PROGRAM WYCHOWAWCZY

advertisement
CYKL LEKCJI WYCHOWAWCZYCH
KOMUNIKACJA
Lekcja 1 (2 godziny)
PRAWIDŁOWA KOMUNIKACJA WARUNKIEM DOBRYCH
Z LUDŹMI
RELACJI
Cele: kształtowanie umiejętności mówienia i słuchania,
uświadomienie roli komunikacji niewerbalnej,
uświadomienie efektów niewłaściwego słuchania.
1. Nauczyciel prosi, aby uczniowie dobrali się w 3-osobowe zespoły. Wybiera
w zespołach osoby A, które lubią dużo mówić. Wychodzi z nimi za drzwi,
gdzie przekazuje im instrukcję: mają przygotować jakiś tekst, który po
powrocie będą wygłaszać w swoim zespole. Wszystkie osoby A będą mówiły
jednocześnie w swoich zespołach (może to być np. wspomnienie z wakacji,
filmu, książki). Mają mówić tylko w swoich zespołach i mają na to tylko 5
minut.
2. Nauczyciel wraca do pozostałych uczniów i prosi, aby wybrali osoby B, które
będą słuchaczami, i osoby C, które będą obserwatorami. Osoby A nie wiedzą,
że B mają za zadanie robić wszystko, aby przeszkadzać mówiącemu.
Zadaniem osób C jest obserwować reakcje, zachowania zarówno, jak i B.
3. W trakcie ćwiczenia nauczyciel uważnie obserwuje grupę i stara się
zapamiętać jak najwięcej zachowań i reakcji, elementów komunikacji
niewerbalnej biorących udział w ćwiczeniu.
4. Omawiamy ćwiczenie według schematu: osoby A odpowiadają „jak ci się
mówiło, co czułeś?”, osoby B „jak ci się odgrywało narzuconą rolę, co
czułeś?”, osoby C wypowiadają się na temat, jakie zachowania, reakcje
zauważyły zarówno u A, jak i B ( można dopytać jak te osoby siedziały, co się
działo z ich rękami, nogami, gdzie patrzyły, jakie miały miny). W trakcie
wypowiedzi zapisujemy na tablicy refleksje uczniów.
Nadawca ( zachowanie i uczucia ):
- przerywa mówienie,
- traci wątek,
- czuje złość,
- denerwuje się,
- jest mu przykro itp.
Na drugiej tablicy zapisujemy to, co pojawia się w wypowiedziach A, B i C.
- gestykulacja,
- mimika,
1
- kontakt wzrokowy,
- ton głosu,
- postawa ciała itp.
Informujemy, że to elementy komunikacji niewerbalnej, czyli mowy ciała, która
jest równie ważna, a może ważniejsza niż słowa. Rysujemy schemat komunikacji:
Nadawca → przekaz → kanał → odbiorca
(treści) (sposób)
Wspólnie z młodzieżą ustalamy istotne cechy i warunki, jakie musi spełniać każdy
element schematu, aby komunikacja była prawidłowa.
Np.
Nadawca musi: umieć zainteresować, być komunikatywnym (język jasny,
zrozumiały), ważna jest technika mówienia (tempo, akcent, ton, wymowa), musi
mieć pozytywny stosunek do odbiorcy.
Odbiorca musi umieć słuchać, dać czas i uwagę; przekaz ma być zrozumiały,
interesujący i rzetelny a jakiekolwiek zakłócenie w sposobie komunikowania się
powoduje, że komunikacja jest nieprawidłowa.
Staramy się, aby jak najwięcej informacji wychodziło od młodzieży – my
umiejętnie naprowadzamy, uogólniamy i nazywamy właściwie.
W podsumowaniu należy wyraźnie podkreślić, że prawidłowa komunikacja jest
niezbędnym warunkiem dobrych kontaktów z ludźmi. Ważne jest, aby
komunikacja werbalna współgrała z niewerbalną. Warto nawiązać do
rzeczywistości szkolnej, w której zarówno nauczyciel, jak i uczeń występuje
w rolach nadawcy i odbiorcy.
Na koniec rozdajemy uczniom testy umiejętności mówienia i słuchania, aby lepiej
poznali siebie.
Testy pochodzą z książki E. Karney Psychologia w zarządzaniu.
2
Test umiejętności mówienia
Test zawiera 15 pytań dotyczących Twojego zachowania podczas mówienia. Odpowiadając
zaznacz jedną z możliwości, wpisując w odpowiedniej rubryce znak „+”
Sposób zachowania
nigdy
rzadko
zawsze
okazyjnie
przeważnie
1.Jeśli mówię do kogoś o
czymś, to wiem, po co to
mówię i jaki cel chcę osiągnąć.
2.Kontroluję stan mych uczuć i
emocji podczas mówienia.
3.Zwracam uwagę na wartość
czasu słuchającego.
4.Obserwuję stan uczuć
rozmówcy, z którym prowadzę
dyskusję.
5.Interesuję się tym, jak jestem
słuchany.
6.Zwracam uwagę na mowę
ciała, spojrzenie, wyraz twarzy,
mimikę, gestykulację.
7.Mówię wyraźnie,
zrozumiale, nie za szybko.
8.Podkreślam to, co
najważniejsze w wypowiedzi.
9Unikam zbyt długich zdań i
nadmiaru określeń w
wypowiedzi.
10.Używam słów rodzimego
pochodzenia.
11.Posługuję się przeważnie
wyrazami konkretnymi,
unikając abstrakcyjnych.
12.Potrafie się trzymać
głównego wątku wypowiedzi.
13.Zwracam uwagę na swoją
gestykulację i mimikę.
14.Urozmaicam swoje
wypowiedzi żartami,
anegdotami, przykładami.
15.Mówiąc, patrzę w oczy
słuchaczowi, przyglądam się
słuchaczom.
Połącz ciągłą linią każdy z punktów zaznaczających odpowiedzi. Uzyskasz w ten
sposób wykres Twoich możliwości, umiejętności krasomówczych. Im bardziej linia
wykresu zbliżać się będzie do prawej strony tabeli, tym sprawniejszym jesteś mówcą.
Najlepiej byłoby, gdyby powstały wykres był linią prosta po prawej stronie od
środkowej kolumny.
3
Test umiejętności słuchania
Sposób zachowania
nigdy
rzadko
zawsze
okazyjnie
przeważnie
1.Zwracam uwagę na uczucia,
wrażenia, zachowania innych
tylko w takim stopniu, w jakim
interesują mnie fakty.
2.Potrafię także usłyszeć to, co
nie zostało powiedziane.
3.Wystrzegam się przerywania
osobie, która do mnie mówi.
4.Potrafię okazać
zainteresowanie, nie udając
tego.
5.Zwracam uwagę na to, żeby
nie zrażać się do mówiącego ze
względu na jego wygląd,
maniery, sposób mówienia.
6.Jestem pewien, że pozycja,
status mówiącego nie ma
wpływu na to, jak go słucham.
7.W trakcie słuchania
wystrzegam się osądzania tego,
co zostało powiedziane.
8.Próbuję zwrócić uwag na
zachowanie mówiącego, na to,
co mówi jego ciało.
9.Nie przeszkadzam
mówiącemu.
10.Koncentruję się na
słuchaniu, odwracam swoją
uwagę od zewnętrznych
wydarzeń.
11.Potrafię słuchać kogoś, kto
wypowiada się z trudnością,
powtarza się itp.
12.Jako słuchający używam
pozasłownej komunikacji:
uśmiech, spojrzenie w oczy,
przytakiwanie.
13.Potrafię krótko podsumować
wypowiedź, żeby sprawdzić,
czy właściwie ją zrozumiałem.
14.Kiedy nie dociera do mnie
to, co ktoś mówi, to przyznaję
się do tego i proszę o
wyjaśnienie?
15.Słuchając, zwracam uwagę
na to, czego się mogę nauczyć
od mówiącego.
Przez połączenie jedną linia odpowiedzi otrzymasz wykres sprawności słuchania. Im
bardziej linia wykresu zbliżać się będzie ku lewej stronie, tym lepiej potrafisz
słuchać.
4
Załącznik nr 1
Sytuacja
1. Podczas lekcji kolega prosi
cię byś pożyczył mu kartkę
2. ktoś przerywa ci kiedy
mówisz
3. Mama prosi cie żebyś
pomógł jej w pracach
domowych. Akurat odrabiasz
lekcje.
4. Czekasz w kolejce przy
barze kiedy ktoś wskakuje
przed ciebie i zostaje
obsłużony przed tobą
5. Jeden z graczy twojej
drużyny piłkarskiej oskarża
cię, że nie wysiliłeś się
zbytnio podczas ostatniego
meczu
6. Kolega ma pewien problem i
prosi cię o radę.
7. Akurat
wtedy,
kiedy
nadawany jest twój ulubiony
program
jeden
z
domowników chce oglądać
inny program.
8. Miesiąc temu pożyczyłeś
koledze płytę i do tej pory
nie oddał jej, chociaż
obiecywał zwrócić po dwóch
tygodniach.
9. Na przyjęciu ktoś częstuje
cię koktajlem mówiąc, że nie
zawiera
on
alkoholu.
Uważasz, że to nieprawda.
10.Zauważasz,
że
ostatnio
mama
często
bierze
przepisane przez lekarza
tabletki uspokajające
Reakcja
Ty to ciągle coś wyłudzasz.
Przepraszam, ale chciałbym skończyć
swoją wypowiedź.
No dobrze, co prawda właśnie
odrabiam pracę domową, ale …
Nic nie mówisz
wzdychasz.
tylko
głośno
Sądzę, że jesteś niesprawiedliwy.
Wydawało mi się, że gram dobrze.
Skąd mam wiedzieć, co zrobić? To jest
twoja sprawa.
Dobrze oglądaj, co chcesz. Ja mogę
zająć się czymś innym.
Przykro mi, że do tej pory nie oddałeś
mi płyty. Czy możesz mi ją jutro
zwrócić?
Spływaj! Nie tknę tego!
Ciągle coś łykasz! Co ci właściwie
jest?
5
Lekcja 2
KOMUNIKACJA NIEWERBALNA
Cele: uświadomienie znaczenia niewerbalnego porozumiewania się.
1. Uczniowie przeprowadzają rozmowy w parach przy następujących
utrudnieniach:
 siedzą odwróceni do siebie plecami
 nie wolno im wykonywać najmniejszych ruchów
 mają zamknięte oczy
 zachowują kamienny wyraz twarzy.
Temat rozmowy np. wartości, jakie staram się realizować w swoim życiu.
2. Omówienie ćwiczenia – uczniowie odpowiadają na pytania: „Czy trudno było
porozumieć się w taki sposób? Czy zachowania niewerbalne ułatwiają czy
utrudniają komunikację i dlaczego?
3. Uczniowie losują kartoniki, na których zapisujemy różne uczucia. Każdy uczeń
ma wypowiedzieć zdanie „Znowu nie wyniosłaś śmieci” w taki sposób, aby
oddać uczucie widniejące na jego kartoniku. Reszta klasy próbuje odgadnąć,
jakie to było uczucie.
Lista uczuć do wykorzystania w ćwiczeniu: radość, osłupienie, miłość, złość,
żal, zadowolenie, obraźliwość, wrogość, oburzenie, duma, uprzejmość,
pogarda, wstyd, wściekłość, strach, ulga, przyjemność, przerażenie, euforia,
melancholia, życzliwość, obrzydzenie, zakłopotanie, uwielbienie,
onieśmielenie, satysfakcja, ufność, zdumienie, zażenowanie, przygnębienie.
4. Omówienie ćwiczenia – uczniowie wypowiadają się, jakie elementy
komunikacji niewerbalnej ułatwiały rozpoznanie uczuć (ton głosu, mimika,
gestykulacja, pozycja ciała).
5. Podsumowanie – nauczyciel uzupełnia temat dodatkowymi informacjami:
Komunikaty niewerbalne uzupełniają i wspomagają komunikaty słowne.
Warto pamiętać o wieloznaczności komunikatów niewerbalnych, np.
wzmożona gestykulacja może oznaczać gniew, strach, radość. Podczas
normalnej rozmowy dwóch osób tylko niecałe 35% informacji jest
przekazywanych słowami, a niewerbalnie 65%. Ważne, aby komunikaty
niewerbalne były zgodne z werbalnymi. Jest to istotny warunek porozumienia.
6
ASERTYWNOŚĆ
Lekcja 1 (1 godzina)
Wprowadzenie do asertywności
Cele:
 uczenie rozpoznawania reakcji agresywnych, uległych, asertywnych,
 uświadomienie korzyści jakie dają zachowania asertywne
Rozpoczęcie lekcji od omówienia różnych sytuacji i bardzo różnego reagowania na
nie. Nauczyciel podaje przykłady sytuacji, w których zachowujemy się agresywnie
lub uległe i często jesteśmy siebie niezadowoleni. Często zdarza się, iż ulegając
innym robimy to wbrew sobie, ale niekiedy stajemy się agresywni mamy na uwadze
tylko nasze prawa, prawa innych dla nas nie istnieją.
Uczniowie próbują znaleźć „złoty środek” na asertywne zachowania.
Nauczyciel podaje definicję zachowań asertywnych:
Zachowując się asertywnie, bezpośrednio, uczciwie i stanowczo wyrażamy swoje
uczucia, postawy, opinie lub pragnienia, uwzględniając przy tym uczucia, postawy,
opinie i pragnienia osób, z którymi jesteśmy jesteśmy kontakcie.
Ćwiczenie:
Prezentujemy uczniom planszę z opisem sytuacji i reakcji, wspólnie oznaczamy
odpowiednio AS jeśli, jest asertywna, U – uległa, AG – agresywna.
Uczniowie w parach bądź w grupach zastanawiają się, co daje im zachowanie
asertywne i czy jest to umiejętność, której można się nauczyć. Przedstawiają swoje
wnioski, a nauczyciel je uzupełnia.
Na zakończenie uczniowie dostają karteczki, na których zapisane są asertywne prawa
wg Fensterheima:
 Masz prawo do robienia tego, co chcesz – dopóty, dopóki nie rani to kogoś
innego.
 Masz prawo do zachowania swojej godności poprzez asertywne zachowanie –
nawet, jeśli rani to kogoś innego – dopóty, dopóki twoje intencje nie są
agresywne, lecz asertywne.
 Masz prawo do przedstawiania innym swoich próśb dopóty, dopóki uznajesz,
że druga osoba ma prawo odmówić.
 Istnieją takie sytuacje między ludźmi, w których prawa nie są oczywiste.
Zawsze jednak można przedyskutować sprawę z drugą osobą.
 Masz prawo do korzystania ze swoich praw.
7
Lekcja 2 (2 godziny)
I. Asertywne reagowanie na oceny – krytykę i pochwały
Cele:
 radzenie sobie w trudnych sytuacjach
 zwrócenie uwagi na znaczenie pozytywnego stosunku do siebie i dobrych
kontaktów z innymi ludźmi
 dostarczenie doświadczeń angażujących integrujących uczniów
 doskonalenie umiejętności asertywnego reagowania na ocenę innych
 kształtowanie umiejętności konstruktywnego wyrażania krytyki
 kształtowanie umiejętności wyrażania uczuć pozytywnych
Ćwiczenie mające na celu wymienienie uczuć, które kojarzą się im z ostrą krytyką.
OSTRA KRYTYKA
Zadajemy uczniom pytanie, jak nazwać te uczucia i których jest więcej: pozytywnych
czy negatywnych.
Aby wprowadzić uczniów bardziej w temat zaznaczamy, iż trudno jest znosić
i akceptować krytykę. Ale może ona być przydatna, pobudzać nas do działania.
Reagowania na krytykę można się nauczyć i będziemy to robić na kolejnych
zajęciach. Inną formą ocen są pochwały. Czasami jednak jest trudno reagować na
pozytywną formę oceny.
8
Ćwiczenie mocnych stron.
Nauczyciel rozdaje uczniom kartki i prosi o ich podpisanie. Zadaniem uczniów jest
wpisanie każdej osobie jednego pozytywnego zdania na jej temat. Kartki zwijamy
w harmonijkę i podajemy kolejno osobom w kręgu, zaczynając od pierwszej osoby
z lewej strony. Kiedy każdy zbierze już wszystkie wpisy odczytuje po cichu swoją
kartkę. Następnie uczniowie głośno odczytują swoje kartki. Ćwiczenia ma na celu
dostarczenie doświadczeń z pozytywna oceną i integrujących grupę.
Ćwiczenie – odpowiedź na krytykę.
Wykonując ćwiczenie uczeń musi wyobrazić sobie, że poniższe słowa kierowane są
do niego. Musi przy tym zachować spokój i nie pokazywać gniewu.
Krytyka
1. Nie wiem, czy wiesz, że powinieneś
sprzątać swój pokój codziennie
2. Za dużo czasu marnujesz na gadanie
3. W tym miesiącu opuściłeś 5 dni
w szkole. Jak to się stało?
4. Wiesz, że jak skończysz tę pracę to
powinieneś robić co innego!
5. Jeśli nie wiesz co robić z tą maszyną,
to zapytaj kogoś!
6. W tej książce jest napisane jak to
robić. Nie umiesz czytać?
7. Za każdym razem gdy wycierasz
kurz, musisz coś zbić. Bądź bardziej
ostrożny!
8. Jeśli nie możesz powiedzieć czegoś
miłego, to najlepiej nie odzywaj się
w ogóle.
9. Te kolorowe włosy muszą zniknąć!
10.Znowu spóźniłeś się, co tym razem?
11.Taki stosunek do kolegów jest
niedopuszczalny. Nikt nie lubi gdy
tak mówisz!
Twoja odpowiedź
Nauczyciel wydaje polecenie uczniom, by w domu przemyśleli swoje odpowiedzi –
czy łatwo było je konstruować, co stanowiło trudność.
9
Załącznik nr 2
1. To w czym jestem dobra/y
2. To w czym chciałabym/chciałbym
być lepsza/y
3. Nadrzędna wartość w moim życiu
4. Moje zainteresowania (hobby)
5. To o czym inni o mnie nie wiedzą
6. Cztery słowa, które
chciałabym/chciałbym o sobie
usłyszeć od innych
MÓJ HERB
10
II. Asertywne reagowanie na oceny c.d.
Omówienie zadania domowego.
Nauczyciel prezentuje planszę i omawia zasady formułowania konstruktywnej
krytyki:
„Asertywna konstruktywna krytyka”
 Formułujemy komunikaty typu: moim zdaniem, uważam, mnie się podoba lub nie
podoba
 Mówiąc o ocenianiu danej osoby, nie oceniamy i nie wartościujemy
 Operujemy faktami, nie wyciągamy wniosków
 Operujemy konkretami, nie uogólniamy i generalizujemy
 Nie skupiamy się tylko na negatywnej opinii, ale pokazujemy jak dana osoba
może się zmienić
Ćwiczenie w grupach:
Grupy otrzymują na kartce zdanie krytyczne niewłaściwie sformułowane. Uczniowie
mają je zmienić, aby wyrażało ono konstruktywną krytykę.
1. Ty nigdy nie wracasz na czas ze szkoły.
2. Ty nie znosisz jak się spotykam z kolegami.
3. Jesteś bezmyślny, zniszczyłeś kurtkę.
4. Jak mogłeś dostać jedynkę ze sprawdzianu. Jesteś chyba całkowicie pozbawiony
rozumu, zero szarych komórek.
Przedstawiciele poszczególnych zespołów prezentują zdania wyrażające
konstruktywną krytykę.
Ukazanie uczniom, że oprócz krytyki, która w obecnych czasach coraz łatwiej nam
przychodzi, ważne jest także wyrażanie uczuć pozytywnych względem drugiego
człowieka.
Nauczyciel formułuje pytanie: Czy macie trudności w wyrażaniu uczuć
pozytywnych, jeżeli tak to dlaczego? Nauczyciel uzupełnia wypowiedzi uczniów
mówiąc im o stereotypach – plansza:
 Nie warto mówić o pozytywnych uczuciach, bo osoba do której się to czuje
i tak wie o tym (czuje to)
 Uczucia pozytywne są bardzo delikatne i najlepiej wzrastają w milczeniu
 Wyrażanie uczuć pozytywnych stanowi zobowiązanie
Są to przesądy chroniące człowieka przed prawdziwym wyrażaniem siebie.
Ćwiczenie – uczniowie mają za zadanie stworzyć listę uczuć pozytywnych.
Nauczyciel dla ułatwienia podaje kilka przykładów:
 Lubię z tobą rozmawiać.
 Bardzo dziękuję, że mi pomogłeś.
11
ZŁOŚĆ, GNIEW, AGRESJA
Lekcja 1
Wprowadzenie
Cel: uświadomienie wpływu zachowań agresywnych na nasze zdrowie i relacje z
innymi ludźmi
„Burza mózgów” – co jest przyczyną zachowań agresywnych, po co je stosujemy
i co chcemy osiągnąć. (przykładowe wypowiedzi: chcemy osiągnąć cel, nie chcemy
się podporządkować, wyładowujemy złość itp.)
Następnie uczniowie anonimowo na kartkach zapisują przykładowe sytuacje, które
najczęściej wywołują u nich złość. Kartki zbieramy, odczytujemy, tworzymy listę
hipotetycznych sytuacji wywołujących złość u uczniów. Uczniowie wspólnie
z nauczycielem zastanawiają się, jakie skutki wywołują gniew, złość i agresja oraz
jak można im zaradzić.
Na zakończenie zajęć nauczyciel zwraca uwagę, że radzenie sobie ze złością jest
ważną umiejętnością człowieka i warto nauczyć się tej sztuki.
Lekcja 2 (2 godziny)
Jak sobie radzić ze złością, gniewem i agresją?
Pytamy uczniów, jakie mogą być konsekwencje agresji, a następnie zastanawiamy się
jak sobie z nią radzić. Po dyskusji nauczyciel prezentuje planszę z pomysłami na
zredukowanie gniewu.
Załącznik nr 3
POMYSŁY NA ZREDUKOWANIE GNIEWU










WYOBRAŻENIE SOBIE OSOBY W OŚMIESZAJĄCEJ SYTUACJI
SPACER
PRZERWANIE KONFLIKTU (UMÓWIENIE SIĘ W INNYM TERMINIE)
GŁĘBOKIE ODDECHY
LICZENIE DO 10
CHWILOWE ODIZOLOWANIE SIĘ (NP. ZAMKNIĘCIE SIĘ W POKOJU)
PRZEMAWIANIE DO SIEBIE (W MYSLACH LUB GŁOŚNO)
ROZMOWA KIMŚ WAŻNYM
ZAJĘCIE SIĘ CZYMŚ INNYM, NP. SPRZĄTANIEM
WYŁADOWANIE FIZYCZNE ZŁOŚCI (WOREK TRENINGOWY,
ZGNIATANIE GAZET, KÓŁKO GUMOWE)
 CELOWE ZIGNOROWANIE, „SŁUCH WYBIÓRCZY”
 SŁUCHANIE MUZYKI
 ĆWICZENIA GIMNASTYCZNE
12
Nauczyciel dodaje, że istnieją sposoby pomagające kontrolować nasze emocje.
Prezentuje kolejną planszę i omawia ją z uczniami.
Załącznik nr 4
ZASADY KONTROLOWANIA SWOJEJ ZŁOŚCI
 DAJ SOBIE CZAS, ŻEBY OCHŁONĄĆ I TYM SAMYM UNIKNĄĆ
STOSOWANIA AGRESJI
 ROZCHMURZ CZOŁO I ODPRĘŻ SIĘ
o SPOGLĄDAJ ŁAGODNIEJ
o ODDYCHAJ GŁĘBOKO
o MÓW NORMALNYM GŁOSEM
o NAPNIJ KILKA MIĘŚNI A POTEM JE ROZLUŹNIJ
 PRZESTAŃ STARAĆ SIĘ KONTROLOWAĆ INNYCH
 ZAAKCEPTUJ ODMIENNOŚĆ
 PROŚ ZAMIAST ŻĄDAĆ
 NAGRADZAJ ZAMIAST STRASZYĆ I KARCIĆ
 MÓW SPOKOJNIE, NIE PRZEKLINAJ
 BIERZ ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA WSZYSTKO, CO MÓWISZ I ROBISZ
 TRAKTUJ INNYCH Z SZACUNKIEM
 MÓW INNYM, CO CIĘ TRAPI. BĄDŹ BEZPOŚREDNI, KONKRETNY,
UPRZEJMY
 STOSUJ WYPOWIEDZI TYPU „JA”
Na zakończenie zajęć rozdajemy uczniom kartki dotyczące zasad postępowania
podczas wybuchu gniewu.





ZASADY POSTĘPOWANIA PODCZAS WYBUCHÓW GNIEWU
Zachowaj odległość, zrób krok lub dwa do tyłu, aby uniknąć kontaktu fizycznego
z osobą, na którą się złościsz
Znajdź oparcie, usiądź lub oprzyj się, to pozwoli na uspokojenie się, złapanie
równego oddechu
Ścisz głos, nawet do szeptu – trudno kłócić się szeptem
Oddychaj powoli, pozwoli ci to przywrócić równowagę w organizmie
Nie daj się ponieść, możesz nad sobą panować
13
Przemoc w szkole
Lekcja 1 (1 godzina)
Cele:
 budzenie empatii
 kształcenie postaw przeciwko przemocy
Na zajęciach poprzedzających właściwe uczniowie wypełniają anonimową ankietę
dotyczącą bezpieczeństwa w szkole.
Załącznik nr 5
BEZPIECZEŃSTWO W SZKOLE
1. Czy według Ciebie szkoła jest bezpieczna?
TAK
NIE
2. Jeśli nie, wymień zjawiska o tym świadczące.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
3. Czy byłeś świadkiem przemocy w szkole?
TAK
NIE
4. Czy doświadczyłeś aktu przemocy?
TAK
NIE
5. Jeśli tak, to jakiego rodzaju?
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
6. Czy problem przemocy istnieje w twojej klasie?
TAK
NIE
7. Jeśli tak, to jakiego rodzaju?
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Po omówieniu wyników ankiety, przeprowadzana jest „burza mózgów” dotycząca
skojarzeń z pojęciem „przemoc”. Wyniki zapisujemy na tablicy (bicie, zabieranie
pieniędzy, wyzwiska, wyśmiewanie, chowanie rzeczy), a ochotnik podkreśla
skojarzenia, które dotyczą przemocy fizycznej (pozostałe dotyczą psychicznej).
Nauczyciel wyjaśnia, że przemoc może mieć formę jawną (bicie) lub ukrytą
(izolowanie). Podkreślamy różnicę między przypadkowym, jednorazowym aktem
przemocy a znęcaniem się.
14
Ćwiczenie – praca w grupach. Każda grupa otrzymuje dwa odpowiednio
zatytułowane arkusze papieru:
 dlaczego uczniowie znęcają się nad innymi (np. z zazdrości, głupoty, dla
zabawy itp.)
 jak rozpoznać osobę wobec której stosowana jest przemoc (np. bo jest
małomówny, krzykliwy, smutny itp.)
Przedstawiciele grup omawiają wyniki pracy na forum klasy.
„Burza mózgów” dotycząca skutków przemocy. Uczniowie zapisują skojarzenia na
tablicy (np. lęki, izolacja, niechęć do szkoły, wagary itp.).
Ćwiczenie – praca w trzech zespołach. Każdy z nich otrzymuje arkusz papieru, na
którym zapisują, jakie działania przeciwko przemocy mogą podejmować rodzice,
uczniowie, bądź nauczyciele. Omówienie wyników przez przedstawicieli
poszczególnych zespołów.
Podsumowanie zajęć – nauczyciel zwraca uwagę na fakt, iż każdy ma prawo do
poczucia bezpieczeństwa w szkole, a także, iż każdy z nas może skrzywdzić osobę,
jeśli postępuje niedelikatnie, niesprawiedliwie czy bezmyślnie.
15
Uzależnienia
Lekcja 1 (1 godzina)
Wprowadzenie
Nauczyciel wspólnie z uczniami próbuje określić definicję słowa „uzależnienie”,
a następnie przytaczają definicję słownikową. Dyskusja na temat rodzajów
uzależnień.
Przeprowadzenie anonimowej ankiety dotyczącej uzależnień.
Załącznik nr 6
ANKIETA DOTYCZĄCA UZALEŻNIEŃ
1. Wiek:
17 lat
18 lat
19 lat
2. Jaki rodzaj alkoholu spróbowałeś?
piwo
wino
wódka
3. W której klasie spróbowałeś po raz pierwszy?
IV
V
VI
I gimnazjum
II gimnazjum
III gimnazjum
po gimnazjum
nie próbowałem
4. Kto namawiał Cię do spróbowania alkoholu?
koledzy
dorośli
nikt
nie próbowałem
5. Jak oceniasz wiedzę dotyczącą alkoholu?
bardzo dobry
dobry
dostateczny
niedostateczny
6. Jakiego rodzaju narkotyków próbowałeś?
miękkie
twarde
7. W której klasie spróbowałeś po raz pierwszy?
IV
V
VI
I gimnazjum
II gimnazjum
III gimnazjum
po gimnazjum
nie próbowałem
8. Skąd wziąłeś narkotyk?
od dealera
od kolegi
dostałem na imprezie
9. Czy palisz papierosy?
TAK
NIE
10.Ile dziennie wypalasz papierosów?
5 – 10
10 – 15
15 i więcej
11.Skąd masz pieniądze na używki?
z kieszonkowego
zatrzymuję reszty z zakupów
zdobywam w inny sposób
12.Czy uważasz się za osobę uzależnioną?
TAK
NIE
13. Od czego jesteś uzależniony?
alkohol
narkotyki
papierosy
16
Lekcja 2 (1 godzina)
Narkotyki
Cel:
 zwiększenie świadomości zagrożeń, jakie niosą narkotyki
 zwiększenie świadomości powodów, dla których młodzież sięga po narkotyki
Omówienie wyników ankiety przeprowadzonej na poprzednich zajęciach.
Uczniowie na kartkach anonimowo zapisują „z czym kojarzy Ci się słowo
narkomania”. Na tej podstawie tworzymy listę skojarzeń, którą zapisujemy na
tablicy.
Uczniowie ponownie dostają kartki, na których zapisują powody „dlaczego młody
człowiek sięga po narkotyki?” Sporządzenie listy powodów na tablicy i omówienie
jej.
Przy omawianiu zwracamy uwagę, że na co najmniej 90% powodów sięgania po
narkotyki młodzież sama ma wpływ. To my sami decydujemy, czy sięgnąć po
narkotyk. Możemy, a nawet powinniśmy mieć wpływ na decyzje naszych kolegów.
BEZPŁATNE TELEFONY ZAUFANIA DZIAŁAJĄCE NA TERENIE CAŁEGO
KRAJU
 STOWARZYSZENIE KARAN 0800120289
 POGOTOWIE MAKOWE 0800120359
Lekcja 3 (2 godziny)
Alkohol
Cele:
 poznanie podstawowych wiadomości o alkoholu, które pomogą zrozumieć
sens nie rozpoczynania picia
 rozróżnianie pojęć „używanie” i „nadużywanie”
 poznanie skutków picia alkoholu
Nauczyciel pisze na tablicy zdanie: „Jak alkohol wpływa na organizm?”
Plan dyskusji:
 Co to jest alkohol?
 Definicja alkoholu
 Swobodna rozmowa o wpływie alkoholu na organizm człowieka
 Rozdanie uczniom kart pracy
17
KARTA PRACY: OPINIE O ALKOHOLU
Przeczytaj poniższe opinie i zastanów się, które są prawdziwe.
1. Ci, którzy mają mocna głowę, mogą pić spokojniej PRAWDA - NIEPRAWDA
2. Piwo i wino to nie jest prawdziwy alkohol.
PRAWDA - NIEPRAWDA
3. Kierowca może się trochę napić.
PRAWDA - NIEPRAWDA
4. Problemy mają tylko prymitywni ludzie z zaniedbanych środowisk.
PRAWDA - NIEPRAWDA
5. Siła woli jest najważniejsza w walce z nałogiem.
PRAWDA - NIEPRAWDA
6. Alkohol może dobrym lekarstwem na dolegliwości. PRAWDA - NIEPRAWDA
Porównanie kart pracy, rozmowa o wynikach.
Rozmowa z uczniami na tematy:
 Na czym polega uzależnienie?
 Jaka jest droga do uzależnienia?
 Czy osoba uzależniona jest świadoma tego, że jest chora?
 Jak czuje się człowiek uzależniony od alkoholu? (koncentruje życie wokół
picia itp.)
 Kto może uratować osobę uzależnioną?
 Jak pomóc uzależnionemu przyjacielowi? (rozmowa bez oceniania i oskarżeń
oraz okazywania litości i potępienia itp.)
 Alternatywa dla alkoholu? (uprawianie sportu, taniec, malowanie, kino, teatr
itp.)
Lekcja 4 (1 godzina)
Sztuka odmawiania
Cele:
 Uczenie podejmowania odpowiedzialnych decyzji w sytuacji nakłaniania do
picia, palenia i brania narkotyków
 Uczenie się odmawiania w sytuacji nacisku otoczenia
Nauczyciel zwraca uwagę na fakt, iż zdarzają się sytuacje, kiedy ludzie, na których
nam zależy, próbują namówić nas do robienia rzeczy, których nie chcemy robić,
które nie są dla nas dobre, wtedy trzeba umieć odmówić. Odmawianie jest sztuką,
której można się nauczyć. Jak to można zrobić:
 Najpierw zastanów się czy to, co proponuje kolega jest dla Ciebie dobre?
 Czy jest to bezpieczne?
 Czy jest to dla mnie zdrowe?
 Czy rodzice zgodziliby się na to?
 Jak się będę czuł, kiedy to zrobię?
18
Wspólne szukanie sposobów bezpiecznego odmawiania, np.:
 PO PROSTU POWIEDZ „NIE” – bądź stanowczy, ale uprzejmy
 ODEJDŹ – kiedy nic innego nie da się zrobić
 ZIGNORUJ – nie zwracaj uwagi, jeśli nie chcesz brać w czymś udziału
 ZMIEŃ TEMAT
 OPOWIEDZ DOWCIP – obróć propozycję w żart
 PODSUŃ LEPSZY POMYSŁ – zachęć innych do odrzucenia głupiego
pomysłu i zajęcia się twoją propozycją
Podsumowując należy zwrócić uwagę, że odmawianie jest trudna sztuką, z którą nie
tylko młodzież ma kłopoty. Odmawiania uczymy się całe życie.
ANKIETA EWALUACYJNA
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Jakie uczucia przeżywałeś podczas wykonywania ćwiczeń?
Jakie masz wrażenia po dzisiejszych zajęciach?
Co było dla Ciebie ważne?
Co Cię poruszyło?
Co Ci się podobało?
Co Ci się nie podobało?
BIBLIOGRAFIA
1. E. Nowosielska (red.) „Pomóc zrozumieć świat” Poradnik dla nauczycieli
wychowawców
2. J. Gut, W. Haman „Docenić konflikt. Od walki i manipulacji do współpracy”
3. E. Karney „Psychologia w zarządzaniu. Wybrane zagadnienia.”
4. „Jak żyć z ludźmi. Program profilaktyczny dla młodzieży.” MEN
5. M. Król-Fijewska „Trening asertywności”
6. M. Król-Fijewska, P. Fijewski „Przewodnik do realizacji zajęć psychologicznych”
7. S. Rees, R. S. Graham „Bądź sobą. Trening asertywności”
8. D. Goleman „Inteligencja emocjonalna”
9. R. Potter-Efron „Zycie ze złością”
10.T. Dimoff , S. Carper „Jak rozpoznać, czy dziecko sięga po narkotyki?”
11.„Drugi Elementarz czyli Program Siedmiu Kroków” PARPA
12.J. Koczurowska „co czynić, aby dzieci nie sięgały po narkotyki?”
19
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards