herberta
- interpretuje wiersze Szymborskiej
- omawia zagadnienia i tematy liryki Szymborskiej, odwołując
się do przykładów
- wskazuje i wyjaśnia konteksty filozoficzne i kulturowe
Czesław Miłosz - zna wybrane wiersze Miłosza (np. Roki, Campo di Fiori,
- wyjaśnia, na czym polegają antynomie poezji Miłosza
Poeta, Co było wielkie, Po)
- interpretuje wiersze
- wypowiada się na temat roli poety i poezji w ujęciu
- określa miejsce poety w polskiej literaturze XX wieku
Miłosza
- porównuje stanowisko Miłosza i Różewicza dotyczące poezji
- wskazuje tematy i zagadnienia szczególnie ważne w
i poety
poezji Miłosza
Literatura sience - zna Kongres futurologiczny S. Lema
- interpretuje opowiadanie jako utopię i antyutopię
- fiction
- omawia wizję rozwoju cywilizacji wpisaną w utwór Lema - wskazuje wątki filozoficzne w utworze Lema
- analizuje konstrukcję świata przedstawionego
- określa cechy prozy fantastycznonaukowej
- wyjaśnia pojęcie: literatura sience-fiction
Literatura
- rozpoznaje cechy literatury i sztuki postmodernistycznej
- omawia najważniejsze tendencje w literaturze i sztuce
postmodernizmu - wskazuje tendencje w literaturze i sztuce postmodernizmu postmodernizmu
- wyjaśnia pojęcia: postmodernizm, ponowoczesność
- wypowiada się na temat: postmodernizm a modernizm
KSZTAŁCENIE KULTUROWE
- zna przynajmniej jedną teatralną realizację dramatu
- omawia symbol, metaforę i groteskę w teatrze
współczesnego
- ocenia koncepcje reżyserskie
- wyjaśnia, na czym polega polisemiczność sztuki teatru
- wypowiada się na temat współczesnego życia teatralnego
- wypowiada się na temat spektaklu, ocenia reżyserię,
scenografię, muzykę
- pisze recenzję ze spektaklu
- wskazuje nowe zjawiska w teatrze XX wieku
- wyjaśnia, co to jest performance, happening
- widział przynajmniej jedną filmową adaptację lektur
- wypowiada się na temat adaptacji filmowych
kl. III
- interpretuje dzieło filmowe
- wie, co to jest adaptacja
- zna pojęcia kinomoralnego niepokoju, Nowa Fala, szkoła
- wyjaśnia odrębność języka literatury i filmu
polska
- wskazuje zabiegi adaptacyjne m.in. redukcję wątków,
- przedstawia najważniejsze etapy rozwoju sztuki filmowej
przestawienie elementów, wymianę lub odrzucenie
elementów fabuły
- wymienia najważniejsze gatunki filmowe
i najwybitniejszych twórców kina
97
- pisze recenzje filmowe
- określa najważniejsze cechy kultury masowej
- wskazuje i nazywa zjawiska popkultury
- rozpoznaje w różnych tekstach kultury masowej
odwołania do mitów i tradycji kultury
- wyjaśnia pojęcia kicz, popkultura, kultura masowa
- charakteryzuje kulturę masową, omawia jej genezę i określa
cechy
- wyjaśnia pojęcia: pop-art., asamblaż
- bierze udział w życiu kulturalnym regionu
KSZTAŁCENIE JĘZYKOWE
- wyjaśnia, co to jest znak, znak językowy
- charakteryzuje język jako system znaków
- podaje przykłady znaków naturalnych i konwencjonalnych - określa funkcje wypowiedzi
- omawia cechy znaku
- definiuje pojęcia: semiotyka, znak konwencjonalny, znak
- wie, co to jest akt komunikacji i jakie są jego składniki
naturalny
- wymienia funkcje tekstów językowych i rozpoznaje je
w określonych wypowiedziach
- tworzy teksty o różnych funkcjach
- zna pojęcie semiotyka
- wyjaśnia, co to jest perswazja językowa, manipulacja
- określa cechy perswazji
językowa
- określa mechanizmy manipulacji językowej
- podaje przykłady manipulacji językowej
- omawia cechy tekstów politycznych
- wskazuje cechy języka polityki i propagandy
- dokonuje analizy językowej reklamy, wyjaśnia na ich
przykładzie funkcję perswazyjną
- wskazuje funkcje reklamy
- wie, co to jest slogan reklamowy i wyjaśnia jego funkcje
- wyjaśnia pojęcia homonimia i polisemia, podaje przykłady - omawia zagadnienie niejednoznaczności wypowiedzi,
- wskazuje przyczyny powstawania homonimów
wskazuje jego przyczyny i konsekwencje
- przedstawia – odwołując się do tekstów – znaczenie
kontekstów
- omawia zjawisko zamierzonej niejednoznaczności
wypowiedzi
- wskazuje najczęstsze błędy powodujące
niejednoznaczność wypowiedzi, w tym błędy składniowe
98
- rozpoznaje zabiegi parodystyczne i określa ich funkcje
- opisuje parodię jako rodzaj stylizacji
- zna pojęcia: pastisz, persyflaż, parafraza i trawestacja
- podaje przykłady kalamburów, paronomazji, anagramów
- wyjaśnia pojęcie gry językowej
- rozpoznaje i poprawia błędy frazeologiczne
- wskazuje gry związkami frazeologicznymi w poezji
- wymienia główne tendencje rozwojowe współczesnej
polszczyzny ( dążenie do ujednolicenia języka,
ekonomizacji środków językowych, ścisłości i precyzji,
uzupełniania systemu językowego)
- omawia sposoby komunikowania się przez Internet
- wskazuje cechy języka w Internecie
- zna pojęcia hipertekst, cyberprzestrzeń
- sporządza notatki z lektury
- pisze komentarze
- wykonuje różna operacje tekstotwórcze: skraca, rozwija,
parafrazuje
- wyjaśnia funkcje motta i cytatów
- poprawnie wprowadza cytaty do wypowiedzi
- zna cechy gatunkowe eseju
- nadaje tytuły tekstom
- tworzy rozprawki, recenzje, reportaże i felietony
- zna zasady dyskusji i negocjacji
- referuje poglądy innych
- argumentuje odwołując się do doświadczenia, wiedzy
i emocji
- komentuje i ocenia
- zna zasady przygotowywania i wygłaszania wystąpień
publicznych (przemówienie, wykład, sprawozdanie)
- czyta ze zrozumieniem teksty literackie, publicystyczne
i użytkowe
99
- definiuje pojęcie parodii
- analizuje i interpretuje zabawy słowem − rozbijanie słów,
kontaminacje, neologizmy
i neosemantyzmy
- omawia czynniki wpływające na rozwój języka
- opisuje poszczególne tendencje rozwojowe
- omawia na przykładach język Internetu
- definiuje pojęcia
- tworzy eseje
- omawia najważniejsze cechy eseju
- parafrazuje, cytuje opinie innych
- tworzy wypowiedzi polemiczne
- bierze udział w dyskusji
- wygłasza referat
- rozpoznaje zasadę kompozycyjną tekstu i jej funkcje
- rozpoznaje charakterystyczne cechy stylu i języka tekstu,
nazywa środki językowe i ich funkcje
- odtwarza informacje sformułowane wprost, przetwarza
informacje (porządkuje, hierarchizuje, oddziela informacje
od opinii, streszcza)
- zadaje pytania do tekstu
SAMOKSZTAŁCENIE
- korzysta z tekstów popularnonaukowych i naukowych
- korzysta z tekstów popularnonaukowych i naukowych
-korzysta z różnych źródeł informacji (np. zbiory
biblioteczne, Internet)
- korzysta z przypisów, spisu treści, indeksów
- tworzy wypisy, wyciągi
- zbiera i selekcjonuje materiały
- korzysta z materiałów źródłowych
- sporządza bibliografię
- tworzy konspekt referatu
II Formy aktywności ucznia podlegające ocenianiu:
waga 5: sprawdziany, testy, prace klasowe i inne prace zapowiedziane przynajmniej z tygodniowym wyprzedzeniem, konkursy – awans
do następnego etapu (minimum 2 oceny)
waga 3: kartkówki, odpowiedzi ustne, prace stylistyczne pisane w domu, projekty, prezentacje (minimum 3 oceny)
waga 1: prace domowe, aktywność, nieprzygotowania, prace dodatkowe (minimum 1 ocena)
III Zasady ustalania oceny ze znakami „ +” i „ – „:
Uwzględnia się „+” i „-„ przy ocenie, waga oceny np.: 3+ równa się 3,5, a oceny 3 – równa się 2,75.
IV Ustalenia dodatkowe:
 Praca klasowa jest zapowiedziana z tygodniowym wyprzedzeniem, a nauczyciel informuje uczniów o zakresie obowiązującego materiału.
100
 Kartkówki obejmują materiał najwyżej z trzech ostatnich lekcji.
 Uczeń ma prawo zgłosić w ciągu semestru dwa nieprzygotowania, które obejmują: brak zadania domowego, odpowiedź, kartkówkę
(tylko wtedy, gdy jest niezapowiedziana) oraz brak zeszytu przedmiotowego, ćwiczeń lub podręcznika. Nieprzygotowanie należy zgłosić
do nauczyciela na początku lekcji osobiście lub przez dyżurnego.
 Uczeń ma obowiązek systematycznego prowadzenia zeszytu przedmiotowego i (jeśli jest wymagany) zeszytu ćwiczeń.
 W przypadku dłuższej nieobecności, uczeń ma prawo skorzystać z możliwości uzyskania dodatkowego terminu na uzupełnienie zeszytu
przedmiotowego i zeszytu ćwiczeń oraz braków w wiadomościach (długość terminu ustala z nauczycielem).
 Jeśli uczeń nie mógł napisać sprawdzianu z klasą, ustala termin z nauczycielem przedmiotu (maksymalnie do dwóch tygodni), jeśli tego
nie uczyni, stosuje się warunki zapisane w WSO.
V Formy prac klasowych i kryteria ich oceny
Kryteria oceny wypracowania maturalnego z języka polskiego
TREŚĆ - ocena rozwinięcia tematu w wypracowaniu maturalnym
Za tę część możesz uzyskać 25 punktów.
Sprawdza się tu umiejętność analizy i interpretacji tekstu literackiego, czytania ze zrozumieniem oraz pisania wypracowania (rozprawka, esej).
KOMPOZYCJA wypracowania maturalnego
(maksymalnie 5 punktów)
Kompozycję wypracowania ocenia się wtedy, gdy przyznane zostały punkty za rozwinięcie tematu.
− podporządkowana zamysłowi funkcjonalnemu wobec tematu, spójna wewnętrznie, przejrzysta i logiczna; pełna konsekwencja w układzie
graficznym, 5
− uporządkowana wobec przyjętego kryterium, spójna; graficzne wyodrębnienie głównych części, 3
− wskazująca na podjęcie próby porządkowania myśli, na ogół spójna. 1
Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.
STYL wypracowania maturalnego
(maksymalnie 5 punktów)
101
− jasny, żywy, swobodny, zgodny z zastosowaną formą wypowiedzi; urozmaicona leksyka, 5
− zgodny z zastosowaną formą wypowiedzi, na ogół jasny; wystarczająca leksyka, 3
− na ogół komunikatywny, dopuszczalne schematy językowe. 1
Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.
JĘZYK wypracowania maturalnego
(maksymalnie 12 punktów)
− język w całej pracy komunikatywny, poprawna, urozmaicona składnia, poprawne: słownictwo, frazeologia i fleksja, 12
− język w całej pracy komunikatywny, poprawne: składnia, słownictwo, frazeologia i fleksja, 9
− język w całej pracy komunikatywny, poprawna fleksja, w większości poprawne składnia, słownictwo i frazeologia, 6
− język w pracy komunikatywny mimo błędów składniowych, słownikowych, frazeologicznych i fleksyjnych, 3
− język w pracy komunikatywny mimo błędów fleksyjnych, licznych błędów składniowych, słownikowych i frazeologicznych. 1
Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.
ZAPIS wypracowania maturalnego
(maksymalnie 3 punkty)
− bezbłędna ortografia; poprawna interpunkcja (nieliczne błędy); 3
− poprawna ortografia (nieliczne błędy II stopnia); na ogół poprawna interpunkcja; 2
− poprawna ortografia (nieliczne błędy różnego stopnia); interpunkcja niezakłócająca komunikacji (mimo różnych błędów). 1
Uwaga: jeśli powyższe kryteria nie zostały spełnione, nie przyznaje się punktów.
SZCZEGÓLNE WALORY wypracowania maturalnego
od 0 do 4 punktów
VI Warunki poprawy oceny
 uczeń ma możliwość poprawy oceny niedostatecznej otrzymanej ze sprawdzianu w ciągu 2 tygodni od oddania prac przez nauczyciela,
 oceny z kartkówek nie podlegają poprawie,
 w dzienniku odnotowuje się obie oceny, stosując kreskę ukośną pomiędzy ocenami, a do arkusza kalkulacyjnego wpisuje się średnią
arytmetyczną uzyskanych ocen, np. 2 poprawiono na 4, czyli 2+4=6 6:2=3,
 uczeń, który w wyniku klasyfikacji semestralnej otrzymał ocenę niedostateczną nie ma obowiązku zaliczenia zaległego materiału.
102
VII Sposoby gromadzenia i przechowywania informacji o uczniu:
 informacje o osiągnięciach ucznia są odnotowywane w dzienniku lekcyjnym i dziennikuinternetowym,
 na wniosek ucznia lub rodziców ( opiekunów prawnych) nauczyciel uzasadnia ustalona ocenę,
 prace pisemne uczniów są przechowywane do końca roku szkolnego, tj. do 31.08.
VIII Ustalanie ocen semestralnych:
Oceny semestralne ustala się na podstawie średniej ważonej zgodnie z przyjętymi kryteriami, które znajdują się w WSO.
103
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards