materiały magnetyczne wykorzystywane w przetwornicach dc

advertisement
ELEKTRYKA
Zeszyt 2 (222)
2012
Rok LVIII
Krzysztof GÓRECKI1, Janusz ZARĘBSKI1, Kalina DETKA2
1
Katedra Elektroniki Morskiej, Akademia Morska w Gdyni,
2
Pomorska Wyższa Szkoła Nauk Stosowanych w Gdyni
MATERIAŁY MAGNETYCZNE WYKORZYSTYWANE
W PRZETWORNICACH DC-DC
Streszczenie. W pracy przeanalizowano właściwości wybranych materiałów
magnetycznych wykorzystywanych na rdzenie dławików i transformatorów
impulsowych. Wskazano różnice w przebiegach najistotniejszych charakterystyk rdzeni
ferrytowych, proszkowych i nanokrystalicznych. Wskazano potencjalne zakresy
zastosowań wymienionych rdzeni i przeanalizowano sytuacje, w których poszczególne
rdzenie wykazują najkorzystniejsze właściwości eksploatacyjne.
Słowa kluczowe: materiały ferromagnetyczne, przetwornice DC-DC, elementy magnetyczne
MAGNETIC MATERIALS USED IN DC-DC CONVERTERS
Summary. In the paper the properties of selected magnetic materials used as cores
of choking-coils and impulse-transformers are analysed. The differences in the form of
most important characteristics of the ferrite, powder and nanocrystalline cores are shown
and discussed. The ranges of utilizations of the mentioned cores are pointed and some
situations in which each core has an optimum exploitive properties are analyzed.
Keywords: magnetic materials, DC-DC converters, magnetic devices
1. WPROWADZENIE
W przetwornicach dc-dc występują typowo dławiki lub transformatory impulsowe
zawierające rdzenie z materiału ferromagnetycznego. Na przestrzeni ostatnich dwustu lat
materiały stosowane do wytwarzania takich rdzeni ulegały istotnej ewolucji, którą
scharakteryzowano m.in. w pracach [1, 2].
Obecnie, do konstrukcji rdzeni elementów magnetycznych występujących
w przetwornicach dc-dc są wykorzystywane 3 grupy materiałów magnetycznych: ferryty,
rdzenie proszkowe, amorficzne oraz materiały nanokrystaliczne. Każda z wymienionych grup
materiałów jest wytwarzana w inny sposób i cechuje się innymi właściwościami fizycznymi.
8
K. Górecki, J. Zarębski, K. Detka
Projektant przetwornicy dc-dc musi podjąć m.in. decyzję o wyborze materiału, z którego
mają być wykonane rdzenie elementów magnetycznych. Jak wykazano m.in. w pracach [3, 4],
materiał rdzenia w istotny sposób wpływa na charakterystyki dławikowych przetwornic dcdc.
W niniejszej pracy, stanowiącej rozszerzoną wersję pracy [5], porównano właściwości
rozważanych grup materiałów magnetycznych i przedyskutowano możliwości zastosowania
tych materiałów w przetwornicach dc-dc. Rozważania teoretyczne zilustrowano danymi
katalogowymi.
2. PARAMETRY OPISUJĄCE MATERIAŁY MAGNETYCZNE
Właściwości materiałów magnetycznych opisuje wiele parametrów, które można
podzielić na kilka grup. W pierwszej grupie znajdują się współrzędne punktów
charakterystycznych na krzywej magnesowania B(H), tzn. indukcja nasycenia Bsat, indukcja
remanencji Br oraz pole koercji HC. Wartości wymienionych parametrów mogą być
uzależnione od temperatury, a zależności te opisują odpowiednie współczynniki
temperaturowe.
Przy wykorzystywaniu materiałów magnetycznych do konstrukcji dławików istotnym
parametrem jest przenikalność magnetyczna rdzenia  równa nachyleniu krzywej
magnesowania. Wartość tego parametru zmienia się wraz ze zmianą natężenia pola
magnetycznego. Producenci zwykle podają wartość przenikalności początkowej i,
odpowiadającą zerowej wartości natężenia pola magnetycznego.
Proces przemagnesowywania rdzenia ferromagnetycznego wiąże się ze stratami energii
charakteryzowanymi przez stratność i wyrażanymi mocą strat na jednostkę objętości lub
jednostkę masy. Stratność jest funkcją częstotliwości, amplitudy indukcji oraz temperatury.
Z punktu widzenia właściwości elektrycznych materiał magnetyczny charakteryzowany
jest przez jego rezystywność, która powinna przyjmować możliwie duże wartości,
ograniczając straty na prądy wirowe.
Właściwości cieplne rdzenia opisuje jego przewodność cieplna, a procesy starzeniowe –
współczynnik dezakomodacji.
3. PRZEGLĄD WŁAŚCIWOŚCI WYBRANYCH MATERIAŁÓW
FERROMAGNETYCZNYCH
Poniżej
scharakteryzowano
właściwości
poszczególnych
grup
materiałów
ferromagnetycznych stosowanych w energoelektronice. Większość spośród rozważanych
Materiały magnetyczne wykorzystywane…
9
materiałów ferromagnetycznych, z wyjątkiem ferrytów, zawiera tzw. rozproszoną szczelinę
powietrzną, umożliwiającą pracę przy wysokich wartościach natężenia pola magnetycznego.
Rdzenie z proszków żelaza
W pracy [6] przedstawiono wartości parametrów rdzeni proszkowych zawierających
drobiny żelaza. Poszczególne materiały należące do tej grupy są charakteryzowane przez
oznaczenie liczbowe, np. -2, -28, -52. Materiały z tej grupy różnią się między sobą wartością
przenikalności początkowej (między 10 a 100), ceną (różnice nawet pięciokrotne), wartością
składowej stałej natężenia pola magnetycznego, przy której przenikalność maleje do 50%
wartości przenikalności początkowej, przewodnością cieplną (od 10 do 46 mW/(cm.K)) oraz
temperaturowym współczynnikiem zmian przenikalności magnetycznej (od 95 do 1040
ppm/K). Zakres zmian wartości ostatniego z rozważanych parametrów wskazuje, że przy
zmianach temperatury o 100 K, przenikalność rośnie od 1% do 10,4%.
Jak podano w pracy [7], indukcja nasycenia tych rdzeni wynosi od 0,5 do 1,38 T, a ich
stratność przy częstotliwości 100 kHz i amplitudzie indukcji 50 mT wynosi od 350 do 1500
mW/cm3. Stratność jest potęgową funkcją częstotliwości i amplitudy indukcji, a na skutek
starzenia rośnie ona także w funkcji czasu i po upływie kilku tysięcy godzin może wzrosnąć
nawet o ponad 20%. Przenikalność magnetyczna rdzeni zawierających sproszkowane żelazo
maleje wraz ze wzrostem wartości składowej stałej natężenia pola magnetycznego, przy czym
spadek wartości rozważanego parametru obserwowany jest przy tym mniejszych wartościach
natężenia pola magnetycznego H, im większa jest wartość przenikalności początkowej.
Przykładowo, spadek przenikalności o 10% występuje przy H = 100 A/m dla rdzenia -45
o przenikalności początkowej 100 i przy H = 20 kA/m dla rdzenia -2 o przenikalności
początkowej 10.
Pole koercji rozważanych rdzeni wynosi od 280 do 740 A/m, a indukcja remanencji od
3,6 mT do 175 mT [7].
Rdzenie z proszków stopów żelaza
Rdzenie proszkowe mogą być realizowane w postaci drobin ferromagnetyku sklejonych
organiczną substancją klejącą. Drobiny ferromagnetyku mogą mieć różny skład chemiczny.
Przykładowo, firma Arnold Magnetic Ltd. oferuje rdzenie proszkowe należące do
następujących grup: rdzenie MPP (Molybdenum Permalloy Powder), rdzenie High Flux,
rdzenie Super MSS, rdzenie FS.
Klasyczne rdzenie proszkowe zawierają drobiny sproszkowanego żelaza. Przenikalność
tych rdzeni silnie zależy od składowej stałej natężenia pola magnetycznego. Przenikalność ta
maleje do 50% wartości znamionowej przy natężeniu pola magnetycznego na poziomie
5,6 kA/m, a maksymalna temperatura pracy wynosi od 75 do 130oC [1].
Rdzenie MPP cechują się wysoką stabilnością temperaturową i są wykonywane w wielu
odmianach, różniących się wartością przenikalności magnetycznej. Rdzenie MPP zawierają
10
K. Górecki, J. Zarębski, K. Detka
81% niklu, 17% żelaza oraz 2% molibdenu. Rdzenie te są wykorzystywane do konstrukcji
dławików w przetwornicach dc-dc oraz innych aplikacjach wysokoczęstotliwościowych [8].
Rdzenie Hi-Flux (HF) wykonane są ze stopu żelaza z niklem, zawierającego po 50%
każdego z wymienionych metali. Indukcja nasycenia tego materiału osiąga 1,5 T, a jego
stratność jest znacznie mniejsza niż dla rdzenia zawierającego wyłącznie sproszkowane
żelazo. Rdzenie te są stosowane do konstrukcji rdzeni dławików i transformatorów
impulsowych dedykowanych do przetwornic dc-dc [8].
Rdzenie Super-MSS są oryginalną konstrukcją firmy Arnold zaprojektowaną w celu
zastąpienia klasycznych rdzeni proszkowych wykonanych ze sproszkowanego żelaza.
Zawierają one 85% żelaza, 9% krzemu oraz 6% glinu. Rdzenie te cechują się mniejszą
stratnością niż zwykłe rdzenie proszkowe. Rdzenie te są stosowane do konstrukcji elementów
indukcyjnych stosowanych w przetwornicach dc-dc oraz w filtrach [8].
Rdzenie FS zawierają stop żelaza z krzemem. Indukcja nasycenia tych rdzeni wynosi
około 1,5 T, a częstotliwość maksymalna dochodzi do 1 MHz. Według danych producenta,
rdzenie FS są przeznaczone głównie do przetwornic dławikowych, korektorów PFC, układów
UPS oraz sieciowych filtrów przeciwzakłóceniowych [8].
W oferowanych przez firmę Arnold rdzeniach FS uzyskuje się względną przenikalność
magnetyczną w zakresie od 10 do 100. Przenikalność ta jest malejącą funkcją składowej stałej
natężenia pola magnetycznego i w zależności od wartości przenikalności początkowej maleje
do 50% wartości maksymalnej przy natężeniu pola magnetycznego od 3 do 50 kA/m.
Przenikalność ta praktycznie nie zależy od częstotliwości w zakresie do 1 MHz ani od
temperatury – w zakresie do 250oC. W podanych warunkach zmiany przenikalności nie
przekraczają 2% wartości nominalnej. Zakres temperatur pracy obejmuje przedział od -30oC
do 200oC. Stratność jest rosnącą funkcją częstotliwości i indukcji pola magnetycznego. Przy
częstotliwości 50 kHz i amplitudzie indukcji równej 0,1 T stratność wynosi od 400 do 800
mW/cm3 [8].
Rozważane rdzenie proszkowe (MPP, HF, SMSS) wykazują bardzo słabą zależność
przenikalności magnetycznej od temperatury – w zakresie od -60 do 140oC zmiany
przenikalności nie przekraczają 7% dla rdzeni HF, czy nawet 0,15% dla rdzeni SMSS. Wpływ
temperatury jest tym silniejszy, im większą przenikalnością cechuje się rozważany rdzeń.
Przenikalność rozważanych rdzeni jest malejącą funkcją składowej stałej natężenia pola
magnetycznego. Przykładowo, dla rdzeni o przenikalności początkowej równej 48 obserwuje
się spadek wartości tego parametru o 50% przy natężeniu pola magnetycznego równym około
1,4 kA/m dla rdzenia HF, 8,8 kA/m dla rdzenia MPP oraz dla rdzenia SMSS.
Wartość indukcji nasycenia osiąga 0,8 T dla rdzeni MPP, 1,4 T – dla rdzeni HF oraz 1 T
– dla rdzeni SMSS.
Materiały magnetyczne wykorzystywane…
11
Zakres częstotliwości, w którym rozważane rdzenie cechują się nominalną wartością
przenikalności magnetyczne, jest szerszy niż 100 kHz, a dla rdzeni o niskiej wartości
przenikalności (do 20) zależność (f) jest funkcją stałą do częstotliwości f = 1 MHz. Dla
rdzeni HF o przenikalności początkowej przekraczającej 130 w zakresie częstotliwości od 100
kHz do 1 MHz następuje zmniejszenie wartości przenikalności aż o 50%. Szybkość opadania
charakterystyki (f) jest tym większa, im większa jest wartość przenikalności początkowej.
Rdzenie amorficzne
W pracy [9] przedstawiono informacje o rdzeniach amorficznych oferowanych przez
AMG Limited. Rozważana klasa rdzeni wykonywana jest na bazie kobaltu lub amorficznego
stopu AMG. Rdzenie amorficzne cechują się prostokątną pętlą histerezy i zależnością pola
koercji od częstotliwości. W porównaniu z klasycznymi rdzeniami wykonanymi z permaloju,
rdzenie amorficzne cechują się mniejszą wartością indukcji nasycenia, na poziomie około
0,55 T, mniejszym polem koercji o wartości około 20 A/m, ponaddwukrotnie mniejszą
stratnością, która przy częstotliwości 100 kHz i amplitudzie indukcji 0,1 T wynosi około 13
W/kg. Rozważane rdzenie osiągają wysoką wartość początkowej przenikalności
magnetycznej, dochodzącą do 60 tysięcy i temperaturę Curie od 260 do 530oC. Rdzenie te
znajdują zastosowanie w dławikach korektorów PFC, w przetwornicach dc-dc,
transformatorach wykorzystywanych w urządzeniach telekomunikacyjnych. Jednak zakres
częstotliwości pracy tych materiałów nie przekracza 100 kHz.
Rdzenie nanokrystaliczne
Rdzenie nanokrystaliczne otrzymywane są ze szkieł metalicznych zawierających żelazo,
miedź, niob, krzem oraz bor. Szkło metaliczne po zmieleniu ma postać ziaren o wymiarach od
25 do 1200 m. Ziarna te, wraz z silikonową osnową, tworzą rdzenie ferromagnetyczne.
Właściwości tych rdzeni zmieniają się wraz z wielkością ziaren zmielonego szkła
metalicznego oraz wraz ze zmianą proporcji wagowych między silikonem a ferromagnetykiem [10].
Jak wynika z pracy [10], wraz ze zmniejszaniem wymiarów ziaren ferromagnetyku
uzyskuje się mniejsze wartości indukcji nasycenia, indukcji remanencji i przenikalności
magnetycznej oraz większe wartości pola koercji. Jakościowo identyczny wpływ na
wymienione parametry rdzenia ma zmniejszanie udziału procentowego proszku
ferromagnetycznego w masie rdzenia. Rdzeń zawierający ziarna o rozmiarach od 750 do 1200
m i udziale 85% masy ferromagnetyku w masie rdzenia osiąga indukcję nasycenia 1,09 T,
pole koercji 83 A/m i przenikalność magnetyczną 123.
Jedną z odmian nanokrystalicznych materiałów magnetycznych jest nanoperm, który
stanowi stop żelaza (73,5%), miedzi (1%), niobu (3%), krzemu (15,5%) oraz boru (7%).
Indukcja nasycenia tego materiału wynosi 1,2T, temperatura Curie 600oC, przenikalność
magnetyczna od 20 do 200 tysięcy, a stratność nie przekracza 120 W/kg przy częstotliwości
12
K. Górecki, J. Zarębski, K. Detka
100 kHz i amplitudzie indukcji 0,3 T [11]. Rdzenie takie mogą pracować przy temperaturze
do 120oC. Znajdują one zastosowanie przede wszystkim jako rdzenie transformatorów
w przetwornicach transformatorowych oraz w transformatorach sterujących i dławikach
występujących w układach tyrystorowych (dławiki pracujące w nasyceniu) [11]. Rozważane
rdzenie posiadają wąską pętlę histerezy, a ich pole koercji nie przekracza kilku A/m.
Przenikalność nanopermu dochodzi do 80 tysięcy (przy f = 100 Hz), ale bardzo szybko maleje
przy wzroście częstotliwości – już przy 1 kHz osiąga 50% wartości notowanej przy 100 Hz,
a przy częstotliwości 100 kHz maleje do zaledwie 4% wartości notowanej przy 100 Hz.
Przenikalność ta maleje prawie liniowo przy wzroście temperatury, a nachylenie około
0,25%/K.
Rdzenie ferrytowe
Rdzenie ferrytowe są, z punktu widzenia materiałoznawstwa, ceramiką stanowiącą
mieszaninę tlenku żelaza z tlenkami cynku i manganu lub z tlenkami cynku i niklu.
Właściwości ferrytów, które są obecnie powszechnie wykorzystywane w impulsowych
układach zasilających, opisano m.in. w pracach [2, 12 - 16]. Materiały te cechują się wysoką
wartością przenikalności magnetycznej, osiągającą nawet kilka tysięcy. Przenikalność ta jest
rosnącą funkcją temperatury (dla temperatur nieprzekraczających 120oC). Indukcja nasycenia
tych materiałów wynosi w temperaturze pokojowej od 300 do 500 mT i jest silnie malejącą
funkcją temperatury. Pole koercji tych materiałów wynosi typowo kilkadziesiąt A/m.
Stratność tych materiałów jest kwadratową funkcją temperatury i osiąga minimum typowo
przy temperaturze z zakresu od 80 do 100oC. Stratność rozważanych materiałów przy
częstotliwości 100 kHz i amplitudzie indukcji 100 mT, w temperaturze pokojowej, wynosi od
100 do 400 mW/cm3 i jest rosnącą funkcją amplitudy indukcji i częstotliwości. Z danych
podanych w pracy [15] wynika, że przenikalność początkowa rdzeni ferrytowych jest prawie
stała do częstotliwości równej kilkuset kilohercom, a następnie widoczny jest spadek jej
wartości w funkcji częstotliwości, a szybkość tego spadku wyraźnie rośnie dla częstotliwości
przekraczających 1 MHz. Przenikalność również maleje w funkcji natężenia pola
magnetycznego H – dla H > 20 A/m.
Rdzenie ferrytowe są wykorzystywane zarówno do konstrukcji dławików (rdzenie ze
szczeliną powietrzną), jak i transformatorów impulsowych (rdzenie bez szczeliny
powietrznej).
4. WYBRANE CHARAKTERYSTYKI MATERIAŁÓW MAGNETYCZNYCH
W informacjach producentów podawane są różne charakterystyki materiałów
magnetycznych. Wśród charakterystyk opisujących właściwości materiałów magnetycznych
Materiały magnetyczne wykorzystywane…
13
przeznaczonych dla energoelektroniki istotne znaczenie mają zależności stratności od
częstotliwości i amplitudy indukcji. Zależności te dla wszystkich stosowanych obecnie
materiałów mają postać rosnących funkcji potęgowych. Z kolei, charakter zależności
stratności od temperatury zależy od rodzaju materiału magnetycznego.
Zwykle jest także prezentowana krzywa magnesowania B(H) – czasami dla paru różnych
wartości temperatury.
Prezentowana jest także zależność przenikalności magnetycznej od temperatury i częstotliwości oraz od natężenia pola magnetycznego i długości szczeliny powietrznej w rdzeniu.
Na rys. 1 porównano katalogowe zależności stratności PV rozważanych materiałów
magnetycznych od indukcji pola magnetycznego B. Jak można zauważyć, dla wszystkich
rozważanych materiałów zależność PV(B) jest funkcją monotonicznie rosnącą. Największe
wartości stratności są obserwowane dla rdzeni FS, natomiast najmniejsze – dla rdzeni
proszkowych HF oraz SMSS. Warto zwrócić uwagę na fakt, że w zakresie małych wartości
indukcji B najmniejszą stratność wykazują rdzenie wykonane z MPP.
10000
o
MPP
FS
T = 25 C
rdzeń ferrytowy
1000
PV [mW/cm 3]
rdzeń amorficzny
SMSS
HF
100
rdzeń
nanokrystaliczny
10
1
0,1
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
B [T]
Rys. 1. Zależność stratności od indukcji pola magnetycznego
Fig. 1. Dependence of the looseness of the core on the flux density
Z kolei, na rys. 2 przedstawiono zależność przenikalności magnetycznej rozważanych
rdzeni od częstotliwości.
100000
o
T = 25 C
10000
rdzeń nanokrystaliczny rdzeń amorficzny
1000
μ
rdzeń ferrytowy
FS
100
HF
MPP
10
SMSS
1
1
10
100
f [kHz]
Rys. 2. Zależność przenikalności magnetycznej od częstotliwości
Fig. 2. Dependence of the magnetic permeability on frequency
1000
14
K. Górecki, J. Zarębski, K. Detka
Jak można zauważyć, przenikalność magnetyczna rdzeni FS, SMSS, HF oraz MPP
w rozważanym zakresie częstotliwości jest praktycznie stała. Przenikalność rdzenia
amorficznego maleje w funkcji częstotliwości i przy f = 1 MHz osiąga zaledwie 1% wartości
tego parametru obserwowanej przy 1 kHz. Również rdzeń nanokrystaliczny wykazuje spadek
przenikalności magnetycznej przy wzroście częstotliwości, jednak spadek ten nie przekracza
50% przy f = 1 MHz. Z kolei, przenikalność rdzenia ferrytowego jest stała w zakresie do 200
kHz, osiąga maksimum przy częstotliwości równej około 800 kHz. Po przekroczeniu
częstotliwości 1,5 MHz przenikalność tych rdzeni gwałtownie maleje (czego nie pokazano na
rys. 2). Taki typ zależności (f) predestynuje rdzenie ferrytowe do zastosowań w układach
wysokoczęstotliwościowych, np. w nowoczesnych przetwornicach dc-dc.
Na rys. 3 porównano przebiegi krzywych pierwotnego magnesowania rozważanych
rdzeni wyznaczone w temperaturze pokojowej. Jak można zauważyć, poszczególne materiały
różnią się zarówno wartością natężenia pola magnetycznego nasycenia, indukcją nasycenia
oraz nachyleniem charakterystyki magnesowania. W szczególności, rdzeń nanokrystaliczny
wchodzi w zakres nasycenia przy natężeniu pola magnetycznego na poziomie kilkunastu
A/m. Podobnie, dla rdzenia ferrytowego natężenie pola magnetycznego nasycenia nieznacznie
przekracza 20 A/m. Pozostałe spośród badanych materiałów, zawierające proszki żelaza lub
stopów żelaza, wykazują znacznie mniejsze nachylenie krzywej magnesowania, a wartość
natężenia pola nasycenia dla tych materiałów wynosi od 1 kA/m dla rdzenia amorficznego do
ponad 30 kA/m dla rdzeni proszkowych SMSS. Rozważane rdzenie proszkowe mogą być
wykorzystane do konstrukcji dławików pracujących w układach impulsowego przetwarzania
energii elektrycznej. Z kolei, rdzenie nanokrystaliczne, ferrytowe i amorficzne umożliwiają
uzyskanie wysokiej wartości indukcyjności dławika.
1,6
o
1,4
T = 25 C
rdzeń nanokrystaliczny
1,2
B [T]
1
rdzeń amorficzny
0,8
rdzeń ferrytowy
0,6
0,4
HF
SMSS
0,2
MPP
0
0
500
1000
1500
2000
H [A/m]
Rys. 3. Charakterystyki magnesowania badanych rdzeni
Fig. 3. The magnetization characteristics of the considered cores
Jak wiadomo, indukcyjność dławika jest proporcjonalna do przenikalności magnetycznej
rdzenia. Przenikalność ta jest funkcją zarówno punktu pracy rdzenia, częstotliwości, jak
Materiały magnetyczne wykorzystywane…
15
i temperatury. Na rys. 4 pokazano zależność przenikalności rozważanych materiałów
magnetycznych od temperatury. Jak można zaobserwować, największe wartości
przenikalności magnetycznej, przekraczające nawet 10000, uzyskano dla rdzenia
nanokrystalicznego i ferrytowego, przy czym przenikalność rdzenia nanokrystalicznego jest
malejącą funkcją temperatury, zaś przenikalność magnetyczna rdzenia ferrytowego jest
rosnącą funkcją temperatury w szerokim zakresie zmian jej wartości. Wartość przenikalności
magnetycznej rozważanych rdzeni proszkowych przyjmuje znacznie mniejsze wartości
i wykazuje słabą, liniowo rosnącą zależność od temperatury. Z podanych charakterystyk
wynika, że temperatura będzie w istotny sposób wpływać na indukcyjność dławików,
zawierających rdzenie nanokrystaliczne i ferrytowe, a znacznie słabiej na indukcyjność rdzeni
z dławikami proszkowymi, co potwierdzają badania eksperymentalne zamieszczone przez
autorów m.in. w pracach [17, 18]. Gwałtowny spadek przenikalności rdzenia ferrytowego po
przekroczeniu temperatury 130oC wywołany jest przekroczeniem temperatury Curie.
100000
rdzeń nanokrystaliczny
rdzeń ferrytowy
μ
10000
1000
SMSS
100
HF
MPP
10
0
20
40
60
80
100
120
140
o
T [ C]
Rys. 4. Zależność przenikalności magnetycznej od temperatury
Fig. 4. Dependence of the magnetic permeability on temperature
5. UWAGI KOŃCOWE
Przedstawiona charakterystyka materiałów magnetycznych wskazuje, że powszechnie
wykorzystywane w układach impulsowego przetwarzania energii elektrycznej rdzenie
ferromagnetyczne mogą istotnie różnić się właściwościami fizycznymi w zależności od ich
składu chemicznego. Prezentowane materiały magnetyczne są optymalizowane ze względu na
zakres zastosowań. Przykładowo, materiały dedykowane do konstrukcji dławików
w przetwornicach cechują się dużą wartością maksymalną dopuszczalnego natężenia pola
magnetycznego, ale jest to zwykle okupione stosunkowo małą wartością przenikalności
magnetycznej. Z kolei, materiały dedykowane do konstrukcji rdzeni transformatorów cechują
się małą wartością pola koercji i indukcji remanencji, lecz dopuszczalna wartość natężenia
pola magnetycznego jest w nich mocno ograniczona.
16
K. Górecki, J. Zarębski, K. Detka
Ze względu na dążenie do uzyskania coraz większych wartości częstotliwości
przełączania w przetwornicach, coraz większe znaczenie mają materiały cechujące się małą
stratnością. Prezentowane powyżej rdzenie proszkowe, w szczególności MSS oraz HF,
cechują się stratnością mniejszą niż klasyczne rdzenie bazujące na sproszkowanym żelazie.
Nowoczesne rdzenie nanokrystaliczne cechują się bardzo dużą wartością przenikalności
magnetycznej, która predestynuje te materiały do zastosowania w charakterze rdzeni cewek
przeznaczonych do filtrów.
6. PODZIĘKOWANIA
Projekt został sfinansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na
podstawie decyzji numer DEC-2011/01/B/ST7/06738.
BIBLIOGRAFIA
1.
Van der Bossche A., Valchev V. C.: Inductors and Transformers for Power Electronics.
Taylor &Francis, Boca Raton, 2005.
2. Górecki K.: Układy przetwarzania energii elektrycznej w elektronice. Podręcznik dla
studium podyplomowego Elektroniczne elementy i układy mocy, Wydawnictwo Tekst,
Bydgoszcz 2009.
3. Górecki K., Detka K.: Wpływ doboru rdzenia dławika na nieizotermiczne charakterystyki
przetwornicy buck. „Elektronika” 2011, nr 10, s. 76-78.
4. Górecki K., Stepowicz W.J.: Wpływ zjawiska samonagrzewania w dławiku na
charakterystyki przetwornicy buck. „Przegląd Elektrotechniczny’ 2009, nr 11, s. 145-148.
5. Górecki K., Zarębski J., Detka K.: Materiały magnetyczne wykorzystywane
w przetwornicach dc-dc. XXXV Międzynarodowa Konferencja z Podstaw
Elektrotechniki i Teorii Obwodów IC-SPETO 2012, Ustroń 2012, s. 51-52.
6. Iron powder cores. skory.z-net.hu/alkatresz/porvas-gyurumagok.pdf
7. Magnetic powder cores. Kenzou Keda Magnetoelectricity. Issue D, 2008, www.kdmmag.com.
8. Powder Cores. Arnold Magnetics Ltd., 2008.
9. Strona internetowa AMG Limited, Taiwan, www.amg-core.com/front.htm.
10. Nowosielski R., Griner S., Wnuk I., Sakiewicz P., Gramatyka P.: Ferromagnetyczne
kompozytowe rdzenie nanokrystaliczne. „Journal of Achievements in Materials and
Manufacturing Engineering” 2003, vol. 12, p. 669-674.
11. Rdzenie Nanoperm RTN i RTNL. www.feryster.pl/polski/nanoperm.php/lang.pl.
Materiały magnetyczne wykorzystywane…
17
12.
13.
14.
15.
Borkowski A.: Zasilanie urządzeń elektronicznych. WKŁ, Warszawa 1990.
Ferrite Toroids for LAN and EMI Applications. EPCOS AG, 2008.
Soft Ferrite Components. Neosid, 2002.
Charakterystyki
materiałów
mocowych.
AET,
http://www.aet.com.pl/Portals/
0/ZelNet_HermesNet/ProductFiles/CHARAKTERYSTYKI%20MATERIA%C5%81%C
3%93W%20MOCOWYCH.pdf
16. Górecki K., Zarębski J., Krupa J.: Wpływ temperatury na właściwości cewki z rdzeniem
ferromagnetycznym. „Elektronizacja” 2002, nr 11, s. 21-29.
17. Górecki K., Stepowicz W.J.: Wpływ temperatury na własności induktorów z rdzeniem
ferromagnetycznym. IX Konferencja Technologia Elektronowa ELTE 2007, Kraków
2007, p. 159-165 (CD-ROM).
18. Górecki K., Detka K.: The Electrothermal Model of the Choking-Coil for the Analysis of
Switching Networks. IX International Conference on Microtechnology and Thermal
Problems in Electronics Microtherm 2011, Łódź 2011, p. 71-76.
Recenzent: Prof. dr hab. inż. Marian Pasko
Wpłynęło do Redakcji dnia 19 czerwca 2012 r.
Dr hab. inż. Krzysztof GÓRECKI, prof. nzw. AM
Prof. dr hab. inż. Janusz ZARĘBSKI, prof. zw. AM
Akademia Morska w Gdyni; Wydział Elektryczny
Katedra Elektroniki Morskiej
ul. Morska 81-87
81-225 Gdynia
Tel.: (58) 69-01-448; e-mail: [email protected]
Tel. +48 58 6901599; e-mail: [email protected]
Mgr inż. Kalina DETKA
Pomorska Wyższa Szkoła Nauk Stosowanych w Gdyni
ul. Opata Hackiego 8-10
81-213 Gdynia
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Create flashcards