Zmiany klimatu_Anna Marzec

advertisement
prof. dr hab. inŜ. Anna Marzec
Zmiany klimatu
Straty materialne w rolnictwie to jedna z wielu przewidywanych konsekwencji zmian klimatu.
Europejska Agencja Środowiska pod koniec ubiegłego roku opublikowała raport na temat stanu
środowiska („The European environment – state and outlook 2010”). Jest on bardzo obszerny –
poszczególne rozdziały liczą po kilkadziesiąt stron. PoniŜszy tekst stanowi streszczenie rozdziału
drugiego – „Zmiany klimatu” („Climate Change”).
Przez ostatnie 10 tys. lat klimat Ziemi był stabilny, co sprzyjało rozwojowi ludzkiej cywilizacji. Obecnie jednak
ulega on zmianie, co stanowi wyzwanie dla całej ludzkości. Koncentracja gazów cieplarnianych w atmosferze
wyraźnie wzrosła w porównaniu z okresem przedindustrialnym (przed 1800 r.), szczególnie nasiliła się
koncentracja CO2 – od ok. 280 ppm do 387 ppm w 2008 r.
Wzrost emisji gazów cieplarnianych do atmosfery jest powodowany głównie uŜytkowaniem paliw kopalnych
(węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny). DuŜe znaczenie mają takŜe wyrąb lasów i zmiany w uprawie rolnej. W ich
wyniku średnia globalna temperatura powietrza (przy powierzchni ziemi) wzrosła w 2009 r. o niemal 1ºCw
porównaniu z okresem przedindustrialnym. Według Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu (IPCC), istnieje
bardzo duŜe prawdopodobieństwo, iŜ zmiany są powodowane przez działalność ludzi.
Prognozy wskazują, Ŝe globalna średnia temperatura wzrośnie do końca XXI w. o 4ºC. Jeśli wysiłki w kierunku jej
ograniczenia nie będą przebiegały efektywnie, moŜe ona podnieść się nawet o 6,4ºC. Ocieplający się w ciągu
ostatnich 30 lat klimat juŜ spowodował widoczne zmiany. NaleŜą do nich m.in. wzrost poziomu mórz, kurczenie
się powierzchni zajętej przez lodowce, zmniejszający się zasięg pokrywy lodowej morza na Arktyce oraz zmiany
natęŜenia przepływu wód w rzekach zasilanych przez lodowce. Inne konsekwencje ocieplenia klimatu to rosnące
zagroŜenie powodziowe obszarów zamieszkałych i ekosystemów, zakwaszenie wód oceanów i pojawianie się
ekstremalnych zjawisk klimatycznych, takich jak fale upałów. Zmiany klimatu spodziewane są we wszystkich
regionach Ziemi, bez wyjątku.
Ograniczyć wzrost temperatury
Podczas wielu dyskusji na międzynarodowych spotkaniach uznano, iŜ celem winno być ograniczenie wzrostu
średniej globalnej temperatury o maksymalnie 2ºC (w porównaniu z temperaturą okresu przedindustrialnego).
Osiągnięcie tego celu jest moŜliwe jedynie pod warunkiem duŜej redukcji globalnej emisji wszystkich gazów
cieplarnianych. W szczególności wymaga to zmniejszenia emisji CO2 tak, aby jego koncentracja w atmosferze
została ograniczona do poziomu 350-400 ppm (w 2009 r. wynosiła juŜ ok. 390 ppm). Tak więc osiągnięcie
powyŜszego celu wymaga powstrzymania w bieŜącej dekadzie dalszego wzrostu globalnej emisji CO2, a w
dalszych latach – znacznej jej redukcji.
Dla Unii Europejskiej i pozostałych uprzemysłowionych krajów oznacza to konieczność ograniczenia emisji o 2540% do 2020 r. oraz o 80-95% do 2050 r. (potrzeba tak drastycznej redukcji emisji wynika z faktu, iŜ znaczna
część juŜ wyemitowanego CO2 pozostanie w atmosferze przez setki lat).
W 2008 r. UE była odpowiedzialna za ok. 11 – 12% globalnej emisji gazów cieplarnianych, podczas gdy jej
zaludnienie stanowiło tylko 8% światowej populacji. Emisja gazów cieplarnianych w UE nie pozostaje w ścisłym
związku z rozwojem ekonomicznym (mierzonym za pomocą produktu krajowego brutto), bowiem w okresie 19902007 emisja przypadająca na jednostkę PKB zmalała o ok. 30%.
W UE emisja w 2008 r. była niŜsza o 11% w porównaniu z rokiem 1990. JednakŜe w kilkunastu krajach – w tym w
Polsce – emisja CO2 przypadająca na jednego mieszkańca wynosi co najmniej 10 ton/rok.
Emisja w róŜnych sektorach gospodarki
W ostatnich 20 latach emisja gazów cieplarnianych pozostawała pod wpływem dwu zespołów czynników. W
pierwszej grupie znajdują się te, które powodują wzrost emisji. NaleŜą do niej wzrost produkcji energii
elektrycznej i ciepła, wzmoŜona produkcja przemysłowa, większa ilość gospodarstw domowych (co wynika
głównie ze wzrostu demograficznego) oraz wzrost udziału transportu drogowego w porównaniu z innymi środkami
transportu.
Zasadniczy problem stanowi właśnie ten ostatni czynnik – transport. Emisja z tego sektora w UE wzrosła o 24% w
okresie 1990-2008, a liczba samochodów (do 2006 r.) – o 52 mln (ponad 250 mln samochodów porusza się po
drogach UE, a po drogach całego świata – ponad 800 mln). Równocześnie obserwuje się bardzo niekorzystną
tendencję spadku udziału kolejowego i rzecznego transportu towarów.
Z kolei do czynników, które sprzyjają ograniczeniu emisji, naleŜą wzrost efektywności zarówno energetycznej
(głównie w przemyśle), jak i uŜytkowania paliw w pojazdach, postęp w zakresie gospodarowania odpadami i
wykorzystania gazu powstającego na terenie składowisk, istotny spadek emisji gazów cieplarnianych (o 20% w
porównaniu z 1990 r.) w rolnictwie, częściowa substytucja węgla przez gaz, takŜe przez biomasę, w produkcji
elektryczności i ciepła oraz zmiany w strukturze ekonomicznej w krajach Europy Wschodniej po 1990 r.
Wpływ zmiany klimatu w Europie
Przewidywane konsekwencje zmian klimatycznych na terenie Europy to m.in. wzrost ryzyka występowania
zarówno powodzi, jak i okresów suszy, utrata bioróŜnorodności, zagroŜenia dla zdrowia ludzi oraz straty
materialne w sektorach energii, leśnictwa, rolnictwa i gospodarki związanej z turystyką.
W niektórych regionach (na północy Europy) mogą pojawić się nowe, korzystne warunki rozwoju, np. wzrost
produkcji rolnej. W krajach śródziemnomorskich przewiduje się spadek aktywności turystycznej w okresie lata i
moŜliwość jej wzrostu podczas innych pór roku. JednakŜe w dłuŜszych okresach i przy wzrastającej
częstotliwości ekstremalnych zjawisk w wielu częściach Europy będą dominowały niekorzystne efekty.
Szczególnie dotkliwe będą negatywne wpływy na terenie krajów śródziemnomorskich – wzrost
temperatury,susze, niŜsze urodzaje w rolnictwie, kurczące się zasoby wody, pustynnienie rolnych areałów,
spadek wydajności przepływu w rzekach, mniej energii z hydroelektrowni, poŜary lasów oraz fale upałów
powodujące wzrost śmiertelności (w ostatnich latach juŜ wystąpiły rozległe poŜary lasów w Hiszpanii, Włoszech i
Grecji oraz pustynnienie areałów rolnych w południowej Hiszpanii).
W krajach środkowej i wschodniej Europy (w tym w Polsce) prognozy przewidują rosnącą ilość dni z
ekstremalnymi temperaturami, mniejszą ilość opadów w lecie, wzrost ilości wylewów rzek w okresach zimy, duŜą
zmienność zbiorów w rolnictwie i wzrost zagroŜeń poŜarowych w lasach.
Nawet w przypadku znacznej redukcji globalnej emisji gazów cieplarnianych niezbędna jest aktywność w zakresie
przystosowania do nieuniknionych (powodowanych przez dotychczasową emisję) zmian klimatycznych. Ta
adaptacja obejmować winna bardzo róŜne działania. Mogą to być m.in. wczesne systemy ostrzegania o
nadchodzących falach upałów, suszy i niedostatku wody, dywersyfikacja upraw rolnych czy zabezpieczenie
przeciwpowodziowe wybrzeŜy rzek i mórz (w tym ostatnim przypadku godnym naśladowania krajem jest
Holandia, bowiem od kilkunastu lat tamtejszy rząd wykupuje tereny spodziewanych powodzi i pilnie przestrzega,
aby na zagroŜonych terenach nie powstawała nowa zabudowa).
Koszty adaptacji mogą być wysokie, rzędu kilku miliardów euro/rok – i to przez długi okres. JednakŜe koszty,
które musiałyby być poniesione na pokrycie szkód w przypadku braku aktywności adaptacyjnej, ocenia się jako
znacznie wyŜsze. Komisja Europejska opracowała plan działań adaptacyjnych, które wymagają współpracy
międzynarodowej, regionalnej i lokalnej („White Paper on Adapting to Climate Change”. European Commission
2009).
prof. dr hab. inŜ. Anna Marzec
Nieliczne wyjaśnienia lub dodatkowe informacje, które pochodzą od autorki, są pisane kursywą.
Aktywnie dla środowiska
Europejska Agencja Środowiska (European Environment Agency – EEA) to organ Unii Europejskiej, którego
zadaniem jest dostarczanie obiektywnej informacji o środowisku. EEA rozpoczęła aktywną działalność w 1993 r.
Jej siedziba mieści się w Kopenhadze. EEA pomaga UE oraz krajom członkowskim w podejmowaniu decyzji
dotyczących poprawy stanu środowiska, współpracy w tym zakresie oraz wynikających stąd implikacji dla polityki
gospodarczej.
Stałymi uŜytkownikami informacji dostarczanych przez EEA są Komisja Europejska i Parlament, kraje
członkowskie Unii, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny oraz Komitet Regionów. Ponadto są to ośrodki
naukowe, organizacje pozarządowe oraz środowiska biznesowe. EEA stara się inicjować i intensyfikować
kontakty pomiędzy uŜytkownikami.
Artykuł pochodzi z miesięcznika „Przegląd Komunalny”, Numer 4/2011 (235)
Download
Random flashcards
66+6+6+

2 Cards basiek49

Create flashcards