Choroby nowotworowe.

advertisement
Krystyna Jankotowicz
„BYWAJĄ W śYCIU CHWILE, KTÓRYCH BÓL DAJE SIĘ
ZMIERZYĆ DOPIERO PO JEGO PRZEśYCIU I WÓWCZAS
DZIWI NAS, Iś ZDOŁALIŚMY GO ZNIEŚĆ. „
Maria Kolergis
Choroby nowotworowe
Choroby nowotworowe są bardzo
rozpowszechnione we współczesnym świecie.
W krajach rozwiniętych stanowią one, po
chorobach układu krąŜenia, drugą w kolejności
przyczynę zgonów, są przyczyną około 10%
zgonów na świecie, w Europie 22%. W Stanach
Zjednoczonych wykrywalność nowotworów jest
najwyŜsza gdyŜ moŜliwości leczenia są tam
najlepsze. Najczęściej w świecie wykrywanym
rakiem u męŜczyzn jest rak gruczołu
krokowego, a u kobiet rak sutka.
Choroby nowotworowe cd.
Jednak najczęstszą przyczyną zgonów męŜczyzn
z powodu nowotworu jest w naszym kraju nadal
rak płuca, następnie rak prostaty (ale juŜ z
niemal trzykrotnie mniejszą liczbą zgonów), rak
jelita grubego, rak trzustki, chłoniaki i białaczka,
rak przełyku, rak wątroby, rak pęcherza
moczowego i rak Ŝołądka. Natomiast u kobiet to
rak płuca, piersi, rak jelita grubego, rak trzustki,
rak jajnika, chłoniaki i białaczka, rak trzonu
macicy, nowotwory mózgu i rak Ŝołądka
EPIDEMIOLOGIA
NOWOTWORÓW
• Jednym z najstarszych, działającym do dzisiaj
rejestrem nowotworów złośliwych jest rejestr w
Hamburgu. Rejestr ten rozpoczął działalność w
1927 roku, początkowo jako organizacja
prywatna, a od 1929 roku jako organizacja
publiczna (Follow-up Patient Care Service).
Pierwsze nowoczesne rejestry nowotworów
złośliwych powstały na krótko przed wybuchem
II wojny światowej, a powodem ich powstania
były przede wszystkim względy natury
badawczej.
EPIDEMIOLOGIA
NOWOTWORÓW cd.
• W Stanach Zjednoczonych pierwszym rejestrem był, rejestr
nowotworów dla stanu Connecticut, który powstał w 1936
roku. Niedługo później bo w roku 1940 powstał rejestr dla
stanu Nowy Jork. W Kanadzie początki rejestracji datują
się na rok 1944, kiedy to rozpoczął działalność rejestr
nowotworów w prowincji Saskatchewan. Zarówno w stanie
Nowy Jork, jak i w prowincji Saskatchewan rejestracja
oparta była na obowiązku zgłaszania zachorowań na
nowotwory.
Epidemiologia nowotworów w
świecie i Europie
• Choroba nowotworowa towarzyszy człowiekowi
od niepamiętnych czasów. Charakterystyczne
dla niej guzy znajdowano juŜ w mumiach
egipskich, to Hipokrates opisał raka jako proces
chorobowy, który bez odpowiedniego leczenia
doprowadza do wyniszczenia organizmu, a w
konsekwencji do jego śmierci.
Papirus Ebersa
Pierwsze wzmianki o
nowotworach
Rak gruczołu sutkowego jest jednym z najdawniej
poznanych przez człowieka nowotworów.
Najstarsze wzmianki o zachorowaniach
pochodzą z Egiptu z XVII wieku p.n.e. Papirus
Ebersa wymienia 8 przypadków guzów piersi, z
czego przynajmniej jeden wystąpił u
męŜczyzny; próbowano je leczyć wypalaniem,
ale z miernym skutkiem. Medycyna staroŜytna i
średniowieczna równieŜ znała tę chorobę.
cd.
Przełom w leczeniu nastąpił jednak dopiero w XVII
wieku, gdy chirurdzy powiązali rozsiew choroby z
układem chłonnym. Francuski chirurg Jean Louis
Petit i szkocki Benjamin Bell jako pierwsi dokonali
resekcji sutka, węzłów dołu pachowego i mięśni
klatki piersiowej. Radykalna mastektomia Halsteda
wiąŜe się z nazwiskiem Williama Stewarta Halsteda,
który jako pierwszy zaczął odnosić sukcesy w
chirurgicznym leczeniu raka sutka. Pierwsze
operacje Halsteda miały miejsce w 1882 roku i
procedura ta była popularna aŜ do lat 70.
Epidemiologia nowotworów w
Polsce
W Polsce na nowotwory złośliwe co roku umiera ponad 45
000 męŜczyzn i niemal 35 000 kobiet. Notuje się, niestety,
coraz wyŜszy coroczny przyrost liczby zgonów z powodu
nowotworów u kobiet. Szacuje się, Ŝe w roku 2010 umrze z
tego powodu:
•
70 tys. męŜczyzn
• 40 tys. kobiet.
Epidemiologia nowotworów w
Polsce
Częstość występowania nowotworów wzrasta z wiekiem
populacji. Szacunki epidemiologiczne wskazują, Ŝe liczba
zachorowań i zgonów z powodu nowotworów złośliwych w
Polsce będzie prawdopodobnie nadal rosła w najbliŜszych
latach, a na pewno w grupie pacjentów powyŜej 65. roku
Ŝycia.
Niewątpliwą rolę epidemiologiczną odgrywają niektóre
środowiskowe karcynogeny, związane z szybkim postępem
cywilizacyjnym, a takŜe elementy stylu Ŝycia sprzyjające
nowotworzeniu; np. palenie papierosów.
Epidemiologia nowotworów w
Polsce
• W Polsce najczęściej występującymi
nowotworami złośliwymi są:
• u męŜczyzn: rak płuca, rak Ŝołądka, rak
gruczołu krokowego i rak odbytnicy,
• u kobiet - rak piersi, rak płuca, Ŝołądka
oraz rak szyjki macicy
Epidemiologia nowotworów w
Polsce
W Polsce na początku XXI wieku nowotwory u osób w
średnim wieku są pierwszą przyczyną zgonów u kobiet i
drugą u męŜczyzn. Głównym powodem takiego rozwoju
sytuacji epidemiologicznej jest wielkość ekspozycji na
czynniki ryzyka, szczególnie bardzo wysoka częstość
palenia tytoniu w populacji męŜczyzn. Drugą, waŜną
przyczyną takiego stanu jest niska skuteczność programów
wczesnej diagnostyki i leczenia. Polska negatywnie
wyróŜnia się małą skutecznością programów
populacyjnych badań przesiewowych o potwierdzonej
naukowo skuteczności, np. nowotworów szyjki macicy u
kobiet, nowotworów złośliwych jelita grubego.
Epidemiologia nowotworów na
Dolnym Śląsku
•
Liczba ludności województwa dolnośląskiego według narodowego spisu
powszechnego przeprowadzonego w 2002 r. wynosi 2907,2 tys. osób.
Stanowi to 7,6% ludności Polski, i jest to 5 miejsce w kraju pod
względem ludności.
•
Drugą przyczyną zgonów (po chorobach układu krąŜenia) na Dolnym
Śląsku są nowotwory. Jeśli co 4-ty Polak zachoruje na nowotwór, to
kaŜdego roku na Dolnym Śląsku, w prawie 3 mln populacji, będzie 75
000 osób zagroŜonych nowotworem złośliwym.
•
W Dolnośląskim Rejestrze Nowotworów znajduje się 155 900
zarejestrowanych przypadków nowotworów złośliwych z lat 1985-2001.
•
W 2005 r. stwierdzono 10 tys. nowych zachorowań na nowotwory, 50,4%
tej liczby stanowiły nowotwory u kobiet.
cd.
•
PrzeŜycia 5-letnie we wszystkich umiejscowieniach
nowotworów chorych z Wrocławia z lat 1992- 1995 od czasu
rozpoznania są następujące:
•
dla męŜczyzn (M) - 25% ,
•
dla kobiet (K)
•
Z danych statystycznych wynika, Ŝe w latach 2001 -2005
nowotwory złośliwe najczęściej obejmują u kobiet pierś, a w
dalszej kolejności narządy trawienne oraz narządy oddechowe, a
u męŜczyzn – narządy trawienne i otrzewne, oraz narządy
oddechowe i narządy moczowe.
- 40%.
Struktura nowotworów złośliwych według
umiejscowienia. Dolny Śląsk 2009
DIAGNOSTYKA CHORÓB
ONKOLOGICZNYCH
Termin nowotwór (łac. neoplasma, skrót npl – z greckiego
neoplasia) – „to niekontrolowany rozplem własnych, lecz
zmienionych czynnościowo komórek ustroju” , które dzielą
się w sposób niekontrolowany przez organizm, a nowo
powstałe komórki nowotworowe nie róŜnicują się w typowe
komórki tkanki. Utrata kontroli nad podziałami jest
związana z mutacjami genów kodujących białka
uczestniczące w cyklu komórkowym: protoonkogenami i
antyonkogenami. Mutacje te powodują, Ŝe komórka wcale
lub niewłaściwie reaguje na sygnały z organizmu.
cd.
Powstanie nowotworu złośliwego wymaga kilku mutacji, stąd
długi, ale najczęściej bezobjawowy okres rozwoju choroby.
U osób z rodzinną skłonnością do nowotworów część tych
mutacji jest dziedziczona. Dziedziną medycyny zajmującą
się rozpoznawaniem i leczeniem chorób nowotworowych
jest onkologia. Zdaniem dyrektora Laboratorium Badań nad
Rakiem Roberta A. Weinberga, w Whitehead (Anglia), rak
zaczyna powstawać wówczas, gdy komórka wyłamuje się
spod kontroli mechanizmów decydujących o jej podziałach i
lokalizacji .
cd.
• Proces transformacji nowotworowej moŜe być:
• genetycznie uwarunkowany,
• wieloczynnikowy,
• wielostopniowy.
Podział nowotworów:
Nowotwory są :
• dziedziczne -5-10 % ,
• rodzinne – 15%,
• sporadyczne około 75 %.
Do czynników rakotwórczych zaliczamy:
• czynniki fizyczne,
• czynniki wirusowe,
• leki hormonalne.
Rozpoznanie nowotworów:
WaŜną rolę w rozpoznawaniu nowotworu
odgrywa sam pacjent. To on ma największą
szansę na wykrycie pierwszych, niepokojących
objawów choroby, szczególnie w przypadku
zmian nowotworowych skóry, piersi, jąder,
gruczołu krokowego, odbytu. Niestety,
większość nowotworów jest zauwaŜona
dopiero, kiedy guz jest wyczuwalny lub rozwiną
się objawy rozwoju nowotworu. JeŜeli nowotwór
jest wcześnie zdiagnozowany i leczony to
zwiększają się szanse na jego wyleczenie.
Rozpoznanie nowotworów: cd.
Rozpoznanie rozpoczyna się zebraniem
całościowego wywiadu chorobowego
oraz rutynowym badaniem fizykalnym.
Następnie przeprowadza się badania
laboratoryjne krwi, moczu, stolca, które
pozwalają odkryć zmiany wskazujące na
moŜliwość rozwoju nowotworu.
Badania diagnostyczne:
Kiedy podejrzewany jest guz, wykonywane są
dodatkowe badania obrazowe :
- rentgen,
- tomografia komputerowa (CT),
- rezonans magnetyczny (MRI),
- badania ultrasonograficzne, czy fibroskopowe w
celu lokalizacji i określenia rozmiarów danej
zmiany.
Rozpoznanie nowotworów: cd.
Dla potwierdzenia diagnozy nowotworu naleŜy
wykonać biopsję (BAC), lub wyciąć
chirurgicznie fragment tkanki podejrzanego
guza, która jest następnie badana
histologicznie. Jeśli diagnoza zostanie
potwierdzona naleŜy wykonać dalsze badania,
które dostarczą dodatkowych informacji na
temat zaawansowania choroby, stopnia
złośliwości i sposobu leczenia
RODZAJE NOWOTWORÓW
•
•
Dane literaturowe ostatnio wyszczególniają rodzaje nowotworów
:
•
nowotwór łagodny (neoplasma benignum),
•
nowotwór złośliwy (neoplasma malignum) ;
–
–
–
–
•
nowotwór anaplastyczny (neoplasma anaplasticum),
mięsak (sarcoma),
rak (carcinoma),
potworniak (teratoma),
nowotwór miejscowo złośliwy
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak przełyku:
• brak apetytu,
• chrypka,
• nudności, wymioty,
• chudnięcie,
• zaburzenia w połykaniu,
• dyskomfort i ból przy połykaniu
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak Ŝołądka:
•
przewlekłe bóle w nadbrzuszu nasilające się po posiłku ( mniejsze na czczo),
•
krwiste lub fusowate wymioty,
•
czarne stolce,
•
stany podgorączkowe,
•
brak apetytu,
•
mięsowstręt,
•
utrata masy ciała,
•
wyczuwalny guz w nadbrzuszu,
•
anemia.
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak jelita grubego (wraz z odbytnicą):
•
zmiana częstości i jakości wypróŜnień (naprzemienne zaparcia i
biegunki),
•
świeŜa krew w stolcu,
•
stolce ze śluzem,
•
uczucie niepełnego wypróŜnienia,
•
stolce ołówkowate,
•
niedokrwistość,
•
chudnięcie,
•
brak apetytu.
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak wątroby:
• uczucie osłabienia/znuŜenia,
• ubytek masy ciała,
• bóle w nadbrzuszu,
• nierówna, powiększona wątroba,
• Ŝółtaczka.
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak trzustki:
• utrata wagi,
• silny utrzymujący się ból w jamie
brzusznej, tępy, mniejszy w pozycji
kolankowo-łokciowej,
• Ŝółtaczka.
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak krtani:
• bolesność palpacyjna krtani,
• chrypka utrzymująca się ponad 1miesiąc (szczególnie u
palaczy),
• uczucie guza w tchawicy,
• ubytek masy ciała.
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak płuca, oskrzeli i tchawicy:
•
odksztuszanie Ŝółto – białej flegmy,
•
kaszel trwający ponad miesiąc,
•
duszność,
•
krew w plwocinie,
•
kłujący ból w klatce piersiowej przy wdechu, świszczący oddech,
•
suchy kaszel,
•
nawracające zapalenia dróg oddechowych
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak piersi:
• namacalne niebolesne zgrubienie w piersi,
• wyciek z brodawki (krwisty lub surowiczy),
• zmiana w wyglądzie brodawki (owrzodzenie, wciągnięcie),
• objaw „skórki pomarańczowej”,
• powiększenie węzłów chłonnych pachowych
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak szyjki macicy:
• między miesiączkowe krwawienia, szczególnie
po stosunku,
• krwiste upławy, często o nieprzyjemnym
zapachu.
Rak trzonu macicy:
• krwawienia tak zwane kontaktowe (w czasie lub
po stosunku).
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak jajnika:
• często brak objawów,
• ból w czasie stosunku,
• powiększenie obwodu brzucha
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Rak gruczołu krokowego:
•
długi okres bezobjawowy,
•
objawy podobne do przerostu łagodnego prostaty,
•
trudności w oddawaniu moczu,
•
częstomocz,
•
krwiomocz,
•
wodonercze,
•
bóle kości, szczególnie okolica kręgosłupa ( przy przerzutach do kości),
•
bolesna mikcja i zaleganie moczu
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
• Rak jądra:
• guz w obrębie jądra lub najądrza,
• powiększenie jednego jądra w stosunku do drugiego,
• uczucie cięŜaru w mosznie, zapalenie najądrza,
• ginekomastia (przerost gruczołu piersiowego),
• przerzuty odległe są często pierwszym objawem raka jądra
(płuco, kręgosłup, węzły chłonne).
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
• Rak nerki:
• krwiomocz,
• bolesność okolicy lędźwiowej,
• wyczuwalny guz,
• ubytek masy ciała,
• długo utrzymująca się gorączka niewiadomego
pochodzenia,
• niedokrwistość.
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
• Rak pęcherza moczowego:
• bezbolesny masywny krwiomocz często ze
skrzepami,
• trudności w oddawaniu moczu,
• częste oddawanie moczu,
• dysuria – ból przy oddawaniu mikcji,
• ból w okolicy nadłonowej i lędźwiowej,
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
•
Czerniak:
•
zmiany w obrębie istniejącego uprzednio znamienia:
•
a) kształt asymetryczny, nieregularny,
•
b) nierówny rozkład barwy,
•
c) nierówne brzegi,
•
d) zmiany w grubości i powierzchni zmiany,
•
e) wielkość powyŜej 6 mm,
•
f) swędzenie,
•
utrata włosków w obrębie znamienia,
•
owrzodzenie, krwawienie znamienia,
•
nowopowstałe znamię.
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Mięsaki tkanek miękkich i kości:
• wyczuwalny guz,
• ból umiejscowiony w konkretnym miejscu,
• obrzęk,
• zaburzenia czucia skórnego (zaburzenia
czucia, mrowienia, inne).
CHARAKTERYSTYCZNE
OBJAWY POSZCZEGÓLNYCH
CHORÓB NOWOTWOROWYCH
Ziarnica złośliwa i chłoniaki nieziarnicze:
•
guzowate powiększenie węzłów chłonnych,
•
temperatura ciała powyŜej 38⁰C,
⁰
•
nocne poty,
•
suchy kaszel, duszność,
•
czasami bóle w klatce piersiowej lub jamie brzusznej po spoŜyciu
alkoholu,
•
świąd skóry,
•
szybkie chudnięcie.
CHOROBA NOWOTWOROWA
JAKO STRES ONKOLOGICZNY
Choroba nowotworowa jest postrzegana jako
choroba zagraŜająca Ŝyciu, a jej rozpoznanie
wciąŜ wywołuje u ludzi duŜy lęk przed śmiercią,
bólem i cierpieniem. Reakcja pacjenta na
postawioną diagnozę jest bardzo złoŜona;
często chory zmuszony jest do radzenia sobie
ze spowodowanymi przez chorobę
trudnościami fizycznymi, emocjonalnymi oraz
psychospołecznymi, powoduje to lęk, smutek i
depresje
cd.
Psychoonkologia jest dziedziną medycyny, która jest coraz
bardziej potrzebna w leczeniu chorób nowotworowych. Jest
to ten obszar medycyny, na który zwraca się coraz większą
uwagę, co w efekcie prowadzi do jej rozwoju. Pomoc
pacjentom i wsparcie dla ich rodzin w sytuacji leczenia
choroby, leczenia nawrotu choroby, ale równieŜ w okresie
rekonwalescencji i utrzymania zdrowia to główne zadania
realizowane przez psychoonkologię. Psychoonkolodzy,
badający odpowiedź emocjonalną pacjenta na diagnozę
raka, ujawniają u niego wzmoŜony lęk, smutek, rozpacz,
bezsilność i bezradność, poczucie zagubienia i
niezrozumienia
cd.
Istotne zatem znaczenie ma informowanie
pacjentów o moŜliwości pomocy
psychologicznej w trakcie diagnozowania i
leczenia choroby nowotworowej. W takiej
sytuacji opieka psychoonkologiczna jest
niezbędna i bardzo poŜądana. Oczywiście to
sam pacjent podejmuje decyzję o spotkaniu się
z psychologiem. Personel powinien jedynie
poinformować chorego, Ŝe w ramach leczenia
istnieje moŜliwość spotkania się
z psychologiem pracującym w oddziale.
Metody terapeutyczne
wykorzystywane w leczeniu
nowotworów
Najstarszą metodą leczenia chorób nowotworowych jest leczenie
chirurgiczne, jednak leczenie onkologiczne często jest leczeniem
skojarzonym z innymi metodami:
•
radioterapią, czyli leczeniem promieniowaniem jonizującym
(promienie rentgena, gamma, radu),
•
chemioterapią, tj. leczenie środkami chemicznymi w celu
zniszczenia komórek rozsiany po organizmie,
•
immunoterapią – leczenie środkami zmieniającymi odporność
organizmu,
•
hormonoterapią – polegającą na blokowaniu produkcji, lub
działania hormonów.
Chemioterapia:
charakterystyka, rodzaje i
skutki uboczne
Podstawową metodą leczenia nowotworów złośliwych jest
chemioterapia, leki w niej stosowane hamują podziały
komórkowe. Jej potencjalne moŜliwości terapeutyczne
odkryto podczas I wojny światowej, kiedy to
zaobserwowano hamujący wpływ związków niszczących
komórki nowotworowe na czynności szpiku kostnego.
Pierwszym zastosowanym w leczeniu nowotworów
związkiem chemicznym był iperyt azotowy ( gaz
musztardowy). Jego pochodną (chlormetynę) zastosowano
po raz pierwszy w 1946 roku u chorych na chłoniaki
złośliwe. Od tamtej pory prowadzone są nieustannie
badania nad lekami przeciwnowotworowymi
cd.
Główną zaletą chemioterapii jest moŜliwość zastosowania jej w leczeniu
stanów chorobowych o charakterze rozległym bądź przerzutowym,
podczas gdy zabieg chirurgiczny czy teŜ radioterapia ograniczają się
jedynie do leczenia zmian miejscowych.
Celem chemioterapii jest zniszczenie wszystkich komórek złośliwych.
Chemioterapia jest selektywna w swoim działaniu i atakuje tylko komórki
nowotworowe, nie naruszając większości zdrowych komórek
gospodarzy, leki te hamują podziały komórkowe. Komórki złośliwe są
bardziej wraŜliwe na działanie tych leków dlatego, Ŝe reprodukują się
znacznie szybciej niŜ większość zdrowych komórek. Metoda ta stanowi
najczęściej wykorzystywany i najwaŜniejszy sposób systemowego
leczeniu raka.
Rodzaje chemioterapii :
• radykalna – stanowi jedną lub główną metodę
leczenia nowotworów dającą duŜą moŜliwość
wyleczenia,
• uzupełniająca (neoadjuwantowa) - stosowana
najczęściej po radykalnym leczeniu
operacyjnym, celem której jest zniszczenie
potencjalnie moŜliwych mikroprzerzutów i
zmniejszenie moŜliwości nawrotu nowotworu,
Rodzaje chemioterapii : cd
•
wstępna( indukcyjna, neoadijuwantowa) - stosowana u
chorych z miejscowo zaawansowanym nowotworem, której
celem jest zmniejszenie np. masy guza i tym samym
umoŜliwienie przeprowadzenie radykalnego leczenia np.
chirurgicznego,
•
regionalna –stosowana miejscowo, na przykład do tętnicy
wątrobowej, dootrzewnowo,
•
paliatywna – stosowana u chorych u których nie jest juŜ moŜliwe
wyleczenie, ale podawana jest w celu poprawy jakości Ŝycia
pacjenta.
Cele chemioterapii
W zaleŜności od typu nowotworu i stadium jego
rozwoju moŜna dzięki chemioterapii:
•
wyleczyć chorobę nowotworową,
•
powstrzymać jej rozwój i rozprzestrzenianie
się ( tworzenie przerzutów),
•
spowolnić postęp choroby nowotworowej,
•
podnieść jakość Ŝycia i złagodzić symptomy
choroby.
Skutki uboczne chemioterapii to :
• nudności i wymioty (leki przeciwwymiotne ),
• zaburzenia czynności jelit (biegunki,
zaparcia, niedroŜność jelit),
• zapalenie błon śluzowych (zaczerwienienie,
ból, afty, owrzodzenie ),
• utrata włosów ( skóry głowy, okolicy łonowej ).
Powikłania chemioterapii:
Ze względu na czas wystąpienia powikłania chemioterapii
moŜna podzielić na natychmiastowe, wczesne, opóźnione i
późne. Natychmiastowe powikłania to takie, które pojawiają
się w ciągu kilku godzin (najczęściej w pierwszych 24
godzinach) lub kilku dni od rozpoczęcia leczenia. NaleŜą
do nich np. nudności i wymioty, odczyny uczuleniowe. Do
powikłań wczesnych, występujących w pierwszych
tygodniach chemioterapii, zalicza się m. in. objawy supresji
szpiku (leukopenię, małopłytkowość), zapalenie błony
śluzowej jamy ustnej i przewodu pokarmowego, biegunkę i
wypadanie włosów.
Powikłania chemioterapii:
Powikłania pojawiające się z opóźnieniem (do kilku tygodni
lub miesięcy po zastosowaniu cytostatyków) to m. in.
neuropatia obwodowa, kardiomiopatia, niedokrwistość,
zwłóknienie płuc, aspermia. Po upływie wielu miesięcy lub
nawet lat od zastosowania chemioterapii mogą wystąpić
powikłania późne, takie jak, przedwczesna menopauza,
bezpłodność, azoospermia, wtórne nowotwory: ostra
białaczka, chłoniaki i nowotwory narządowe. Znajomość
wszystkich objawów niepoŜądanych jest dla pielęgniarki
niezbędna, poniewaŜ jest ona pierwszą osobą, której
pacjent zgłasza ich wystąpienie
Nudności i wymioty
• Nudności i wymioty to najpowszechniejsze
objawy występujące u pacjentów poddawanych
chemioterapii. Pacjenci, u których stosuje się
chemioterapię często cierpią z powodu
nudności i wymiotów na skutek bezpośredniego
draŜnienia przewodu pokarmowego.
Najlepszym sposobem radzenia sobie w takiej
sytuacji jest uprzednie podanie pacjentom
leków przeciwwymiotnych.
•
Nudności i wymioty cd.
•
Zwalczanie nudności i wymiotów wywoływanych prowadzonym
leczeniem stało się skuteczniejsze dzięki wprowadzeniu leków
przeciwwymiotnych o róŜnym mechanizmie działania. Dobór
pojedynczego leku przeciwwymiotnego lub ich kombinacji
uzaleŜniony jest od skutków ubocznych i tolerancji na leczenie
cytostatyczne. Pacjenci, u których występują wymioty
uwarunkowane prowadzonym leczeniem otrzymują środki
przeciwwymiotne przed podaniem leków cytostatycznych
następnie profilaktycznie przez okres 24-72 godzin od ostatniego
podania chemioterapeutyków, podaje się leki przeciwwymiotne
zwykle w dawkach wysokich oraz w kombinacjach. Opieka
pielęgniarska nad pacjentami polega na nauczeniu ich
stosowania leków przeciwwymiotnych i zapoznaniu z mogącymi
wystąpić objawami ubocznymi. PoŜądana jest takŜe umiejętność
oceny reakcji chorego na stosowane leczenie przeciwwymiotne
W celu zmniejszenia nudności i
wymiotów naleŜy :
• wystrzegać się obfitych posiłków, aby nie obciąŜać
Ŝołądka,
• pić płyny przynajmniej godzinę przed lub po posiłku, a nie
w trakcie jedzenia,
• unikać pokarmów słodkich, tłustych i smaŜonych,
• jeść i pić powoli, i najlepiej pokarmy chłodne lub w
temperaturze pokojowej. W trakcie mdłości oddychać
głęboko i powoli, unikać draŜniących zapachów. JeŜeli
mdłości występują w trakcie chemioterapii, nie naleŜy jeść
na 1-2 godziny przed podaniem leków.
Zaburzenie czynności jelit
U chorych na nowotwory często
dochodzi do zmiany czynności jelit
objawiającej się biegunkami,
zaparciami czy niedroŜnością.
Najczęstszymi przyczynami biegunek
u pacjentów są: chemioterapia i
radioterapia.
cd.
-
Krwawa biegunka moŜe wskazywać na toksyczność stosowanych
leków.
-
Biegunka moŜe powodować zaburzenie równowagi wodnoelektrolitowej, nietrzymanie stolca i silne podraŜnienie okolicy
okołoodbytowej.
-
Leczenie uzaleŜnione jest od przyczyny i moŜe polegać na
podawaniu leków przeciwbiegunkowych, leków neutralizujących
kwasy , leków zwiększających objętość mas kałowych oraz na
stosowaniu diety ubogo włóknikowej.
-
JeŜeli biegunka występuje dłuŜej niŜ 24 godziny lub jeśli
towarzyszy jej ból lub skurcze, naleŜy zgłosić to lekarzowi. W razie
konieczności lekarz moŜe przepisać leki przeciwbiegunkowe.
Postępowanie w biegunce
W celu zatrzymania biegunki naleŜy:
• spoŜywać posiłki częściej w mniejszych porcjach,
• wystrzegać się produktów bogatych w błonnik (chleb
pełnoziarnisty, zboŜa, surowe warzywa, fasola, orzechy,
surowe i suche owoce), a wybierać produkty z małą
zawartością błonnika: biały chleb, biały ryŜ lub makaron,
dojrzałe banany, twaroŜek, jogurt, jajka, przetarte warzywa,
kurczak lub indyk bez skóry, ryby.
Zapalenie błon śluzowych
Stosowanie chemioterapii moŜe uszkadzać
komórki nabłonka przewodu pokarmowego.
ChociaŜ działanie toksyczne moŜe obejmować
śluzówkę przewodu pokarmowego począwszy
od jamy ustnej aŜ do odbytu, większość
schorzeń dotyczy błony śluzowej jamy ustnej.
Zapalenie błony śluzowej występuje u prawie
40% pacjentów, u których stosuje się
chemioterapię.
Objawy występują zwykle po upływie od 5 dni do 2 tygodni od
zapoczątkowania leczenia, dlatego zabiegi profilaktyczne
powinny być stosowane od chwili rozpoczęcia terapii.
Stosując, interwencyjne działania profilaktyczne, takie jak
płukanie jamy ustnej czy stosowanie środków
pokrywających śluzówkę jamy ustnej, naleŜy uwzględnić
dostępność niezbędnych roztworów, technikę stosowania i
częstotliwość. Podstawowy schemat postępowania
obejmuje stosowanie środków zapobiegających infekcji
(leki przeciwgrzybicze i przeciwwirusowe) oraz środków
przeciwbólowych.
Zapalenie błon śluzowych cd.
Oto kilka rad, jak utrzymać jamę ustną, dziąsła i gardło w
dobrym zdrowiu:
• przed rozpoczęciem chemioterapii wskazana jest kontrola
stomatologiczna (wyleczenie ubytków, chorób dziąseł,
czasami sanacja) ,
• systematyczna higiena jamy ustnej powinna obejmować
szczotkowanie zębów miękką szczoteczką, po kaŜdym
posiłku i płukanie jamy ustnej delikatnym płynem
zaleconym przez lekarza (naleŜy unikać preparatów
gotowych),
Zapalenie błon śluzowych cd.
• przygotowując pacjentowi posiłki naleŜy pamiętać , aby
stosować dietę wysokobiałkową i wysokowitaminową,
unikać potraw draŜniących, kwaśnych (owoce i soki
cytrusowe),
• spoŜywać posiłki często i w małych porcjach (potrawy i
napoje najlepiej o temperaturze pokojowej),
• smarować usta tłustym kremem lub balsamem i w razie
potrzeby stosować ogólnie lub miejscowo środki
przeciwbólowe
Utrata włosów
Wypadanie włosów jest powszechnym skutkiem ubocznym chemioterapii,
chociaŜ nie zawsze występującym. Obserwujemy pogorszenie struktury
włosów lub ich całkowitą utratę. Łysienie dotyczy głównie skóry głowy,
ale moŜe mieć takŜe miejsce utrata włosów okolicy łonowej. Zazwyczaj
włosy odrastają po zakończeniu terapii.
Pielęgniarka moŜe przekazać pacjentom wskazówki dotyczące pielęgnacji
włosów: Ŝeby uŜywać delikatnych szamponów, miękkich szczotek do
włosów, absolutnie nie farbować włosów ani nie robić trwałej ondulacji.
MoŜna zaproponować zaopatrzenie się w perukę dobraną do koloru i
rodzaju naturalnych włosów. Innym rozwiązaniem jest noszenie
kapeluszy czy turbanów, które mogą być elementem dekoracyjnym stroju
Problemy ze skórą i
paznokciami
Podczas chemioterapii mogą wystąpić takŜe takie problemy ze skórą, takie
jak: zaczerwienienie, swędzenie, łuszczenie, suchość i wypryski.
Paznokcie mogą stać się kruche lub łamliwe. Niekiedy mogą wystąpić na
nich pionowe bruzdy. Aby nie dopuścić do wysuszenia skóry, naleŜy brać
szybkie prysznice, myć się wilgotną gąbką, unikać długich kąpieli w
wannie. W wilgotną skórę naleŜy wcierać balsam, unikać perfum i wody
kolońskiej zawierającej alkohol.
Niektóre cytostatyki podawane doŜylnie mogą wywołać zaciemnienie skóry
wzdłuŜ Ŝyły. Po zakończonym leczeniu ciemne obszary na skórze
zazwyczaj same po kilku miesiącach znikają. Nie naleŜy wystawiać skórę
na słońce, gdyŜ moŜe to zwiększyć negatywny wpływ na niektórych
cytostatyków na skórę
Zaparcia
Zaparcia w czasie chemioterapii mogą być spowodowane lekami
(cytostatycznymi lub przeciwbólowymi) lub zmniejszoną aktywnością
ruchową czy deficytami pokarmowymi.
Aby poradzić sobie z zaparciami naleŜy:
•
pić duŜo płynów, aby spowodowały one poluźnienie stolca; szczególnie
skuteczne są płyny ciepłe lub gorące,
•
jeść duŜo produktów bogatych w błonnik: gruboziarniste pieczywo i
zboŜa, surowe lub gotowane warzywa, surowe i suche owoce, orzechy,
•
trzeba teŜ pamiętać o częstej gimnastyce; nawet zwykły spacer moŜe
okazać się pomocny. Jeśli wypróŜnienie nie nastąpiło przez 48-72
godziny, naleŜy zastosować lewatywę lub leki farmakologiczne ściśle
według wskazań lekarza. W przypadku leczenia niektórymi cytostatykami
lekarz moŜe przepisać profilaktycznie środki przeciw zaparciom
Działanie niepoŜądane leków
podsumowanie
Często terapia cytostatykami negatywnie wpływa na stan
fizyczny pacjenta. Jednak wielu chorych w trakcie tego
leczenia prowadzi normalny tryb Ŝycia i nie ogranicza
swojej aktywności fizycznej lub ogranicza ją w niewielkim
stopniu.
Tego rodzaju zachowanie, o ile jest moŜliwe, ma korzystny
wpływ na stan psychiczny chorego, na przebieg leczenia i
jego tolerancję. Jednak niektóre programy leczenia
chemicznego przebiegają z duŜym nasileniem objawów
niepoŜądanych, co wymusza obniŜenie aktywności
fizycznej chorego i dostosowanie jej do aktualnych
moŜliwości.
•
Rehabilitacja pacjentów
onkologicznych
Polska koncepcja uznaje rehabilitację za integralna część
podstawowego leczenia, a jej cechy to przede wszystkim,
powszechność, kompleksowość i ciągłość postępowania.
W roku 1970 Światowa Organizacja Zdrowia uznała ten
model za godny upowszechnienia. Działania prof. W. Dagi
wniosły duŜy wkład do teorii, filozofii i praktyki rehabilitacji.
NajwaŜniejsze jest jego stwierdzenie, Ŝe rehabilitacja jako
złoŜony proces medyczno-społeczny urzeczywistnia
zasadę leczenia człowieka, a nie jego choroby
Rehabilitacja pacjentów
onkologicznych
Rehabilitacja onkologiczna jest działaniem bardzo
złoŜonym, ze względu na znaczącą rolę
czynnika psychologicznego, tkwiącego w
społecznej świadomości lęku przed rakiem i
braku wiary w moŜliwość wyleczenia.
Początkowo rehabilitacja onkologiczna
ograniczała się do usprawniania ruchowego i
protezowania po tych zabiegach, które
naruszały sprawność fizyczną
Rodzaje rehabilitacji
• WyróŜnia się obecnie następujące
główne rodzaje rehabilitacji:
• rehabilitacja psychologiczna,
• rehabilitacja społeczna,
• rehabilitacja zawodowa
Terapia kreatywna
Na szczególną uwagę w leczeniu pacjentów
onkologicznych zasługuje terapia kreatywna,
której celem jest, miedzy innym:
• zaspokojenie potrzeb socjalnych i organicznych
podopiecznych,
• zaspokojenie potrzeby bezpieczeństwa
(potrzeba ufności, uniknięcia
niebezpieczeństwa, eliminacja poczucia obawy
i strachu z faktu posiadania miejsca pracy),
Terapia kreatywna cd.
•
zaspokojenie potrzeb społecznych (posiadanie wzajemnych
powiązań i miłości, przynaleŜności do pewnej grupy, bycie
akceptowanym przez innych, odczucie wspólnoty, czułości,
kontaktu i oddania),
•
zaspokojenie potrzeby dokonania czegoś (obejmuje takŜe
potrzebę uznania ze strony innych za te dokonania, to równieŜ
potrzeba powaŜania i poszanowania siebie samego, posiadania i
umiejętność , niezaleŜności i społecznego akceptu, wpływu,
prestiŜu, statusu i godności, budzenie respektu),
•
zaspokojenie potrzeby samorealizacji (obudzenie chęci
stwarzania), eksperymentowania i rozwoju samego siebie.
Terapia kreatywna cd.
Nowe, kreatywne metody terapii nie zastąpią oczywiście
tradycyjnych sposobów leczenia stosowanych w psychiatrii, są
one jednak ich cennym uzupełnieniem. Ich sens dobrze uchwycił
Johannes Junker:
"Terapia kreatywna pomaga (...) człowiekowi odnaleźć się w
jego starym świecie w nowy sposób. Terapia kreatywna
wprowadza go w nowe obszary przeŜywania, działania i
myślenia, aby na nowo móc badać powstające konflikty,
objaśniać i zmieniać je z nowej perspektywy, z punktu
widzenia niezwykłej drogi."
•
Rehabilitacja psychologiczna
• W czasie leczenia cytostatykami duŜym
przeŜyciem jest dla chorych utrata włosów,
mimo świadomości Ŝe jest to stan przejściowy.
Psychoterapia uczy pacjentów aktywnego
zaangaŜowania w proces leczenia – z głęboką
wiarą w powodzenie i pomyślne rezultaty
podejmowanych działań.
Rehabilitacja społeczna
Celem rehabilitacji społecznej jest przywrócenie, w
moŜliwie maksymalnym stopniu osobie z naruszoną
sprawnością fizyczną lub psychiczną zdolności do
samodzielnego Ŝycia i pracy oraz włączenie jej w
czynne Ŝycie społeczne. Warunkiem akceptacji
choroby i kalectwa związanego z jej leczeniem jest
akceptacja przez chorego, jego przez rodzinę, oraz
środowisko w którym przebywa. Osiągnięcie
nakreślonego celu rehabilitacji zaleŜy od spełnienia
wielu warunków, wśród nich oprócz czynników
ekonomicznych i organizacyjnych, duŜe znaczenie
mają czynniki psychologiczne i społeczne
Rehabilitacja społeczna cd.
Utrata zdrowia jednego z członków rodziny niejednokrotnie
przekształca całą strukturę rodziny, zmieniając jej dotychczasowy
profil. Sytuacja w rodzinach, w których znajduje się cięŜko chory,
jest róŜna - u jednych występuje nadmierna troskliwość nad
chorym członkiem rodziny, co z kolei niekorzystnie wpływa na
rehabilitację. W innych, co stanowi przykład skrajny, rodzina
usiłuje pozbyć się z domu chorego członka rodziny. Taką
postawę spotyka się w przypadku pacjenta w średnim wieku, u
którego doszło nagle do utraty zdolności do pracy, a zwłaszcza,
jeśli nie moŜe on nadal spełniać w rodzinie i w małŜeństwie
swoich podstawowych funkcji. Znajdują się jednak między tymi
skrajnymi przypadkami rodziny, które potrafią dostosować się do
normalnego Ŝycia - ani się nie rozpadają, ani przesadzają w
opiece nad osobą chorą
Rehabilitacja zawodowa w
onkologii
Problem rehabilitacji zawodowej w onkologii jest niezmiernie
istotny ze względu na stałe obniŜanie się wieku
występowania chorób nowotworowych. Wiele osób
leczonych z powodu nowotworów złośliwych jest w wieku,
który umoŜliwia jeszcze przez wiele lat wykonywanie pracy
zawodowej. Nie ma do niej szczególnych przeciwwskazań.
KaŜda osoba leczona z powodu choroby nowotworowej
moŜe powrócić do pracy, oczywiście, je-śli nie ma
przeciwwskazań natury zdrowotnej. Amputacja kończyny,
odjęcie piersi, wy-tworzenie „sztucznego odbytu" czy
wycięcie płuca, jakkolwiek są kalectwem, nie mu-szą i nie
powinny być inwalidztwem.
Rehabilitacja zawodowa w
onkologii cd.
Praca zawodowa jest, bowiem dla tych osób nie
tyl-ko sposobem zdobywania środków
utrzymania, ale takŜe moŜliwością integracji
społecznej i powrotem do normalnego Ŝycia. Z
badań wynika, Ŝe tylko około 50% cho-rych
leczonych z powodu nowotworów złośliwych
podejmuje pracę zawodową w pierw-szym roku
po zakończeniu leczenia. Po tym czasie
jeszcze około 30% osób wraca do pracy
Rehabilitacja zawodowa w
onkologii
Rozpoznanie nowotworu złośliwego, jego leczenie i
następstwa tego leczenia są powaŜnym stresem i mogą
prowadzić do zmian w psychice chorych. Choroba
nowotworowa często jest utoŜsamiana z chorobą
nieuleczalną, a jej rozpoznanie bywa traktowane
jednoznacznie jako wyrok śmierci. Są to oczywiście pewne
obiegowe opinie, albowiem wczesne jej rozpoznanie i
leczenie prowadzą w przypadku wielu nowotworów
złośliwych do wyleczenia duŜego odsetka, a nawet 100%
chorych. Jest to jednak na pewno choroba cięŜka, w której
rokowanie jest zawsze powaŜne.
Rehabilitacja zawodowa w
onkologii cd.
Powoduje to reakcje lękowe i depresyjne u
chorych. Strach przed śmiercią, niepewność
przyszłości, obawa przed nawrotem choroby i
jej rozsiewem towarzyszą przez cały czas tym
chorym; tym bardziej, Ŝe w odróŜnieniu od
innych chorób przeprowadzenie leczenia nie
jest jednoznaczne z wyleczeniem nowotworu
złośliwego
Rehabilitacja zawodowa w
onkologii
Na stres związany z chorobą i jej leczeniem nakładają się takŜe
następstwa tego le-czenia, mogące prowadzić do znacznego
obniŜenia jakości Ŝycia. Niedowłady lub pora-Ŝenia, znaczne
przykurcze czy rozległe blizny istotnie ograniczają samodzielność
tych chorych. Obrzęk chłonny, przyjmujący niekiedy znaczne
rozmiary, utrudnia normal-ne Ŝycie i moŜe być przyczyną
dalszych, często groźnych chorób. Wszystkie te czynniki
powodują, Ŝe chorzy leczeni z powodu nowotworów złośli-wych
obawiają się o przyszłość swojego Ŝycia rodzinnego,
zawodowego i społecznego. Niepewność reakcji na ich chorobę i
kalectwo najbliŜszych, środowiska zawodowego i społecznego
powoduje pogłębienie nieprawidłowych reakcji psychicznych i
moŜe bar-dzo powaŜnie utrudniać im powrót do normalnego
Ŝycia.
Pielęgniarka jako źródło
wsparcia dla pacjenta chorego
onkologicznie
Pomimo znaczącego postępu w leczeniu raka na przestrzeni
ostatnich lat, nadal pozostaje on jedną z chorób
wzbudzających najsilniejszy lęk, kojarzoną z nieuchronnym
cierpieniem i bliską śmiercią. ZagroŜenie Ŝycia, utrata
spokoju, bezpieczeństwa i osobistej niezaleŜności, trudne
do zaakceptowania efekty operacji i skutki uboczne
leczenia - to główne czynniki stresu, jakiego doświadcza
osoba, u której stwierdzoną chorobę nowotworową.
Reakcje na leczenie mogą być róŜne w zaleŜne od wieku,
emocji, sytuacji rodzinnej oraz wiedzy na temat choroby i
wierzeń pacjentów.
cd.
Zmartwienie, strach wstrząs psychiczny, uczucie gniewu to
emocje jakie towarzyszą pacjentom rozpoczynającym
leczenie cytostatyczne. Ograniczenie działalności
zawodowej, nierzadko utrata pracy, a nawet środków do
Ŝycia, utrata cenionych wartości związanych z
samorealizacją, ograniczenie kontaktów i ról społecznych,
zaburzenia funkcjonowania rodziny, lęk o przyszłość dzieci
- to z kolei najistotniejsze przesłanki stresu
psychospołecznego osób chorych onkologicznie i ich
rodzin
cd.
Rozległość i waga problemów, z jakimi
konfrontują się chorzy, w całej pełni
uzasadniają uznanie doświadczenia choroby
nowotworowej za tzw. wydarzenie krytyczne, a
całej sytuacji - za sytuację kryzysową. Aktywne
słuchanie, udzielanie informacji i pomoc w
rozwiązywaniu związanych z chorobą,
leczeniem i pielęgnacja, stanowią o pełnej
wspierającej roli pielęgniarki
cd.
Pielęgniarstwo onkologiczne jest szczególną
dziedziną wiedzy. Od pielęgniarki onkologicznej
oprócz wysokich kwalifikacji, niezbędnych w
procesie leczenia, wymaga się takŜe
znacznych umiejętności w zakresie pielęgnacji
ciała, jak i ducha osoby leczonej oraz
udzielania pomocy i wsparcia w rozwiązywaniu
trudnych, często indywidualnych problemów
pacjentów związanych ze stanem zdrowia.
cd.
Trafne rozpoznawanie potrzeb chorych, ich
zaspokojenie, rozwiązywanie problemów oraz
prowadzenie działań edukacyjnych umoŜliwia
zapewnienie pacjentom profesjonalnej i
bezpiecznej opieki. WaŜną rolą pielęgniarki
onkologicznej jest pomoc pacjentom i ich
rodzinom w zrozumieniu istoty choroby,
przykrych emocji i dolegliwości jakie mogą
wywołać leki cytostatyczne.
cd.
Trafność i skuteczność wsparcia zaleŜy od rozpoznania i
zrozumienia złoŜonych mechanizmów i współdziałających
czynników krytycznego wydarzenia. Wsparcie społeczne
jest określane jako poczucie zaspokojenia potrzeb
społecznych, bezpieczeństwa i aprobaty. Potrzeby te mogą
być zaspokajane poprzez wsparcie emocjonalne, czyli
poprzez wyraŜanie uczuć sympatii, zrozumienia i
szacunku, a takŜe - w formie udzielania porad, informacji,
pomocy w rozwiązywaniu problemów - co stanowi
elementy wsparcia informacyjnego i instrumentalnego..
cd.
Skuteczność wsparcia, jego pozytywne efekty dla osób
wspomaganych, zaleŜne są od następujących czynników
• okazywanie pozytywnych emocji osobie wspieranej,
• potwierdzanie przeŜywanych przez nią uczuć i
prezentowanego systemu wartości,
• zachęcanie do swobodnego wyraŜania emocji i przekonań,
• podkreślanie solidarności i przynaleŜności do określonej
grupy społecznej
cd.
Najistotniejszymi umiejętnościami wyznaczającymi poziom i
jakość wsparcia emocjonalnego ze strony pielęgniarki są:
1. Empatia i otwartość w kontakcie z chorym,
2. Zdolność do aktywnego słuchania,
3. Wysokie kompetencje w zakresie komunikowania się,
4. Wspierające cechy komunikacji niewerbalnej (głównie jakość dotyku podczas zabiegów czynności
pielęgnujących, itd.).
cd.
Łączenie w pracy pielęgniarskiej wysokiego poziomu działań
medycznych ze wspieraniem informacyjnym i
emocjonalnym stanowi trudne i obciąŜające zadanie.
DuŜą trudność stanowi ryzyko "wchłaniania" cudzych emocji
przy jednocześnie ograniczonych moŜliwościach
odreagowania ich. Dlatego niezwykle waŜne jest
zapewnienie sobie - przez pielęgniarki, jak i instytucje, w
których pracują - moŜliwości uzupełniania zasobów, takich
jak wiedza i znajomość środków słuŜących profilaktyce
wypalenia zawodowego
JAKOŚĆ śYCIA
PACJENTÓW ONKOLOGICZNYCH
Definicja jakości Ŝycia
Jakość zdaniem Colilus Dielonary to cecha, atrybut,
wyróŜniająca charakterystyka; to stopień albo standard
doskonałości. Natomiast jakość według: ICAHO to stopień
w jakim kaŜda usługa świadczona pacjentowi, dostarczona
zgodnie z aktualnym stanem wiedzy podnosi
prawdopodobieństwo uzyskania poŜądanego wyniku i
redukuje prawdopodobieństwo niepoŜądanych rezultatów.
Według norm ( ISO -9000) jakość to - spełnienie wymagań
i oczekiwań klienta –pacjenta.
Definicja jakości Ŝycia
Ostatnie kilkanaście lat w medycynie,
pielęgniarstwie i naukach społecznych przyniosło
znaczny rozwój badań nad jakością Ŝycia
uwarunkowaną stanem zdrowia. Zainteresowanie
to wynika z przyjęcia modelu medycyny
holistycznej, który w przeciwieństwie do
medycyny biotechnicznej zakłada kompleksowe
podejście do człowieka chorego.
cd.
• WydłuŜenie Ŝycia zaczęto uwaŜać za kryterium
poziomu opieki medycznej, gdy zaczęto
odnosić duŜe sukcesy w ratowaniu Ŝycia
ludziom, którzy jeszcze nie tak dawno skazani
byli na śmierć to, okazało się, Ŝe czas
przeŜycia nie jest najwaŜniejszą miarą walki o
dobro pacjentów. Za sukces w tym względzie
zaczęto uwaŜać przedłuŜenie Ŝycia przy
jednoczesnym utrzymaniu jego jakości.
cd.
Uznanie dokonanej przez pacjenta oceny
własnego zdrowia za waŜny element w
procesie leczenia i pielęgnowania pozwala
na aktywne włączenie chorego w
realizację tych procesów; ocena powinna
być sporządzona za pomocą
standaryzowanych narzędzi badawczych
cd.
• Jakość Ŝycia uwarunkowaną stanem zdrowia (Health Related
Quality of Life, HRQL) moŜe określić tylko sam człowiek
chory, porównując swój stan obecny ze stanem, który
pragnąłby uzyskać.
•
Aby ocena jakości Ŝycia była pełna, potrzebna jest zarówno
analiza obiektywnej oceny stanu zdrowia, jak równieŜ oceny
subiektywnej, na którą składają się komponenty fizyczne,
psychiczne, społeczne i międzyludzkie.
•
Subiektywna ocena stanu zdrowia chorych stanowi istotny
czynnik poznawczy i praktyczny, który moŜe się przyczynić do
podniesienia jakości opieki sprawowanej nad pacjentem
cd.
Nowotwór jest czymś nowym, co pojawia się w
Ŝyciu człowieka, wzbudza więc potrzebę
ustosunkowania się do niego. Dlatego dzięki
świadomości refleksyjnej pacjent moŜe spojrzeć
z dystansem na siebie i chorobę, ustosunkować
się do niej, zyskać, bądź teŜ stracić nadzieję.
Do sfery poznawczej naleŜy równieŜ osobista
definicja zdrowia kaŜdego pacjenta.
cd.
H. Sęk twierdzi, Ŝe kaŜdy człowiek taką własną definicję posiada,
moŜe ona przyjmować jedną z trzech postaci potocznych
koncepcji zdrowia:
•
biomedyczna - zdrowie to tylko i wyłącznie brak objawów
chorobowych,
•
zdrowie jako zespól obiektywnych cech (zasobów) człowieka odporność, potencjały uwarunkowane konstytucjonalnie,
•
zdrowie jako poczucie dobrostanu (well-being) biologicznego,
psychologicznego i społecznego.
cd.
•
Istnieje wiele kwestionariuszy badających jakość Ŝycia pacjentów
onkologicznych, zawierających róŜną liczbę pytań, które posiadają
jednak wiele wspólnych cech, są to między innymi:
•
przeznaczone są one do badania chorych onkologicznych,
•
przygotowane są w taki sposób , aby mogły być wypełnione
samodzielnie przez pacjentów,
•
mają strukturę wielowymiarową , zawierają pozycje odnoszące się do co
najmniej czterech podstawowych z punktu widzenia jakości Ŝycia
zagadnień – objawów funkcjonowania fizycznego, psychicznego,
społecznego oraz objawów somatycznych,
•
są moŜliwie zwięzłe.
Podsumowanie
Pacjenci z chorobą nowotworową w trakcie
leczeniu wymagają interdyscyplinarnej
opieki specjalistycznej. Wielu chorych w
trakcie leczenia i po jego zakończeniu
potrafi prowadzić aktywne i produktywne
Ŝycie.
cd.
Pacjenci i ich rodziny mogą się czuć bezsilni i pozbawieni
nadziei, jeśli nie uda nam się opanować takich objawów
jak: ból, nudności, wymioty, brak apetytu lub zapalenie
jamy ustnej. Skuteczne leczenie objawów w tym okresie
jest najwaŜniejsze, poniewaŜ umoŜliwia ono pacjentowi w
miarę normalne funkcjonowanie w róŜnych sferach Ŝycia.
Rodziny w obliczu przedłuŜającej się i pogarszającej
choroby zmuszone są do zmiany podziału obowiązków i
swoich oczekiwań wobec Ŝycia.
cd.
Często chory ma poczucie winy, Ŝe jest cięŜarem
dla swoich najbliŜszych. Rodzina moŜe
odczuwać złość, poniewaŜ ich potrzeby nie są
juŜ najwaŜniejsze i często są spychane na
drugi plan. Trudności natury ekonomicznej
mogą wynikać z utraty dochodów lub
ponoszonych kosztów leczenia.
cd.
Choroba nowotworowa moŜe mieć zarówno charakter
stresogenny, jak i wynagradzający dla pracowników
medycznych sprawujących opiekę nad pacjentem.
Pielęgniarki pracujące z pacjentami poddawanymi
chemioterapii muszą stale pamiętać o róŜnorodnych
źródłach stresu w rodzinach, powinny pomóc rodzinom w
ich zrozumieniu i wskazać, gdzie mogą uzyskać pomoc.
Mogą one takŜe wzbogacić się o nową wiedzę i
umiejętności oraz znaczący związek, jaki wytworzy się
między nimi a pacjentami i ich rodzinami.
cd.
Pielęgniarki mogą identyfikować się z
pacjentem, odczuwać smutek czy mieć
poczucie niepewności. WaŜną strategią
w działaniu pracowników słuŜby zdrowia
jest utrzymanie równowagi Ŝyciowej
pacjenta i utworzenie grup wsparcia,
zarówno w miejscu pracy, jak i poza nim.
cd.
Trzeba pamiętać równieŜ o tym, Ŝe rola
pielęgniarki moŜe być róŜna zaleŜnie od
sytuacji, w jakiej znajduje się pacjent. Tak
jak rodziny muszą dzielić swoje obowiązki
w sytuacji choroby nowotworowej jednego
ze swych członków, tak równieŜ
członkowie zespołów sprawujących opiekę
nad chorym często renegocjują swoje role.
cd.
Zapewnienie wzajemnej współpracy wymaga
czasu i zaangaŜowania. Poprzez udział w
interdyscyplinarnych warsztatach,
konferencjach i wspólnych nieformalnych
spotkaniach pielęgniarki wzmacniają
wzajemne zaufanie i zwracają uwagę na
rolę, jaką same odgrywają.
Dziękuję
BIBLIOGRAFIA
•
Aaronson N.K, Jakość Ŝycia w chorobie nowotworowej,
Modułowe postępowanie Organizacji do Badań i Leczenia Raka,
Poznań 2004.
•
Błaszczyk J, Pudełko M, Cisarz K, Nowotwory złośliwe w woj.
dolnośląskim, Wrocław 2004.
•
Dega W, Milanowska K, Rehabilitacja medyczna, Wydaw.
Lekarskie PZWL, Warszawa 2003.
•
Dębska G, Mazurek H.,Walidacja polskiej wersji kwestionariusza
CFQoL u chorych na mukowiscydozę. Polski Merkuriusz Lekarski
2007, 23 (137);340-343.
•
Hossfeld'a D. K, Podręcznik onkologii klinicznej / Rehabilitacja,
PWN, Warszawa- Kraków 1994.
BIBLIOGRAFIA
`
Hebanowski M, Podstawy opieki paliatywnej w chorobach
nowotworowych, PZWL, Warszawa 1998.
•
Jezierski A., Onkologia: podręcznik dla pielęgniarek,
Wydaw. Lekarskie PZWL, Warszawa 2005.
•
Jezierski A., Onkologia: podręcznik dla pielęgniarek,
Wydaw. Lekarskie PZWL, Warszawa 2000.
•
Jezierski A., Chirurgia onkologiczna, Wydaw. Lekarskie
PZWL, Warszawa 2009.
•
Jędrusik Z, Koper A, Magazyn Pielęgniarki i PołoŜnej
2007 nr 1/2, 46.
Download
Random flashcards
Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards