Artykuł - Gospodarka Narodowa

advertisement
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
Gospodarka
narodowa
99
1
(281)
Rok LXXXVI/XXVII
styczeń–luty
2016
s. 99–130
Wojciech LICHOTA*
Efektywność finansowa specjalnych
stref ekonomicznych w Polsce
Streszczenie: Celem artykułu jest syntetyczna ocena efektywności finansowej działalności
specjalnych stref ekonomicznych w Polsce. Dokonanie takiej oceny wymaga przeprowadzenia wielu prac badawczych, m.in. zbadania efektywności specjalnych stref ekonomicznych z punktu widzenia budżetu państwa i Narodowego Funduszu Zdrowia oraz budżetów
jednostek samorządu terytorialnego. Przeprowadzone badania nad efektami finansowymi
stref obejmowały okres od 1996 r. do końca 2012 r. W wyniku przeprowadzonej analizy
korzyści i kosztów funkcjonowania stref, otrzymano wyniki, które dały podstawę stwierdzić, że korzyści płynące z funkcjonowania stref znacznie przewyższają koszty. Łączne korzyści wyniosły bowiem 80,9 mld zł, natomiast łączne koszty 15,4 mld zł. Przez szesnaście
lat bilans netto wyniósł więc 65,5 mld zł. Bilans wskazanych korzyści i kosztów wykazał
efektywność finansową wszystkich stref, natomiast cel pracy został osiągnięty. W pracy
zostały również zaprezentowane wyniki oceny kondycji finansowej pięćdziesięciu przedsiębiorstw funkcjonujących w specjalnych strefach ekonomicznych a także uwzględniony
został aspekt globalnego kryzysu. Badania przeprowadzone na podstawie sprawozdań
finansowych próby przedsiębiorstw pozwalają stwierdzić, że podmioty poddane analizie
odznaczają się dobrą kondycją finansową. Badania przeprowadzone w ramach tego artykułu wskazują, że specjalne strefy ekonomiczne są efektywne finansowo i pomimo różnych
kontrowersji związanych z ich funkcjonowaniem, wpływają na rozwój gospodarczy kraju,
głównie poprzez tworzenie jakże pożądanych nowych miejsc pracy.
Słowa kluczowe: specjalne strefy ekonomiczne, analiza finansowa, kondycja finansowa
Kody klasyfikacji JEL: E60, G00, G01
Artykuł nadesłany 4 września 2015 r., zaakceptowany 13 stycznia 2016 r.
*
Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Ekonomii, Katedra Finansów; e-mail: [email protected]
100
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
Wstęp
Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o specjalnych strefach ekonomicznych, specjalna strefa ekonomiczna to wyodrębniona zgodnie z przepisami
ustawy, niezamieszkała część terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na której
terenie może być prowadzona działalność gospodarcza na zasadach określonych w ustawie1. W ujęciu prawnym specjalna strefa ekonomiczna jest
enklawą na terytorium państwa, gdzie nie mają zastosowania przepisy regulujące krajową działalność gospodarczą. Jest to specyficzna konstrukcja
prawno-polityczna, która tworzona jest punktowo na podstawie przyjętych
regulacji prawnych, stwarzająca dla rozwoju firm atrakcyjniejsze warunki niż
panujące na zewnątrz strefy [Polskie specjalne…, 2000, s. 13].
W literaturze, jako wyrażenia tożsame spotyka się pojęcia specjalnych
stref ekonomicznych i stref uprzywilejowanych, co wynika z uniwersalizacji
tych okre­śleń. Strefy uprzywilejowane definiowane są jako obszary określone
przestrzen­nie, na terenie których prowadzenie działalności gospodarczej
zwolnione jest z opłat fiskalnych takich jak cła i podatki oraz może podlegać
innym ulgowym przepisom formalnoprawnym i finansowym. Specjalne strefy
ekonomiczne określane są również, jako instrument polityki rządu, służący do
restrukturyzacji i uaktyw­nienia gospodarczego wybranych regionów kraju,
zwłaszcza tam, gdzie stosowanie innych instrumentów okazało się niewystarczające [Wojtasik, 2010, s. 41].
Podstawą działalności stref są funkcjonujące w nich przedsiębiorstwa. To
od nich zależą wielkość zatrudnienia, poniesionych nakładów inwestycyjnych,
konkurencyjność regionu, co przekłada się na wpływy do budżetu państwa
i budżetu jednostek samorządu terytorialnego w postaci określonych podatków, wpływy do Narodowego Funduszu Zdrowia, oszczędności związane
z niewypłacaniem zasiłków dla bezrobotnych, czy też oszczędności związane
z nieopłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne bezrobotnych. Jednocześnie należy zauważyć, że strefy generują koszty. Są to koszty w postaci
udzielonej pomocy publicznej przedsiębiorcom, koszty budowy i modernizacji infrastruktury strefowej, czy też utracone wpływy z tytułu podatku dochodowego od spółek zarządzających strefami. Nasuwa się zatem pytanie: Czy
działalność specjalnych stref ekonomicznych w Polsce jest efektywna pod
względem finansowym? W celu uzyskania odpowiedzi na powyższe pytanie,
należy dokonać bilansu korzyści i kosztów związanych z funkcjonowaniem
stref oraz znaleźć odpowiedź na pytania bardziej szczegółowe: Czy przedsiębiorstwa funkcjonujące w specjalnych strefach ekonomicznych mają dobrą
kondycję finansową? Czy efektywność finansowa działalności specjalnych
stref ekonomicznych zależy od kondycji finansowej przedsiębiorstw? Czy
system ulg i przywilejów wpływa na przewagę konkurencyjną w stosunku do
przedsiębiorstw spoza stref? Jakie korzyści społeczne wynikają z działalności
1
Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (DzU 1994, nr 123,
poz. 600).
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
101
specjalnych stref ekonomicznych? Ostatecznie, jak kryzys ekonomiczny wpływa
na przedsiębiorstwa funkcjonujące w strefach? Odpowiadając na powyższe
można zrozumieć sens tworzenia stref, ocenić ich wpływ na otoczenie i co
najważniejsze zbadać efektywność finansową działalności specjalnych stref
ekonomicznych.
Uwarunkowania prawne, podstawowe efekty i kontrowersje związane
z funkcjonowaniem specjalnych stref ekonomicznych2
Uwarunkowania prawne
Proces transformacji systemowej w Polsce po 1989 r. spowodował, iż wiele
polskich przedsiębiorstw nie sprostało konkurencji ze strony firm z udziałem
kapitału zagranicznego, a upadłości polskich przedsiębiorstw powodowały
w efekcie zwolnienia pracowników i znaczny wzrost bezrobocia. Realizacja
ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych miała zapobiec tym niekorzystnym tendencjom. Główną ideą utworzenia sse było więc zdynamizowanie
rozwoju gospodarczego regionów przy jednoczesnym jak najmniejszym zaangażowaniu środków z budżetu państwa [www.ey.com]. Ponadto utworzenie
specjalnych stref ekonomicznych miało na celu m.in.:
• utworzenie miejsc pracy w regionach o wysokim bezrobociu strukturalnym,
• przełamywanie monokultury przemysłu i dywersyfikację struktury produkcji w poszczególnych regionach,
• generowanie wzrostu PKB w poszczególnych regionach,
• zapewnienie wpływów z tytułu podatku VAT oraz wzrostu dochodów z innych świadczeń,
• ograniczenie wydatków budżetowych przeznaczanych na wypłaty zasiłków dla bezrobotnych, którzy znajdą zatrudnienie w specjalnych strefach
ekonomicznych.
Osiągnięcie postawionych celów miało dokonać się dzięki preferencjom
podatkowym dla przedsiębiorstw, dotyczącym ulg od podatku dochodowego
oraz zwolnieniu z opłat i podatków lokalnych pozostających w gestii samorządów lokalnych [Nazarczuk, 2012, s. 115].
Na podstawie ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych (która stanowi trzon systemu prawnego określającego funkcjonowanie tych obszarów
w Polsce [Pastusiak, 2011, s. 192–193]) i rozporządzenia Rady Ministrów,
od 1995 r. zaczęły powstawać specjalne strefy ekonomiczne [Dziemianowicz
i in., 2000, s. 58].
W celu prawidłowego funkcjonowania każdej ze stref wydano rozporządzenia szczegółowe, do których należą:
2
Rozdział został przygotowany w szczególności na podstawie najbardziej aktualnych danych
opublikowanych przez Ministerstwo Gospodarki na stronie www.mg.gov.pl
102
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
• regulamin strefy opracowany przez zarządzającego, a zatwierdzony przez
Ministra Gospodarki,
• zarządzenie Ministra Gospodarki w sprawie sposobu przeprowadzania,
zasad i warunków przetargów lub rokowań oraz kryterium oceny zamierzeń, co do przedsięwzięć gospodarczych, które mają być podjęte na terenie strefy,
• zarządzenie Ministra Gospodarki w sprawie powierzenia zarządzającemu
udzielania zezwoleń na prowadzenie działalności na terenie strefy,
• rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie ustanowienia planu rozwoju strefy,
• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 marca 2006 r. w sprawie udzielenia wsparcia nowej inwestycji z Funduszu Strefowego [Pastusiak, 2011,
s. 192–193].
Podstawą do korzystania z pomocy publicznej, udzielanej zgodnie z ustawą
o specjalnych strefach ekonomicznych, jest zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej na terenie danej strefy, zwane „zezwoleniem”. Zezwolenie określa przedmiot działalności gospodarczej oraz warunki dotyczące
w szczególności:
• zatrudnienia przez przedsiębiorcę przy prowadzeniu działalności gospodarczej na terenie strefy przez określony czas wskazanej liczby pracowników,
• dokonania przez przedsiębiorcę na terenie strefy inwestycji o wartości
przewyższającej określoną kwotę,
• terminu zakończenia inwestycji,
• maksymalnej wysokości kosztów kwalifikowanych inwestycji i dwuletnich
kosztów kwalifikowanych pracy.
Zezwolenie może być udzielone, jeżeli podjęcie działalności na terenie
strefy przyczyni się do osiągnięcia celów określonych w planie rozwoju strefy.
Udzielenia, cofnięcia i zmiany zezwolenia dokonuje minister właściwy do spraw
gospodarki po zasięgnięciu opinii zarządzającego strefą, przy czym ustalenie
przedsiębiorców, którzy uzyskują zezwolenie, następuje w drodze przetargu
lub rokowań podjętych na podstawie publicznego zaproszenia. Zezwolenie
wygasa natomiast z upływem okresu, na jaki została ustanowiona strefa.
Ponadto minister właściwy do spraw gospodarki ustala, w drodze rozporządzenia, plan rozwoju strefy, który określa w szczególności cele ustanowienia
strefy, działania służące osiągnięciu tych celów oraz obowiązki zarządzającego
dotyczące działań zmierzających do osiągnięcia celów ustanowienia strefy
i terminy wykonania tych obowiązków. Sposób wykonywania zarządu strefą
przez zarządzającego określa natomiast regulamin strefy3.
3
Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach.
103
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
Podstawowe efekty
Tabela  1. Podstawowe efekty specjalnych stref ekonomicznych w latach 2004–2014 (narastająco)
Efekt
2004
Łączny obszar
stref (w ha)
6526
7558
Zagospodarowanie obszaru
stref (w ha)
3577
Zagospodarowanie obszaru
stref (w %)
54
Liczb ważnych
zezwoleń
w strefach
679
Nakłady
inwestycyjne
w strefach
(w mln zł)
Dynamika
nakładów
inwestycyjnych
(w %)
Liczba
miejsc pracy
w strefach
Dynamika
miejsc pracy
w strefach
(w %)
19927
– 2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
8164 10963 11845 12632 14106 15045 15829 16203
18133
– 6023
7503
8153
8525
8788
9183
9487
9873
11176
– 74
68
69
67
62
61
60
61
61
924
1059
1196
1253
1354
1466
1545
1709
2056
767
25707 35430 46085 56705 66589 73221 79670 85833 93141 101953
2005/
2004
129
2006/
2005
138
2007/
2006
130
2008/
2007
123
2009/
2008
117
2010/
2009
110
2011/
2010
109
2012/
2011
108
2013/
2012
108
2014/
2013
109
74554 112168 146417 182365 210542 208515 224017 240788 247451 266701 295569
– 2005/
2004
151
2006/
2005
131
2007/
2006
125
2008/
2007
116
2009/
2008
99
2010/
2009
107
2011/
2010
108
2012/
2011
103
2013/
2012
108
2014/
2013
110
Źródło: opracowanie własne na podstawie raportów Ministerstwa Gospodarki z lat 2004–2013.
Dane dla 2004 r. obejmują efekty od 1996 r.
W tabeli 1 zostały zaprezentowane podstawowe efekty specjalnych stref
ekonomicznych w latach 2004–2014.
Obszar stref
Do 2001 r. zostało utworzonych 17 stref, natomiast od 2001 r. funkcjonuje
14 stref, które różnią się pod względem powierzchni, lokalizacji, charakteru,
warunków zagospodarowania oraz infrastruktury drogowej, technicznej i telekomunikacyjnej. Do 30 maja 2004 r. łączny obszar stref nie mógł przekroczyć powierzchni 6325 ha. Ograniczenie sumarycznego obszaru stref zostało
wprowadzone do ustawy o sse nowelizacją z 2000 r.4, jako realizacja stanowiska negocjacyjnego strony polskiej z lutego 1999 r., w którym zobowiązano się
4
Ustawa z dnia 16 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych oraz
o zmianie niektórych ustaw (DzU 2000, nr 117, poz. 1228).
104
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
dostosować zasady udzielania pomocy publicznej do prawa Unii Europejskiej
i nie powiększać łącznego terytorium stref w zamian za możliwość zachowania „praw nabytych”. Mimo że praw nabytych nie udało się wynegocjować,
limit obszaru został utrzymany, co powodowało, że każda nowelizacja granic
wymagała zbilansowania obszarów włączanych z wyłączanymi. Ożywienie zainteresowania inwestorów realizacją projektów w strefach, jakie odnotowano
od zakończenia negocjacji, stworzyło konieczność zweryfikowania przepisów
limitujących bezwarunkowo całkowitą powierzchnię stref.
W kolejnych latach limity łącznego obszaru stref były podwyższane.
W 2004 r. podwyższono do 8000 ha, w 2006 r. do 12000 ha i od 2008 r. obowiązuje limit 20000 ha. Zwiększenia powierzchni wynikały z dużego zainteresowania inwestorów.
Strefy są rozproszone w wysokim stopniu i na koniec 2014 r. były umiejscowione na terenach 162 miast i 232 gmin.
Zagospodarowanie obszaru stref
Średnie zagospodarowanie stref w latach 2004–2014 wyniosło ponad 60%
ich obszarów. Nie można jednoznacznie dokonać analizy dynamiki zagospodarowania, ponieważ powierzchnia łączna stref powiększana była trzykrotnie, gdzie z obowiązujących pierwotnie 6325 ha wzrosła do 20000 ha obecnie.
Ponadto, dokonując porównań rozwoju poszczególnych stref poprzez stopień
ich zagospodarowania w kolejnych latach, należy mieć na względzie, że często
dokonywane były zmiany granic stref, które polegały zarówno na włączaniu,
jak i wyłączaniu obszarów. Zmiany te zniekształcają rzeczywiste działania
stref na rzecz zagospodarowania ich obszaru.
Dokonując analizy poziomu zagospodarowania poszczególnych stref, według stanu na koniec 2014 r., należy wyróżnić strefę łódzką – 75%, suwalską
– 74% i krakowską – 74%. Najniższy poziom osiągnęły natomiast strefy: legnicka – 26% i słupska – 35%.
Liczba ważnych zezwoleń
Pierwsze zezwolenie na prowadzenie działalności gospodarczej zostało
udzielone w kwietniu 1996 r. w strefie mieleckiej, natomiast największe zainteresowanie na prowadzenie działalności w strefach miało miejsce w drugiej
połowie 2000 r., w konsekwencji czego liczba wydanych zezwoleń wzrosła
kilkukrotnie. Wynikało to z zapowiadanego ograniczenia od 2001 r. korzyści
płynących z tytułu prowadzenia działalności w strefach. Wielu przedsiębiorców ubiegało się wówczas o zezwolenie nie mając do końca sprecyzowanych
planów inwestycyjnych. Ponieważ strona polska nie wynegocjowała zachowania praw nabytych, wielu przedsiębiorców nie rozpoczęło inwestycji, co
w konsekwencji powodowało cofanie zezwoleń, których warunki nie zostały
spełnione. W efekcie, od 2000 r. do 2003 r. łączna liczba ważnych zezwoleń
malała, mimo że wydawano nowe. W 2004 r. wydano 98 zezwoleń, natomiast
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
105
per saldo wzrost w stosunku do 2003 r. wyniósł tylko 9. W większości zezwoleń
wydanych w 2000 r. granicznym terminem realizacji warunków był 2004 r.,
w związku z tym „koniunkturalnie” uzyskane zezwolenia przestały funkcjonować z końcem 2004 r. i tendencja spadkowa została zahamowana.
Na koniec 2014 r. liczba ważnych zezwoleń wyniosła 2056. Ponadto od
początku funkcjonowania stref do końca 2014 r. Minister Gospodarki:
• cofnął 687 zezwoleń, tj. 21% ogółu wydanych zezwoleń,
• wygasił 461 zezwoleń, co stanowiło 14% ogólnej liczby wydanych zezwoleń,
• unieważnił 6 zezwoleń, co stanowiło 0,2% ogółu wydanych zezwoleń.
Najwięcej zezwoleń posiadali przedsiębiorcy w strefie katowickiej (302),
a następnie w wałbrzyskiej (261), mieleckiej (207), łódzkiej (200) i tarnobrzeskiej (184). Przedsiębiorcy prowadzący działalność na terenie wspomnianych
pięciu stref uzyskali ponad 56,1% wszystkich ważnych zezwoleń.
Warto odnotować, że w 2012 r. decyzję o rezygnacji z działalności na terenie
stref podjęło 47 przedsiębiorców (o 6 więcej niż w 2011 r.). Jednym z powodów był fakt, że grupa małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) posiadająca
zezwolenia wydane przed 1 stycznia 2001 r. utraciła prawo do zwolnień podatkowych z końcem 2011 r. Część przedsiębiorców, którzy utracili zezwolenia
nadal działa na obszarze stref, a tereny przez nich zajmowane są wyłączane
w ramach rozporządzeń zmieniających granice stref. Proces tych wyłączeń
z reguły zamyka się w okresie półtora roku od utraty zezwolenia.
Nakłady inwestycyjne
Ogólnie rzecz ujmując, łączne nakłady inwestycyjne ponoszone przez inwestorów w strefach sukcesywnie wzrastają. Analizując dynamikę nakładów
w poszczególnych strefach, widać jednak duże różnice, przy czym trudno jest
oczekiwać równomiernej tendencji wzrostowej, ponieważ napływ inwestorów
nie jest systematyczny. Wystarczy jedna duża inwestycja, by dynamika nakładów w danym roku istotnie przyspieszyła, np. strefa łódzka przeżywała boom
inwestycyjny za sprawą takich inwestorów jak Gillette, Merloni czy Bosch.
Natomiast na znaczny wzrost inwestycji począwszy od 2004 r. istotny wpływ
miało wejście Polski do Unii Europejskiej, bowiem Polska stała się dużo bardziej atrakcyjnym rynkiem dla inwestorów zagranicznych, zwłaszcza azjatyckich. Znalazło to odzwierciedlenie zarówno w liczbie wydanych zezwoleń,
jak i wzroście nakładów inwestycyjnych oraz zatrudnienia.
Na koniec 2014 r., największy udział w skumulowanej wartości inwestycji
miały strefy: katowicka – 20,7%, wałbrzyska – 18,3% i łódzka – 12,2%, natomiast najmniejszy – na poziomie 1,4% – strefa słupska. Z kolei najwyższą
dynamikę inwestycji w 2014 r. odnotowano w strefie krakowskiej, w której
nakłady inwestycyjne wzrosły o 20,2%. Relatywnie wysokim wzrostem inwestycji charakteryzowały się również strefy pomorska i łódzka, w których
wyniósł on 15,3%.
Warto również wspomnieć, że poziom nakładów inwestycyjnych poniesionych w ramach sse w stosunku do nakładów poniesionych w Polsce wynosi
106
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
ok. 3–6%, natomiast nakłady inwestycyjne poniesione w strefach w porównaniu z Bezpośrednimi Inwestycjami Zagranicznymi poczynionymi w kraju
stanowią ok. 10–15%.
Miejsca pracy
Inwestorzy działający na terenie stref, do końca 2014 r., zatrudnili ogółem
ponad 295 tys. osób, z czego 72% stanowiły nowe miejsca pracy. Najwięcej miejsc
pracy utworzono w strefie katowickiej (54 498), wałbrzyskiej (40 080) i kostrzyńsko-słubickiej (28 157). Najmniej miejsc stworzono natomiast w strefach słupskiej
(3 656) i kamiennogórskiej (6 259). Niemal we wszystkich latach funkcjonowania stref następował stopniowy wzrost zatrudnienia ogółem. Wyjątkiem jest
stan zatrudnienia ogółem na koniec 2009 r., gdzie zatrudnienie zmniejszyło się
z 210,5 tys. osób w 2008 r. do 208,5 tys. osób. Był to spadek w stosunku do roku
poprzedniego o 1%, podczas gdy w roku 2008 r. odnotowano wzrost o ponad
15%. Spadek dynamiki tworzenia nowych miejsc pracy w 2009 r., przy jednoczesnym wzroście nakładów inwestycyjnych był częściowo konsekwencją
załamania koniunktury gospodarczej, lecz również spowodowany był wzrostem liczby inwestycji innowacyjnych, gdzie stosowane technologie w dużej
mierze zastępują pracę ludzi. Począwszy od 2010 r. zatrudnienie sukcesywnie
wzrasta, lecz dynamika nie jest już tak znaczna jak miało to miejsce przed
2009 r. Miejsca pracy utworzone w ramach sse stanowią ok. 1,5–1,7% miejsc
pracy w Polsce.
Struktura inwestycji
Analizując strukturę inwestycji w sse według kraju pochodzenia inwestora,
należy stwierdzić, że niekwestionowanym liderem są przedsiębiorstwa z polskim kapitałem. W latach 2006–2007 i 2010–2013 polscy inwestorzy zajęli
pierwsze miejsce pod względem wielkości poniesionych nakładów, a ich udział
w łącznych poniesionych nakładach oscylował w granicach 20%, natomiast
w latach 2004–2005 i 2008–2009 polscy inwestorzy zajęli drugą pozycję.
W strukturze branżowej nakładów inwestycyjnych zdecydowanie dominująca jest branża motoryzacyjna. Na koniec 2013 r. ponad 26% łącznych nakładów inwestycyjnych przypadło na sektor motoryzacyjny. Drugie miejsce
zajęli producenci wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych (10,7% łącznych
nakładów inwestycyjnych), trzecie producenci wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych (9,2% łącznych nakładów).
Specjalne strefy ekonomiczne na świecie
Decyzję o utworzeniu pierwszej specjalnej strefy ekonomicznej w dzisiejszym
rozumieniu podjęto w Shannon w Irlandii w 1947 r., ale działalność produkcyjno-przetwórczą prowadzi się tam od 1958 r. Przed 1970 r. większość stref
powstawała w krajach rozwiniętych, głównie Europy Zachodniej. W latach
późniejszych wzorowały się na nich inne (np. zarządzająca strefą w Shannon
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
107
firma International Ireland Development doradzała przy tworzeniu najstarszej
polskiej sse w Mielcu). Liczba stref na świecie wciąż rośnie. Są rozpowszechnione w Azji i Ameryce Łacińskiej, a zyskują na popularności także w Afryce
i Europie Środkowo-Wschodniej. W 1986 r. istniało 176 obszarów o charakterze
sse rozlokowanych w 47 krajach. Mają także coraz większy udział w międzynarodowych obrotach handlowych, gdyż są szczególnie popularne w krajach,
w których gospodarki oparte są na międzynarodowej wymianie handlowej.
W 2008 r. było ponad 3000 sse w 135 krajach [www.paiz.gov.pl], natomiast
zatrudnienie znalazło blisko 70 mln osób [Cheesman, 2012, s. 6]. Na koniec
2014 r. liczba stref wyniosła ponad 4000 [www.economist.com].
Kontrowersje związane z funkcjonowaniem specjalnych stref ekonomicznych
Funkcjonowanie specjalnych stref ekonomicznych budzi wiele kontrowersji. Zastrzeżenia opublikowano np. w wynikach kontroli przeprowadzanych
przez Najwyższą Izbę Kontroli (NIK), z których wynika, że:
• strefy stanowiono bez przygotowania stanu prawnego gruntów albo włączano do nich tereny nieatrakcyjne, nienadające się do zagospodarowania,
• stref jest za dużo w stosunku do zainteresowanych lokowaniem w nich
inwestorów,
• spółki zarządzające strefami nie najlepiej gospodarowały majątkiem, jakim
dysponowały [Polskie specjalne…, 2000, s. 177–178],
• brak jest w Ministerstwie Gospodarki pogłębionych analiz i ocen efektywności funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych, mimo upływu
ponad 10 lat od czasu ich utworzenia, jak też brak długofalowej szczegółowej koncepcji działania tych stref,
• w Ministerstwie Gospodarki nie zbilansowano osiągniętych przez państwo
korzyści z poniesionymi kosztami, które w całości nie są znane,
• podjęcie przez Radę Ministrów decyzji o wydłużeniu okresu funkcjonowania stref do 31 grudnia 2020 r. nie było poprzedzone oceną zasadności
utrzymywania tej formy stymulowania rozwoju gospodarki, ani potrzebą
dokonania ewentualnych modyfikacji form pomocy udzielanej podmiotom gospodarczym,
• poszerzanie granic stref najczęściej odbywało się z inicjatywy inwestorów,
a nie spółek zarządzających i dotyczyło także terenów niezwiązanych z regionem, dla którego strefa została ustanowiona,
• wspierane przez państwo nowe inwestycje wpływały na rozwój społeczno-gospodarczy tych regionów, nie sprzyjało to jednak realizacji polityki
zrównoważonego rozwoju w stosunku do regionów o wysokiej stopie bezrobocia [Kitowski, 2011, s. 760–762].
Na uwagę zasługuje również fakt, jak wiele razy, bowiem aż 462, zmieniały się akty prawne5 dotyczące stref w latach 1994–2013.
5
Ustawy i rozporządzenia zawierające w swojej nazwie termin „specjalna strefa ekonomiczna”.
108
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
Szczególnie dolegliwą barierą dla inwestorów działających w specjalnych
strefach ekonomicznych jest brak możliwości rozliczenia straty poniesionej
przez spółkę w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem jest
ona traktowana jak strata ekonomiczna (bilansowa) a nie jak strata podatkowa
w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych6, czy też
zbyt długi i niespójny okres prac legislacyjnych [Kitowski, 2011, s. 767–770].
Specjalne strefy ekonomiczne w Polsce nie są, jak dotychczas, skutecznym instrumentem przyciągania inwestorów zagranicznych do wybranych
regionów kraju. Można zaobserwować proces, w którym to strefy zaczynają
coraz częściej powstawać w miejscach wskazanych przez inwestorów [Wiszczun, 2010, s. 57]. Świadczy o tym obserwowana od kilku lat tendencja do
powstawania podstref na obszarach o najniższej maksymalnej intensywności
pomocy publicznej w Polsce. W związku z powyższym ich pierwotna funkcja
wspierania regionów najsłabszych lub przeżywających największe problemy
społeczno-gospodarcze została osłabiona lub nawet jest pomijana w trakcie
rozmów spółek zarządzających strefami z przedsiębiorcami planującymi
w nich inwestycje [Ambroziak, 2009, s. 121].
Podobne stwierdzenia dotyczące lokalizacji przedsiębiorstw strefowych
zawarł w raporcie R. Warżała: „Z makroekonomicznego punktu widzenia
strefy nie zmniejszyły dysproporcji w rozwoju regionalnym kraju. Można
nawet stwierdzić, że je utrwaliły. Regiony o silnej pozycji w kraju przyciągają
najwięcej inwestycji zagranicznych, które chętnie lokowane są w działających
tam specjalnych strefach ekonomicznych” [Warżała, 2013, s. 3].
Należy podkreślić, że już w 1999 r. J. Brdulak podjął się stwierdzenia, że
„specjalne uprzywilejowanie podatkowe inwestorów w sse stanowi jedynie
argument przetargowy w walce o ich pozyskanie lub nawet tylko w staraniach
o wykazanie odruchów zainteresowania polską przestrzenią gospodarczą.
O konkretnej lokalizacji i przede wszystkim o skali zamierzenia inwestycyjnego przesądzają ostatecznie dziesiątki dodatkowych uwarunkowań: ekonomicznych, środowiskowych, demograficznych, prawno-międzynarodowych,
politycznych, kulturowych i historycznych. W rezultacie inwestycje w sse nie
odbiegają skalą, wartością, poziomem zaawansowania technologicznego,
wymaganiami kwalifikacyjnymi wobec nowo zatrudnianej kadry od średnich
charakteryzujących dany region” [Brdulak, 1999, s. 62–63].
Niezależnie od korzystnych dla gospodarki narodowej skutków napływu
inwestycji zagranicznych, należy dostrzegać również negatywne (lub co najmniej kontrowersyjne) skutki tego procesu. Zalicza się do nich wartość dywidend wypłacanych za granicę przez spółki zagraniczne zarejestrowane
w Polsce. Ponadto swoistą dywidendą jest również wypłacanie inwestorom
bezpośrednim odsetek od kredytów udzielanych przez nich polskim spółkom
córkom. Jest to jeden z typowych sposobów transferu pieniędzy za granicę,
6
Rozstrzygnięcie Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji z 18.09.2009 r. ITPB3/423–
346/09/MK.
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
109
pozwalający na uniknięcie ich opodatkowania [Kitowski, 2011, s. 767–770].
O możliwości transferu 100% zysków za granicę, przez przedsiębiorstwa
strefowe wspomniał również M. Mrówka w rozprawie doktorskiej [Mrówka,
2009, s. 248].
Analiza korzyści i kosztów funkcjonowania specjalnych
stref ekonomicznych w Polsce7
Analiza efektów finansowych specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
została dokonana na podstawie bilansu korzyści i kosztów związanych z ich
funkcjonowaniem.
Korzyści finansowe, które wynikają z funkcjonowania stref:
1) wpływy do budżetu państwa, w tym wpływy z podatku VAT płaconego
przez przedsiębiorców strefowych, wpływy z podatku dochodowego od
osób prawnych oraz wpływy z podatku dochodowego od osób fizycznych,
2) wpływy do budżetów jednostek samorządu terytorialnego, w tym wpływy
z podatku dochodowego od osób prawnych, wpływy z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz wpływy z podatku od nieruchomości,
3) wpływy do Narodowego Funduszu Zdrowia,
4) oszczędności związane ze zmniejszeniem wypłat dla bezrobotnych, w tym
oszczędności związane z niewypłacaniem zasiłków dla bezrobotnych
i oszczędności związane z nieopłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne bezrobotnych.
Koszty w ujęciu finansowym, które ponoszone są w związku z funkcjonowaniem stref:
1) wielkość pomocy publicznej udzielonej przedsiębiorcom strefowym,
2) koszty budowy i modernizacji infrastruktury strefowej,
3) utracone wpływy z tytułu podatku dochodowego od spółek zarządzających
specjalnymi strefami ekonomicznymi.
Zestawienie ze sobą bilansu korzyści i kosztów funkcjonowania stref wymaga zagregowania wielu danych, pozyskanych z licznych źródeł. Dokonanie
obliczeń jest utrudnione, gdyż zarówno Ministerstwo Finansów8, Ministerstwo
Gospodarki, jak i Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów9 nie posiadają
szczegółowych danych w zakresie wpływów do budżetu państwa z tytułu podatku VAT, czy też wielkości pomocy publicznej udzielonej przedsiębiorcom
strefowym, w podziale na lata i na poszczególne strefy. Z powyższych względów, w celu dokonania oceny korzyści i kosztów finansowych związanych
z funkcjonowaniem stref, konieczne było przyjęcie przez autora artykułu
własnych założeń i uproszczeń.
7
8
9
Niewielkie różnice w sumowaniu poszczególnych wierszy lub kolumn w zaprezentowanych tabelach wynikają z zaokrągleń do pełnych mln zł.
Pismo Ministerstwa Finansów z dnia 29 października 2013 r., znak PT5/8140/53/459/NIS/13/D-112871.
Pismo Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 listopada 2013 r.
110
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
Szacunkowe korzyści finansowe w podziale na poszczególne strefy zostały
zaprezentowane w tabelach od 2 do 6.
Tabela  2. S
zacunkowe wpływy do budżetu państwa z podatku VAT płaconego przez przedsiębiorców
strefowych oraz z podatku dochodowego od osób fizycznych (w mln zł)
VAT
Strefa
Kamiennogórska
stan
na koniec
2012 r.
projekt
rozporządzenia
2013–2026*
PIT
prognoza
na koniec
2026 r.
stan
na koniec
2012 r.
projekt
rozporządzenia
2013–2026
prognoza
na koniec
2026 r.
977
1 439
4 635
46
57
139
15 584
20 030
67 616
519
478
1 388
Kostrzyńsko-Słubicka
3 222
3 236
13 995
139
70
341
Krakowska
2 514
3 012
11 022
75
85
238
Legnicka
2 183
9 463
17 612
98
373
602
Łódzka
5 435
4 707
23 384
153
118
438
Mielecka
4 026
5 100
17 440
168
178
471
Pomorska
7 809
5 408
31 370
185
84
326
Słupska
1 933
12 613
21 873
30
181
278
Starachowicka
1 679
2 641
8 382
64
73
180
Suwalska
1 982
1 075
6 777
52
19
86
Tarnobrzeska
4 958
4 286
20 907
211
149
543
Wałbrzyska
6 498
5 855
26 617
315
231
750
Katowicka
Warmińsko-Mazurska
Razem
2 362
1 742
8 917
80
49
204
61 161
80 607
280 548
2 135
2 146
5 984
* Kwoty wykazane w tabelach 2, 3, 4 i 7, w kolumnie „Projekt rozporządzenia 2013–2026”
zostały pozyskane z uzasadnień do projektów rozporządzeń Rady Ministrów z dnia 21 marca
2012 r. zmieniających rozporządzenia w sprawie poszczególnych specjalnych stref ekonomicznych i powiązane są wyłącznie z zagospodarowaniem nowych terenów w strefach. Dlatego też
nie można przyjąć, że prognoza na koniec 2026 r. obejmuje sumę wpływów na koniec 2012 r.
i wpływów w okresie 2013–2026 (określonych w projektach rozporządzeń), bowiem obejmuje
ona łączne wpływy finansowe z całego obszaru strefy.
Źródło: opracowanie własne.
Tabela  3. S
zacunkowe wpływy do budżetów jednostek samorządu terytorialnego z podatku
dochodowego od osób fizycznych oraz z podatku od nieruchomości (w mln zł)
PIT
Strefa
Kamiennogórska
stan
na koniec
2012 r.
projekt
rozporządzenia
2013–2026
Podatek od nieruchomości
prognoza
na koniec
2026 r.
stan
na koniec
2012 r.
projekt
rozporządzenia
2013–2026
prognoza
na koniec
2026 r.
45
55
134
138
145
513
Katowicka
501
462
1 340
770
717
2 738
Kostrzyńsko-Słubicka
134
68
329
571
476
2 055
72
82
230
221
181
791
Krakowska
111
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
PIT
Strefa
Legnicka
stan
na koniec
2012 r.
projekt
rozporządzenia
2013–2026
Podatek od nieruchomości
prognoza
na koniec
2026 r.
stan
na koniec
2012 r.
projekt
rozporządzenia
2013–2026
prognoza
na koniec
2026 r.
95
360
581
235
620
1 297
Łódzka
148
114
423
519
337
1 821
Mielecka
162
172
454
585
325
1 857
Pomorska
179
81
315
603
275
1 943
Słupska
29
175
269
162
592
1 212
Starachowicka
62
70
173
267
186
891
Suwalska
50
18
83
188
82
542
Tarnobrzeska
204
144
524
734
459
2 357
Wałbrzyska
304
222
724
827
660
2 941
77
48
197
394
194
1 251
2 060
2 071
5 774
6 214
5 248
22 208
Warmińsko-Mazurska
Razem
Źródło: opracowanie własne.
Tabela  4. Szacunkowe wpływy do Narodowego Funduszu Zdrowia (w mln zł)
Strefa
Stan na koniec 2012 r.
Projekt rozporządzenia
2013–2026
Prognoza na koniec
2026 r.
101
126
426
Kamiennogórska
Katowicka
1 100
1 037
3 944
Kostrzyńsko-Słubicka
314
161
814
Krakowska
165
190
765
Legnicka
212
826
1 627
Łódzka
357
278
1 432
Mielecka
376
412
1 986
Pomorska
403
187
1 315
64
402
778
Starachowicka
145
166
703
Suwalska
117
44
307
Tarnobrzeska
482
346
1 705
Wałbrzyska
686
511
2 323
Warmińsko-Mazurska
186
116
697
4 708
4 800
18 822
Słupska
Razem
Źródło: opracowanie własne.
112
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
Tabela  5. S
zacunkowe oszczędności związane z niewypłacaniem zasiłków dla bezrobotnych
oraz z nieopłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne bezrobotnych (w mln zł)
Oszczędności z tytułu niewypłacania
zasiłków dla bezrobotnych
Strefa
Oszczędności z tytułu nieopłacania
składek na ubezpieczenie społeczne
bezrobotnych
stan
na koniec
2012 r.
prognoza
w latach
2013–2026
prognoza
na koniec
2026 r.
Kamiennogórska
111
297
408
11
29
40
Katowicka
633
1 528
2 161
61
56
117
Kostrzyńsko-Słubicka
285
673
957
28
18
46
87
256
343
9
11
20
Legnicka
213
1 084
1 297
20
25
45
Łódzka
390
1 056
1 446
38
25
64
Mielecka
433
1 066
1 499
41
25
66
Pomorska
428
698
1 125
41
15
56
53
417
470
5
11
17
Starachowicka
170
420
590
16
9
25
Suwalska
115
175
290
11
5
16
Tarnobrzeska
454
1 084
1 537
44
30
74
Wałbrzyska
646
1 406
2 052
62
34
96
Warmińsko-Mazurska
199
480
679
19
12
31
4 215
10 640
14855
407
306
713
Krakowska
Słupska
Razem
stan
na koniec
2012 r.
prognoza
w latach
2013–2026
prognoza
na koniec
2026 r.
Źródło: opracowanie własne.
Tabela  6. Ł
ączne korzyści finansowe funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
(w mln zł)
Korzyści finansowe
Wpływy z podatku VAT
Stan na koniec
2012 r.
Prognoza
na koniec 2026 r.
61161
280548
Wpływy z PIT do Budżetu Państwa
2135
5984
Wpływy z PIT do budżetów jednostek samorządu terytorialnego
2060
5774
Wpływy z podatku od nieruchomości
6214
22208
Wpływy do NFZ
4708
18822
Oszczędności z tytułu niewypłacania zasiłków dla bezrobotnych
4215
14855
407
713
80900
348904
Oszczędności z tytułu nieopłacania składek na ubezpieczenie
społeczne bezrobotnych
Razem
Źródło: opracowanie własne.
W ujęciu wartościowym największe korzyści wynikające z funkcjonowania
stref, w odniesieniu do budżetu państwa, przynoszą wpływy z tytułu podatku
VAT płaconego przez przedsiębiorców strefowych. Na koniec 2012 r. stanowią
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
113
one ¾ wszystkich omawianych korzyści finansowych. Wśród stref mających
największy udział w realizacji tego przychodu należy wyróżnić katowicką,
pomorską, wałbrzyską i tarnobrzeską. Dzięki działalności tych czterech stref,
z tytułu podatku VAT do budżetu państwa wpłynęło blisko 35 mld zł w latach
1996–2012. Warto zauważyć, że strefa katowicka zapewniła ponad 15 mld zł
wpływów do budżetu, co stanowi ponad 25% wszystkich wpływów z podatku
VAT. Ta sytuacja jest odwzorowaniem poniesionych nakładów inwestycyjnych
przez przedsiębiorstwa funkcjonujące w ramach omawianej strefy. Z kolei
najmniejsze wpływy do budżetu z tytułu podatku VAT zapewniły strefy kamiennogórska, starachowicka, słupska i suwalska. Funkcjonowanie tych stref
przysporzyło 6,5 mld zł wpływów do budżetu państwa, co stanowi niewiele
ponad 10% wpływów ze wszystkich stref w Polsce. W tym przypadku koresponduje to również z poniesionymi nakładami inwestycyjnymi, które są odpowiednio mniejsze od nakładów poniesionych w ramach pozostałych stref.
Strefa słupska, będąca dotychczas jedną z mniej efektywnych stref, do końca
2026 r. ma szansę uplasować się na piątym miejscu pod względem dochodów
przynoszonych z tytułu podatku VAT. W uzasadnieniu do projektu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 marca 2012 r. zmieniającego rozporządzenie
w sprawie słupskiej specjalnej strefy ekonomicznej przyjęto bowiem założenie,
że wydłużenie okresu funkcjonowania strefy oraz zwiększenie powierzchni
strefy słupskiej spowoduje, że wpływy z podatku VAT płacone przez przedsiębiorców funkcjonujących w tej strefie wyniosą ponad 12,6 mld zł w okresie 2013–202310. W przypadku tej strefy zagospodarowanie obszaru wynosi
243 ha, natomiast w projekcie wspomnianego rozporządzenia przyjęto, że
nastąpi wzrost zagospodarowania o 580 ha, czyli docelowo wyniesie 823 ha.
Szacunkowo w latach 2013–2023, wyłącznie z powodu zagospodarowania 80% wolnego obszaru poszczególnych stref, do budżetu państwa wpłynie
ponad 80 mld zł z podatku VAT, tj. ponad 19 mld zł więcej niż wpłynęło w latach 1996–2012.
Jednocześnie, uwzględniając dotychczasowe wpływy z VAT oraz prognozowane wpływy w wydłużonym okresie funkcjonowania stref, szacuje się, że
do końca 2026 r. wpływy z podatku VAT wyniosą łącznie ponad 280 mld zł.
Kolejnym źródłem przychodów do budżetu państwa, wynikającym z działalności specjalnych stref ekonomicznych są wpływy z podatku dochodowego
od osób fizycznych (PIT). Jak wynika z dokonanych obliczeń, do końca 2012 r.
budżet państwa został zasilony kwotą ponad 2,1 mld zł pochodzącą z tego
podatku. Ponownie największy udział we wpłatach miała strefa katowicka,
wałbrzyska, tarnobrzeska i pomorska, natomiast najmniejszy słupska, kamiennogórska, suwalska i starachowicka. Te same cztery strefy były liderami
i odpowiednio te same cztery strefy miały najmniejszy udział w podatku VAT.
W dużej mierze nie jest to przypadek. W większości stref przedsiębiorstwa
10
Ustawodawca przyjął, że efekty należy mierzyć do 2023 r., ponieważ pomimo wydłużenia okresu
funkcjonowania stref do 2026 r., po 2017 r. atrakcyjność instrumentu, nawet przy niezmienionych zasadach udzielania pomocy publicznej, zacznie znacząco spadać.
114
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
prowadzą działalność produkcyjną. Szacunkowo stanowią one ok. 80% wszystkich podmiotów. Z tego względu odznaczają się podobnym stopniem kapitałochłonności, a co za tym idzie nakłady w postaci zatrudnienia są powiązane
z nakładami inwestycyjnymi przedsiębiorstw. Dochody budżetu państwa z PIT
są jednak trzydziestokrotnie mniejsze od dochodów uzyskanych z VAT. Łącznie
na koniec 2026 r., z tytułu podatku od osób fizycznych budżet państwa może
zostać zasilony kwotą blisko 6 mld zł.
W przypadku podatku od osób fizycznych wpłacanego do budżetów jednostek samorządu terytorialnego, zarówno kwoty, jak i proporcje kwotowe
pomiędzy województwami są na bardzo zbliżonym poziomie w porównaniu
z kwotami podatku PIT wpłacanymi do budżetu państwa. Wynika to z faktu, że
podatek PIT dzielony jest w proporcji ok. 50% do budżetu państwa i ok. 50%
do budżetów jednostek samorządu. Do końca 2012 r. do budżetów jednostek
samorządu terytorialnego (jst) wpłynęło zatem ponad 2 mld zł z tytułu omawianego podatku. Szacuje się, że na koniec 2026 r. podatek PIT zasili budżety
jst łączną kwotą wynoszącą ponad 5,7 mld zł. Kolejne korzyści finansowe
jakie płyną z faktu istnienia specjalnych stref ekonomicznych to wpływy z podatku od nieruchomości. Największymi płatnikami są strefy, które posiadają
największe zagospodarowane obszary, tj. wałbrzyska – 1334 ha, katowicka
– 1095 ha i tarnobrzeska – 1035 ha. Na drugim końcu tabeli znajdują się strefy
kamiennogórska, słupska i suwalska, których zagospodarowanie nie przekracza 260 ha. Wymienione największe obszarowo trzy strefy zapewniają ponad
37% wpływów z 6,2 mld zł wpłaconych do końca 2012 r. podatków od nieruchomości w ramach wszystkich stref. Natomiast udział trzech najmniejszych
stref w całości wpłaconego przez wszystkie strefy podatku stanowi zaledwie
8%. Zwiększenie zagospodarowania obszarów stref a także kontynuacja działalności przez dotychczasowe przedsiębiorstwa strefowe, na koniec 2026 r.
może zapewnić budżetom jst wpływy na łącznym poziomie ponad 22 mld zł.
Jest to jednak bardzo optymistyczna prognoza, gdyż nie uwzględnia ona zwolnień z podatku od nieruchomości stosowanych przez wiele jednostek samorządu terytorialnego.
Korzyścią dla budżetu państwa są także składki wpłacane do Narodowego
Funduszu Zdrowia. Wysokość wpływów w głównej mierze uzależniona jest
od liczby zatrudnionych osób w strefie oraz kwot wynagrodzenia. Nie budzi
zatem wątpliwości, że największy udział w całości wpływów do NFZ ma
strefa katowicka, która do końca 2012 r. zatrudniła 49934 osoby i dzięki temu
zapewniła 1,1 mld zł wpływów do NFZ. Strefa słupska, w której zatrudnienie na koniec 2012 r. znalazło 3632 osoby zapewniła 64 mln zł wpływów do
NFZ, co stanowiło niewiele ponad 1% wpływów ze wszystkich stref. Ponadto
jak wynika z uzasadnień do projektów rozporządzeń Rady Ministrów z dnia
21 marca 2012 r. zmieniających rozporządzenia w sprawie poszczególnych
stref, przeciętne miesięczne wynagrodzenie w strefie katowickiej stanowiło
109% przeciętnego wynagrodzenia w strefie słupskiej.
115
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
Zatrudnienie w strefach łącznie 247451 osób, na koniec 2012 r. dało w efekcie 4,7 mld zł wpływów do NFZ. Szacuje się, iż wydłużenie okresu prowadzenia działalności w strefach, spowoduje, że na koniec 2026 r. łączny wpływ
wyniesie 18,8 mld zł.
Oszczędności związane ze zmniejszeniem wypłat dla bezrobotnych,
w tym oszczędności związane z niewypłacaniem zasiłków dla bezrobotnych
i oszczędności związane z nieopłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne
bezrobotnych to również korzyści dla budżetu państwa. Jak wynika z dokonanych obliczeń, do końca 2012 r., dzięki utworzonym nowym miejscom pracy
przez firmy funkcjonujące w poszczególnych strefach zatrudnionych zostało
ok. 92 000 osób bezrobotnych. Zatrudnienie tak znacznej liczby osób bezrobotnych wygenerowało 4,2 mld zł oszczędności z tytułu niewypłaconych zasiłków dla bezrobotnych oraz 407 mln zł oszczędności z tytułu braku konieczności opłacania składek na ubezpieczenia społeczne bezrobotnych. Szacuje
się, że w całym okresie funkcjonowania stref łączne oszczędności związane
ze zmniejszeniem wypłat dla bezrobotnych wyniosą ponad 15 mld zł.
Podsumowując, łączne korzyści finansowe uzyskane w drodze wpływów
do budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego w ramach wyżej wymienionych kategorii, do końca 2012 r. wyniosły 80,9 mld zł.
Łączne korzyści na koniec okresu funkcjonowania stref, tj. do końca 2026 r.
mają szansę osiągnąć wartość ok. 350 mld zł.
Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach funkcjonujących w sse trafiają do gospodarki i stanowią jedno ze źródeł popytu konsumpcyjnego. Czym większe koszty
wynagrodzeń, tym w lepszy sposób strefa wpływa na gospodarkę kraju [Pastusiak i in., 2013, s. 8]. Odprowadzane podatki mogą stać się z kolei źródłem
inwestycji finansowanych z budżetu centralnego oraz prowadzonych na różnych szczeblach administracji samorządowej [Pastusiak i in., 2014, s. 132].
Koszty w ujęciu finansowym wynikające z funkcjonowania specjalnych
stref ekonomicznych zostały przedstawione w tabelach 7–9.
Tabela  7. W
ielkość pomocy publicznej udzielonej i planowanej do udzielenia przedsiębiorcom
strefowym (w mln zł)
Strefa
Kamiennogórska
Katowicka
Stan na koniec
2012 r.*
Stan na koniec
2012 r.**
Projekt rozporządzenia
2013–2026
Prognoza
na koniec 2026 r.
227
81
719
2 088
2 483
3 028
7 269
22 433
Kostrzyńsko-Słubicka
800
494
1 362
5 041
Krakowska
257
555
681
2 405
Legnicka
721
625
7 205
13 066
1 731
1 233
2 336
10 769
Łódzka
Mielecka
946
482
2 450
10 525
Pomorska
968
1 364
1 177
6 698
116
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
Strefa
Stan na koniec
2012 r.*
Stan na koniec
2012 r.**
Projekt rozporządzenia
2013–2026
Prognoza
na koniec 2026 r.
Słupska
129
119
1 422
2 652
Starachowicka
258
91
764
2 825
1 515
Suwalska
233
248
296
Tarnobrzeska
1 146
1 022
1 787
7 464
Wałbrzyska
1 954
1 642
3 339
12 648
Warmińsko-Mazurska
Razem
466
494
741
3 746
12 320
11 478
31 548
103 874
* Obliczenia dokonane na podstawie własnej opracowanej metodyki.
** Dane opracowane na podstawie informacji otrzymanej z Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Źródło: opracowanie własne.
Tabela  8. S
zacunkowe koszty budowy i modernizacji infrastruktury strefowej oraz utracone
wpływy z tytułu podatku dochodowego od spółek zarządzających specjalnymi strefami
ekonomicznymi (w mln zł)
Koszty budowy i modernizacji
infrastruktury strefowej
Strefa
Kamiennogórska
stan
na koniec
2012 r.
prognoza
w latach
2013–2026
prognoza
na koniec
2026 r.
Utracone wpływy z podatku
dochodowego od spółek zarządzających
stan
na koniec
2012 r.
prognoza
w latach
2013–2026
prognoza
na koniec
2026 r.
21
10
31
2
1
3
Katowicka
381
167
548
13
12
25
Kostrzyńsko-Słubicka
258
103
361
18
10
28
Krakowska
161
64
225
2
2
4
59
42
101
10
8
18
Łódzka
304
98
403
18
24
41
Mielecka
386
123
509
32
11
44
Pomorska
410
105
515
14
22
36
Słupska
88
17
105
12
16
28
Starachowicka
10
4
14
2
2
Suwalska
23
7
30
4
Legnicka
4
– 4
Tarnobrzeska
273
94
367
24
21
45
Wałbrzyska
378
138
516
37
41
78
Warmińsko-Mazurska
134
35
169
2
3
5
2 886
1 007
3 892
190
174
364
Razem
Źródło: opracowanie własne.
117
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
Tabela  9. Łączne koszty funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych w Polsce (w mln zł)
Koszty
Wielkość udzielonej pomocy publicznej
Koszty budowy i modernizacji infrastruktury strefowej
Utracone wpływy z podatku dochodowego od spółek zarządzających
Razem
Stan na koniec
2012 r.
Prognoza
na koniec 2026 r.
12320
103874
2886
3892
190
364
15396
108130
Źródło: opracowanie własne.
Jednym z głównych składników generujących koszty funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych jest pomoc publiczna udzielona przedsiębiorstwom strefowym. W ujęciu kwotowym największą pomoc publiczną udzielono przedsiębiorstwom z katowickiej sse, tj. 2,4 mld zł. Oczywiście sytuacja
ta wynika z faktu, że w strefie katowickiej przedsiębiorstwa poniosły łącznie
najwyższe nakłady inwestycyjne w stosunku do pozostałych stref. Udzielona
do końca 2012 r. pomoc publiczna wyniosła we wszystkich strefach 12,3 mld zł.
Biorąc pod uwagę szacunki ministerstwa z projektów rozporządzeń Rady
Ministrów z dnia 21 marca 2012 r. zmieniających rozporządzenia w sprawie
poszczególnych stref, łącznie do końca 2026 r. wartość udzielonej pomocy publicznej może wynieść ok. 104 mld zł. Szacunki ministerstwa są jednak bardzo optymistyczne, ponieważ zakładają, że pomoc publiczna będzie stanowić
iloczyn kosztów kwalifikowanych inwestycji i poziomu pomocy regionalnej.
Dane opublikowane w corocznych raportach Ministerstwa Gospodarki nie
potwierdzają tego faktu. Biorąc pod uwagę wartość poniesionych nakładów
inwestycyjnych oraz wartość udzielonej pomocy publicznej w danym roku
(narastająco) wynika, że poziom pomocy publicznej w latach 2004–2011 wynosił od 9% do 13%.
Należy zauważyć, że średni poziom pomocy publicznej określony dla
wszystkich stref nie osiągnął choćby najniższej intensywności pomocy regionalnej, tj. 30%. Oznacza to, że większość przedsiębiorców nie wykorzystała
i ma niewielkie szanse na wykorzystanie pełnego limitu pomocy publicznej.
Jak wynika z wyliczeń przedstawionych w dalszej części artykułu, kryzys ekonomiczny odcisnął dodatkowo swoje piętno na kondycji finansowej przedsiębiorstw i spowodował ograniczenie możliwości skorzystania z przysługujących
ulg i zwolnień podatkowych. Przedsiębiorstwo, które przynosi stratę brutto
nie ma przecież możliwości odliczenia podatku od dochodu.
W dużo mniejszym stopniu niż udzielona pomoc publiczna na poziom
kosztów działalności stref wpływa budowa i modernizacja infrastruktury strefowej. Do końca 2012 r. na ten cel poniesiono wydatki w kwocie 2,88 mld zł,
natomiast na koniec 2026 r. kwota ta może wzrosnąć do 3,89 mld zł. Najwyższe poniesione do końca 2012 r. koszty budowy i modernizacji infrastruktury
strefowej miały miejsce w strefie pomorskiej – 410 mln zł, następnie mieleckiej – 386 mln zł, katowickiej – 381 mln zł i wałbrzyskiej – 378 mln zł. Z kolei
118
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
najmniejsze koszty poniesiono w ramach strefy starachowickiej – 10 mln zł,
kamiennogórskiej 21 mln zł, suwalskiej – 23 mln zł i legnickiej – 59 mln zł.
Trzecim kosztem, który wpływa na efekty finansowe funkcjonowania stref
jest koszt zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych dochodów
zarządzającego w części wydatkowanej na cele rozwoju strefy. Wartościowo
jest to najniższy koszt w porównaniu z dwoma powyżej opisanymi, bowiem
do końca 2012 r. wyniósł 190 mln zł i na koniec 2026 r. może wynieść ponad
360 mln zł. W największym stopniu, do końca 2012 r. skorzystały z tego zwolnienia strefy: wałbrzyska – 37 mln zł, mielecka 32 mln zł i tarnobrzeska 24 mln zł.
Natomiast najmniejsze zwolnienia uzyskały strefy kamiennogórska, krakowska, starachowicka, i warmińsko- mazurska, bowiem wyniosły one po 2 mln zł.
Tabela  10. Ł
ączne korzyści i koszty funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
(w mln zł)
Kategoria
Stan na koniec 2012 r.
Prognoza na koniec 2026 r.
Korzyści
80900
348904
Koszty
15396
108130
Bilans (Korzyści – Koszty)
65504
240774
Źródło: opracowanie własne.
Podsumowując efekty funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych
w Polsce należy stwierdzić, że w latach 1996–2012 korzyści znacznie przekroczyły koszty. Suma korzyści finansowych wyniosła 80,9 mld zł, przy czym
koszty wyniosły ponad 15,3 mld zł. Największe korzyści przysporzyły wpływy
z podatku VAT – 61,1 mld zł, natomiast największe koszty wygenerowała udzielona pomoc publiczna – 12,3 mld zł. Dokonane wyliczenia pozwalają stwierdzić, że działalność specjalnych stref ekonomicznych w Polsce charakteryzuje
się przewagą łącznych korzyści finansowych ich funkcjonowania w stosunku
do łącznych kosztów.
Jak wynika z przeprowadzonych badań, w dalszym okresie funkcjonowania
stref, tj. w latach 2013–2026 sytuacja ta nie powinna ulec zmianie i w dalszym
ciągu strefy będą efektywne pod względem finansowym. Biorąc pod uwagę
szacunkowe wyliczenia Ministerstwa Gospodarki, można przyjąć, że do końca
okresu funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych, tj. do 2026 r. łączne
korzyści finansowe funkcjonowania stref wyniosą ok. 350 mld zł, natomiast
łączne koszty finansowe wyniosą blisko 110 mld zł, co w efekcie pozwoli uzyskać ok. 240 mld zł nadwyżki finansowej.
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
119
Ocena kondycji finansowej przedsiębiorstw strefowych
– zastosowanie metod dyskryminacyjnych, logitowych
i bankowych metod oceny zdolności kredytowej
Jak wspomniano na wstępie artykułu, od wyników finansowych przedsiębiorstw zależy sukces lub porażka w osiągnięciu celów stawianych strefom,
tj. tworzenia nowych miejsc pracy lub ponoszenia nakładów inwestycyjnych.
Tylko przedsiębiorstwa dobrze prosperujące są w stanie rozwijać się, ponosić
duże nakłady inwestycyjne i zwiększać zatrudnienie. Jak wynika natomiast
z wyliczeń dokonanych na potrzeby określenia korzyści i kosztów funkcjonowania stref, od wielkości zatrudnienia i poniesionych przez przedsiębiorstwa
nakładów inwestycyjnych zależą wpływy do budżetu państwa i budżetów jednostek samorządu terytorialnego w postaci podatku VAT, PIT, wpływy do Narodowego Funduszu Zdrowia, wielkość oszczędności związanych ze zmniejszeniem wypłat dla bezrobotnych.
Do badań wybrano dziesięć modeli dyskryminacyjnych, trzy logitowe oraz
trzy procedury bankowe stanowiące modyfikację punktowej metody oceny
ryzyka, które pozwalają otrzymać wyniki na podstawie sprawozdań finansowych dostarczających danych do oceny standingu firmy, tj. bilans, rachunek
zysków i strat oraz rachunek przepływów pieniężnych [Kowalczyk, 1999,
s. 55]. Z uwagi na brak danych wyjściowych, w przeprowadzonych badaniach
nie można było użyć np. modelu oceny kondycji ekonomiczno-finansowej małych przedsiębiorstw w województwie podkarpackim opracowanego przez
M. Kasjaniuk [Kasjaniuk, 2006]. W badaniach nie uwzględniono także modelu
S. Juszczyka [Juszczyk, 2010], który został opracowany dla przedsiębiorstw
spedycyjnych w Polsce, bowiem próba wybranych do oceny 50 przedsiębiorstw
nie zawiera przedsiębiorstw należących do tego sektora.
Z uwagi na to, że modele dyskryminacyjne11 i logitowe12 zostały szeroko
omówione w literaturze przedmiotu, natomiast opis metod bankowych zająłby znaczną część artykułu, dlatego też zrezygnowano tu ze szczegółowego
opisu metod. Należy jednak zwrócić uwagę, że ze względu na różnorodność
projektów inwestycyjnych realizowanych przez przedsiębiorstwa i często
finansowanych przez banki, zarówno banki, jak i przedsiębiorstwa muszą
wykorzystywać różne metody oceny opłacalności projektów inwestycyjnych,
11
12
Zastosowane modele dyskryminacyjne: Model (G) – INE PAN [Mączyńska, 2004, s. 107–117],
Model poznański [Hamrol i in., 2004, s. 35–39], Model (MOD_6) [Hadasik, 1998, s. 72–79],
Model II [Appenzeller, Szarzec, 2004, s. 120–128], Model (M4) [Maślanka, 2008, s. 193–254],
Model E. Mączyńskiej [Mączyńska, 1994, s. 42–45], Model dyskryminacyjny dla małych i średnich
przedsiębiorstw z sektora „Przemysł” [Jagiełło, 2013, s. 66], Model 2 z wyrazem wolnym [Hołda,
2001, s. 306–310], Model J. Gajdki, D. Stosa [Gajdka, Stos, 1996, s. 56–63], Model B. Prusaka
(M1) [Prusak, 2004, s. 165–179]. Model J. Gajdki i D. Stosa został wykorzystany wyłącznie do
oceny przedsiębiorstw, które publikują rachunek zysków i strat w wersji kalkulacyjnej, ponieważ
uwzględnia w swojej konstrukcji „koszt wytworzenia produkcji sprzedanej”.
Model T. Korola (na rok przed) [Korol, 2010, s. 110, 139–158 i 199], Model (7) D. Wędzkiego
[Wędzki, 2005, s. 691–705], Model P. Stępnia, T. Strąka [Stępień, Strąk, 2004, s. 443–452].
120
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
wymagających najczęściej zarówno finansowania własnego, jak i obcego.
Banki bardzo szybko zrozumiały, że sama ocena projektu inwestycyjnego,
bez wcześniejszej oceny przedsiębiorstwa ubiegającego się o kredyt na realizację tej inwestycji, nie ma sensu. Dlatego też tak duże znaczenie ma ocena
zdolności kredytowej przedsiębiorstwa dokonywana przez bank [Różański,
2001, s. 31]. Zmodyfikowane punktowe metody oceny ryzyka kredytowego
pozwalają na dostarczenie informacji odnośnie przeszłej, bieżącej i przyszłej
sytuacji firmy. Wynik oceny przesądza o dostępności kredytobiorcy do kredytu i warunków jego uzyskania [Capiga, 2006, s. 137]. Warto podkreślić, że
zróżnicowane punktowe metody oceny ryzyka kredytowego uwzględniające
różne wskaźniki i różne przedziały punktowe stosowane są w wielu krajach
[Didenko i in., 2012, s. 69–76].
Dokonując analizy sytuacji finansowej poszczególnych przedsiębiorstw
za pomocą przedstawionych metod można zaobserwować różnorodność
wyników w krótkim horyzoncie czasowym, tj. w jednym lub w ciągu dwóch
lat. Dlatego też ważne jest śledzenie wskazań modeli, w okresie co najmniej
trzyletnim, co pozwala ocenić zmiany sytuacji finansowej spółki i stwarza
podstawy prognozowania jej sytuacji.
Jednocześnie, w ramach jednego przedsiębiorstwa mogą występować
znaczne rozbieżności pomiędzy wynikami poszczególnych modeli polegające na tym, że wyniki niektórych modeli będą miały tendencję wzrostową,
a innych modeli malejącą. Wtedy mogą wystąpić trudności interpretacyjne
i należy dokładnie zbadać jakie są tego przyczyny. Różnice te mogą wynikać
z konstrukcji poszczególnych metod i dlatego należy zwrócić uwagę na:
a) konstrukcję wskaźników, które służą do wyliczenia wartości funkcji,
b) wagi poszczególnych wskaźników,
c) znak matematyczny, z jakim występuje waga wskaźnika [Lichota, 2009b,
s. 30–31].
Analiza wyników funkcji dyskryminacyjnych wskazuje, że przedsiębiorstwa
strefowe mają w większości dobrą kondycję finansową13. W latach 2004–2007
sytuacja większości badanych przedsiębiorstw była stabilna, następnie w latach, tj. 2008–2010 sytuacja finansowa uległa pogorszeniu i od 2010 r. należy
stwierdzić lekką poprawę wyników finansowych spółek. Pogorszenie się sytuacji w latach 2008–2010 w stosunku do lat 2004–2007 ma zapewne związek
z kryzysem ogólnoświatowym.
Wskazując konkretną liczbę spółek w podziale ze względu na ich kondycję
finansową w okresie (2004–2010), można przyjąć, że:
• czterdzieści trzy firmy odznaczają się dobrą kondycją finansową – o dobrej
kondycji finansowej świadczy fakt, że wartości funkcji dyskryminacyjnych
w latach 2004–2010 przyjmowały wartości dodatnie lub też zdarzały się
sporadycznie wyniki ujemne. Należy jednak zauważyć, że w ostatnich
13
Z uwagi na ograniczoną liczbę stron niniejszego artykułu nie zostały zaprezentowane wyniki
poszczególnych przedsiębiorstw.
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
121
latach, tj. 2009–2010 sytuacja finansowa 23 ze wskazanych 43 przedsiębiorstw o dobrej kondycji finansowej, nieznacznie pogorszyła się, bowiem
wyniki, pomimo że przyjmują wartości dodatnie, to jednak posiadają coraz
niższe wartości;
• dwie firmy posiadają złą sytuację finansową – świadczy o tym trend
spadkowy funkcji w poszczególnych latach, jak i fakt, iż wartości modeli
w większości są ujemne;
• pięć firm ma niejednoznaczną kondycję finansową – na podstawie analizy
dyskryminacyjnej nie można zająć jednoznacznego stanowiska w kwestii
ich sytuacji finansowej. Wyniki poszczególnych modeli przyjmują różne
wartości, zarówno dodatnie, jak i ujemne, często w danym roku kilka
modeli wskazuje na dobrą kondycję, natomiast pozostała część na brak
kondycji finansowej.
W przypadku firm o niejednoznacznej sytuacji finansowej, do przeprowadzenia właściwej oceny pomocne będą modele, które uwzględniają branżę,
w której działa dane przedsiębiorstwo, np. modele bankowe. Z tego powodu,
w mojej ocenie warto jest sięgać po jak najszersze spektrum metod w celu
wyeliminowania metod, które są nieskuteczne, czy też niewłaściwe do oceny
danego przedsiębiorstwa. Trudno jest bowiem postawić właściwą diagnozę
stosując jedną metodę do oceny firmy produkcyjnej z branży motoryzacyjnej
i dla firmy z branży spożywczej – np. produkcja lodów, która wykazuje sezonowość sprzedaży. W przypadku wspomnianych pięciu przedsiębiorstw warte
odnotowania jest to, że w przypadku trzech z nich trend wyników poszczególnych funkcji jest rosnący, co oznacza poprawę sytuacji finansowej i rokuje
dobrze na przyszłość.
Analiza wyników uzyskanych na podstawie modeli logitowych wskazuje, że:
• większość, tj. 43 podmioty odznaczają się dobrą sytuacją finansową, choć
21 z nich w ostatnich latach wykazuje nieznaczne pogorszenie się kondycji finansowej,
• dwa podmioty mają złą sytuacją finansową (są to te same podmioty, które
wskazane zostały na podstawie przeprowadzonej analizy dyskryminacyjnej),
• dla pięciu przedsiębiorstw nie można zająć jednoznacznego stanowiska,
gdyż wyniki trzech modeli w poszczególnych latach są niespójne. Jednocześnie za pozytywne należy uznać, że 3 przedsiębiorstwa z wskazanej
grupy charakteryzuje poprawa kondycji w ostatnich trzech latach badanego okresu. Wskazane 5 przedsiębiorstw to dokładnie te same, dla których nie można zająć stanowiska na podstawie analizy dyskryminacyjnej.
Zastosowane trzy procedury bankowej analizy sytuacji finansowej przedsiębiorstwa również pozwalają przyjąć, że ogólnie rzecz biorąc sytuacja większości przedsiębiorstw jest dobra. Przekładając uzyskane wyniki na mierniki
liczbowe, należy stwierdzić, że:
• czterdzieści cztery przedsiębiorstwa posiadają dobrą kondycję finansową,
choć piętnaście z nich w latach 2009–2010 przejawia tendencję spadkową
kondycji. Warto zauważyć, że jedna z firm, co do której na podstawie analizy
122
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
dyskryminacyjnej i logitowej nie można było zająć jednoznacznego stanowiska, na podstawie analizy metod bankowych została sklasyfikowana,
jako posiadająca dobrą kondycję finansową;
• dwa przedsiębiorstwa są w złej sytuacji finansowej – są to te same podmioty, które wskazane zostały na podstawie przeprowadzonej analizy dyskryminacyjnej i logitowej;
• cztery przedsiębiorstwa odznaczają się niestabilną sytuacją finansową.
Można jednak przyjąć, że trzy z nich, dla których wyniki kształtują trend
rosnący kondycji nie są zagrożone upadłością, natomiast jedno przedsiębiorstwo, dla którego wyniki wskazują na pogarszającą się sytuację finansową jest kandydatem do bankructwa.
Podsumowując powyższe rozważania, przeprowadzone na próbie pięćdziesięciu przedsiębiorstw zlokalizowanych na obszarach specjalnych stref
ekonomicznych, należy przyjąć, że sytuacja finansowa przedsiębiorstw strefowych jest dobra. Świadczą o tym wyniki otrzymane za pomocą poszczególnych metod, które zostały użyte do weryfikacji kondycji finansowej spółek
strefowych. Oczywiście, większość z zaprezentowanych przedsiębiorstw odnotowała słabsze wyniki finansowe w latach 2008 i 2009, jednak w 2010 r. zauważalna jest poprawa sytuacji, czy też zahamowanie tendencji spadkowych.
W poruszanych dotychczas kwestiach rodziły się przypuszczenia, że dobre
efekty finansowe stref, czyli przewaga łącznych korzyści w stosunku do kosztów związanych z ich funkcjonowaniem wynikają z dobrej kondycji finansowej
spółek strefowych. Te przypuszczenia okazały się trafne, bowiem potwierdzają
je omówione powyżej wyniki dokonanych obliczeń. Tylko przedsiębiorstwa
o dobrej sytuacji finansowej i rozwijające się są w stanie ponosić określone
nakłady inwestycyjne i stwarzać miejsca pracy, od których zależą w głównej
mierze korzyści wynikające z funkcjonowania stref.
Wpływ kryzysu na kondycję finansową przedsiębiorstw
działających w specjalnych strefach ekonomicznych,
na tle porównań branżowych
Globalny kryzys finansowy wyraźnie wpłynął na efekty funkcjonowania
specjalnych stref ekonomicznych w Polsce. Liczba utworzonych miejsc pracy
zmalała w IV kwartale 2008 r. o 1082, a w kolejnym kwartale aż o 10662. Dynamika nakładów inwestycyjnych w I kwartale 2009 r. była niższa o 38,5%
w stosunku do poprzedniego kwartału. Liczba udzielonych zezwoleń na działalność w strefach spadła w I kwartale 2009 r. o 2, podczas gdy odpowiednio
przed rokiem liczba ta wzrosła o 37 [www.mg.gov.pl]. W omawianym okresie upadłość ogłosiło wiele firm produkujących na potrzeby przemysłu motoryzacyjnego, występowały zwolnienia grupowe oraz znaczne ograniczenia
produkcji w przedsiębiorstwach tej branży.
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
123
Wśród czternastu branż, które reprezentuje próba badanych przedsiębiorstw14, aż dwanaście z nich zareagowało negatywnie na uwarunkowania
kryzysowe. Kryzys nie wpłynął jedynie na dwie branże, tj.:
• produkcję artykułów spożywczych oraz
• produkcję papieru i wyrobów z papieru.
Wartości wskaźników finansowych dla wspomnianych dwóch branż w latach
2008–2010 nie wykazują tendencji oznaczającej pogorszenie się wyników finansowych w stosunku do tych samych rodzajowo wskaźników z lat 2006–2007.
W niewielkim stopniu kryzys wpłynął także na dwie branże, tj.:
• produkcję chemikaliów i produktów chemicznych oraz
• produkcję podstawowych substancji farmaceutycznych oraz leków i pozostałych wyrobów farmaceutycznych,
gdzie większość wartości wskaźników w latach 2008–2010 jest tylko nieznacznie gorsza lub zbliżona wartościowo do wskaźników notowanych w latach
2006–2007.
Nie wszystkie branże zareagowały na kryzys w tym samym czasie. Istnieją
takie branże, które zareagowały już w 2008 r., inne w 2009 r. a jeszcze inne
jak np. „Produkcja mebli” dopiero w 2010 r. Branża „Produkcja pojazdów
samochodowych, przyczep i naczep, z wyłączeniem motocykli” najsilniej zareagowała w 2009 r., podczas gdy w 2010 r., można zaobserwować znaczną
poprawę sytuacji finansowej.
Taka sama sytuacja miała miejsce w przypadku przedsiębiorstw, które
w różnym czasie i w różnym stopniu zareagowały na rozpowszechniający się
kryzys, bądź w ogóle kryzys nie wpłynął na ich wyniki.
Na 50 przedsiębiorstw poddanych badaniu w latach 2008–2010:
• 21 miało wyniki finansowe lepsze lub porównywalne ze średnimi branżowymi. Na 13 analizowanych wskaźników w danym roku, co najmniej
7 osiągnęło wartości oznaczające lepszą sytuację finansową niż odpowiadające wskaźniki ze średniej branżowej15;
• 29 miało wyniki finansowe gorsze niż średnie branżowe.
Dla porównania, w latach 2004–2007:
• 17 przedsiębiorstw miało sytuację finansową lepszą lub porównywalną
ze średnimi branżowymi;
• 33 miało wyniki finansowe gorsze niż średnie branżowe.
Nasuwa się wniosek, że przedsiębiorstwa funkcjonujące w ramach specjalnych stref ekonomicznych nie mają przewagi pod względem kondycji finansowej na tle porównań branżowych zarówno w okresie stabilnej globalnej
sytuacji rynkowej, jak i w warunkach kryzysu ekonomicznego.
14
15
Z uwagi na ograniczoną liczbę stron artykułu nie będą przedstawiane wyniki finansowe poszczególnych branż, lecz jedynie konkluzje.
W artykule przyjęto, że wyniki finansowe danego przedsiębiorstwa były lepsze od średnich branżowych, gdy w poszczególnych latach od 2008 do 2010 wartości 7 wskaźników w porównaniu
z 13 opublikowanymi średnimi wskaźnikami branżowymi, odznaczały się lepszymi wartościami.
124
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
Uwzględniając wartości poszczególnych wskaźników, a także wyniki oceny
dokonane za pomocą metod bankowych ponownie można zauważyć poprawiającą się sytuację finansową większości przedsiębiorstw w 2010 r.
Biorąc pod uwagę dotychczasowy poziom wykorzystania pomocy publicznej, nie ma możliwości, by przysługujący limit pomocy został w pełni
wykorzystany przez przedsiębiorstwa strefowe. Oznacza to, że przedsiębiorstwa strefowe nie mają znacznej przewagi konkurencyjnej w stosunku do
przedsiębiorstw funkcjonujących poza obszarami stref, tym samym ich tempo
rozwoju w niewielkim stopniu zależy od tego czy funkcjonują w specjalnych
strefach ekonomicznych, czy też nie. Wyniki badań znajdują również swoje
potwierdzenie w publikacjach naukowych. M. Frańczuk na podstawie własnych badań stwierdziła, że wysokość preferencji podatkowych w postaci
zwolnienia z podatku dochodowego, dla przedsiębiorców z obszaru specjalnych stref ekonomicznych, w odniesieniu do zainwestowanego kapitału nie
jest imponująca i może nie stanowić wystarczającej zachęty do podejmowania
inwestycji na terenie stref w przyszłych okresach [Frańczuk, 2012, s. 175].
Na koniec należy zauważyć, że przedsiębiorstwa funkcjonujące w ramach
specjalnych stref ekonomicznych, analogicznie w stosunku do pozostałych
działających na rynku, również są zagrożone upadłością i zdarzają się przypadki jej ogłaszania. W stan upadłości zostały postawione np. Krośnieńskie Huty Szkła „Krosno” S. A., Maflow Polska Sp. z o.o., Plastal Sp. z o.o.,
Domex Sp. z o.o., Toora Poland S. A., RH Alurad Wheels Polska Sp. z.o.o.,
Dakri Sp. z o.o., TB Opakowania S. A.
Przyczyny upadłości przedsiębiorstw są bardzo różne. Są to np. kryzys
ekonomiczny, problemy finansowe firmy macierzystej, zakwestionowanie
przez urząd skarbowy określonej kwoty zwrotu podatku VAT, trudności z uzyskaniem kredytów, przeinwestowanie.
Wnioski
Głównym celem artykułu była syntetyczna ocena efektywności finansowej działalności specjalnych stref ekonomicznych w Polsce. Dokonanie takiej oceny wymagało przeprowadzenia wielu prac badawczych. Zbadano
efektywność specjalnych stref ekonomicznych z punktu widzenia budżetu
państwa i Narodowego Funduszu Zdrowia oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Badania nad efektami finansowymi obejmowały okres
od 1996 r., czyli od udzielenia pierwszego zezwolenia w mieleckiej specjalnej
strefie ekonomicznej, do końca 2012 r., bowiem takimi danymi dysponował
autor. W wyniku przeprowadzonej analizy korzyści i kosztów funkcjonowania stref, otrzymano wyniki, które dały podstawę stwierdzić, że korzyści płynące z funkcjonowania stref znacznie przewyższają koszty. Łączne korzyści
wyniosły bowiem 80,9 mld zł, natomiast łączne koszty 15,4 mld zł. W okresie szesnastoletnim bilans netto wyniósł więc 65,5 mld zł. Ponieważ bilans
wskazanych korzyści i kosztów wykazał efektywność finansową wszystkich
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
125
stref, stąd też można uznać, że cel pracy został osiągnięty. Ponadto, biorąc
pod uwagę szacunkowe wyliczenia Ministerstwa Gospodarki, można przyjąć,
że do końca okresu funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych, tj. do
2026 r. łączne korzyści finansowe funkcjonowania stref wyniosą 348 mld zł,
natomiast łączne koszty finansowe wyniosą 108 mld zł, co w efekcie pozwoli
uzyskać 240 mld zł nadwyżki finansowej.
W artykule została również dokonana ocena kondycji finansowej pięćdziesięciu przedsiębiorstw funkcjonujących w specjalnych strefach ekonomicznych a także uwzględniony został aspekt globalnego kryzysu. Badania
przeprowadzone na podstawie sprawozdań finansowych tych przedsiębiorstw
pozwalają stwierdzić, że podmioty poddane analizie odznaczają się dobrą
kondycją finansową.
Niezależnie od badań empirycznych, w artykule zwrócono uwagę na brak
możliwości rozliczenia straty poniesionej przez spółkę w wyniku prowadzenia
działalności gospodarczej w strefie ekonomicznej, zmienność regulacji prawnych dotyczących specjalnych stref ekonomicznych a także transfer zysków
za granicę dokonywany przez przedsiębiorstwa strefowe.
Badania przeprowadzone w ramach tego artykułu wskazują, że specjalne
strefy ekonomiczne są efektywne finansowo i pomimo różnych kontrowersji
związanych z ich funkcjonowaniem, wpływają na rozwój gospodarczy kraju,
głównie poprzez tworzenie jakże pożądanych nowych miejsc pracy.
Bibliografia
Ahrens J., Meyer-Baudeck A. [1995], Special Economic Zones: Shortcut or Roundabout Way Towards Capitalism?, ”Review of International Trade and Development”, vol. 30.
Ambroziak A. [2009], Efekty funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych w Polsce, Zeszyty
Naukowe Kolegium Gospodarki Światowej, nr 24, SGH, Warszawa.
Antonowicz P. [2007], Metody oceny i prognoza kondycji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstw,
Wydawnictwo Ośrodka Doradztwa i Doskonalenia Kadr, Gdańsk.
Appenzeller D., Szarzec K. [2004], Prognozowanie zagrożenia upadłością polskich spółek publicznych, „Rynek Terminowy”, nr 1.
Bragg S. [2007], Financial Analysis: A Controller’s Guide, John Wiley & Sons, New York.
Brdulak J. [1999], Specjalne strefy ekonomiczne (SSE) i wolne obszary celne (WOZ) jako czynnik
kształtowania konkurencyjności przedsiębiorstw, Instytut Funkcjonowania Gospodarki Narodowej, SGH, Warszawa.
Buckley A. [2002], Inwestycje zagraniczne. Składniki wartości i ocena, Wydawnictwo Naukowe
PWN, Warszawa.
Capiga M. [2006], Działalność kredytowa monetarnych instytucji finansowych, Difin, Warszawa.
Cheesman A. [2012], Special Economic Zones & Development: Geography and Linkages in the
Indian EOU Scheme, DPU Working Paper no. 145.
Creskoff S., Walkenhorst P. [2009], Implications of WTO Disciplines for Special Economic Zones
in Developing Countries, “World Bank Policy Research Working Paper”, no. 4892.
126
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
De Jong W. [2013], Establishing Free Zones for Regional Development, http://www.europarl.europa.
eu/RegData/bibliotheque/briefing/2013/130481/LDM_BRI (2013) 130481_REV1_EN.pdf
Deventer D., Imai K. [2003], Credit Risk Models and the Basel Accords, John Wiley & Sons, Singapore.
Didenko K., Meziels J., Voronova I. [2012], Assessment of Enterprises Insolvency: Challenges and
Opportunities, “Economics and Management”, vol. 17 (1), Riga.
Dziemianowicz W., Hausner J., Szlachta J. [2000], Restrukturyzacja ośrodków monokulturowych na przykładzie Mielca, „Polska Regionów”, nr 23, Instytut Badań nad Gospodarką
Rynkową, Warszawa.
Emel A., Oral M., Reisman A., Yolalan R. [2003], A Credit Scoring Approach for the Commercial
Banking Sector, “Socio-Economic Planning Sciences”.
Engman M., Onodera O., Pinali E. [2007], Export Processing Zones: Past and Future Role in Trade
and Development, ”OECD Trade Policy Working Paper”, no. 53.
Farole T. [2011], Special Economic Zones in Africa: Comparing Performance and Learning from
Global Experience, The World Bank, Washington.
Frańczuk M. [2012], Preferencje podatkowe jako zachęta do podejmowania inwestycji w obszarze
specjalnych stref ekonomicznych, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego”, nr 708,
„Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia”, nr 52, Szczecin.
Gajdka J., Stos D. [1996], Wykorzystanie analizy dyskryminacyjnej w ocenie kondycji finansowej przedsiębiorstw, w: Restrukturyzacja w procesie przekształceń i rozwoju przedsiębiorstw,
red. R. Borowiecki, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Kraków.
Gołębiowski G., Żywno K. [2008], Weryfikacja skuteczności modeli dyskryminacyjnych na przykładzie wybranych spółek giełdowych, „Współczesna Ekonomia”, nr 7.
Hadasik D. [1998], Upadłość przedsiębiorstw w Polsce i metody jej prognozowania, Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Seria II, Prace habilitacyjne, Poznań, z. 153.
Hamrol M., Czajka B., Piechocki M. [2004], Upadłość przedsiębiorstwa – model analizy dyskryminacyjnej, „Przegląd Organizacji”, nr 6.
Haywood R. C. [2004], Economic Realities and Free Trade Zones, World Export Processing Zones
Association, The Flagstaff Institute, Colorado.
Hołda A. [2001], Prognozowanie bankructwa jednostki w warunkach gospodarki polskiej z wykorzystaniem funkcji dyskryminacyjnej ZH, „Rachunkowość”, nr 5.
Jagiełło R. [2013], Analiza dyskryminacyjna i regresja logistyczna w procesie oceny zdolności kredytowej przedsiębiorstw, „Materiały i Studia”, nr 286, NBP, Warszawa.
Juszczyk S. [2010], Prognozowanie upadłości przedsiębiorstw, „Ekonomista”, nr 5.
Kasjaniuk M. [2006], Zastosowanie analizy dyskryminacyjnej do modelowania i prognozowania
kondycji finansowej przedsiębiorstwa, „Barometr Regionalny”, nr 6.
Kitowski J. [2010], Próba weryfikacji wiarygodności diagnostycznej narzędzi analizy ekonomicznej
(w świetle krajowej literatury przedmiotu), w: Współczesne problemy analizy ekonomicznej,
red. R. Borowiecki, A. Jaki, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków.
Kitowski J. [2011], Uwarunkowania i bariery rozwoju przedsiębiorstw działających w specjalnych
strefach ekonomicznych, w: Restrukturyzacja. Teoria i praktyka w obliczu nowych wyzwań,
red. A. Jaki, J. Kaczmarek, T. Rojek, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, Katedra Ekonomiki
i Organizacji Przedsiębiorstw, Fundacja Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków.
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
127
Kitowski J. [2012], Sposoby ujmowania kryterium specyfiki branżowej w metodach oceny kondycji
finansowej przedsiębiorstwa, Prace i Materiały Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, Zarządzanie i Finanse, Gdańsk, nr 4.
Kitowski J. [2015], Metody dyskryminacyjne jako instrument oceny zagrożenia upadłością przedsiębiorstwa, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
Korol T. [2005], Wykorzystanie sieci jednokierunkowej wielowarstwowej oraz sieci rekurencyjnej
w prognozowaniu upadłości przedsiębiorstw – analiza porównawcza, w: Zagrożenie upadłością, red. K. Kuciński, E. Mączyńska, „Materiały i Prace” Instytutu Funkcjonowania Gospodarki Narodowej, t. XCIII, SGH, Warszawa.
Korol T. [2010], Systemy ostrzegania przedsiębiorstw przed ryzykiem upadłości, Oficyna Wolters
Kluwer, Warszawa.
Kowalczyk L. [1999], Ocena wiarygodności przedsiębiorstwa, Difin, Warszawa.
Lichota W. [2009a], Influence of Global Economic Crisis of Financial Standing of HSW – Zakład
Zespołów Mechanicznych Sp. z o. o. – (Verification of Financial Analysis Methods), w: Countries of Central & Eastern Europe Versus Global Economic Crisis,,,Geopolitical Studies”,
vol. 15, Warsaw.
Lichota W. [2009b], Metody wczesnego ostrzegania o zmianach sytuacji finansowej przedsiębiorstw,
„Wiadomości Statystyczne”, nr 10, Warszawa.
Lichota W. [2010], Results of Operation of the Tarnobrzeska Special Economic Zone, w: 20 Years
of Socio-Economic Transformations in Countries of Central and Eastern Europe – an Attempt
of Accounts, “Geopolitical Studies”, vol. 16, Warsaw.
Lichota W. [2013], Metody oceny kondycji finansowej przedsiębiorstw w Specjalnej Strefie Ekonomicznej Euro-Park Mielec, „Wiadomości Statystyczne”, nr 7, Warszawa.
Litwack J., Qian Y. [1997], Balanced or Unbalanced Development: Special Economic Zones as
Catalysts for Transition, Stanford University, California.
Maślanka T. [2008], Przepływy pieniężne w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa.
Mączyńska E. [1994], Ocena kondycji przedsiębiorstwa (Uproszczone metody), „Życie ­Gospodarcze”,
nr 38.
Mączyńska E. [2004], Globalizacja ryzyka a systemy wczesnego ostrzegania przed upadłością
przedsiębiorstw, w: Upadłość przedsiębiorstw w Polsce w latach 1990–2003. Teoria i praktyka,
red. D. Appenzeller, „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Poznaniu”, nr 49, Poznań.
Mrówka M. [2009], Inwestycje bezpośrednie amerykańskich korporacji w polskich strefach ekonomicznych, Praca doktorska, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław.
Nazarczuk J. [2012], Efektywność pomocy publicznej udzielonej w specjalnych strefach ekonomicznych w Polsce, w: Efektywność pomocy publicznej w specjalnych strefach ekonomicznych
w Polsce, red. R. Kisiel, W. Lizińska, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego
w Olsztynie, Olsztyn.
Palit A., Bhattacharjee S. [2008], Special Economic Zones in India: Myths and Realities, Anthem
Press, London, New York, New Delhi.
Pallavi M., Suneetha E., Sreejesh. N. P. [2012], Trade Unions and Special Economic Zones in India,
International Training Centre of the ILO, Turin.
128
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
Park Jung-Dong [1997], The Special Economic Zones of China and Their Impact on Its Economic
Development, Greenwood Press, Westport.
Pastusiak R. [2011], Specjalne Strefy Ekonomiczne jako stymulator rozwoju gospodarczego, „Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego”, Łódź.
Pastusiak R., Gajdka J., Jabłońska M., Keller J., Koziński J., Krzeczewski B. [2013], Ocena efektywności funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych w Polsce, cz. I, Uniwersytet Łódzki,
Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Zakład Finansów Korporacji, Łódź.
Pastusiak R., Bolek M., Jabłońska M., Keller J., Kaźmierska A. [2014], Ocena efektywności funkcjonowania specjalnych stref ekonomicznych w Polsce, cz. II, Uniwersytet Łódzki, Wydział
Ekonomiczno-Socjologiczny, Zakład Finansów Korporacji, Łódź.
Polskie specjalne strefy ekonomiczne [2000], red. E. Kryńska, Wydawnictwo Naukowe Scholar,
Warszawa.
Prusak B. [2004], Ocena zagrożenia upadłością produkcyjnych spółek kapitałowych w Polsce w latach 1998–2002, w: Upadłość przedsiębiorstw w Polsce w latach 1990–2003. Teoria i praktyka,
red. D. Appenzeller, „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Poznaniu”, nr 49, Poznań.
Różański J. [2001], Ewolucja metod bankowej oceny sytuacji ekonomiczno-finansowej przedsiębiorstwa w nowoczesnej gospodarce rynkowej, „Przegląd Organizacji”, nr 10.
Siudak P., Wątorek B. [2011], Specjalne strefy ekonomiczne w Polsce w latach 1995–2009: monografia, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Witelona, Legnica.
Special Economic Zones. Progress, Emerging Challenges, and Future Directions [2011], red. T. Farole, G. Akinci, The World Bank, Washington.
Special Economic Zones. Performance, Lessons Learned, and Implications for Zone Development
[2008], The World Bank Group, Washington.
Specjalne strefy ekonomiczne – informacje ogólne, www.ey.com/global/content.nsf/Poland/SSE
(16.03.2005).
Stępień P., Strąk T. [2004], Wielowymiarowe modele logitowe oceny zagrożenia bankructwem polskich
przedsiębiorstw, w: Czas na pieniądz. Zarządzanie finansami. Finansowanie przedsiębiorstw
w Unii Europejskiej, red. D. Zarzecki, Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin.
Ustawa z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych (DzU 1994, nr 123,
poz. 600).
Ustawa z dnia 16 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o specjalnych strefach ekonomicznych oraz
o zmianie niektórych ustaw (DzU 2000, nr 117, poz. 1228).
Warżała R. [2013], Raport na temat kondycji przedsiębiorstw działających w ramach Suwalskiej
Specjalnej Strefy Ekonomicznej, Podstref: Ełk i Gołdap, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski
w Olsztynie, www.olsztyn.uw.gov.pl (30.12.2013).
Wędzki D. [2005], Zastosowanie logitowego modelu upadłości przedsiębiorstw, „Ekonomista”, nr 5.
Wilczyński W. [2000], Niedoceniane zagrożenia, „Nowe Życie Gospodarcze”, nr 3.
Wiszczun E. [2010], Oddziaływanie Specjalnych Stref Ekonomicznych (SSE) na rozwój społeczny
i gospodarczy regionu, w: Innowacyjne i społeczne oddziaływanie specjalnych stref ekonomicznych i klastrów w Polsce, red. M. Kolczyński, W. Wojtasik, Towarzystwo Inicjatyw Naukowych, Katowice.
Wojciech Lichota, Efektywność finansowa specjalnych stref ekonomicznych w Polsce
129
Wojtasik W. [2010], Specjalne strefy ekonomiczne w perspektywie transformacji systemowej i przekształceń regionalnych w Polsce, w: Innowacyjne i społeczne oddziaływanie specjalnych stref
ekonomicznych i klastrów w Polsce, red. M. Kolczyński, W. Wojtasik, Towarzystwo Inicjatyw
Naukowych, Katowice.
www.economist.com/news/finance-and-economics/21647630‑free-trade-zones-are-more-populareverwith-politicians-if-not (29.12.2015).
www.mg.gov.pl www.paiz.gov.pl/publikacje/archiwum/jak_prowadzic_dzialalnosc_gospodarcza_w_polsce (29.12.2015).
130
GOSPODARKA NARODOWA nr 1/2016
THE FINANCIAL EFFECTIVENESS OF POLAND’S
SPECIAL ECONOMIC ZONES
Abstract
The study evaluates of the financial effectiveness of special economic zones (SEZ) in Poland. The author investigates factors influencing the financial performance of the zones by
analyzing the benefits and costs of SEZ operations in Poland. The study covers the period
of 1996–2012. The analysis shows that the benefits of SEZ operation substantially outweigh the costs. As of the end of 2012, the cumulative benefits amounted to PLN 80.9 billion,
while total costs were PLN 15.4 billion.
The article includes an assessment of the financial standing of 50 enterprises operating
in Poland’s special economic zones, based on their financial statements.
The author uses discriminatory and logit methods and investigates banking procedures
to determine the financial standing of companies. The analysis finds that 48 companies had
a good financial standing while two were not doing well financially. The article assesses
the impact of the economic crisis on the performance of Poland’s special economic zones.
The author examines the impact of the latest crisis on the financial standing of companies.
The research indicates that Poland’s special economic zones are effective financially. Even
though their operation has generated a great deal of controversy, they have contributed
to the economic development of the country, mainly through the creation of new jobs.
Keywords: special economic zones, financial analysis, financial standing
JEL classification codes: E60, G00, G01
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

słowka

2 Cards kksenia.kot1997

2-2=0

2 Cards jogaf85537

2+2=?

2 Cards jogaf85537

Create flashcards