140_Organizacje_mied..

advertisement
Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej
Portalu www.szkolnictwo.pl
Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą być wykorzystywane przez jego Użytkowników wyłącznie
w zakresie własnego użytku osobistego oraz do użytku w szkołach podczas zajęć dydaktycznych. Kopiowanie, wprowadzanie zmian, przesyłanie, publiczne odtwarzanie
i wszelkie wykorzystywanie tych treści do celów komercyjnych jest niedozwolone. Plik można dowolnie modernizować na potrzeby własne oraz do wykorzystania
w szkołach podczas zajęć dydaktycznych.
WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE
Temat: Organizacje międzynarodowe – ONZ
Plan lekcji
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Pojęcie i podział organizacji międzynarodowych
Funkcje i rodzaje organizacji międzynarodowych
Geneza i rozwój ONZ
Cele i zasady ONZ
Organy ONZ
Wybrane obszary działalności ONZ
Pojęcie i podział organizacji międzynarodowych
Organizacje międzynarodowe to zrzeszenia państw, osób prawnych lub osób fizycznych
pochodzących z różnych państw, powołane do realizacji celów określonych w statucie.
Można je podzielić na organizacje:
• rządowe – zorganizowane przez państwa struktury, które są forum ich współpracy.
Członkami takich organizacji są co najmniej trzy państwa. Mają one określone organy,
w tym stały sekretariat. Podstawą ich funkcjonowania jest umowa międzynarodowa
będąca jednocześnie aktem określającym cele, organizację oraz zasady działania
organizacji,
• pozarządowe – ich członkami są podmioty niepaństwowe (osoby prawne lub
fizyczne), a powstanie nie jest następstwem podpisania umowy międzynarodowej.
Podobnie jak organizacje rządowe, mają stałe organy (sekretariaty) oraz procedury
decyzyjne.
Funkcje i rodzaje organizacji międzynarodowych
Organy organizacji międzynarodowych
Parlamentarne
- członkami są najczęściej przedstawiciele parlamentów krajowych (wyjątek to wybierany w
wyborach Parlament Europejski). Najczęściej pełnią funkcje doradcze.
Administracyjne
- składają się z funkcjonariuszy międzynarodowych.
Najczęściej spełniają funkcje techniczne, wspierają
działalność innych organów, zbierają niezbędne
informacje, przygotowują projekty uchwał innych
organów.
Flaga ONZ
Funkcje i rodzaje organizacji międzynarodowych
Organy organizacji międzynarodowych
Międzyrządowe
W ich skład wchodzą przedstawiciele państw
członkowskich. Organy te dzielą się na walne
zgromadzenia, które zbierają się rzadko i
podejmują najważniejsze decyzje (uchwalenie
budżetu, nabywanie członkowstwa, określanie
programu działań), oraz komitety wykonawcze, w
których zasiadają przedstawiciele tylko części
członków.
Przywódca ZSRR
Józef Stalin
Funkcje i rodzaje organizacji międzynarodowych
Podział organizacji międzynarodowych ze względu na:
1. Dostępność państw do organizacji
- powszechne – nie ma szczególnych
ograniczeń terytorialnych
dotyczących możliwości
przystąpienia (np. ONZ),
- Regionalne – prawo przystąpienia
mają państwa leżące w określonym
regionie (np. OJA, OPA),
2. Zakres przedmiotowy
- Organizacje o kompetencjach
ogólnych (np. OPA, ONZ)
- organizacje o kompetencjach
specjalnych – dzielą się na
gospodarcze, kulturalne,
polityczno – wojskowe,
Funkcje i rodzaje organizacji międzynarodowych
Podział organizacji międzynarodowych ze względu na:
3. Zakres władzy posiadanej przez organizacje
- koordynacyjne – najważniejsze decyzje państwa
podejmują jednomyślnie, uzgadniają między
sobą działania podejmowane dla realizacji
określonych celów (np. organizacje
wyspecjalizowane ONZ),
- ponadpaństwowe – organy mogą nakładać na
państwa zobowiązania na podstawie decyzji
podejmowanych większością głosów (np. UE).
Trygve Lie (Norwegia)
Sekretarz Generalny ONZ
(1946 – 1953)
Funkcje i rodzaje organizacji międzynarodowych
Organizacje międzynarodowe spełniają
określone funkcje:
1. Funkcja regulacyjna polega na
regulowaniu postępowania państw w
stosunkach międzynarodowych przez
tworzenie norm i wzorców,
2. Funkcja operacyjna polega na
bezpośrednim świadczeniu przez
organizacje usług za pomocą własnych
decyzji, organów i środków, którymi
dysponują,
3. Funkcja kontrolna polega na
kontrolowaniu postępowania państw i
ustalaniu, czy jest ono zgodne
przyjętymi zobowiązaniami.
Premier Wielkiej Brytanii (1940 – 1945)
Winston Churchill
Geneza i rozwój ONZ
Pomysł powołania organizacji, która stałaby na straży pokoju, pojawił się w czasie
II wojny światowej. Z inicjatywą jej utworzenia wystąpiły rządy USA i Wielkiej Brytanii.
Nowa organizacja miała mieć szerokie
kompetencje i stanowić podstawę
powojennego ładu międzynarodowego.
Cele, strukturę i zasady funkcjonowania
organizacji opracowali na wspólnych
konferencjach przywódcy głównych
mocarstw koalicji antyhitlerowskiej
(prezydent USA Franklin Delano Roosevelt,
premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill
i przywódca ZSRR Józef Stalin).
32 Prezydent USA
Franklin Delano Roosevelt,
Geneza i rozwój ONZ
Konferencja założycielska ONZ z udziałem
delegacji 50 państw rozpoczęła się 25
kwietnia 1945 r. w San Francisco, a
zakończyła 25 czerwca podpisaniem Karty
Narodów Zjednoczonych.
Siedzibą organizacji został Nowy Jork, a w
Europie Genewa i Wiedeń.
Obecnie do ONZ należą 192 kraje.
Obecnie sekretarzem generalnym ONZ jest
Ban Ki Mun.
Ban Ki Mun,
obecny sekretarz generalny ONZ
Cele i zasady ONZ
Do głównych celów ONZ należą:
• dążenie do zapewnienia pokoju i
bezpieczeństwa światowego,
• tłumienie wojen i innych naruszeń
pokoju,
• rozwijanie współpracy
międzynarodowej, współdecydowania
narodów w imię wspólnych celów,
• ochrona praw i godności człowieka,
• popieranie rozwoju społeczno –
gospodarczego wszystkich państw i
narodów.
Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld (Szwecja)
Sekretarz Generalny ONZ
1953 - 1961
Cele i zasady ONZ
Zasady działania ONZ:
• suwerenna równość wszystkich członków,
• wykonywanie w dobrej wierze zobowiązań zgodnie z Kartą ONZ,
• rozstrzyganie sporów drogą pokojową,
• powstrzymywanie się od groźby użycia siły lub użycia jej w sposób niezgodny z celami
ONZ,
• okazywanie wszelkiej pomocy ONZ, w każdej akcji podjętej zgodnie z Kartą ONZ, jako
środka zapobiegawczego lub przymusu,
• wpływanie na państwa, które nie są członkami ONZ, aby postępowały zgodnie z jej
zasadami w stopniu koniecznym do utrzymania pokoju,
• nieingerowanie ONZ w sprawy należące do kompetencji wewnętrznej państwa.
Zgromadzenie
Ogólne ONZ
Cele i zasady ONZ
Zasady członkowstwa ONZ:
• państwa członkowskie dzielą się na członków pierwotnych (państwa , które uczestniczyły
w konferencji założycielskie) i pozostałych, którzy przystąpili do organizacji w późniejszych
latach,
• nowych członków przyjmuje Zgromadzenie Ogólne, w drodze uchwały, na wniosek Rady
Bezpieczeństwa,
• istnieje możliwość zawieszenia, a nawet
usunięcia państwa członkowskiego z
organizacji. Dzieje się tak w wypadku
państw, które systematycznie łamią
zasady Karty Narodów Zjednoczonych
lub wobec których Rada Bezpieczeństwa
zastosowała sankcje. Decyzję o
zawieszeniu lub wydaleniu podejmuje
Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady
Bezpieczeństwa,
Sala posiedzeń Rady Bezpieczeństwa w siedzibie ONZ w Nowym Jorku
Organy ONZ
Zgromadzenie Ogólne to organ plenarny złożony z przedstawicieli wszystkich państw
członkowskich. Zbiera się raz w roku na sesję zwyczajną, ale może też w razie potrzeby
być zwoływane na sesje nadzwyczajne.
Zgromadzenie ma szerokie kompetencje – może dyskutować nad wszelkimi
zagadnieniami kompetencji i funkcji któregokolwiek organu ONZ.
Podejmuje uchwały bezpośrednio albo na podstawie sprawozdania komisji.
Jest 7 komisji głównych, w których pracach uczestniczą wszyscy członkowie ONZ:
I – Polityczna i Bezpieczeństwa,
II – Gospodarcza i Finansowa,
III – Społeczna, Humanitarna i Kulturalna,
IV – Powiernictwa i Obszarów Niesamodzielnych,
V – Administracyjna i Budżetowa,
VI – Prawna,
VII – Specjalna Komisja Polityczna.
W Zgromadzeniu Ogólnym każde państwo dysponuje jednym głosem. W najważniejszych
sprawach (utrzymanie pokoju, wybór członków Rady Bezpieczeństwa, budżet), uchwały
Zgromadzenia zapadają większością 2/3 głosów, natomiast w mniej ważnych – zwykłą
większością.
Organy ONZ
Kompetencje Zgromadzenia Ogólnego
• Zgromadzenie Ogólne podejmuje decyzje dotyczące członkowstwa w organizacji
(decyduje o przyjęciu lub wykluczeniu),
• wybiera Sekretarza Generalnego, niestałych członków Rady Bezpieczeństwa oraz
członków innych organów,
• bada i zatwierdza budżet ONZ,
• inicjuje badania i wydaje zalecenia w
sprawach rozwoju współpracy
międzynarodowej, popierania rozwoju prawa
międzynarodowego i jego kodyfikacji,
przestrzegania praw człowieka,
• popiera międzynarodową współpracę we
wszystkich dziedzinach objętych działalnością
ONZ,
• analizuje sprawozdania składane przez
pozostałe organy.
Obrady Zgromadzenia Ogólnego ONZ
Organy ONZ
Rada Bezpieczeństwa jest organem odpowiedzialnym za utrzymanie międzynarodowego
pokoju i bezpieczeństwa.
Obecnie składa się z 15 członków:
- 5 stałych,
- 10 niestałych.
Członkami stałymi Rady są: Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Rosja, Chiny i Francja.
Członków niestałych wybiera Zgromadzenie ogólne.
Przy podejmowaniu najważniejszych decyzji,
w tym o zastosowaniu środków przymusu,
Rada decyduje większością 9 głosów, przy
czym muszą się na to zgodzić wszyscy stali
członkowie (mają one prawo weta). W
sprawach proceduralnych decyzje zapadają
zwykłą większością 9 głosów.
Sithu U Thant (Birma)
Sekretarz Generalny ONZ
1961 - 1971
Organy ONZ
Kompetencje Rady Bezpieczeństwa
• rozstrzyganie sporów i innych sytuacji zagrażających pokojowi,
• podejmowanie akcji w razie zagrożenia pokoju oraz decyzji o zastosowaniu sankcji,
• opracowanie planów regulowania zbrojeń,
• wybór sędziów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.
Rada powiernicza obecnie składa się z 5
stałych członków Rady Bezpieczeństwa. Jej
zadaniem jest zarządzanie obszarami
powierniczymi (niesamodzielnymi
terytoriami administrowanymi przez dane
państwo pod nadzorem ONZ). Obecnie
działalność Rady jest zawieszona,
ponieważ wszystkie te terytoria uzyskały
już niepodległość.
Kurt Waldheim (Austria)
Sekretarz Generalny ONZ
1972 - 1981
Organy ONZ
Rada Gospodarczo – Społeczna to organ o szerokich kompetencjach. Jego głównym
zadaniem jest rozwiązywanie problemów społecznych i gospodarczych oraz
powoływanie, nadzorowanie i realizacja programów społecznych i gospodarczych ONZ.
W skład Rady wchodzą obecnie przedstawiciele 54 państw wybieranych przez
Zgromadzenie Ogólne na 3- letnią kadencję.
Swoje zadania Rada wykonuje przez prowadzenie badań, wydawanie zaleceń państwom
członkowskim i innym organizacjom, opracowywanie projektów konwencji i zwoływanie
konferencji.
Jednym z najważniejszych zadań Rady
jest współpraca z organizacjami
wyspecjalizowanymi ONZ, czyli
niezależnymi organizacjami (mają własne
struktury, cele i budżety), które są
związane z ONZ specjalnymi umowami.
Rada koordynuje działalność tych
organizacji i zleca im zadania.
Javier Perez de Cuellar (Peru)
Sekretarz Generalny ONZ
1982 - 1991
Organy ONZ
Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości to najważniejszy organ prawny ONZ. Ma on
swoją siedzibę w Hadze. Składa się z 15 sędziów wybieranych przez Zgromadzenie
Ogólne i Radę Bezpieczeństwa na 9 – letnią kadencję. Podstawowym zadaniem
Trybunału jest rozstrzyganie sporów między państwami członkowskimi i wydawanie
opinii prawnych na zlecenie Zgromadzenia Ogólnego i Rady Bezpieczeństwa.
Sekretariat jest organem pełniącym funkcje
służebne w stosunku do innych organów.
Organizuje ich pracę i wykonuje uchwały . Na
jego czele stoi Sekretarz Generalny
wybierany na 5 – letnią kadencję przez
Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady
Bezpieczeństwa. Panuje zwyczaj, że funkcję
tę pełnią osoby pochodzące z państw, które
nie są zaliczane do mocarstw.
Kofi Annan (Ghana)
Sekretarz Generalny ONZ 1997 - 2006
Wybrane obszary działalności ONZ
Utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa.
W ONZ istnieje kilka sposobów rozwiązywania konfliktów. Rada Bezpieczeństwa i
Zgromadzenie Ogólne mogą wydawać rezolucje i uchwały, w których wzywają do
podjęcia lub zaniechania określonych działań.
Najpopularniejszą formą działania są misje pokojowe wysyłane w rejony konfliktu w celu
nadzorowania wprowadzenia porozumień pokojowych, tworzenia stref rozdzielających
zwaśnione strony lub nadzorowania zawieszenia broni. W misjach biorą udział żołnierze z
państw członkowskich, policjanci, obserwatorzy i personel cywilny.
Rozwiązywanie problemów społecznych,
politycznych i gospodarczych.
Instrumentami wykorzystywanymi w tym obszarze
działalności są konferencje, deklaracje, programy,
raporty, a przede wszystkim tworzenie względnie
samodzielnych instytucji międzynarodowych
(agencji specjalnych ONZ), które zajmują się
rozwiązywaniem konkretnych problemów (np.
Fundusz Pomocy Dzieciom (UNICEF), Światowa
Rada Żywności (WFC)).
Boutros Boutros Ghali (Egipt)
Sekretarz Generalny ONZ 1992 - 1996
Wybrane organizacje wyspecjalizowane ONZ
Nazwa
Data powstania
oraz siedziba
Organy
Cele
Międzynarodowa
Organizacja Pracy (ILO)
1919,
Genewa
Międzynarodowa
Konferencja Pacy,
Komitet Wykonawczy,
Sekretariat
• umacnianie sprawiedliwości
społecznej,
• działalność na rzecz
poprawy warunków życia i
pracy.
Organizacja Narodów
Zjednoczonych ds.
Wyżywienia i Rolnictwa
(FAO)
1945
Rzym
Konferencja FAO,
Rada FAO,
Sekretariat
• rozwój rolnictwa i wymiany
produktów rolnych między
państwami,
• poprawa warunków życia i
wyżywienia na świecie.
Światowa Organizacja
Handlu (WHO)
1948
Genewa
Światowe
Zgromadzenie
Zdrowia, Rada
Wykonawcza,
Sekretariat
• podnoszenie poziomu
służby zdrowia,
• walka z chorobami
zakaźnymi i epidemiami,
• rozwój oświaty i szkolnictwa
medycznego.
Wybrane organizacje wyspecjalizowane ONZ
Nazwa
Data powstania
oraz siedziba
Organy
Cele
Organizacja Narodów
1946
Zjednoczonych ds.
Paryż
Oświaty, Nauki i Kultury
(UNESCO)
Konferencja
Generalna,
Rada Wykonawcza,
Sekretariat
• rozwój współpracy
międzynarodowej w
dziedzinie oświaty, nauki i
kultury,
• poszanowanie praw i
wolności człowieka.
Światowa Organizacja
Własności
Intelektualnej (WIPO)
1970
Genewa
Zgromadzenie Ogólne,
Konferencja, Komitet
Koordynacyjny
• współpraca
międzynarodowa na rzecz
ochrony własności
intelektualnej (np. patenty
naukowe, technologie
przemysłowe).
Międzynarodowy
Fundusz Walutowy
(IMF)
1945
Waszyngton
Rada Gubernatorów,
Rada Administracyjna,
Dyrektor Generalny
• stabilizacja finansowa
państw członkowskich,
• wspieranie stabilizacji walut.
Download