Ekspresja genu surwiwiny w raku jelita grubego

advertisement
&ARM0RZEGL.AUK †
%KSPRESJAGENUSURWIWINYWRAKUJELITAGRUBEGO
3URVIVIN'ENE%XPRESSIONIN#OLORECTAL#ANCER
3ŒAWOMIR$UDEK#ELINA+RUSZNIEWSKA†2AJS-ARTA0LATO-AŒGORZATA3TACHOWICZ
%WA.OWAKOWSKA-AŒGORZATA-UC†7IERZGOÊ-AREK2UDZKI$ARIUSZ7ANICZEK
*ERZY!RENDT)ZABELA7OxNICZKO-AGDALENA4KACZ5RSZULA-AZUREK
+ATEDRAI:AKŒAD"IOLOGII-OLEKULARNEJgL’SKIEGO5NIWERSYTETU-EDYCZNEGOW+ATOWICACH3OSNOWIEC
+ATEDRAI/DDZIAŒ+LINICZNY#HORÌB7EWNÃTRZNYCHgL’SKIEGO5NIWERSYTETU-EDYCZNEGOW+ATOWICACH"YTOM
+ATEDRAI/DDZIAŒ+LINICZNY#HIRURGII/GÌLNEJI'ASTROENTEROLOGICZNEJgL’SKIEGO5NIWERSYTETU-EDYCZNEGO
W+ATOWICACH"YTOM
:AKŒAD3YSTEMÌW)NFORMATYCZNYCH)NSTYTUTU)NFORMATYKI5NIWERSYTETUgL’SKIEGOW+ATOWICACH3OSNOWIEC
Streszczenie
Abstract
Surwiwina to niedawno odkryte białko antyapoptotyczne
– unikatowy przedstawiciel rodziny IAPs (ang. inhibitory
apoptosis proteins), które hamuje apoptozę oraz reguluje
podziały komórek, promując ich przeżycie i ekspansję.
Białko to chroni komórki przed śmiercią w czasie podziału. Ze względu na nadekspresję genu surwiwiny w wielu
typach nowotworów uznano ją za marker w diagnostyce
nowotworów oraz potencjalny cel w terapii przeciwnowotworowej. W przedstawionej pracy analizowano zmiany
stężenia surwiwiny w raku jelita grubego oraz podsumowano aktualną wiedzę na temat terapii celowanej skierowanej przeciw surwiwinie. Kwestią nierozwiązaną jest
bezpieczeństwo hamowania ekspresji genu surwiwiny.
Survivin is a recently discovered anti-apoptotic protein
(IAP) which inhibits apoptosis and regulates mitosis.
Survivin is present in the majority of tumours, so it can
be a useful gain in tumour therapy. The intensive studies
to inhibit the expression of survivin gene are carried out.
Antisense oligonucleotides, or RNAi are examined as the
gene suppressing factors on DNA level. Additionally, the
introduction of other molecules can increase the chance of
tumour cell destruction. However, the side effects of this
therapy are still unknown.
Key words: survivin, IAP proteins, antisense oligonucleotides, RNAi, ribozyme, aptamers, cancer therapy
Słowa kluczowe: surwiwina, białka IAP, oligonukleotydy
antysensowne, RNAi, rybozymy, aptamery, terapia przeciwnowotworowa
Wstęp
Surwiwina odkryta w 1997 r. jest cząsteczką budzącą
duże zainteresowanie jako marker wczesnych etapów transformacji nowotworowej oraz cel terapii przeciwnowotworowej. W zależności od profilu stężeń jej izoform oraz ich
lokalizacji w komórce reguluje równowagę między proliferacją i śmiercią komórki. Jest to białko zaliczane do rodziny
inhibitorów apoptozy (inhibitors of apoptosis - IAP), do której należy jeszcze siedem znanych białek ssaków: apollon,
HIAP1, HIAP2, liwina, NAIP, Ts-IAP, XIAP [1], pełniących
różne funkcje w komórce, zarówno w czasie podziału, jak
również w apoptozie. Białka IAP wiążąc kaspazy poprzez
domeny BIR (Baculovirus IAP Repeat) blokują ich enzymatyczną aktywność, co sprzyja immortalizacji komórek
nowotworowych [2]. Domena BIR składa się z trzech helis
α oraz trzech harmonijek β, do których przyłączane są kaspazy – enzymy z grupy proteaz, pośrednio odpowiadające
za fragmentację materiału genetycznego i podział komórki
na ciałka apoptotyczne. Surwiwina, w przeciwieństwie do
pozostałych białek IAP posiada tylko jedną domenę BIR [3],
niezbędną do zachowania antyapoptotycznych właściwości
[4]. Surwiwina wykazuje ok. 26,3% strukturalnego podobieństwa z XIAP - najlepiej poznanym białkiem IAP [2, 5,
6]. W odróżnieniu od pozostałych białek IAP surwiwina nie
posiada na C-końcu domeny RING (Really Interesting New
Gene) o strukturze palca cynkowego, charakteryzującej się
aktywnością ligazy E3 ubikwityny. Domeny odpowiedzialnej za znakowanie ubikwityną i degradację kaspaz (rola antyapoptotyczna) i białek IAP (rola proapoptotyczna).
Gen surwiwiny zlokalizowany jest na chromosomie
17q25, koduje mRNA o długości 431 pz (izoforma dzika)
oraz białka o różnej długości. Oprócz dzikiej surwiwiny
(142 aa) w komórkach ludzkich potwierdzono obecność kilku innych izoform tego białka: surwiwiny-2α (74 aa) [7],
surwiwiny-2β (165 aa), surwiwiny-ΔEx3 (137aa) [8] oraz
surwiwiny-3β (120aa) [9]. Różnią się one między sobą ilością aminokwasów oraz funkcjami. Przykładowo forma 2β
COPYRIGHT‚'RUPADR!2+WIECIÊSKIEGO)33.†
Ryc. 1. Mechanizmy hamowania apoptozy z udziałem surwiwiny oraz strategie terapii genowej związane z wyciszaniem
aktywności transkrypcyjnej genu surwiwiny, prowadzącej do indukcji apoptozy.
ma mocno zredukowane zdolności antyapoptotyczne, podobnie jak 2α, która współdziałając z formą dziką obniża jej
właściwości antyapoptotyczne.
Przeciwdziałanie apoptozie z udziałem surwiwiny zachodzi poprzez inhibicję kaspaz efektorowych, prawdopodobnie kaspazy 3 i 7 oraz poprzez przyłączenie jej do
mikrotubul wrzeciona mitotycznego. Surwiwina również
pośrednio hamuje apoptozę, łącząc się z proapoptotycznym
czynnikiem Smac/DIABLO [10], który pod wpływem sygnałów proapoptotycznych jest uwalniany z mitochondriów,
umożliwiając w ten sposób aktywację kaspaz. Prowadzi to
do apoptozy zależnej od kaspaz. Surwiwina wykazuje również zdolność do łączenia się z innymi białkami uczestniczącymi w regulacji apoptozy np. w połączeniu z białkiem
(HBXIP - hepatitis B X-interacting protein) jest w stanie
hamować w sposób pośredni kaspazę 9 odpowiedzialną za
zapoczątkowanie wewnętrznego, mitochondrialnego szlaku
apoptozy (ryc. 1).
Wyciszenie ekspresji genu surwiwiny umożliwia aktywację apoptozy oraz wywołuje zaburzenia w segregacji
chromosomów, tworzenie nieprawidłowych jedno lub wielobiegunowych wrzecion podziałowych, mikronukleację,
nieprawidłowości w przebiegu cytokinezy oraz poliploidyzację [3].
Aktywność transkrypcyjna genu kodującego surwiwinę
jest hamowana przez białko supresorowe p53, uczestniczące: w regulacji cyklu komórkowego, w procesach naprawy
DNA oraz w indukcji apoptozy [5]. Cechą charakterystyczną surwiwiny jest duża różnica pomiędzy ekspresją genu
w komórkach prawidłowych w porównaniu do komórek
nowotworowych. Stwierdzono obecność tego białka w prawie wszystkich typach nowotworów, w dzielących się komórkach prawidłowych zaś jej brak w nieproliferujących,
prawidłowych komórkach [11, 12]. Zainspirowało to wielu
badaczy do rozpoczęcia badań nad opracowaniem nowej
strategii leczenia chorób nowotworowych opartej na wybiórczym blokowaniu ekspresji genu surwiwiny (ryc. 1).
Terapia ta zawierałaby metody leczenia farmakologicznego
jak i metody biologii molekularnej, począwszy od regulacji,
transkrypcji, translacji [13], aż do potranslacyjnej modyfikacji białek i blokowaniu ich funkcji. W danych literaturowych opisano wiele rodzajów terapii genowej celowanej
przeciwko genowi surwiwiny.
Surwiwina – cel terapii genowej
Strategie terapii genowej, której celem jest surwiwina (ryc.1) w dużej części związane są z zastosowaniem
antysensownych oligonukleotydów (ASO) – krótkich jednoniciowych fragmentów kwasów nukleinowych wiążą-
&ARM0RZEGL.AUK
cych się do DNA, RNA lub białka surwiwiny na zasadzie cyficznej sekwencji zasad, mają zdolność do samotrawienia
hybrydyzacji, z wykorzystaniem wiązań wodorowych. i enzymatycznego cięcia zdefiniowanych cząsteczek mRNA.
W przypadku zahamowania ekspresji tego genu w komór- Hamują one aktywność surwiwiny poprzez degradację jego
kach nowotworowych istnieje duże prawdopodobieństwo mRNA np. w komórkach raka prostaty, co znacząco wpływa
samoistnego zapoczątkowania apoptozy, której aktywność na zwiększenie wrażliwości komórek na cisplatynę [16].
może być zwiększona poprzez wprowadzenie do komórki
Strategia aptamerowa (łac. dopasowany) do wyciszainnych czynników proapoptotycznych jak 5-fluorouracyl lub nia ekspresji genów wykorzystuje kilkunasto- lub kilkudziecisplatyna [12]. Wyniki badań wielu autorów wykazały, że sięcio-nukleotydowe sekwencje DNA, RNA, lub łańcuchy
surwiwina może regulować wrażliwość komórek na śmierć peptydowe, które wykazują specyficznie powinowactwo
indukowaną przez TRAIL (tumor necrosis factor-related do określonych molekuł, głównie białek, gdyż ich struktuapoptosis inducing ligand). Obniżenie ekspresji genu surwi- ra przestrzenna pasuje do kształtu danej cząsteczki. Do tej
winy uwrażliwia komórki oporne na apoptozę indukowaną pory uzyskano bardzo wiele aptamerów wobec całego szeprzez TRAIL. W zależności od realizowanej koncepcji tera- regu molekuł. Bardzo interesującym supresorem surwiwiny
peutycznej, poszczególne drogi postępowania określane są są substancje naśladujące oligopeptydy - peptydomimetyki
różnymi terminami: strategia tripleksu, strategia antysensu, (peptidomimetics), które opracowano znając strukturę surstrategia rybozymowa, strategia aptamerowa oraz wycisza- wiwiny w obrębie odcinka wiążącego Hsp90 [17]. Stwiernie ekspresji genu za pomocą interferencyjnego RNA.
dzono, że połączenie surwiwiny z białkiem opiekuńczym
Strategia tripleksu prowadzi do hamowania procesu Hsp90, znacznie wpływa na jej stabilność w komórce.
transkrypcji przez tworzenie stabilnych, trójniciowych połą- Zniszczenie oddziaływań pomiędzy tymi białkami prowadzi
czeń między syntetycznymi oligonukleotydami i dwunicio- do degradacji surwiwiny w proteasomach powodując zabuwą helisą DNA genu surwiwiny [14]. Tworzenie stabilnych rzenia w przebiegu mitozy lub apoptozę [18].
tripleksów odpowiednich oligodeoksynukleotydów i DNA
Krótki interferujący RNA (siRNA) jest wykorzystyw komórkach raka płuca linii A549 powodowało istotne wany do wyciszania ekspresji genu surwiwiny [19], zwiękzmniejszenie stężenia białka surwiwiny i indukcję apoptozy szając wrażliwość komórek nowotworowych na różne czynkomórek nowotworowych [14].
niki proapoptotyczne. Wyciszenie genu surwiwiny metodą
Strategia antysensu – prowadzi do zahamowania procesu interferencji RNA obserwowano w wielu typach komórek
translacji zsyntetyzowanego już mRNA tworząc dupleks oli- nowotworowych np. raka piersi, wątroby, szyjki macicy,
gonukleotydu z mRNA surwiwiny za pomocą wiązań wodoro- prostaty, trzustki, płuc i jelita grubego [20, 21]. Dodatkowo
wych typu Watsona-Cricka. W Europejskim Biuletynie Paten- stwierdzono, że kombinacja RNAi wyciszającego ekspresję
towym 2007/12, opublikowano patent dotyczący stosowania genu surwiwiny z wprowadzeniem ligandu TRAIL przynoantysensownego oligonukleotydu leczniczego skierowanego si o wiele lepsze skutki niż samo działanie interferującego
na surwiwinę w połączeniu z czynnikiem chemioterapeutycz- RNA.
nym, chlorowodorkiem gemcytabiny, w celu polepszenia efektywności
chemioterapii. Patenty U.S. 6 077 709
i 6 165 788 zawierają sposoby modulacji ekspresji lub nadekspresji genu
surwiwiny poprzez antysensowne
oligonukleotydy (ASO), które są użyteczne w leczeniu raka trzustki, prostaty, okrężnicy, sutka, płuc, pęcherza
moczowego, żołądka, nerwiaka niedojrzałego, chłoniaka nieziarniczego
i raka obejmującego komórki keratynocytów lub fibroblastów. Patent U.S.
6 335 194 zawiera metodyczny opis
strategii antysensownych oligonukleotydów skierowanych na surwiwinę
w leczeniu nowotworów w połączeniu z chemioterapią oraz przedstawia
wyniki tej terapii. Połączenie antysensownego oligonukleotydu, który
hamuje ekspresję genu surwiwiny,
z chemioterapią w leczeniu nowotworów, w porównaniu wynikami leczenia
każdą metodą osobno, charakteryzuje Ryc. 2. Dendrogram wyznaczony metodą aglomeracji hierarchicznej z miarą odlesię znacznie większą skutecznością głości Czebyszewa przedstawiający zróżnicowanie transkryptomów wycinków je[15].
lita różniących się stopniem zaawansowania raka jelita grubego: jelito prawidłowe
Strategia rybozymowa – w tej (K- kontrola), rak w stopniu zaawansowania CS I, CS II, CS III i CS IV, w nawiaterapii krótkie odcinki RNA o spe- sach zaznaczono nr badanej próbki.
COPYRIGHT‚'RUPADR!2+WIECIÊSKIEGO)33.†
nej genów w wycinkach gruczolakoraka w porównaniu do kontrolijelita prawidłowego oceniano po
normalizacji wyników w programie
RMA Express.
Wyniki
W pierwszym etapie analizy
w programie Microarray Suite zostały wygenerowane raporty analiz,
na podstawie których dokonano
oceny jakości uzyskanych wyników na kolejnych mikromacierzach
i podjęto decyzję o wyłączeniu lub
włączeniu kolejnych transkryptomów do analizy porównawczej.
Ryc. 3. Średnie wartości sygnału fluorescencji mRNA surwiwiny wyznaczone tech- Wygenerowane sygnały fluorescenniką mikromacierzy oligonukleotydowych HGU 133A (Affymetrix) charaktery- cji, charakterystyczne dla zdefiniostyczne dla wycinków gruczolakoraka jelita w różnym stopniu zaawansowania (CS wanych transkryptów znormalizowano w programie RMAExpress,
I - CS IV) oraz dla jelita prawidłowego (K).
a następnie dla wybranych grup
genów wykonano analizę statystyczną
wyników
mającą
na celu porównanie otrzymanych
Celem pracy była ocena stopnia zróżnicowania stężenia
transkryptomów
i
ocenę
ich
zróżnicowania wynikającego
mRNA genu kodującego surwiwinę w wycinkach prawidłoze
stopnia
zaawansowania
zmian
nowotworowych jeliwych jelita grubego w porównaniu do komórek gruczolata.
Otrzymane
wyniki
wyraźnie
wskazują
zróżnicowanie
koraka.
tanskryptomów komórek raka jelita od kontroli. W grupie
transkryptomów gruczolakoraka jelita zarysowuje się zróżMateriał i metody
nicowanie na dwie podgrupy różniące się stopniem zaawanMateriał do badań molekularnych stanowiły wycinki sowania raka (ryc.2).
Ostatnim etapem analizy statystycznej mikromacierzy
jelita grubego ocenione na podstawie analizy histopatolooligonukleotydowych
było porównanie stopnia zróżnicowagicznej jako prawidłowe lub jako wycinki gruczolakoraka
nia
stężenia
mRNA
surwiwiny
(ryc. 3, tab. I). Otrzymane
w stopniu zaawansowania klinicznego (CS) I - IV. Na powyniki
wskazują,
że
gen
kodujący
surwiwinę jest aktywny
branie wycinków do analizy molekularnej uzyskano zgodę
transkrypcyjnie
zarówno
w
komórkach
jelita prawidłowego
chorego oraz Zgodę Komisji Bioetycznej Śląskiego Uniwerjak
i
w
komórkach
gruczolakoraka,
z
wyraźną
tendencją nasytetu Medycznego. W komórkach gruczolakoraka i jelita
dekspresji
w
raku.
prawidłowego wyznaczono transkryptom (22283 mRNA),
techniką mikromacierzy oligonukleotydowych, z zastosowaniem płytek HGU 133A (Affymetrx). Część eksperymen- Dyskusja
talną rozpoczęto od ekstrakcji RNA przy użyciu odczynniLiczne badania mające na celu ocenę potencjalnych
ka TrizolTM, zgodnie z instrukcją producenta, a następnie
możliwości
zastosowania surwiwiny w diagnostyce i teotrzymany całkowity RNA oczyszczono przez trawienie
rapii
nowotworów
obejmujące analizę częstości jej wyDNazą I (deoksyrybonukleazą I) na kolumnach zestawu
stępowania,
mechanizmów
działania i udziału w procesie
RNesey Mini Kit firmy Qiagen. Około 8 μg całkowitego
apoptozy
i
regulacji
cyklu
komórkowego
dostarczają wielu
RNA wykorzystano do syntezy dwuniciowego cDNA (Gibsprzecznych
danych.
Porównywanie
wyników
prac różnych
co BRL SuperScript Choince system). W kolejnym etapie
grup
badawczych
jest
obecnie
niemożliwe
ze
względu na
zsyntetyzowano cRNA (RNA komplementarne do cDNA),
znaczne
różnice
metod
stosowanych
do
wykrywania
lub
który wyznakowano biotyną (reakcja transkrypcji in vitro,
półilościowego
oznaczania
poziomu
transkryptów
lub
białEnzo kit). Biotynylowany cRNA poddano procesowi fragmentacji oraz hybrydyzacji z mikromacierzą Test3 oraz HG- ka surwiwiny. Wielu autorów podkreśla, że zróżnicowanie
U133A (Affymetrix) i znakowaniu kompleksem streptawi- aktywności transkrypcyjnej surwiwiny ściśle związane
dyna-fikoerytryna. Intensywność fluorescencji została zana- jest z aktywnością proliferacyjną komórek. Tak więc nie
lizowana przy użyciu skanera GeneArray Scanner G2500A. w każdym przypadku surwiwina jest dobrym celem, teraIlość oraz jakość całkowitego RNA, cDNA i cRNA ocenio- peutycznym. Gianani i wsp. [22], stwierdzili, że aktywność
no techniką elektroforezy w 1,2% żelu agarozowym. Anali- transkrypcyjna surwiwiny nie jest specyficznym markerem
zę otrzymanych wyników przeprowadzono wykorzystując dla raka jelita. Surwiwina może stanowić cel terapeutyczny
programy MicroArray Suite 5.0 i Data Mining Tool (Affy- tylko w przypadku indywidualizacji leczenia, jeśli u pacjenmetrix) oraz SAM (Significance Analysis of Microarrays), ta uda się wykryć różnice w ekspresji pomiędzy kontrolą
Excel 2007 i Statistica 8. Zmiany aktywności transkrypcyj- a próbkami badanymi, jednak nie może to stanowić o pod-
&ARM0RZEGL.AUK
Tab. I. Wyniki analizy porównawczej sygnałów fluorescencji dla mRNA surwiwiny (BIRC5-baculoviral IAP repeatcontaining 5), wyznaczonych techniką mikromacierzy oligonukleotydowych HGU133A (Affymetrix), przeprowadzonej
w programie SAM (significance analysis of microarrays) wskazujące stopień zróżnicowania aktywności transkrypcyjnej
w gruczolakoraku jelita w porównaniu do kontroli. SLR – logarytm różnicy sygnału fluorescencji pomiędzy kontrolą a
rakiem, parametr q-value – wskazujący procent prawdopodobieństwa, że obserwowana różnica jest przypadkowa oraz
współczynnik „score”, wskazujący znamienność statystyczną obserwowanej różnicy, wyliczony na podstawie analizy testu
T-studenta z analizą permutacji
Surwiwina
210334_x_at
202094_at
202095_s_at
Porównanie
SLR
Współczynnik „score”
K/CSI i CS II
K/CSIII i CS IV
K/CSI i CS II
K/CSIII i CS IV
K/CSI i CS II
K/CSIII i CS IV
0,363
0,037
0,898
0,898
0,851
0,252
-1,39637
-0,22717
-0,62801
-0,62801
-3,19387
-0,42529
jęciu decyzji w sprawie diagnozy. Podobne wnioski można
wyciągnąć na podstawie wyników otrzymanych przez nasz
zespół. Zupełnie inne wnioski wyciągnęli Nasu i wsp. [23],
którzy wykrywali mRNA surwiwiny w tkankach raka piersi
oraz tkankach nienowotworowych otaczających guz metodą
RT−PCR. Autorzy tych badań obserwowali ekspresję surwiwiny w blisko 90% tkanek guzów: 37 z 41, a także śladową
ekspresję w 23% przypadków tkanek otaczających: 3 z 13.
Występowanie surwiwiny nie było związane ze stanem klinicznym pacjentek i przebiegiem choroby. Na tej podstawie
uznano surwiwinę za dobry marker diagnostyczny i cel terapeutyczny raka piersi.
Z ilości badań przeprowadzanych na całym świecie oraz
zachęcających wyników powinniśmy być zadowoleni, że już
niedługo dostępne będą terapie przeciwnowotworowe wykorzystujące zjawisko hamowania ekspresji lub całkowitej
destabilizacji surwiwiny. Należy jednak pamiętać, że białko
to nie jest całkowicie niepożądane w organizmie ludzkim.
Surwiwina występuje w prawidłowych limfocytach, które
pełnią niepodważalną rolę w naszej odporności. Dodatkowo
występuje również w komórkach macierzystych, tak więc
należy dołożyć wszelkich starań aby stwierdzić czy zahamowanie ekspresji surwiwiny nie będzie dla nas szkodliwe.
Udokumentowano, że wyciszenie ekspresji surwiwiny może
być przyczyną powstawania komórek aneuploidalnych oraz
poliploidalnych [24]. Choć w znikomym zakresie może być
niezwykle niebezpieczne w przypadku powstania nowych
klonów nowotworów, o których jeszcze bardzo mało wiemy.
Badania częściowo finansowane z projektu MNiSW
nr NN404 167234 oraz badań statutowych KNW1-002/09
Piśmiennictwo
1. Holcik M. The IAP proteins. Trends Genet 2002; 18:
537-538.
2. Deveraux QL, Reed JC. IAP family proteins - suppressors of apoptosis. Genes Dev 1999; 13: 239-252.
3. Wolanin K, Piwocka K. Rola i znaczenie surwiwiny w
przebiegu mitozy. Postępy Biochem 2007; 53: 10-18.
4. Kaczmarek-Borowska B, Zmorzyński S, Filip A. Biologiczna rola surwiwiny. Współcz Onkol 2008; 12: 437440.
Parametr
q-value”
22
50
39
39
5
43
5. Rupniewska Z, Koczkodaj D, Wąsik-Szczepanek E.
Biologia surwiwiny (Część I). Acta Haemat Pol 2005;
36: 371-379.
6. Schimmer AD. Inhibitor of Apoptosis Proteins: Translating Basic Knowledge into Clinical Practice. Cancer Res
2004; 64: 7183–7190.
7. Caldas H, Honsey LE, Altura RA. Survivin 2alpha: a
novel Survivin splice variant expressed in human malignancies. Mol Cancer 2005; 4: 11.
8. MahotkaC i wsp. Survivin-deltaEx3 andsurvivin-2B:
two novelsplice variants of the apoptosisinhibitor survivinwith different antiapoptotic properties. Cancer Res
1999; 59: 6097-6102.
9. Badran A i wsp. Identification of a novel splice variant of
the human anti-apoptosis gene survivin. Biochem Biophys Res Commun 2004; 314: 902-907.
10. Bury J i wsp. Survivin in cancer diagnosis and therapy a review. ANNALES UMCS 2008; 63: 78-84.
11. Altieri DC. Survivin in apoptosis control and cell cycle
regulation in cancer. Prog Cell Cyc Research 2003; 5:
447-452.
12. Urbaniak J. Ekspresja surwiwiny w nowotworach ludzkich. Adv Clin Exp Med 2004; 13: 1037-1046.
13. Xia C i wsp. Induction of apoptosis in mesothelioma
cells by antisurvivin oligonucleotides. Mol Cancer Ther
2002; 1: 687-694.
14. Shen C i wsp. Triplex−forming oligodeoxynucleotides
targeting survivin inhibit proliferation and induce apoptosis of human lung carcinoma cells. Cancer Gene Ther
2003; 10: 403–410.
15. PATEL Bharvin Kumar, Westfield, US; Kompozycja
zawierająca antysensowny oligonukleotyd surwiwiny
i gemcytabinę do leczenia raka. 21.03.2007 Europejski
Biuletyn Patentowy 2007/12
16. Pennati M, Binda M, Colella G. Ribozyme-mediated
inhibition of survivin expression increases spontaneous
and drug-induced apoptosis and decreases the tumorigenic potential of human prostate cancer cells. Oncogene
2004; 23: 386-94.
17. Plescia J i wsp. Rational design of shepherdin, a novel
anticancer agent. Cancer Cell 2005; 7: 457-468.
18. Fortugno P i wsp. Regulation of survivin function by
Hsp90. PNAS 2003; 100: 13791-13796.
COPYRIGHT‚'RUPADR!2+WIECIÊSKIEGO)33.†
19. Williams NS i wsp. Identification and validation of genes
involved in the pathogenesis of colorectal cancer using
cDNA microarrays and RNA interference. Clin Cancer
Res 2003; 9: 931-946.
20. Nakao K i wsp. Survivin downregulation by siRNA sensitizes human hepatoma cells to TRAIL-induced apoptosis. Onc Rep 2006; 16: 389-392.
21. Hai-Tao G i wsp. Down-regulation of survivin expression by small interfering RNA induces pancreatic cancer
cell apoptosis and enhances its radiosensitivity. World J
Gastroenterol 2006; 12: 2901-2907.
22. Gianani R i wsp. Expression of survivin in normal, hyperplastic, and neoplastic colonic mucosa. Hum Pathol
2001; 32: 119-125.
23. Nasu S i wsp. Survivin mRNA expression in patients with breast cancer. Anticancer Res 2002; 22:
1839–1843.
24. Li F i wsp. Pleiotropic cell-division defects and apoptosis induced by interference with survivin function. Nat
Cell Biol 1999; 1: 461 – 466.
data otrzymania pracy: 15.10.2009 r.
data akceptacji do druku: 23.03.2010 r.
Adres do korespondencji:
Sławomir Dudek
Katedra i Zakład Biologii Molekularnej SUM
ul. Narcyzów 1
41-200 Sosnowiec
e-mail: [email protected]
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Create flashcards