046_Szkola_Lwowosko_..

advertisement
Materiały pochodzą z Platformy
Edukacyjnej Portalu
www.szkolnictwo.pl
Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą być wykorzystywane przez jego Użytkowników wyłącznie
w zakresie własnego użytku osobistego oraz do użytku w szkołach podczas zajęć dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesyłanie, publiczne odtwarzanie
i wszelkie wykorzystywanie tych treści do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik można dowolnie modernizować na potrzeby własne oraz do wykorzystania
w szkołach podczas zajęć dydaktycznych.
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Myśliciel, August
Rodin
[E. Wójcicka - Romaniuk] edukacja filozoficzna, gimnazjum,
SZKOŁA LWOWSKO - WARSZAWSKA, CZĘŚĆ I I – lekcja 46
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
SZKOŁA LWOWSKO-WARSZAWSKA to grupa filozofów
polskich, uczniów K. Twardowskiego, działających w pierwszej
połowie XX w., hołdujących analizie filozoficznej języka jako
metodzie filozoficznej, znanych przede wszystkim z osiągnięć
logicznych.
Lwów
K. Twardowski
Warszawa
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Za pośrednictwem Twardowskiego szkoła
lwowsko-warszawska podlegała poważnemu
wpływowi ze strony brentanizmu:
1) teza Brentana, że treść aktów
mentalnych dana nam jest z oczywistością,
została zinterpretowana semiotycznie, tzn.
przekształcona w pogląd, że znaczenie wyrażeń
językowych jest całkowicie oczywiste dla
kompetentnego użytkownika języka;
2) zasada intencjonalności aktów
psychicznych znalazła wykładnię semiotyczną
jako teza, że wyrażenia językowe odnoszą się do
czegoś poza nimi.
Franz Brentano
Kazimierz Twardowski
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
K. Twardowski został profesorem filozofii na
Uniwersytecie Lwowskim w 1895 roku. Miał bardzo
ambitny program, chciał zaszczepić w Polsce filozofię w
nawiązaniu do idei swego nauczyciela, F. Brentana.
Główne punkty były następujące:
1) metoda filozofii jest taka sama jak innych nauk
empirycznych, w związku z tym filozof zobowiązany jest do
głoszenia tez jasnych i dobrze uzasadnionych;
2) podstawą filozofii jest psychologia deskryptywna, która
bada nie tyle tworzenie się zjawisk psychicznych, ile ich
treść;
3) charakterystyczną cechą zjawisk psychicznych jest ich
intencjonalność, tzn. skierowanie na przedmiot;
4) filozofia winna unikać zagadnień spekulatywnych
(Twardowski nazywał to „metafizycyzmem”);
5) filozofia winna być neutralna wobec światopoglądów,
np. religijnych czy politycznych.
K. Twardowski
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Bardzo złożona była sprawa wpływu fenomenologii na szkołę
lwowsko-warszawską, Ajdukiewicz i Czeżowski akceptowali husserlowską
teorię intencji znaczeniowej, a Leśniewski, Ajdukiewicz i Tarski znali i
rozwijali koncepcję kategorii znaczeniowych Husserla.
Gdy Ingarden został profesorem we Lwowie (1933), rozpoczął
tworzenie środowiska fenomenologicznego. Jednak większość zwolenników
szkoły lwowsko-warszawskiej odrzucała podstawowe tezy fenomenologii.
R. Ingarden
Prof. Izydora Dąmbska, doc. Danuta Gierulanka, prof. Roman Ingarden, Kraków, ok. 1962
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Z historycznego punktu widzenia najciekawszy i najważniejszy jest
stosunek szkoły lwowsko-warszawskiej do logicznego empiryzmu, jako że
polska szkoła analityczna bywa często postrzegana jako rodzaj
neopozytywizmu.
Twórcy logiki współczesnej: Gottlob Frege (1848-1925), Alfred Whitehead (1861-1947) i Bertrand Russell (1872-1970),
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Warszawska szkoła logiczna jest uważana za jedną z najważniejszych w
całej historii logiki. Odegrała znaczącą rolę w rozwoju logiki matematycznej.
Łukasiewicz wynalazł beznawiasową notację logiczną (symbolika polska,
symbolika Łukasiewicza). Łukasiewicz i jego uczniowie przeprowadzili
wielostronne badania nad rachunkiem zdań (formalizacja, aksjomatyzacje,
częściowe systemy teorii dedukcji, twierdzenia metalogiczne).
Jaśkowski opracował metodę dedukcji naturalnej, tj. wnioskowania
posiłkującego się tylko regułami i założeniami, ale bez aksjomatów.
Jaśkowski, Łukasiewicz, Tarski i Wajsberg ustalili wiele faktów
dotyczących logiki intuicjonistycznej, m.in. jej związek z topologią. Badano logiki
modalne, a Jaśkowski zbudował pierwszy system logiki parakonsystentnej.
Tarski odkrył metodę eliminacji kwantyfikatorów, wykazał, że pojęcie
prawdy arytmetycznej nie jest definiowalne w arytmetyce i uzyskał wiele
fundamentalnych wyników na temat szczegółowych teorii matematycznych.
Niektóre rezultaty i koncepcje miały wyraźną motywację filozoficzną. Na
pierwszym miejscu trzeba tu wymienić semantyczną definicję prawdy podaną
przez Tarskiego. Jest to zapewne jeden z najważniejszych rezultatów uzyskanych
w szkole lwowsko-warszawskiej.
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Logiki wielowartościowe Łukasiewicza są powszechnie znanym osiągnięciem
logików ze szkoły lwowsko-warszawskiej o znaczeniu filozoficznym. Uważał, że logika
klasyczna, w szczególności – metalogiczna zasada dwuwartościowości, nieuchronnie
prowadzą do fatalizmu. Wyjściem było więc przypisanie zdaniom o przyszłości trzeciej
wartości logicznej, Łukasiewicz zaczął od logiki trójwartościowej, potem uogólnił ją do
logiki o dowolnej (także nieskończonej) liczbie wartości logicznych.
Jan Łukasiewicz
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Kolejnym ważnym przykładem konstrukcji
logicznych o znaczeniu ogólnofilozoficznym
pochodzącym ze szkoły lwowsko-warszawskiej są
systemy Leśniewskiego.
Zbudował on trzy takie rachunki:
• prototetykę (uogólniony rachunek zdań),
• ontologię (rachunek nazw)
• mereologię (teoria części i całości jako ogólna
logika klas),
które razem miały stanowić kompletny system
podstaw całej wiedzy, w szczególności podstaw
matematyki.
Stanisław Leśniewski
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Mówiąc o logice w szkole lwowsko-warszawskiej trzeba wspomnieć o
badaniach w zakresie historii logiki. Łukasiewicz sformułował specjalny
program badawczy w tym względzie.
Uważał, że zachodzi ciągłość dziejów logiki od Arystotelesa do naszych
czasów. Trzeba więc spoglądać na logikę dawną jako na antycypację tego, co
działo się później, a nie traktować jej jako pasma błędów. Dokonał też
formalizacji i interpretacji logicznego systemu Arystotelesa, włącznie z jego
logiką modalną.
Ukoronowaniem tych badań stała się monumentalna historia logiki
napisana przez Bocheńskiego, która jest pierwszym opracowaniem całości
dziejów logiki z punktu widzenia współczesnego stanu badań.
Jan Łukasiewicz
Józef Maria Bocheński
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Alfred Tarski (1901-1983) – polski matematyk i logik. Zajmował się wieloma
dziedzinami matematyki – między innymi: teorią mnogości, algebrą, metamatematyką, a
także logiką i filozofią.
Tuż przed wybuchem wojny wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie pozostał już do
końca życia. W latach 1939-1941 był wykładowcą Uniwersytetu Harvarda. W latach 1942-45
wykładał na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, a rok później dostał tam dożywotnia
posadę profesorską. W Berkeley stworzył wielki ośrodek logiki, prawdziwą mekkę, do której
pielgrzymowali logicy z całego świata.
Uznawany jest za jednego z najwybitniejszych i najbardziej znanych w świecie
Polaków, za jednego z największych logików w dotychczasowej historii ludzkości.
A. Tarski, Zdjęcie z indeksu, 1918
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Semantyczna definicja prawdy była szczególnym
przypadkiem opracowania podstaw semantyki jako
ścisłej teorii odnoszenia się języka do świata.
Zadanie to postawił Tarski, on też pierwszy uzyskał
wyniki, które stały się podstawą teorii modeli, jednego z
podstawowych działów współczesnej logiki. Tarski podał
też pierwszą precyzyjną definicję wynikania logicznego:
zdanie A wynika logicznie ze zbioru zdań X, gdy każdy
model zbioru zdań X jest też modelem zdania A.
Portret Alfreda Tarskiego, rysowany przez
Witkacego, 1936 r.
Z. Zawirski
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Kazimierz Ajdukiewicz (1890 - 1963)—
logik, filozof, matematyk, fizyk. Wywarł
znaczny wpływ na polską filozofię, logikę oraz
całą naukę i kulturę nie tylko jako znaczący
uczony, ale też jako animator życia
naukowego, dydaktyk i wychowawca,
metodolog nauki, twórca programów badań.
W zakresie logiki i metodologii nauki
wprowadził do polskiej kultury logicznej i
filozoficznej całe nowe dziedziny, dyscypliny
naukowe i obszary zainteresowań, utworzył
całe programy badawcze, w których realizacji
brali udział polscy naukowcy.
Własnymi pracami inspirował rozległe
polemiki i dyskusje naukowe. Pozostawił
bardzo wielu uczniów, wśród których było
wielu wybitnych.
K. Ajdukiewicz
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Ajdukiewicz zajmował się głównie teorią poznania. Od niego
pochodzą dwie ogólne koncepcje w tej dziedzinie, mianowicie
konwencjonalizm radykalny i epistemologia semantyczna.
Jest to pogląd, że nie tylko prawa teoretyczne, ale także
zdania obserwacyjne są zależne od konwencji. Jeśli zatem jakieś
stwierdzenie jest niezgodne z doświadczeniem, można je
odrzucić lub zmienić język, w którym to zdanie jest
sformułowane. Zbiór znaczeń wyrażeń tworzy tzw. aparaturę
pojęciową i wyznacza reguły uznawania zdań, aksjomatyczne,
dedukcyjne i empiryczne.
Ajdukiewicz przyjmując pewne założenia o języku, wykazał,
że dwie aparatury pojęciowe są albo identyczne, albo
nieprzekładalne. Później Ajdukiewicz odrzucił konwencjonalizm
radykalny i rozwijał epistemologię semantyczną, tj.
wyprowadzanie wniosków na temat poznania z tez
semantycznych.
K. Ajdukiewicz
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Leśniewski i Ajdukiewicz zbudowali podstawy gramatyki
kategorialnej, w szczególności Ajdukiewicz podał proste kryterium
spójności syntaktycznej wyrażeń (badania te były kontynuacją pewnych
idei Husserla).
Ważne są też pionierskie badania Ajdukiewicza nad semiotyką pytań.
Zgodnie z lingwistyczna wersją zasady intencjonalności, teoria języka w
szkole lwowsko-warszawskiej miała zdecydowanie semantyczny charakter.
Badania w zakresie gramatyki kategorialnej dotyczyły zagadnień
składniowych. Nie zaniedbywano też problematyki pragmatycznej, m.in.
pojęcia wyrażania (Ossowska), pojęcia znaku (Ossowski, Kotarbińska) czy
nawet tak szczególnych kwestii, jak semiotyczne funkcje milczenia
(Dąmbska).
Izydora Dambska (1904-1983)
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Tadeusz Marian Kotarbiński (1886 - 1981) jeden z czołowych polskich
filozofów, etyków i logików. Jego ojciec Miłosz był artystą malarzem,
dyrektorem Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych, zaś matka, Ewa z Koskowskich
była pianistką. Kotarbiński prawie przez całe życie związany był z Warszawą.
Po zakończeniu II wojny światowej przeniósł się do Łodzi. Współorganizował
tam uniwersytet, którego został pierwszym rektorem. Jednocześnie prowadził
wykłady i kierował katedrą filozofii na Uniwersytecie Warszawskim. Po kilku
latach spędzonych w Łodzi wrócił do stolicy na stałe i był z warszawską uczelnią
związany już do emerytury w 1961 roku.
Kotarbiński sformułował reizm, ogólną koncepcję ontologicznosemantyczną. W aspekcie ontologicznym reizm głosi, że istnieją wyłącznie
jednostkowe rzeczy materialne, nie ma zaś stosunków, cech i
zdarzeń. Reizm jest więc nominalizmem i materializmem
(pansomatyzmem: istnieją materialne ciała).
T. Kotarbiński
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Kotarbiński rozwinął prakseologię, czyli
ogólną teorię działania praktycznego /teorię
sprawnego działania/. Inspirowały go ku temu hasła
pozytywizmu warszawskiego i idea pracy
organicznej, ale także praktyki nauczycielskie
Twardowskiego, którego uważał za prawdziwego
mistrza dobrej roboty.
Traktował prakseologię jako metodologię ogólną i
przypisywał jej ważne znaczenie praktyczne. Sądził,
że niekorzystne okoliczności historyczne utrudniły
Polakom wykształcenie własnej kultury pracy i
organizacji.
Tadeusz Kotarbiński
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Szkoła lwowsko-warszawskiej stała na ogół na gruncie absolutyzmu
aksjologicznego. Rozróżnienie etyki opisowej (etykologii) i etyki normatywnej
było powszechne. Nikt nie miał wątpliwości, że etyka opisowa jest nauką.
Według klasycznego schematu Ossowskiej składa się na nią semiotyka języka
ocen i norm, psychologia moralności i socjologia moralności.
Większość filozofów ze szkoły lwowsko-warszawskiej. była przekonana,
że można racjonalnie argumentować za wartościami i powinnościami.
Czeżowski uważał, że istnieje doświadczenie moralne, a etyka jest nauką
empiryczną.
Kotarbiński wyprowadzał reguły etyczne z zasady spolegliwego
opiekuństwa, jego zdaniem „oczywistość serca” wystarcza dla etyki
niezależnej i nie trzeba odwoływać się do innych uzasadnień, np. religijnych.
Według Tatarkiewicza, wartości są absolutne, natomiast normy
bywają względne.
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Władysław Tatarkiewicz (1986–1980)– estetyk, etyk, historyk
filozofii i sztuki. Studiował prawo na UW (1antropologię
i zoologię w Zurychu (1905), filozofię na uniwersytetach w
Berlinie i Marburgu (1905–1910) oraz w Collège de France w
Paryżu (1911–1912).
Jego nauczycielami w Polsce byli L. Krzywicki, K. Twardowski,
A. Mahrburg, W. Weryho, w Berlinie G. Simmel, w Marburgu
H. Cohen i P. Natorp, w Paryżu H. Bergson i P. Janet.
W 1915 objął jedną z dwóch katedr filozofii na UW
(kierownikiem drugiej został J. Łukasiewicz), następnie kierował
Katedrą Filozofii na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie
(1919–1921), Katedrą Estetyki i Najnowszej Historii Sztuki na
Uniwersytecie Poznańskim, od 1923 do 1961 pracował na UW.
W 1949 władze komunistyczne wydały mu zakaz wykładania
(do 1956). Największe znaczenie w kształtowaniu kultury
filozoficznej, a nawet w kształtowaniu całej kultury polskiej XX
w. w ogóle odegrała jego Historia filozofii, w której obiektywnie
i ze zrozumieniem przedstawił obraz rozwoju filozofii
europejskiej, oddał jej różnorodność i bogactwo. Celu historii
filozofii, podobnie jak estetyki, upatrywał w porządkowaniu pojęć.
Władysław
Tatarkiewicz
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Tatarkiewicz był niewątpliwie główną postacią w estetyce
szkoły lwowsko-warszawskiej. Jego rozliczne studia,
zarówno historyczne (przede wszystkim monumentalna
historia estetyki), jak i systematyczne (o poszczególnych
kategoriach estetycznych, np. pięknie, formie),
ukształtowały kanon rozważań w zakresie estetyki.
Władysław Tatarkiewicz
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Szkoła lwowsko-warszawska była pierwszą
formacją filozoficzną w Polsce na tak poważną
skalę. Na pewno dominowała na polskiej scenie
filozoficznej w XX w.
Niektórzy wybitni filozofowie polscy, jak H.
Elzenberg czy R. Ingarden, uważali nawet, że było
to szkodliwe z uwagi na minimalizm, scjentyzm i
nadmierną wiarę w skuteczność logiki w badaniach
filozoficznych, co sprawiło, że spora część filozofii
polskich została odcięta od problemów
fundamentalnych.
Szkoła lwowsko-warszawska stworzyła model
kształcenia filozofa i jego profesjonalnych
powinności, zwłaszcza w dziedzinie metodologii
filozofii.
H. Elzenberg
SZKOŁA
LWOWSKO - WARSZAWSKA
Osiągnięcia logików polskich są znane w świecie. Świadczy o tym termin
„logika polska”, powszechnie stosowany na oznaczenie polskiej szkoły
logicznej.
Równie szeroko uznane jest filozoficzne znaczenie semantycznej definicji
prawdy, logiki wielowartościowej i systemów Leśniewskiego. Ponadto szkoła
lwowsko-warszawska antycypowała wiele poglądów, które stały się sławne w
filozofii współczesnej takie jak np. aksjomatyzacje teorii konfirmacji,
antyindukcjonizm (Łukasiewicz sformułował niemal wszystkie
podstawowe argumenty przeciw indukcji wysunięte przez K. R. Poppera) czy
krytykę podziału zdań na analityczne i syntetyczne.
Także reizm, konwencjonalizm radykalny i epistemologia semantyczna
to osiągnięcia porównywalne z najbardziej wartościowymi koncepcjami
ontologicznymi i epistemologicznymi, przynajmniej w filozofii analitycznej.
Szkoła lwowsko-warszawska zapewne nie jest tak znana, jak być powinna, jest
jednak obecna na światowej scenie intelektualnej w większym stopniu niż
jakiekolwiek inne zbiorowe polskie dokonanie filozoficzne.
Maria (1896 – 1974) i Stanisław (1897 – 1963) Ossowscy
BIBLIOGRAFIA
•Jadczak R., Kazimierz Twardowski – twórca szkoły
lwowsko-warszawskiej, Toruń 1991.
•Jadczak R., Mistrz i jego uczniowie, Warszawa 1997.
•Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. VI, Lublin 2005.
•Tatarkiewicz W., Historia filozofii, t. 3, Warszawa 2002.
•Woleński J., Filozoficzna szkoła lwowsko-warszawska, Warszawa 1985.
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards