Uploaded by User2210

Tkanka kostna, kości i stawy - budowa ogólna

advertisement
KOŚCI
J.S.
BUDOWA OGÓLNA KOŚCI
TKANKA KOSTNA
TEXTUS OSSEUS
TKANKA KOSTNA




Jest rodzajem tkanki łącznej, w której istocie podstawowej
znajdują się sole mineralne, co nadaje jej twardość,
sztywność i wytrzymałość na odkształcenia.
Tkanka kostna ma charakterystyczną organizację
przestrzenną, tworząc kość (os).
Kości ze względu na sztywność odgrywają rolę ochronną
dla narządów wewnętrznych oraz rolę dźwigni, do których
się przyczepiają mięśnie. Ta ostatnia właściwość pozwala
na ruchy jednych części ciała względem innych.
Ponadto tkanka kostna jest ważnym rezerwuarem Ca2+.
TKANKA KOSTNA
W skład tkanki kostnej wchodzą:
1. Komórki
 osteoblasty,
 osteocyty ,
stanowią ok. 5% masy tkanki
 osteoklasty,
2.
Istota międzykomórkowa (macierz) składająca się z:
 części organicznej - osteoidu, stanowiącej
ok. 25% masy tkanki,
 części nieorganicznej (soli mineralnych) stanowiącej
60-70% masy tkanki.
TKANKA KOSTNA
KOMÓRKI TKANKI KOSTNEJ

OSTEOBLASTY = komórki kościotwórcze
OSTEOBLASTY
osteoblasty (komórki kościotwórcze)
 główne komórki tworzące tkankę kostną;
wytwarzają elementy składowe substancji
międzykomórkowej (macierz pozakomórkową,
osteoid, osseina); kontrolują proces jej
mineralizacji;

Beleczka kostna
Osteocyt
Jamka
Osteoblast

Jądra
Schemat budowy
komórek kości.
Ich występowanie
w czasie
wytwarzania kości
(a) oraz osteoblast
(b) i osteoklast (c).

Kostnienie na podłożu mezenchymatycznym - osteoblasty na beleczce kostnej
OSTEOBLASTY

Syntezują i wydzielają składniki strukturalne
istoty międzykomórkowej kości: kolagen typu I
oraz proteoglikany , które wchodzą w skład
organicznej istoty międzykomórkowej kości –
osteoidu (= osseina)

Czynność osteoblastów jest
regulowana przez hormon
gruczołów przytarczycznych parathormon i witaminę D3.
OSTEOBLAST
TKANKA KOSTNA
KOMÓRKI TKANKI KOSTNEJ

OSTEOCYTY = komórki kostne
OSTEOCYTY


1. Lacune
2. Osteocyt
Gdy osteoblasty zostają otoczone
zmineralizowaną istotą międzykomórkową
stają się osteocytami.
Mineralizacji nie podlega najbliższa okolica
ciała osteoblastu i jego wypustek
cytoplazmatycznych.
W ten sposób powstają jamki kostne (lacune),
w których leżą osteocyty oraz kanaliki kostne,
gdzie znajdują się wypustki osteocytów.
OSTEOCYTY
1. Lacune
2. Osteocyt
Ich główną rolą jest wymiana substancji
odżywczych i metabolitów w kości odpowiadają za utrzymanie macierzy
kości we właściwym stanie oraz za
przemieszczanie dużych ilości jonów
wapnia do i z kości (a więc odgrywają
ważną rolę w utrzymaniu homeostazy
wapniowej).
 Stanowią 90% komórek występujących w
kości

Osteocyte with cytoplasmic extensions
OSTEOCYTES WITH CANALICULI
TKANKA KOSTNA
KOMÓRKI TKANKI KOSTNEJ

OSTEOKLASTY = komórki kościogubne
OSTEOKLASTY




(os - kość; gr. klastes - niszczyciel).
są dużymi, wielojądrzastymi komórkami, powstającymi
w wyniku fuzji komórek prekursorowych,
jednojądrzastych makrofagów (wywodzą się ze szpiku
kostnego)
Osteoklasty występują na powierzchni kości w
zagłębieniach zwanych zatokami erozyjnymi.
Funkcją osteoklastów jest niszczenie kości - wydzielają
enzymy - hydrolazy i fagocytują rozkładaną kość.
OSTEOKLASTY
OSTEOCLASTS
OSTEOKLASTY


Pod wpływem kalcytoniny osteoklasty redukują
wypustki i zmniejszają swój degradujący wpływ na kości.
Powoduje to zmniejszenie stężenia wapnia we krwi
(hipokalcemia).
Parathormon poprzez osteoblasty pobudza osteoklasty
do enzymatycznego degradowania kości i uwalniania
wapnia do krwi (hiperkalcemia).
TKANKA KOSTNA

ISTOTA MIĘDZYKOMÓRKOWA KOŚCI
ISTOTA MIĘDZYKOMÓRKOWA KOŚCI
W skład istoty międzykomórkowej kości wchodzi:
1. osteoid, składający się z:
a.
włókien kolagenowych
b.
organicznej substancji bezpostaciowej,
 substancja nieorganiczna - sole mineralne, determinujące
twardość kości, 60-70% masy tkanki.
Największą część składników mineralnych (około 80%) stanowią
fosforany wapnia, tworzące kryształy z dwuhydroksyapatytami.

Ca10(PO4)6(OH)2
W nieorganicznej macierzy występują także: węglan wapnia,
cytryniany, jony magnezu, sodu oraz śladowe ilości jonów potasu,
chloru i fluoru.
ISTOTA MIĘDZYKOMÓRKOWA KOŚCI
Osteoid: (25% masy tkanki kostnej),
a.

włókna kolagenowe kości - są zbudowane z
kolagenu typu I, który stanowi do 80% masy
wszystkich składników organicznych kości.
Kolagen typu I syntetyzowany jest w osteoblastach,
a następnie wydzielany na zewnątrz, gdzie
przekształca się we włókienka (średnica ok. 80 nm).
Włókienka łączą się między sobą, wytwarzając
włókna o grubości 2-8 μm, które wchodzą w skład
beleczek kostnych.
ISTOTA MIĘDZYKOMÓRKOWA KOŚCI
b.
Organiczna substancja bezpostaciowa kości składa się:
 głównie z białek niekolagenowych,
(które stanowią 15-20% składników organicznych kości.
Wśród nich znajdują się białka regulujące mineralizację
kości - osteonektyna i osteokalcyna oraz peptydy, a
wśród nich czynnik wzrostu kości i inne)
 oraz proteoglikanów (ich cząsteczki składają się z
łańcuchów białkowych, od których odchodzą
glikozaminoglikany.)
RODZAJE TKANKI KOSTNEJ
RODZAJE TKANKI KOSTNEJ
W wyniku procesu kościotworzenia powstają dwie
odmiany kości:
1. jako pierwsza pojawia się kość grubowłóknista,
czyli splotowata która zastępowana jest przez
2. kość drobnowłóknistą czyli blaszkowatą
RODZAJE TKANKI KOSTNEJ
1. Tkanka kostna grubowłóknista - splotowata
Jest pierwszym rodzajem tkanki kostnej pojawiającym się
w rozwoju kości, w życiu płodowym i w pierwszym
okresie życia pozapłodowego.
 U człowieka dorosłego ten rodzaj tkanki spotyka się w
miejscach przyczepów ścięgien do kości, wyrostkach
zębodołowych, błędniku kostnym oraz szwach kości
czaszki, a także w czasie reperacji uszkodzeń kości.
 Kość grubowłóknista pojawia się również w przebiegu
wielu chorób kości.

RODZAJE TKANKI KOSTNEJ


W tkance kostnej grubowłóknistej jest stosunkowo wiele
osteocytówów i osteoidu w porównaniu z substancją
nieorganiczną.
Charakterystyczną cechą tej tkanki jest występowanie
włókien kolagenowych w grubych pęczkach, które mają
nieregularny przebieg - stąd wywodzi się nazwa tkanki
RODZAJE TKANKI KOSTNEJ
2. Tkanka kostna drobnowłóknista czyli blaszkowata
 Jest dojrzałą formą tkanki kostnej, która wchodzi w
skład kości długich i płaskich.
 Zbudowana jest z blaszek kostnych, o grubości
3-7 μm, w których skład wchodzą pojedyncze włókna
kolagenowe o grubości 1-4 μm (stąd nazwa)
zbudowane z kolagenu typu I.
 Ponadto w skład blaszek kostnych wchodzi osteoid
i minerał.
TKANKA KOSTNA DROBNOWŁÓKNISTA

Wyróżnia się dwa rodzaje tkanki kostnej
drobnowłóknistej:
1. kość gąbczastą
2. kość zbitą
TKANKA KOSTNA DROBNOWŁÓKNISTA
1. Kość





gąbczasta
składa się z blaszek kostnych, tworzących zazwyczaj
beleczki, których kształt i wielkość zależą od kierunków
działania sił na kość.
Przestrzenie między beleczkami wypełnia szpik kostny.
Kość gąbczasta znajduje się w nasadach i przynasadach
kości długich oraz wypełnia wnętrze kości płaskich.
Wewnątrz beleczek, w jamkach kostnych, leżą osteocyty,
które łączą się z innymi komórkami za pośrednictwem
wypustek cytoplazmatycznych biegnących w kanalikach
kostnych.
Na powierzchni beleczek mogą się znajdować nieliczne
osteoblasty i osteoklasty.
Beleczki kostne
Kość zbita
Pozostałość chrząstki nasadowej
Układ beleczkowy nasady
● Kość udowa nasada bliższa i dalsza
● Kość piszczelowa nasada bliższa
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
TKANKA KOSTNA DROBNOWŁÓKNISTA
2. Kość zbita (os compactum)
jest zbudowana z blaszek kostnych, które wypełniają
objętość tkanki, stwarzając warunki dużej
wytrzymałości na działanie sił mechanicznych.
 Wchodzi w skład zewnętrznych warstw kości płaskiej
oraz znajduje się w trzonach kości długich
 Podstawowym składnikiem strukturalnym i
czynnościowym tkanki kostnej zbitej jest osteon czyli
system Haversa.

TKANKA KOSTNA DROBNOWŁÓKNISTA
Osteon czyli system Haversa



Jest to układ 4-20 blaszek kostnych,
podobnych do rurek, które leżą jedne
w drugich
Blaszki te noszą nazwę blaszek
systemowych i mają grubość 3-7 μm.
Włókna kolagenowe poszczególnych
blaszek systemowych układają się
równolegle do siebie i zwykle
spiralnie w stosunku do osi długiej
blaszki.
TKANKA KOSTNA DROBNOWŁÓKNISTA
W
środku osteonu znajduje się
kanał o średnicy ok. 50 μm, zwany
kanałem Haversa, najczęściej
zawierający włosowate naczynie
krwionośne i nerw.
 Naczynia krwionośne różnych
osteonów łączą się między sobą za
pośrednictwem bocznych
odgałęzień, które biegną w
poprzek kości zbitej, w kanałach
Volkmanna – kanałach
wnikających
MICROSCOPIC STRUCTURE OF A COMPACT BONE
Osteon System
TKANKA KOSTNA DROBNOWŁÓKNISTA
Oteon czyli system
Haversa.


Na granicy przylegających do
siebie blaszek kostnych
znajdują się wklęśnięcia, które
tworzą jamki kostne
zawierające osteocyty.
Przez blaszki kostne, począwszy
od kanału Haversa ku
obwodowi osteonu, przechodzi
promieniście wiele kanalików
kostnych (canaliculi ossei), w
których się znajdują wypustki
osteocytów.
PRZYPOMNIENIE:



Blaszka kostna (lamella ossea), element strukturalny istoty
kostnej, zbudowana z istoty międzykomórkowej, w skład
której wchodzą cienkie pęczki włókien klejodajnych
spojonych istotą podstawową (substantia fundamentalis
ossea) zawierającą sole mineralne.
W istocie międzykomórkowej rozmieszczone są owalne,
spłaszczone komórki kostne (osteocyty), w jamkach
kostnych (lacunae osseae).
Jamki te połączone są między sobą cienkimi kanalikami
kostnymi (canaliculi ossei), do których wnikają nitkowate
wypustki komórek kostnych.

Lacunae

osteon
COMPACT BONE
OSTEONS
CANALICULI BETWEEN OSTEOCYTES
PRZYPOMNIENIE:

Jednostką budowy kości jest osteon, kształtu
walcowatego, którego oś długa jest równoległa do osi
długiej kości.

Tworzą go koncentrycznie ułożone blaszki osteonu, a w
jego środku znajduje się wysłany śródkostną kanał
zawierający naczynia krwionośne i nerwy.

Pomiędzy osteonami znajdują się blaszki
międzysystemowe.
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
OKOSTNA I ŚRÓDKOSTNA
OKOSTNA I ŚRÓDKOSTNA



Zewnętrzna powierzchnia kości jest
pokryta okostną (periosteum),
wewnętrzna powierzchnia (od strony
jamy szpikowej) - śródkostną
(endosteum).
Okostną nie są pokryte powierzchnie
stawowe kości.
Brak okostnej lub śródkostnej na
powierzchni kości prowadzi do
osadzania się osteoklastów i
niszczenia kości.
OKOSTNA I ŚRÓDKOSTNA
Okostna
Jest zbudowana z tkanki łącznej właściwej, układającej się w dwie warstwy:
1. zewnętrzną - zawierającą wiele włókien kolagenowych i niewiele komórek,
2. wewnętrzną - zawierającą dużo komórek, a wśród nich komórki macierzyste,
które mają zdolności dzielenia się i które mogą się różnicować w osteoblasty.





Liczne włókna kolagenowe przenikają z okostnej i wtapiają się w kość,
umacniając położenie okostnej względem kości.
W okostnej znajduje się dużo naczyń krwionośnych i nerwów oraz ich
zakończeń, w tym dużo zakończeń bólowych.
Dlatego okostna w stosunku do kości, a także szpiku, pełni funkcje odżywcze.
Wnikają z niej do kanałów Volkmanna naczynia włosowate, które można także
znaleźć w kanałach Haversa.
Komórki wewnętrznej warstwy okostnej i komórki śródkostnej mogą się
przekształcać w osteoblasty i brać udział w przebudowie kości oraz w reperacji
uszkodzeń kości.
Okostna
śródkostna
OKOSTNA I ŚRÓDKOSTNA
Śródkostna
 składa się z komórek podobnych do komórek
nabłonka, przylegających do siebie i tworzących
jednowarstwową błonę, która pokrywa beleczki
kostne od strony jamy szpiku.
 W jej skład wchodzą komórki macierzyste, które
mogą się stawać komórkami zrębu szpiku, mającymi
zdolność do podziałów; regulują wytwarzanie
komórek krwi oraz są źródłem osteoblastów.
KOŚCIOTWORZENIE
(OSTEOGENESIS)
POWSTAWANIE KOŚCI
Powstawanie kości jest procesem zachodzącym na
podłożu:
1. tkanki łącznej właściwej (mezenchymatycznej) tak powstają kości czaszki, kości twarzy oraz
częściowo - łopatka i obojczyk
2. chrząstki - tak powstają pozostałe kości ciała
człowieka.
KOŚCIOTWORZENIE NA PODŁOŻU ŁĄCZNOTKANKOWYM =
KOŚCIOTWORZENIE NA PODŁOŻU BŁONIASTYM


Spośród komórek mezechymy wyróżnicowują się
osteoblasty, mające zdolność syntezy proteoglikanów,
kolagenu, osteokalcyny (wiąże Ca2+ pod wpływem
witaminy D i K) i osteonektyny (fosfoglikoproteina
tworząca z kolagenem kompleks wiążący związki
fosforowo-wapniowe).
W ten sposób powstaje osteoid - organiczny składnik
istoty międzykomórkowej kości.




W miarę postępującej mineralizacji osteoblasty są
otaczane istotą międzykomórkową kości i stają się
osteocytami leżącymi w jamkach
Powstają pierwsze beleczki kostne, składające się z
grubowłóknistej kości. Wewnątrz beleczek widać
osteocyty, a na powierzchni liczne osteoblasty
Beleczki kostne powiększają się i zlewają, tworząc
grubowłóknistą kość splotowatą.
Wkrótce przed urodzeniem kość grubowłóknista jest
niszczona przez osteoklasty, a na jej miejscu osteoblasty
wytwarzają blaszki kości drobnowłóknistej.




W zewnętrznych częściach modelu kości płaskiej nowo
powstające blaszki mają kształt koncentrycznych rurek
zawierających naczynia krwionośne, włókno nerwowe i
tkankę mezynchymatyczną;
Struktury takie noszą nazwę osteonów pierwotnych, czyli
pierwotnych systemów Haversa .
Osteoblasty powstające z komórek tkanki
mezenchymatycznej odkładają kolejne blaszki,
przyczyniając się do utworzenia osteonów wtórnych; czyli
wtórnych systemów Haversa
Osteony wtórne wypełniają przestrzeń zewnętrznych
części kości płaskich, leżąc prostopadle do jej powierzchni.



Między zewnętrznymi częściami kości płaskiej zbitej
znajduje się śródkoście (diploe), zbudowane z
nieregularnie ułożonych blaszek kostnych.
Między blaszkami jest dużo jamek szpikowych.
Kościotworzenie na podłożu łącznotkankowym kości
czaszki, kości twarzowych i obojczyka rozpoczyna się
między 7 a 12 tygodniem życia płodowego i kończy się
pod koniec życia płodowego lub wkrótce po urodzeniu.
Kostnienie na podłożu chrzęstnym – proces
przekształcania chrząstki w kość, prowadzący do
wzrostu kości, głównie na długość (wszystkie kości
długie, płaskie, kręgi , kości podstawy czaszki).
 Siódmy tydzień życia płodowego – komórki
chrzęstne chondroblasty, chondrocyty wytwarzają ze
skupisk mezenchymy chrzęstny model kości
długich
 Dziewiąty tydzień życia płodowego – obwodowe
naczynia krwionośne wnikają w model chrzęstny i
indukują tworzenie osteoblastów
 Pierwotna kość gąbczasta przechodzi we wtórną
poprzez odkładanie tkanki kostnej na uwapnionej
macierzy chrzęstnej, pozostałej po resorpcji przez
osteoklasty.



Proces postępuje w kierunku nasad modelu chrzęstnego, a
tym samym oddala się od luźnej sieci beleczek kostnych,
które zawierają jądra uwapnionej chrząstki – powstaje
wyraźna linia wzrostu, która odpowiada płytce wzrostowej i
przylegającej części przynasady.
Płytki nasadowe są miejscami, w których się odbywa stary
wzrost kości na długość aż do okresu pokwitania.
Kościotworzenie na podłożu chrzestnym rozpoczyna się
wytworzeniem punktów kościotworzenia pierwotnych w
zawiązkach kości między 7 a 16 tygodniem życia płodowego.
Tylko w nielicznych kościach powstają w życiu płodowym
punkty kostnienia wtórne (np. w bliższej nasadzie kości
ramieniowej i w dalszej nasadzie kości udowej w 36 tygodniu
życia płodowego). W większości kości długich punkty
kostnienia wtórne powstają po urodzeniu.
WZROST KOŚCI




Kości długie rosną na długość dzięki stałym podziałom
komórek chrząstki w tej części płytki nasadowej, która jest
skierowana ku nasadzie.
Natomiast w części płytki nasadowej skierowanej ku
trzonowi kości następuje niszczenie chrząstki i odkładanie
kości.
W ten sposób płytka nasadowa przesuwa się, nie
zmieniając swojej grubości, a jej przemieszczanie wyznacza
tempo wzrostu kości na długość.
U kobiet, ok. 18 roku życia i u mężczyzn ok. 20 roku życia
następuje połączenie nasady z trzonem wskutek zaniku
płytki nasadowej. Hamuje to wzrost szkieletu.








Zwiększanie średnicy kości, czyli wzrost kości na szerokość, odbywa
się dzięki odkładaniu kości przez osteoblasty okostnej z
jednoczesnym jej niszczeniem od strony jamy szpikowej.
Wzrost kości płaskiej powstającej na podłożu łącznotkankowym
odbywa się na jej obwodzie. Biorą w nim udział osteoblasty
powstające z tkanki mezenchymatycznej ciemiączek (fonticuli).
W ten sposób zwiększa się kość płaska, wzrastając promieniście w
wielu kierunkach.
Ciemiączka stopniowo zmniejszają się, zanikając przed 2 rokiem
życia.
Między kośćmi płaskimi pozostają wąskie rozstępy [suturae),
wypełnione tkanką łączną właściwą, w której obrębie zachodzi
kościotworzenie w miarę zwiększania się jamy czaszki,
Około 30 roku życia następuje ostateczne zarośnięcie szwów i
wytworzenie kościozrostu (synostosis).
Wzrost kości płaskiej na grubość odbywa się przez nakładanie kości z
udziałem osteoblastów okostnej od strony zewnętrznej z
jednoczesnym niszczeniem kości przez osteoklasty od strony
przeciwnej.
Taki sam mechanizm prowadzi do zmian krzywizny kości płaskich
między urodzeniem a pokwitaniem.
Pobudzanie wzrostu kości.
 Pobudzenie wzrostu chrząstki nasadowej, a tym
samym wzrostu kości długich i wzrostu całego ciała
można uzyskać u dzieci przez podawanie hormonu
wzrostu (STH) lub somatomedyny C = IGF I
(Insulinopodobny czynnik wzrostu ).
 Hormony te podawane in vivo wydatnie zwiększają
proliferację komórek chrząstki nasadowej oraz
przyspieszają wydzielanie składników istoty
międzykomórkowej chrząstki – proteoglikanów i
kolagenu. Prowadzi to do wzrostu całego ciała.

UNACZYNIENIE KOŚCI
Krew dociera do kości długich przez 1 lub 2 tętnice
odżywcze trzonu, tętnice przynasadowe i nasadowe.
 Tętnice odżywcze tworzą po wewnętrznej stronie
śródkostnej liczne anastomozy z tętnicami
przynasadowymi i dają dwa rodzaje odgałęzień:
obwodowe (kostne) i środkowe (szpikowe).
 Obwodowe odgałęzienia rozpadają się na naczynia
włosowate wchodzące do kanałów Volkmanna i
dochodzące do kanałów Haversa.
 Przepływ krwi w tych naczyniach jest powolny.
 W kości i szpiku nie ma naczyń limfatycznych.

UNACZYNIENIE
KOŚCI
WŁAŚCIWOŚCI BIOLOGICZNE I FIZYCZNE
KOŚCI
Masa kości zmienia się w ciągu całego życia
człowieka.
Zazwyczaj największą masę kości osiągają między
20 a 30 rokiem życia, przy czym masa ta pozostaje
stała (okres konsolidacji) do około 40 roku życia.
 Ciężar kośćca niemacerowanego (wraz ze szpikiem
kostnym) wynosi około 12 kg u mężczyzny i około
10 kg u kobiety, czyli waha się od 10 do 20%
ciężaru ciała.
 Po 40 r.ż. czynniki związane z wiekiem powodują,
że masa kości w różnym stopniu maleje.
 Szczególnie duży ubytek występuje u kobiet w
czasie menopauzy, co związane jest ze
zmniejszeniem stężenia estrogenu (typowy objaw
występujący w tym okresie życia kobiety).

REMODELOWANIE KOŚCI




Zarówno kość gąbczasta, jak i kość zbita podlegają stałej
przebudowie przez całe życie osobnicze.
Proces ten nazywamy przebudową wewnętrzną tkanki
kostnej (ang. remodeling).
Proces przebudowy wewnętrznej ma charakter
cykliczny i odbywa się w ściśle określonych miejscach
szkieletu, zwanych jednostkami przebudowy kości, w
których zachodzi proces resorpcji i kościotwórczy.
Rocznie odnowie poddawane jest w ten sposób 5-10%
całej masy szkieletu człowieka
REMODELOWANIE KOŚCI

Kiedy masa kości jest największa i zarazem stała, tkanka
kostna ulega stałemu, powolnemu odtwarzaniu
/remodelowaniu. Proces ten zachodzi w odpowiedzi na
nacisk mechaniczny, sygnały hormonalne, a także
prawdopodobnie cytokiny (ryc.).
REMODELOWANIE KOŚCI




Ten skomplikowany proces, polegający na resorpcji, a
następnie odbudowywaniu tkanki, zachodzi w podstawowych
jednostkach wielokomórkowych i wymaga komunikacji między
trzema rodzajami komórek kości.
Nacisk mechaniczny jest wyczuwany przez osteocyty, które w
odpowiedzi wysyłają sygnały do osteoblastów znajdujących się
na powierzchni kości (używając w tym celu długich wypustek
cytoplazmatycznych).
Wydzielane przez osteoblasty cytokiny, takie jak czynnik
martwicy nowotworu , interleukina 1, interleukina 6 oraz
insulinopodobny czynnik wzrostu 1, powodują powstawanie
osteoklastów z krążących monocytarnych prekursorów i ich
umiejscawianie się na powierzchni kości.
Komórki te rozpoczynają wytrawianie jamek w dojrzalej kości.
REMODELOWANIE KOŚCI
REMODELOWANIE KOŚCI




Osteoklasty przyczepiają się do naruszonej powierzchni
kości i wydzielają kwas rozpuszczający nieorganiczną część
macierzy kości oraz proteazy lizosomowe (m.in.
kolagenazy,) hydrolizujące organiczną część macierzy.
Erozja kości ogranicza się do obszaru o naruszonej
powierzchni.
W kolejnym etapie do miejsca resorpcji napływają
makrofagi i czyszczą powierzchnię, przygotowując ją do
formowania nowej tkanki.
Polega to na usunięciu martwych komórek, pozostałości
kolagenu i białek niekolagenowych oraz utworzeniu
warstwy cementu pozwalającej na umocowanie nowego
osteoidu.
REMODELOWANIE KOŚCI
REMODELOWANIE KOŚCI







W procesie resorpcji uwalniane są z kości cytokiny, zdeponowane w tkance w
czasie jej tworzenia.
Stymulują one różnicowanie się prekursorowych komórek macierzystych w
osteoblasty oraz kształtowanie nowego osteoidu na warstwie cementu
pokrywającego miejsce wcześniejszej resorpcji.
Mineralizacja nowego osteoidu wymaga punktu zaczepienia (ogniska), a więc
po resorpcji następuje tworzenie nowej tkanki.
Rozpoczęcie mineralizacji polega na wytworzeniu przez osteoblasty
pęcherzyków zawierających alkaliczną fosfatazę i małe kryształki
hydroksyapatytu.
W pęcherzykach tych dochodzi do koncentracji wapnia i fosforanów, co
powoduje wzrost kryształów, a ostatecznie rozerwanie pęcherzyków i
uwolnienie ich treści i grudek hydroksyapatytu do macierzy kolagenowej.
Funkcją fosfatazy alkalicznej jest hydroliza fosforanów organicznych obecnych
w komórce.
W końcowych etapach mineralizacji igiełkowate kryształy hydroksyapatytu
układają się wzdłuż włókien kolagenowych - tworzy się zwapniały kolagen
charakterystyczny dla dojrzałych kości.
REMODELOWANIE KOŚCI
REMODELOWANIE KOŚCI
Opisany proces remodelowania niezbędny do utrzymania
integralności dojrzałej tkanki kostnej i nie prowadzi do zmian
jej masy.
 Po osiągnięciu wieku około 40 lat następuje demineralizacja
kości (szczególnie u kobiet podczas i bezpośrednio po
menopauzie).
 Nie obserwujemy wówczas sprzężenia resorpcji z tworzeniem
nowej tkanki, mineralizowana tkanka jest słabsza i mniej
zwarta, a jej uszkodzone części są raczej przemieszczane niż
resorbowane.
 Zmniejszona masa kości i ich zaburzona mikrostruktura może
powodować pękanie i zwiększać ryzyko złamań.
Schorzenie takie nazywamy osteoporozą.
Ryzyko złamań, dotyczące w sposób szczególny główki kości
udowej i nadgarstka, zwiększa się wraz z wiekiem.
Składnik organiczny (oseina) daje kościom duży
stopień sprężystości, a komponenta nieorganiczna
(sole wapnia i fosforu) twardość i wytrzymałość na
ciśnienie i rozciąganie.
 Wytrzymałość kości na ciśnienie wynosi od 12,5
do 17 kg na 1 mm2 powierzchni, a na rozciąganie
od 9 do 12 kg na 1 mm2,
 Np. kość udowa wytrzymuje siłę ciśnienia około
7780 kg, a siłę rozciągania około 5600 kg.
 Znacznie mniej odporne są kości ludzkie na
działanie sił poprzecznych — wyginanie, np. kość
udowa łamie się przy obciążeniu poprzecznym
wynoszącym około 380 kg.




Pomimo tak dużej twardości i wytrzymałości, kości są
plastyczne, czyli są podatne na kształtujący wpływ
sąsiednich narządów.
Przykładem tej plastyczności mogą być bruzdy
żłobione na powierzchni kości przez naczynia i nerwy,
różnego rodzaju wyniosłości i wgłębienia na skutek
działania mięśni szkieletowych, kształt jamy
mózgoczaszki będącej negatywem rozwijającego się
w niej mózgowia itd.
Kości mają również zdolność regeneracji na skutek
kościotwórczej działalności okostnej, którą zachowują
w zasadzie do końca życia ustroju, są również
narządem krwiotwórczym: szpik kostny wytwarza
czerwone i białe ciałka krwi.
KSZTAŁT KOŚCI
Pod względem kształtu, kości szkieletu ludzkiego
dzielimy na:
 długie,
 płaskie,
 krótkie,
 różnokształtne
 pneumatyczne.
KOŚCI DŁUGIE



W kościach długich (ossa longa) długość jest
większa od dwu pozostałych wymiarów —
szerokości i grubości.
Do tej grupy należą głównie kości kończyn, np.:
kość ramienna, promieniowa, łokciowa, udowa,
piszczelowa, strzałkowa itd.
Kości te mają część środkową - trzon (corpus),
oraz dwa, zwykle zgrubiałe końce (nasady):
bliższy lub górny (extremitas proximalis s.
superior) i dalszy albo dolny (extremitas distalis
s. inferior).
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
KOŚCI DŁUGIE




Trzon ma jamę szpikową (cavum medullare),
zawierającą szpik kostny.
W miejscu, w którym koniec kości łączy się z sąsiednią
kością w sposób ruchomy, znajduje się powierzchnia
stawowa pokryta chrząstką stawową.
U osobników młodych końce kości długich są połączone
z trzonem chrząstką nasadową (cartílago epiphysialis) i
noszą nazwę nasad (epiphysis).
Chrząstka nasadowa umożliwia w tym wieku wzrost
kości na długość. Około 20 roku życia chrząstka
nasadowa zanika, a istoty kostne trzonu i nasad zrastają
się ze sobą.
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM

Koniec –
/nasada/bliższy
lub górny

Trzon

Koniec dalszy albo
dolny
KOŚCI DŁUGIE
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
KOŚCI KRÓTKIE
(ossa brevia)
 mniej więcej
równomiernie
rozwinięte we
wszystkich
trzech
kierunkach,
 np. kości
nadgarstka lub
stępu.

KOŚCI KRÓTKIE

Kości stępu
Kości krótkie
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
KOŚCI PŁASKIE
(ossa plana)
 mają dużą
powierzchnię przy
bardzo małej
grubości,
 kości sklepienia
czaszki, łopatka,
kości biodrowe

Kość biodrowa
Kości sklepienia czaszki
Łopatka
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
KOŚCI RÓŻNOKSZTAŁTNE


(ossa multiformia)
występują jako różnej postaci bryły, których nie można
opisać trzema podstawowymi wymiarami, przykładem
są kręgi.
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
KOŚCI PNEUMATYCZNE


Niektóre kości czaszki, jak kość sitowa, klinowa, czołowa,
skroniowa i szczęki zawierają wewnątrz przestrzenie
wysłane błoną śluzową
i wypełnione powietrzem.
Kości te nazywamy pneumatycznymi (ossa pneumatica),
a wewnętrzne jamy najczęściej zatokami.
Zatoka szczękowa
POŁĄCZENIA KOŚCI
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
POŁĄCZENIA KOŚCI
Połączenia między kośćmi szkieletu występują
w organizmie w dwu postaciach:
1. połączenia ścisłe, czyli nieruchome, które
zależnie od rodzaju tkanki zespalającej kości,
dzielimy na:
a. więzozrosty,
b. chrząstkozrosty
c. kościozrosty
2. połączenia wolne, ruchome, czyli stawy.
POŁĄCZENIA KOŚCI – ŚCISŁE - WIĘZOZROST (SYNDESMOSIS),
a. Więzozrost lub inaczej połączenie włóknistej (junturae
fibrosae), występuje w trzech postaciach:
1. więzozrostu włóknistego (syndesmosis
fibrosa) utworzonego przez włókna
klejodajne, np. błony międzykostne
przedramienia i goleni;
WIĘZOZROST WŁÓKNISTY :
BŁONY MIĘDZYKOSTNE
PRZEDRAMIENIA I GOLENI;
POŁĄCZENIA KOŚCI – ŚCISŁE - WIĘZOZROST (SYNDESMOSIS),
a. Więzozrost lub inaczej połączenie włóknistej (junturae
fibrosae), występuje w trzech postaciach:
2. więzozrostu sprężystego (syndesmosis elastica), w
którym elementem łączącym kości są włókna
sprężyste, elastyczne, nadające tkance żółte
zabarwienie, np. więzadła żółte rozpięte między
łukami kręgów;
WIĘZOZROST SPRĘŻYSTY - WIĘZADŁA ŻÓŁTE
a = Ligamentum flavum
b = Supraspinous ligament
c = Interspinous ligament
POŁĄCZENIA KOŚCI – ŚCISŁE - WIĘZOZROST (SYNDESMOSIS),
a. Więzozrost lub inaczej połączenie włóknistej (junturae
fibrosae), występuje w trzech postaciach:
3. szwów (suturae), w których włókna łączące kości są
bardzo liczne i krótkie (około 0,5 mm), a połączenia
niezwykle mocne.
POŁĄCZENIA KOŚCI – WIĘZOZROST - SZWY
W zależności od ukształtowania brzegów łączących kości
wyróżnia się:
1. szew piłowaty (sutura serrata), w którym nieregularne
brzegi jednej kości wchodzą we wgłębienie drugiej; jest
to najmocniejsze, a zarazem najczęstsze połączenie kości
sklepienia czaszki, np. kości czołowej z kośćmi
ciemieniowymi, łuski kości potylitycznej z kośćmi
ciemieniowymi, kości ciemieniowych między sobą;
szew piłowaty
szew łuskowy
szwy piłowate:
wieńcowy
strzałkowy
węgłowy
POŁĄCZENIA KOŚCI – WIĘZOZROST - SZWY
W zależności od ukształtowania brzegów łączących kości
wyróżnia się:
2. szew gładki albo prosty (sutura plana s. levis) jest
połączeniem dwu kości, których brzegi są prawie
proste, np. połączenie wyrostków podniebiennych
kości szczęki;
szew gładki =prosty: przykładem jest szew podniebienny łączący wyrostki podniebienne
szczęk ze sobą, oraz blaszki poziome kości podniebiennych również ze sobą; szew
podniebienny poprzeczny łączący tylne brzegi wyrostków podniebiennych szczęk z brzegami
przednimi blaszek poziomych kk. podniebiennych
POŁĄCZENIA KOŚCI – WIĘZOZROST - SZWY
W zależności od ukształtowania brzegów łączących kości
wyróżnia się:
3. szew łuskowy (sutura squamosa) przebiega nie
prostopadle, lecz skośnie do powierzchni kości; w tym
połączeniu brzegi kości zachodzą na siebie
dachówkowato (lub jak łuski na rybie), np. łuska kości
skroniowej na kość ciemieniową;
szew piłowaty
szew łuskowy
POŁĄCZENIA KOŚCI – WIĘZOZROST - SZWY
W zależności od ukształtowania brzegów łączących kości
wyróżnia się:
4. wklinowanie (gomphosis), jest rodzajem szczególnego
umocowania zębów w szczękach i żuchwie; korzenie
zęba tkwią w zębodole, podobnie jak gwóźdź
(gomphos) w desce.
Wklinowanie (jest to okrężny układ drobnych
więzadełek mocujących korzeń zęba).
SZWY


Szwy we wczesnym okresie życia umożliwiają,
proporcjonalnie do wzrostu mózgowia, powiększanie
mózgoczaszki.
Z chwilą zakończenia powiększania masy mózgowia, szwy
ulegają powolnemu kostnieniu i zanikowi.
POŁĄCZENIA KOŚCI - CHRZĄSTKOZROSTY
b. Połączenia chrzęstne (juncture cartilagineae) są to połączenia kości
chrząstką szklistą lub włóknistą.
 Chrząstkozrosty są częstym połączeniem kości w okresie rozwoju
organizmu, na przykład między trzonem a nasadami kości długich.
 Połączenie kości za pomocą chrząstki szklistej określa się mianem
chrząstkozrostu (synchondrosis), np. chrząstkozrost klinowopotyliczny,
 Za pomocą chrząstki włóknistej - spojeniem (symphysis), np.
spojenie łonowe, łączące kości łonowe miednicy, poł. między żebrami
i mostkiem oraz między kręgami.
c.
W miarę dojrzewania ustroju większość chrząstkozrostów przekształca
się w kościozrosty, (synostosis).
POŁĄCZENIA KOŚCI - CHRZĄSTKOZROSTY
Chrząstkozrosty :
 Występują głównie na podstawie czaszki (basis cranii). Ulegają kostnieniu po
25 roku życia.
a). chrząstkozrost klinowo-skalisty (synchondrosis sphenopetrosa) pomiędzy
brzegiem tylnym skrzydła większego k. klinowej i brzegiem przednim piramidy
k. skroniowej.
b). chrząstkozrost skalisto-potyliczny (synchondrosis petrooccipitalis) pomiędzy
brzegiem tylnym piramidy k. skroniowej a częścią podstawną k. potylicznej.
c). chrząstkozrost klinowo-potyliczny (synchondrosis sphenooccipitalis) pomiędzy
tylną powierzchnią trzonu k. klinowej i częścią podstawną k. potylicznej.
d). chrząstkozrosty śródpotyliczne (synchondroses intraoccipitales) - przednie,
pomiędzy częścią podstawną k. potylicznej i częściami bocznymi tej kości;
tylne, między częściami bocznymi k. potylicznej i łuską k. potylicznej. Kostnieją
ok. 6-go roku życia.

Połączenie za pomocą chrząstki włóknistej – spojenie (symphysis): spojenie łonowe

Kościozrost - kość
krzyżowa

Kresy poprzeczne
POŁĄCZENIA KOŚCI

Przesuwalność lub ruchomość kości względem siebie w
połączeniach ścisłych jest nieznaczna - równa zeru w
kościozrostach, w chrząstkozrostach zależy od rodzaju,
grubości i podatności warstwy chrzestnej na ucisk.
Największa, chociaż również nieznaczna, jest w
więzozrostach sprężystych.
POŁĄCZENIA KOŚCI – WOLNE
2. Stawy, czyli połączenia maziowe (articulationes s.
juncturae synoviales), są najbardziej ruchomymi
połączeniami kości, a jednocześnie najbardziej
złożonymi.
 Każdy staw wolny składa się z:
1. powierzchni stawowych,
2. torebki stawowej
3. jamy stawowej.
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
POŁĄCZENIA KOŚCI – STAWY - POWIERZCHNIE STAWOWE






Powierzchnie stawowe (facies articulares) są to zazwyczaj
gładkie powierzchnie dwu lub więcej kości, które się ze sobą
stykają.
Powierzchnie stawowe mogą przyjmować rozmaity kształt
krzywizny, zależnie od ruchu dokonywanego w danym stawie,
Zazwyczaj powierzchnia stawowa jednej kości jest wypukła nazywamy ją główką stawową
druga stanowi jej negatyw - jest wklęsła – nazywana panewką
Każda z powierzchni jest pokryta najczęściej chrząstką szklistą
(rzadziej chrząstką włóknistą), zwaną chrząstką stawową
(cartílago articularis).
Chrząstka stawowa ma zwykle grubość od 0,5 do 3 mm, jest
bardzo gładka i odporna na ciśnienie i tarcie, chroni
powierzchnie stawowe przed uszkodzeniem.
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
Staw łokciowy
Powierzchnie stawowe:
Główka stawowa
Panewka stawowa
STAWY - TOREBKA STAWOWA


Torebka stawowa (capsula articularis) łączy
powierzchnie stawowe kości, tworząc jednocześnie
łącznotkankową osłonę stawu – łączy i ustala położenie
kości w stawie; odżywia staw oraz wytwarza płyn
stawowy.
Składa się ona z dwóch warstw:
1. zewnętrznej – włóknistej
2. wewnętrznej - maziowej.
STAWY - TOREBKA STAWOWA
Błona włóknista (membrana fibrosa)
 zawiera włókna klejodajne i małą liczbę włókien
elastycznych.
 Włókna te przebiegają przeważnie równolegle do
siebie lub częściowo krzyżują się, przechodząc w
okostną w miejscu przyczepu.
 Zewnętrzne, wzmacniające wiązki włókien
nazywamy więzadłami (ligamento).
Wpływają one na rodzaj i zakres ruchów w danym
stawie.
Torebka stawowa stawu łokciowego
Błona włóknista
Wzmacniające wiązki włókien - więzadła
STAWY - TOREBKA STAWOWA

Błona maziowa (membrana synovialis), cienka,
delikatna, bogato unaczyniona i unerwiona na
powierzchni wewnętrznej, zwróconej do jamy
stawowej, pokryta jest komórkami
łącznotkankowymi, które wydzielają maź
stawową (synovia).
STAWY - TOREBKA STAWOWA





Maź stawowa jest gęstym, ciągnącym się płynem,
zawierającym wodę, mucynę i kuleczki tłuszczu.
Maź stanowi bardzo ważny składnik stawu, bez którego nie
może on prawidłowo działać
Zadaniem mazi, która pokrywa powierzchnie stawowe i
jest jakby naturalnym smarem stawu, jest zmniejszenie do
minimum tarcia w czasie przesuwania się powierzchni
stawowych względem siebie.
Ponadto jej przylepność (adhaesio) ma udział w ścisłym
przyleganiu do siebie powierzchni stawowych.
Błona maziowa może tworzyć liczne fałdy i uwypuklenia
zarówno do wewnątrz jamy stawowej, jak i na zewnątrz
torebki. .
STAWY - TOREBKA STAWOWA
Do wnętrza jamy stawowej mogą wpuklać się
kosmki i fałdy maziowe powiększające wewnętrzną
powierzchnię błony maziowej.
 Na zewnątrz jamy błona maziowa może tworzyć
uchyłki, zwane kaletkami maziowymi (bursae
synoviales), które ułatwiają ślizganie się mięśni lub
ścięgien.
 Mają postać zbudowanego z tkanki łącznej worka o
pęcherzykowatym kształcie, zwykle komunikują się
z jamą stawową i wytwarzają maź stawową
 Mogą być podzielona na osobne komory, zarówno
całkowicie, jak i częściowo.

STAWY - JAMA STAWOWA
Jama stawowa (cavum articulare) w stawie czynnym
jest szczelinowatą przestrzenią występującą między
powierzchniami stawowymi, która przyżyciowo
wypełniona jest mazią.
 Wytwarza ją torebka stawowa otaczając końce kości,
 Przestrzeń wewnątrz torebki stawowej jest bardzo
wąska, ponieważ poszczególne części stawu, pod
wpływem ciśnienia atmosferycznego i napięcia
mięśni, ściśle do siebie przylegają.

Staw łokciowy
Od przodu
Przyśrodkowo
Pracownia Multimedialna Zakładu Anatomii UJ CM
Staw ramienny
STAWY
W niektórych stawach oprócz składników głównych mogą
znajdować się elementy uzupełniające, takie jak:
 obrąbek stawowy (labrum glenoidale) powiększający i
pogłębiający panewkę, np. w stawie ramiennym;
Staw ramienny
Obrąbek stawowy
STAWY
W niektórych stawach oprócz składników głównych mogą
znajdować się elementy uzupełniające, takie jak:
 chrząstka śródstawowa (discus articularis) dopasowująca
powierzchnie stawowe, a również dzieląc staw na dwie
komory wzbogaca lub zwiększa jego ruchomość, np. staw
mostkowo-obojczykowy, staw skroniowo-żuchwowy;
Staw mostkowo-obojczykowy
chrząstka śródstawowa
Staw promieniowo-łokciowy dalszy
Krążek stawowy
STAWY
W niektórych stawach oprócz składników głównych mogą
znajdować się elementy uzupełniające, takie jak:
 łąkotki stawowe (meniscus articulares), które podobnie
jak krążki dzielą staw i wyrównują nie dopasowane
powierzchnie oraz służą jako przesuwalne powierzchnie
stawowe, np. staw kolanowy.
Staw kolanowy
Łąkotki stawowe
Staw łokciowy
Więzadła stawowe
PODZIAŁ STAWÓW
PODZIAŁ STAWÓW ze względu na:
A. Ilość elementów budujących dany staw (pod względem
morfologicznym)
B. Kształt powierzchni stawowych
C. Ruchomość (ilość osi ruchu)
A. Podział stawów pod względem
morfologicznym:
1. stawy proste (articulatio simplex)
2. stawy złożone (articulatio composita).
A. Podział stawów pod względem
morfologicznym:
1. Stawy proste
W stawie prostym łączą się ze sobą dwie kości,
np. staw ramienny (łopatka z kością ramienną), staw biodrowy
(kość miedniczna z kością udową), stawy śródręcznopaliczkowe (kość śródręcza z bliższym paliczkiem), stawy
międzypaliczkowe (dwie kości paliczkowe) itd.,
A. Podział stawów pod względem
morfologicznym:
2. Stawy złożone
W stawach złożonych łączą się trzy lub większa liczba kości,
np. staw łokciowy (kości ramienna, promieniowa
i łokciowa), staw promieniowo-nadgarstkowy (kość
promieniowa i trzy kości szeregu bliższego nadgarstka łódeczkowata, księżycowata i trójgraniasta), staw kolanowy
(kość udowa, piszczelowa oraz rzepka) itd.
A. Podział stawów pod względem
morfologicznym:

Jeżeli przy wykonywaniu jakiegoś ruchu
równocześnie zaangażowane są dwa lub więcej
stawów, to stawy takie nazywamy sprzężonymi,
np. ruch nawracania i odwracania przedramienia
wraz z ręką zachodzi jednocześnie w stawach
promieniowo-łokciowym bliższym i dalszym.
B. Podział stawów ze względu na kształt
powierzchni stawowych:

Ze względu na ukształtowanie powierzchni stawowych
i rodzaj wykonywanych ruchów, odróżniamy stawy
1. jednoosiowe,
2. dwuosiowe
3. wieloosiowe,
czyli stawy o jednym, dwóch lub trzech stopniach
swobody ruchów
1. Do stawów jednoosiowych zaliczamy:
a. staw zawiasowy
b. staw obrotowy
c. staw śrubowy
A. Staw zawiasowy
(ginglymus)



Przykładem mogą być stawy
międzypaliczkowe.
ma główkę stawową kształtu
wycinka walca,
a panewka jest przybliżonym
negatywem głowy.
W stawie tym mogą zachodzić
ruchy zginania
i prostowania wokół osi
prostopadłej do długiej osi
kości.
B. Staw obrotowy articulatio trochoidea



ma cylindrycznie
ukształtowaną główkę, której
powierzchnia boczna styka się
z panewką.
Głowa obraca się w panewce
jak oś w łożysku, czyli
równolegle do długiej osi
kości,
np. ruch obrotowy w stawie
promieniowo-łokciowym
bliższym.
C. Staw śrubowy



articulatio cochlearis
uważany jest za odmianę
stawu jednoosiowego, ruch
obrotowy wokół osi podłużnej
łączy się bowiem w tym stawie
z równoczesnym ruchem
posuwistym (postępowym)
wzdłuż tej osi — podobnie jak
przy wkręcaniu śruby.
Ruch taki zachodzi w stawie
szczytowo-obrotowym
pośrodkowym. W ruchu
obrotowym kręgu szczytowego
wokół zęba kręgu obrotowego,
odbywa się równocześnie ruch
śrubowy wzdłuż zęba.
2. Stawy dwuosiowe
Do stawów dwuosiowych zaliczamy
a. staw kłykciowy (eliptyczny)
b. staw siodełkowy
A. STAW KŁYKCIOWY articulatio condylaris





ma główkę stawową eliptyczną (jajowatą), czyli wypukłą,
zarówno w długiej, jak i krótkiej osi.
Panewka stawowa jest w obu osiach wklęsła.
Staw ma dwie osie prostopadłe do siebie, wokół których
odbywają się ruchy.
Przykładem może być staw promieniowo-nadgarstkowy,
w którym zachodzą ruchy zginania dłoniowego,
prostowania i zginania grzbietowego oraz przywodzenia
i odwodzenia lub inaczej zginania łokciowego i
promieniowego ręki.
Z połączenia wszystkich ruchów podstawowych powstaje
złożony ruch obwodzenia ręki.
Staw elipsoidalny (kłykciowy) –
główka stawowa na przekroju ma
kształt eliptyczny
B. STAW SIODEŁKOWY articulatio sellaris


ma obie powierzchnie stawowe ukształtowane w formie
siodła, tzn. wypukłe w jednej płaszczyźnie, a wklęsłe w
drugiej, prostopadłej do poprzedniej. Jedno siodełko jest
tutaj jeźdźcem" dla drugiego.
Ruch w tym stawie można przyrównać do ruchu jeźdźca
na koniu: ku przodowi i tyłowi oraz z boku na bok.
Staw siodełkowy – obie powierzchnie stawowe mają kształt siodła

Typowym przykładem jest staw
nadgarstkowo-śródręczny kciuka,
w którym można przywodzić,
odwodzić, przeciwstawiać i
odprowadzać kciuk. Skojarzenie
wszystkich ruchów pozwala na
ruch obwodzenia.
3. Stawy wieloosiowe

Do stawów wieloosiowych zalicza się stawy kuliste
(articulationes spheroidaeae), w których główka stawowa
jest mniejszym lub większym wycinkiem kuli (1/3 - 2/3).
3. Stawy wieloosiowe

W zależności od wielkości powierzchni oraz głębokości
panewki, stawy kuliste można podzielić na:
 stawy kuliste wolne, np. staw ramienny, w którym
panewka jest mała i lekko wklęsła, a staw charakteryzuje
duża obszerność ruchów,

stawy kuliste panewkowe, w których większa i głębsza
panewka obejmuje znaczną część główki ograniczając
jednocześnie zakres ruchów, np. staw biodrowy.
3. Stawy wieloosiowe
Ruchy w stawach kulistych mogą odbywać się wokół
dowolnych osi.
 W stawach kulistych oprócz ruchów zasadniczych (zginania,
prostowania, odwodzenia, przywodzenia, nawracania i
odwracania) mogą również zachodzić ruchy złożone,
np. zginanie i odwodzenie, prostowanie i nawracanie itd.

Staw kulisty wolny – staw ramienny
powierzchnia stawowa główki stanowi
wycinek kuli, a panewka jest mała
Staw kulisty panewkowy –
główka stawowa jest objęta panewką
poza równik
STAWY PŁASKIE





articulationes planae
płaskie lub prawie płaskie powierzchnie stawowe główki i panewki.
Ruchomość w tego rodzaju stawach jest nieznaczna, zależy jednak w
pewnym stopniu od napięcia torebek stawowych i więzadeł.
Intensywnie i systematycznie prowadzone ćwiczenia (zwłaszcza w wieku
dziecięcym i młodocianym) mogą doprowadzić do zwiększenia
ruchomości w tych stawach, można to zaobserwować u akrobatów,
gimnastyków czy tancerzy.
Wskutek ćwiczeń następuje znaczne rozluźnienie torebek stawowych i
aparatu więzadłowego. Sumowanie się nieznacznych nawet ruchów w
stawach płaskich pozwala np. na dostosowanie powierzchni stopy do
nierówności podłoża, a także na plastyczny uchwyt przedmiotów i
narzędzi ręką
Staw płaski –
powierzchnie stawowe są prawie równe
STAWY NIEREGULARNE


Stawy nieregularne - te stawy, których powierzchnie
stawowe są nietypowe.
Ruch w tych stawach jest możliwy dzięki włączeniu
chrząstki śródstawowej (np. staw mostkowoobojczykowy). Staw może w ten sposób uzyskać znaczną
ruchomość, zbliżoną do ruchomości stawu kulistego
wolnego.
Staw nieregularny –
trudno określić główkę i panewkę, np. staw mostkowo-obojczykowy



Dwie kości połączone ze sobą stawowo tworzą tzw. parę
biokinematyczną.
Szereg elementów kostnych powiązanych ze sobą w sposób
ruchomy (czyli kilka par biokinematycznych połączonych
kolejno) tworzy tzw. łańcuch stawowy, czyli
ruchomość poszczególnych ogniw takiego łańcucha
stawowego sumuje się, dzięki czemu zwiększa się
sumaryczny zakres ruchomość ostatniego członu łańcucha,
na przykład w kończynie górnej jej koniec dalszy osiąga
znacznie większy zakres ruchomości od końca bliższego.
Ponadto łańcuchy stawów (biokinematyczne) amortyzują
wstrząsy w czasie czynności lokomocyjnych (łańcuchy stawowe
kończyny dolnej oraz kręgosłupa).
ILOŚĆ OSI RUCHU

Stawy jednoosiowe (zawiasowy, obrotowy)

Stawy dwuosiowe (staw elipsoidalny, siodełkowy)

Stawy wieloosiowe (kulisty wolny i panewkowy)
Na kościach mogą znajdować się liczne wyniosłości i wgłębienia wytworzone przez
przyczepy mięśni albo przebiegające naczynia, nerwy lub ścięgna.
Najczęściej używane oznaczenia:













kłykieć - condylus
nadkłykieć - epicondylus
krętarz — trochanter
guz — tuber
guzek — tuberculum
guzowatość - tuberositas
kolec - spina
linia, kresa – linea
bruzda — sulcus
dół - fossa
dołek - fovea
głowa - caput
główka - capitulum










otwór — foramen
wcięcie — incissura
wydrążenie - cavitas
jama — cavum
szyja, szyjka - collum
grzebień — crista, pecten
szczelina — fissura
wycisk – impressio
kanał - canalis
panewka — acetabulum
Piśmiennictwo:
 Bochenek A. - Anatomia człowieka tom I, PZWL 2004
 Marecki Bogusław - Anatomia funkcjonalna, tom I, 2000
 Sobotta - Atlas anatomii człowieka, tom I i II
 Feneis, Dauber - Podręczny atlas anatomii
 McLaughlin D, Stamford J..- Fizjologia człowieka. Krótkie wykłady.
Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2008
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards