bartkowski-rozlok02 - gospodarkaspoleczna.pl

advertisement
PODYPLOMOWE STUDIA ZARZĄDZANIA GOSPODARKĄ SPOŁECZNĄ
Rozwój lokalny – społeczne
czynniki rozwoju
Strukturalne uwarunkowania
wspólnego działania
Prof. Jerzy Bartkowski
Mail: [email protected]
Modele zmiany dynamicznej: przepływ
innowacji
- procesy dyfuzji
- wędrówka zmiany w przestrzeni:
- rozprzestrzenianie się od źródła wytworzenia lub
pierwotnego przyswojenia np. w Polsce z zachodu
na wschód (np. telewizory - Łoboda)
- dyfuzja biegnie od centrów do peryferii;
- „centra” i „peryferie” są zdefiniowane
geograficznie, społecznie i kulturowo
Dyfuzja społeczna
- społeczne centra i peryferie: kluczowa rola
„agentów nowego”: rola elit, liderów opinii
społecznej; lokalnych autorytetów (np. ksiądz)
- Zmianę typu dyfuzja:
- opisuje to krzywa logistyczna: kolejne
przyrosty zależą od intensywności kontaktu i
potencjalnych przyswajających; krzywa dąży
do nasycenia (wszyscy opanowali)
- Przyswajanie „nowości” nie przebiega
jednokierunkowo i bezkonfliktowo:
- Bariery społeczne i przestrzenne w dyfuzji
Modele zmiany dynamicznej:
Szczególny przypadek dyfuzji innowacji:
autokorelacje przestrzenne
zmiana przemieszcza się jednoczesnie w czasie i
w przestrzeni
W momencie t jest w punkcie x
W czasie t+1 zanika w punkcie x, ale pojawia się
w punkcie x1 obok punktu x
Bąble nowego
(prof. Andrzej Nowak)
• bąble nowego (spontaniczna innowacja)
• bąble nowego (elementy determinizmu i
indeterminizmu)
• - samorzutne powstawanie lokalnych innowacji
• - era wzrostu spontanicznego
• - łączenie się bąbli i rywalizacja z bezwładnością
przeszłości
•
• a) zanik gdy bąble nie połączą się
• b) przekształcenie się spolecznej calosci, gdy bąble
połączą się ze sobą
Autokorelacje i bąble nowego
Bieguny wzrostu
Modele polaryzacji (Perroux)
• rozwój nie jest zjawiskiem liniowym, ani równomiernym, koncentracja działania a efekt rozowjowy:
• nierówność jest mechanizmem rozwojowym - Polaryzacja
to mechanizm rozwoju
• Rozwijają się najpierw centra w przestrzeni, a potem
reszta je „dogania”.
• jeden aspekt się rozwija i pociaga za sobą inne; rozwój na
jednym wymiarze pociąga za soba rozwoj pozostalych
Mechanizm
• Multiplikatywność rozwoju i rola masy progowej
Specjalne strefy ekonomiczne w Polsce w
2005 r.
14 (razem ok. 22 mld zł) (1/3 w katowicką - Opel w
Gliwicach); 3 największe: katowicka, mielecka i legnicka.
Słupska
Pomorska
Warmińsko-Mazurska
Suwalska
Łódzka
Tarnobrzeska
Mielecka
Krakowska
Starachowicka
Katowicka
Wałbrzyska
Kamiennogórska
Legnicka
Kostrzyńsko-słubicka
Inwestycje w mln zł
105,5
1240,4
132,1
425,7
1539,6
842,2
2195,6
433,3
341,8
7318,2
3846,1
414,1
2579,7
906,1
Przedsiębiorcy
15
22
19
52
27
71
55
9
29
69
30
14
19
19
Skupienia Portera
• kluster to geograficzne skupienia wzajemne
producentów, dostawców, jednostek świadczących
usługi, firm działających w sektorach pokrewnych i
związanych z nimi instytucji (uczelni, stowarzyszeń
branżowych), które jednocześnie konkurują ze sobą i
współpracują.
- przykłady: Krzemowa Dolina, Bali i m oda; w Polsce:
Podkarpacka Dolina Lotnicza - 80% przemyslu
lotniczego w Polsce; Zagłębie produkcji krasnali koło
Nowej Soli; jest projekt klustra turystycznego w
Bieszczadach (transgraniczny)
Skupienia Portera
- Kluster to ekonomiczna specjalizacja
terytorialna: specjalizacja produkcji w
sektorach silnie związanych z danym
terytorium; - gęstość wielu firm podstawowych
i obslugi
- klaster to jedność czynnikow ekonomicznych i
nieekonomicznych
- znaczące powiązanie z zyciem lokalnym (region
tym zyje czy z tego zyje - otoczka spoleczna;
calość żyje z tego i tym zyje
Skupienia Portera
• Klaster istnieje wbrew tradycyjnemu
rozumieniu działalności ekonomicznej:
nagromadzenie konkurentów obok siebie
• Wzajemna stymulacja; szybki przeplyw
innowacji (uczenie się wzajemne); Są ośrodkiem
innowacyjności
• koncentracja usług towarzyszących i ich niższy
koszt; przyciąganie klientów
- Skupienia (klastry) staja się motorem rozwoju,
gdy osiągają masę krytyczna (efekt
aglomeracji), wtedy odnoszą niezwykłe sukcesy
konkurencyjne w danej dziedzinie.
Klasa kreatywna (Richard Florida)
• rozwoj wielkich miast a klasa kreatywna
• nowe mechanizmy rozwoju; znacząca rola czynnika
ludzkiego i autoselektywności migrantów (migranci
wybierają miejsce docelowe) np. miasta zachodniego
wybrzeża Stanów Zjednoczonych
• Rozwój oparty na czynniku ludzkim – koncentracji
talentów; grupujących się w „kreatywne skupienia”
• Duża rola przemysłow kultury; przemysłów stylów życia
• Podstawa rozwojowa to t.zw. 3 T:
• technologia (pomysł) - talent (twórcy) - tolerancja
(społeczne warunki tolerancji)
Klasa kreatywna II
Rozwój współczesnych metropolii opiera się na
umiejętności stworzenia odpowiedniego klimatu
społecznego, w którym mogą się rozwijać twórcze
działania i stają się one atrakcyjne dla kreujących
rozwój migrantów. Twórczy ludzie przenoszą się do
tych ośrodków nie z tradycyjnych, praktycznych
powodów, pożądane stają się obecnie usługi
kulturalne wysokiej jakość i bogate, zróżnicowane
możliwości korzystania z rozrywek
Twórcze miasta cechuje integracja systemu
ekonomicznej i mieszkalnego, dzięki której mogą
rozkwitać wszystkie formy działalności: artystycznej,
kulturalnej, technologicznej i gospodarczej.
Strukturalne uwarunkowania
wspólnego działania
• Paradoksy społecznego współdziałania
- Na podstawie t.zw. teorii racjonalnego wyboru
zbiorowego (Olson, Arrow)
Dobro wspólne i paradoksy
społecznego współdziałania
• Cele działania zbiorowego mają często charakter
dobra wspólnego (specyficzny cel i specyficzna
droga)
• Analiza formalna dobra wspólnego może wyjasnić
problemy, jakie napotyka działanie zbiorowe
• Paradoksy społecznego współdziałania pokazują
problemy, jakie napotyka ze względu na swoją
naturalną strukturę
• Analizy uzasadniają rolę społeczeństwa
obywatelskiego)
Analiza formalna – teorie racjonalnego wyboru
społecznego (Olson, Buchanan)
Założenia modeli racjonalnego wyboru:
- aktor swobodny, wolny
- egocentryczny, racjonalny egoista
- Decyzje (kryteria): – użytecznośc
- naklady i zyski
- ryzyko
Aktor: samoświadomy, kalkulujący, znający
parametry sytuacji i możliwe własne korzyści
Wnioski: nawet w takich sytuacjach są problemy
Paradoksy wspóldzialnia
• dylematy dzialania zbiorowego: jest to sytuacja,
w ktorej wszyscy by zyskali na wspoldzialaniu, a
działanie nie powstaje w wyniku racjonalnych
kalkulacji potencjalnych uczestników
• paradoks zachowań zbiorowych (pulapka
społeczna) np. jest zla sytuacja, każdy chce się z
niej wydostac, ale w efekcie poglębia stan
wyjsciowy – niemożność współdziałania
Wymiary dóbr społecznych
I. wyłączalność
- wyłączalność - możność separacji innej osoby;
- niemożność wyłączenia np. latarnia, powietrze
II. konkurencyjność
- konsumpcja indywidualna – gdy jedna osoba
konsumuje, to zmniejsza zasób dostępny dla
innych
Niekonkurencyjność – konsumpcja zbiorowa np.
koncert; dołączenie nowej osoby nie zmienia
warunków działania pozostałych
Dobro publiczne
(cel działania zbiorowego)
Wyłączalność Niewyłączalność
Konkurencyjność
Rynek
Zasoby wspólne
Niekonkurencyjność
Klubowe
Dobro publiczne
Dobro rynkowe
- Dobro może być rynkowe tylko w pewnych
specyficznych warunkach: wyłaczalności i
konkurencyjności
- Wyłaczalnośc umozliwia sankcję wobec
„uchylających się”
- Konkurencyjność – konsumpcja jednostkowa
- Oba te warunki umozliwiają dystrybucję przez
rynek ze wszystkimi konsekwencjami:
dopasowania popytu do podaży i
ekonomiczności produkcji
Dobro wspolne
Warunki:
- niewykluczalność
- niekonkurencyjność (nierywalizacyjność) (np.
opera)
– dobra wspólne konsumuje się zbiorowo konsumpcja jednej osoby nie ogranicza
konsumpcji innych,
- korzyści zbiorowe z istnienia dóbr wspólnych;
jednostka z nich korzysta jako czlonek
spoleczenstwa
Dobra klubowe i zasoby wspólne
Dobro klubowe:
konsumpcja wspólna, a moznosc wykluczenia;
zachęta do samoorganizacji w klubie (korzysci
zostaja w grupie)
Zasoby wspólne (np. ochrona środowiska):
sa zagrożone zniszczeniem: strategia racjonalna
– korzystać jak najbardziej, a nie przykładać się
do wytworzenia
Problem gapowicza
Ograniczeniem dla dzialan zbiorowych jest
wystepowanie problemu „gapowicza”, „wolnego
strzelca”
Jest to osoba korzystajaca ze wspólnegbo
dobra(zasobów), ale nie przyczyniajaca się do jego
wytworzenia
Problem istnieje przez samą strukture dobra
wspolnego – gapowicz to racjonalna strategia dla
jednostki w danej sytuacji
Dylematy społeczne
Sytuacja ma strukture blednego kola:
strategie jednostkowe sa zrodzone przez dana
sytuacje, sa proba wyjscia z niej, a w efekcie ją
poglebiaja
Wszyscy dążą do wlasnych korzyści, a w efekcie
znajduja się w gorszej sytuacji
Jest to przykład t.zw. samospełniającej się
przepowiedni
Bieda czy zacofanie, marazm społeczny ma często
taką strukturę; jest zrodzony przez określone
warunki, a te warunki rodzą postawy, które je
uzasadniają
Pułapki spoleczne (zbiorowe)
- Pułapki zbiorowe:
a) dylemat wspólnych zasobów (ryzyko
zniszczenia już istniejacych zasobów)
b) dylemat dobra wspólnego (dobro wspólne nie
powstaje, gdyż nikt go nie wytwarza; zachety dla
jednostek są zbyt male mimo korzyści zbiorowej)
Tragedia wspólnego pastwiska
(przykład dylematu wspolnych
zasobow)
Jest to wspólne użytkowanie dobra o skończonej
pojemności. Strategia jednostkowa uczestnika to
maksymalizacja własnego użytku. W efekcie
następuje tendencja do nadmiernej eksploatacji, a
w skali długofalowej do obniżenia produktywności i
nawet zaniku dobra jak przy morskich połowach
ryb.
Amoralny familiaryzm (Banfield)
(przykład dylematu dobra wspólnego)
moralność jest przypisana do rodziny, a nie sfery
publicznej
Jest to stosowanie zupełnie odmiennych norm i
reguł wobec rodziny i kręgu przyjaciół, a innych
wobec tego wszystkiego, co leży na zewnątrz tego
zamkniętego świata. Wytwarza się sytuacja
dualizmu moralnego, gdy moralny cel, jakim jest
dobro własnej rodziny, powoduje niehamowany
niczym egoizm w stosunkach z innymi osobami.
Amoralny familiaryzm II
Rozpowszechnienie się tej postawy prowadzi do
erozji zaufania międzypersonalnego w grupie i
paraliżuje jej zdolność do zbiorowego działania.
Każdy, kto chce coś zrobić jest posądzony od razu
o nieczyste intencje.
Jest to przejaw mechanizmu skutków zwrotnego
oddziaływania wyboru strategii niekooperatywnej
uczestników sytuacji na nich samych.
Dylematy samoorganizacji I
1) Dylemat brakującego ochotnika pojawia się, gdy
koszty zainicjowania akcji są dla jednostki wyższe od
jej udziału w zbiorowej korzyści. Działania są
nieracjonalne dla jednostki, choć korzystne
zbiorowo, z tym że koszty inicjacji działania są
niewysokie. Powszechny marazm, albo zazdrość
korzyści: zniechęcają się ochotnicy. Tyle trzeba się
natrudzić, że potem się już nie chce. Albo przy
powszechnej zazdrości – człowiek chciał innym
pomóc a naraził się tylko wszystkim.
Dylematy samoorganizacji II
2) W dylemacie brakującego bohatera, jak w
przypadku przeciwstawienia się chuliganom,
relacje strata jednostkowa - zysk zbiorowy są
bardziej dramatyczne. Potrzebny jest ktoś, ktoby
zainicjował działanie zbiorowe, a jednocześnie
dużo zaryzykował.
Dylematy samoorganizacji III
3) Dylemat ostatniego brakującego - sytuacja,
gdy akcja zbiorowa wymaga bezwzględnego
udziału wszystkich. Wartość zgody kolejnego
przyłączającego się do działania jest tym większa
im mniej osób brakuje do zamknięcia listy. Może
on podnosić cenę swojego udziału. Przykład dom zawalidroga.
Gra typy „kurczak”
(kurczak – symbol niesmialości)
Gra typu kto pierwszy: np. dwa rozpędzone
samochody naprzeciw siebie, kto pierwszy przeprosi
lub zacznie.
Dylemat „kto pierwszy ustąpi”, czy „kto pierwszy
zacznie” pojawia się, gdy strategią wygrywającą jest
trwanie przy wybranym schemacie zachowania, ale
gdy taką decyzję podejmą obie strony gry, to pojawia
się stan negatywny, albo nawet katastrofa w
skrajnym przypadku. Konflikty społeczne dostarczają
dobrego przykładu zadziałania takiej właśnie pułapki
.
Dwa typy rozwiązań dylematów
społecznych
Dwa potencjalne rozwiązania:
A) społeczeństwo obywatelskie
(samoorganizacja i samodyscyplina
społeczna)
B) dyktatura (rozwiązania są narzucane)
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards