Odmowa chodzenia do szkoły Odmowa chodzenia do szkoły

advertisement
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Odmowa chodzenia do szkoły
Odmowa chodzenia do szkoły
• Dziecko odmawia uczęszczania do szkoły lub
ma trudności by pozostać w klasie przez
wszystkie lekcje
Artur Kołakowski
[email protected] pl
[email protected]
Kearneyy & Silverman 1996
Odmowa chodzenia do szkoły
Odmowa chodzenia do szkoły
• Niektórzy badacze sugerują konieczność
wyodrębnienia z powyższej kategorii
odmowy chodzenia do szkoły
wagarowania,
i które
k ó powinno
i
być
b ć
postrzegane, jako przejaw opozycyjnobuntowniczych lub poważnych zaburzeń
zachowania.
• Z kolei odmowa chodzenia do szkoły rozumiana, jako,,
fobia szkolna” bliska jest zaburzeniom lękowym, a
zwłaszcza zespołowi lęku przed separacją w
dzieciństwie oraz fobiom, dotyczącym podróżowania
lub przebywania w tłumie, a wiec będących
odpowiednikiem agorafobii.
• Często obserwowanym zjawiskiem w rodzinach dzieci
odmawiających chodzenia do szkoły są postawy
rodziców i opiekunów, nacechowane licznymi obawami
dotyczącymi możliwych zagrożeń płynących ze świata
zewnętrznego.
Depresja
(13 % odmów chodzenia do szkoły – wg Last & Strauss 1990)
Depresja
Wagary,
zaburzenia
zachowania
Wycofywanie
się
Zaburzenia
lękowe
Trudności w
koncentracji
Problemyy ze
snem
drażliwość
ODD,
zachowania
buntownicze
Odmowa
chodzenia
do szkoły
Copyright Kołakowski 2008
Mobing
rozdrażnienie
Depresja
płaczliwość
[email protected]
1
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Odmowa chodzenia do szkoły = zaburzenie lękowe
Berg 1996, 1997
(a) Niechęć lub odmowa chodzenia do szkoły często
prowadzą do przedłużającej się absencji
(b) Dziecko w czasie godzin lekcyjnych zazwyczaj
pozostaje
p
j w domu i nie stara się ukrywać tego
g
problemu przed rodzicami
(c) Pespektywa pójścia do szkoły powoduje, że dziecko
jest pełne niepokoju, lęku – może pojawić się wybuch
złości lub niezwiązane z żadną przypadłością objawy
somatyczne
(d) Odmowa chodzenia do szkoły nie jest przejawem
zaburzeń zachowania.
W tym rodzaju odmowy chodzenia do
szkoły rodzice zgłaszają szeroką gamę
objawów związanych z lękiem
•
•
•
•
•
•
•
Odmowa wstania z łóżka
Narzekanie na konieczność chodzenia do szkołyy
Jęczenie
Płacz
Wybuch złości
Odmowa wyjścia z samochodu pod szkołą
Ucieczka spod szkoły
Somatyczne objawy lęku
Lęk wiąże się ze sposobem myślenia
•
•
•
•
•
•
•
•
•
• Dzieci odmawiające
chodzenia do szkoły
odczuwają irracjonalny
lęk jeśli wyobrażają sobie
konieczność pójścia do
szkoły
Bóle brzucha
Nudności i wymioty
Bóle głowy
Pocenie się
Biegunka
Drżenia
Bóle gardła
Blednięcie lub czerwienie się
Częste oddawanie moczu
• Chociaż wiele dzieci odmawiających chodzenia
do szkoły pozostaje w domu, to część z nich:
– wychodzi do szkoły, ale wraca do domu zanim do
niej dotrze
– cofa się do domu spod budynku szkoły
– dzwoni ze szkoły do rodziców i błaga ich by zabrali
je do domu
– ucieka ze szkoły do domu
– Idzie normalnie do szkoły, jakby lęk zniknął, ale
następnego dnia stanowczo odmawia wyjścia z domu
Berg 1996
Copyright Kołakowski 2008
• Wiele dzieci podkreśla,
że chciało by pójść do
szkoły i przygotowuje się
do tego, ale jeśli już ten
moment nadchodzi to
nie są w stanie tego
zrobić
Hersov 1985
Najczęstsze lękowe przyczyny
odmowy chodzenia do szkoły
Zaburzenie lęku separacyjnego
Fobia społeczna
[email protected]
2
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Nierealność zagrożenia
• Zosia, lat 7, wraz z początkiem uczęszczania do zerówki i
przejawiała niechęć do rozstania się z mamą. Pojawiał się
płacz, kurczowe trzymanie się mamy. Obecnie rozpoczęła
naukę w pierwszej klasie szkoły podstawowej. Wieczory, a
zwłaszcza poranne wyjścia do szkoły stanowią poważny
problem dla całej rodziny. Zosia uskarża się na silny ból
brzucha, płacze, ma trudność ze wstaniem z łóżka. Nie
udaje, naprawdę źle się czuje, choć lekarze wykluczyli
podłoże somatyczne. Gdy idzie do szkoły, chce, aby mama
stale przebywała pod drzwiami klasy. Poza tymi problemami
jest pogodną, grzeczną dziewczynką, chętnie bawi się z
rówieśnikami.
LĘK PRZED SEPARACJĄ W
DZIECIŃSTWIE
•
•
•
•
Występuje u:
4.1% dzieci 7-11 lat
3.9% dzieci 12
12-16
16 letnich
1.3% dzieci 14-16 lat
– częściej u dziewcząt,
– dzieci wychowywanych przez samotne matki,
– częściej w rodzinach o niższym SES
Lęk przed separacją w dzieciństwie
• Jest jednym z najczęściej rozpoznawanych
zaburzeń lękowych wśród dzieci w wieku
przedszkolnym.
• Dotyczy on około 33,55 - 5,4%
5 4% populacji dzieci w
tym okresie rozwojowym, pojawia się nieco
częściej u dziewcząt.
Lęk przed separacją w dzieciństwie (F93.0)
• nierealistyczne zamartwianie się nieszczęściami,
które mogłyby spaść na rodziców lub strach, że
wyjdą oni i nie wrócą albo też uporczywe myśli
dotyczące ich śmierci;
• zamartwianie się, że jakieś nieszczęśliwe
zdarzenie (zagubienie, porwanie, przyjęcie do
szpitala, śmierć) rozdzieli dziecko od najbliższej
mu osoby;
Lęk przed separacją w dzieciństwie (F93.0)
Lęk przed separacją w dzieciństwie (F93.0)
• utrwaloną niechęć lub odmowę chodzenia
do szkoły z obawy przed rozłąką z osobą, z
którą dziecko jest związane (nie obawa
przed wydarzeniami w szkole);
• utrwaloną niechęć lub odmowę kładzenia się
spać, jeśli nie ma w pobliżu rodziców, częste
wstawanie w nocy po to, by sprawdzić, czy
rodzice są obecni w domu lub po to
to, bu spać z
rodzicami;
• niechęć lub odmowę spania poza domem;
Copyright Kołakowski 2008
[email protected]
3
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Lęk przed separacją w dzieciństwie (F93.0)
Lęk przed separacją w dzieciństwie (F93.0)
• utrwalony strach przed przebywaniem samemu
albo bez rodziców, także bezzasadną obawę
przed osamotnieniem lub pozbawieniem
dostępu do rodzica ( często kurczowe trzymanie
się rodziców, nawet w domu, chodzenie za nimi
krok w krok, stałe przebywanie w pobliżu
opiekuna, np. zawsze w obrębie tego samego
pomieszczenia);
• powtarzanie się koszmarów nocnych z tematem
rozłąki;
• powtarzanie się objawów fizycznych (nudności,
bóle brzucha, bóle głowy) w sytuacjach
separacji, np. w momencie wyjścia do szkoły,
wyjazdu na wakacje;
Lęk przed separacją w dzieciństwie (F93.0)
• wyraźne pogorszenie się samopoczucia w
sytuacji spodziewanego rozdzielenia, nadmierny
stres w oczekiwaniu na rodziców, w czasie
rozstawania się lub bezpośrednio potem (często
wyrażany płaczem, złością, uporczywą niechęcią
opuszczenia domu, nadmierną potrzebą
rozmowy z rodzicami lub pragnieniem powrotu
do domu, poczuciem nieszczęścia, apatią,
społecznym wycofaniem się).
Nierealność zagrożenia
• Pewnego dnia, Przemek, uczeń piątej klasy
wrócił do domu i powiedział, że więcej nie
pójdzie do szkoły.
• Jest dobrym uczniem
uczniem, choć wcześniej
wychowawczyni zgłaszała rodzicom problem
małomówności chłopca w sytuacjach
konieczności udzielania głośnych odpowiedzi.
Copyright Kołakowski 2008
Jakie strategie postępowania
powinniśmy uwzględnić?
Lęk separacyjny
Psychoedukacja
mamy na temat
tego zaburzenia
Psychoterapia
indywidualna matki
Psychoterapia rodzinna
Terapia behawioralna
Lęk społeczny
• Występuje u około 15% populacji dziecięcej i
jest traktowany przez część badaczy jako
odpowiednik fobii społecznejj dorosłych, a
niekiedy jako jej prekursor.
a[email protected]
4
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Lęk społeczny
Lęk społeczny
• Dzieci z lękiem społecznym przeżywają trwały
lub nawracający lęk w stosunku do obcych
dorosłych lub/i rówieśników, bądź też unikają
kontaktów z nimi, wykazują nadmierną
koncentrację na sobie lub poprawności swojego
zachowania, zakłopotanie w sytuacjach
społecznych.
• Zjawisku temu towarzyszy prawidłowe, ale
wybiórcze przywiązanie do rodziców lub
członków rodziny, czasami prawidłowe relacje
społeczne ze znanymi sobie rówieśnikami
rówieśnikami.
Lęk społeczny
• Często obserwowane objawy to płacz, brak
spontanicznych wypowiedzi lub wycofanie się.
• Dzieci prezentujące ten typ zaburzeń lękowych
zazwyczaj
y j pozostają
p
j wstydliwe,
y
nieśmiałe i mają
j
ograniczenia w funkcjonowaniu społecznym również w
okresie dojrzewania, nierzadko rozwijają inne
zaburzenia lękowe, najczęściej lęk uogólniony oraz
zaburzenia nastroju.
CBT zaburzeń lękowych u dzieci
• Obecnie najbardziej uznanym podejściem w
leczeniu zaburzeń lękowych u dzieci jest
model integrujący dwa podejścia:
behawioralne i p
poznawcze /Kendall 2004/.
• Programy psychoterapii przeznaczone dla
dzieci z zaburzeniami lękowymi najczęściej
łączą uczenie zdolności panowania nad
niepożądanym pobudzeniem z ekspozycją na
sytuacje wzbudzające lęk i niepokój.
Copyright Kołakowski 2008
Lęk społeczny
• Utrwalony lęk przejawiający się zachowaniami o
cechach społecznego unikania w sytuacjach, w
których dziecko jest narażone na obecność
ni zn n h sobie
nieznanych
bi lludzi,
dzi w ttym
m ttakże
kż rówieśników.
ró i śnikó
• Dziecko wykazuje koncentrację na sobie, zakłopotanie
lub nadmierne skupienie się na sprawie stosowności
swojego zachowania w czasie kontaktów z nieznanymi
sobie ludźmi.
CBT zaburzeń lękowych u dzieci
• Zwykle dzieci uczy się w pierwszej kolejności
identyfikacji ich reakcji lękowych.
• Następnie zwraca się ich uwagę na aspekt
poznawczy i behawioralny, aby w oparciu o
nie nauczyć ich strategii kontrolowania lęku.
• Ważna jest w tym procesie część
psychoedukacyjna, która pomaga dzieciom
rozpoznać myśli, wzbudzające lęk, a także
część relaksacyjna, pomagająca łagodzić stan
napięcia.
[email protected]
5
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Coping CAT: budowanie planu
FEAR
Co należy
Dla urozmaicenia oraz usprawnienia procesu uczenia
się dziecko wykonuje plakat ( i ewentualnie
niewielką kartę) z głównymi punktami planu FEAR.
robić gdy
pojawi się
LĘK
F
Feeling frightened
E
Expecting bad things to
happen
Attitudes and actions that
will help
Results and rewards
A
R
Świadomość fizjologicznych
objawów lęku
Rozpoznawanie
katastroficznych myśli
Myśli zrównoważone i działania
mogą pomóc
Nagrody za sukces i wysiłek
Copyright Artur Kołakowski
• Wg Becka lęk jest wyrazem wyolbrzymienia lub
nadmiernego uaktywnienia procesów
prawidłowych.
Copyright Artur Kołakowski
Mam nagrodę
za wyniki
iki
Tworzę myśli
zrównoważone
i działam
Rozpoznaję
katastroficzne
myśli
Widzę
objawy lęku
Copyright Artur Kołakowski
Czy lęk jest zawsze
patologiczny?
Copyright Artur Kołakowski
Składowe reakcji lękowej
Emocja
Myśli
Objawy z ciała
Zachowania
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Kołakowski 2008
Copyright Artur Kołakowski
[email protected]
6
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
COPING CAT – cel 3 unikanie
Unikanie sytuacji lękowych prowadzi do coraz
większego unikania.
• Dzieci lękliwe starają się unikać stresowych czy potencjalnie
zagrażających sytuacji, zamiast stawiać im czoło.
• Unikając sytuacji budzących strach, dziecko traci sposobność
nauczenia się, że:
1 negatywne zdarzenie nie jest wcale tak
1.
prawdopodobne, jak oczekuje,
2. straszne konsekwencje są mniej prawdopodobne i nie
tak negatywne, jak się spodziewa,
3. w rzeczywistości może sobie poradzić z sytuacją.
Copyright Artur Kołakowski 2008
Wygaszanie lęku ekspozycja
Copyright Artur Kołakowski
Psychoedukacja na temat lęku
80
Poziom
m lęku
70
60
50
40
30
20
10
0
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Artur Kołakowski
Trzy złote zasady terapii ekspozycyjnej:
1. Lęk jest nieprzyjemny, ale nie może zranić – z
powodu lęku nie umrzesz, nie oszalejesz, ani nie
stracisz kontroli.
2 Lęk można obniżyć.
2.
obniżyć Nie może on trwać w
nieskończoność, zwłaszcza, jeśli jesteś w stanie
stawić czoło trudnej sytuacji.
3. Trening czyni mistrza. Jeśli będziesz regularnie
powtarzał ekspozycję zaczniesz sobie radzić w
podobnych sytuacjach.
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Kołakowski 2008
Copyright Artur Kołakowski
[email protected]
7
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Kołakowski 2008
[email protected]
8
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Plan Małych Kroków
• Plan małych kroków obejmuje opracowanie przez
dzieci stopniowej ekspozycji, która zostanie wdrożona
w pozostałej części programu.
• Podczas wdrażania p
programu
g
małych kroków zachęca
się dzieci, żeby w każdym kolejnym kroku używały
strategii przedstawionych na wcześniejszych sesjach
(np. relaksacji, głębokiego oddychania, kwestionowania
niepożądanych myśli).
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Artur Kołakowski
Gradacja ekspozycji
Trochę historii
„Jeśli twoje dziecko zaczyna krzyczeć i uciekać na
widok żaby, to postaraj się ową żabę złapać. Następnie
połóż ją tak daleko od swojego dziecka. Najpierw
poproś go, aby na nią spojrzało. Jeśli będzie już to w
stanie zrobić poproś go, aby podeszło trochę bliżej.
Następnie poproś go znów na nią popatrzyło, tak
długo, aż przestanie się jej bać. Następnie spraw by
dziecko dotknęło żaby, gdy trzymasz ją w swojej ręce.
W końcu doprowadź do tego, że dziecko delikatnie
weźmie żabę w swoje ręce i zacznie się nią bawić jak
motylem…”
John Locke 1693
Copyright Artur Kołakowski
Program powrotu do szkoły
dziecka z zaburzeniem lękowym.
1.
2.
3.
Wizyty z mamą u psychologa szkolnego z mamą
Wizyta u psychologa bez mamy
Ekspozycja z psychologiem w Sali gdzie będzie nauczanie indywidualne na
terenie szkoły
4. Nauczanie indywidualne na terenie szkoły
5. Spotkania z kolegami w Sali na przerwie
6. Swobodny kontakt z kolegami na przerwie
7. Ekspozycja w wyobraźni - udział w lekcji
8. Ekspozycja rzeczywista – po lekcjach, zajmowanie miejsca, podchodzenie
do tablicy
9. Udział w lekcjach wybranego przedmiotu z klasą
10. Powrót do lekcji z klasą.
Siedzenie za kierownicą w
zaparkowanym samochodzie
Jazda zatłoczoną
ulicą w słoneczny dzień
najmniejszy
Jazda tą sama
ulica w nocy
Jazda na ruchliwej
autostradzie w deszczową noc
największy
poziom lęku
Samotna przejażdżka
pustymi ulicami
w słoneczny dzień
Jazda zatłoczoną
ulicą w deszcz
Jazda na zatłoczonej
autostradzie w dzień
Copyright Artur Kołakowski
Stopniowy powrót ucznia do klasy
•
•
•
•
•
•
•
•
Przez tydzień ma możliwość przebywania na 1 lekcji (wybranej przez niego), bez
konieczności uczestniczenia w niej (bez oceniania, odpytywania).
Przez kolejne dwa tygodnie, codziennie uczestniczy w 1 wybranej przez siebie lekcji,
bez konieczności uczestniczenia w niej.
Przez kolejne cztery tygodnie, codziennie uczestniczy w 1 wybranej przez siebie lekcji,
uczestniczy w niej (jest oceniany, odpytywany).
Przez kolejne cztery tygodnie uczestniczy we wszystkich zajęciach z 2 przedmiotów
(jeden wybiera sam), ma obowiązek aktywnie w nich uczestniczyć.
Przez kolejne cztery tygodnie uczestniczy we wszystkich zajęciach z 3 przedmiotów
(jeden wybiera sam).
Przez kolejne cztery tygodnie uczestniczy we wszystkich zajęciach z 4 przedmiotów
(jeden wybiera sam).
Przez kolejne cztery tygodnie uczestniczy we wszystkich zajęciach z 5 przedmiotów
(jeden wybiera sam).
Uczestniczy we wszystkich zajęciach.
Copyright Artur Kołakowski
Copyright Kołakowski 2008
[email protected]
9
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Czasami lęk przed pójściem do
szkoły może być uzasadniony
MOBBING JEST ZJAWISKIEM
SPOŁECZNYM
• Pojęcie mobbingu pochodzi z języka
angielskiego (to mob – szykanować, upokarzać).
• Mobbing oznacza, że jakaś osoba jest
wykluczona ze społeczności i upokarzana.
upokarzana
(Alsaker 2005)
• Osoba doświadczająca tego zostaje
pozostawiona w sytuacji, z której nie widzi
wyjścia.
MOBBING JEST ZJAWISKIEM
SPOŁECZNYM
MOBBING JEST ZJAWISKIEM
SPOŁECZNYM
• W mobbingu ważną rolę odgrywa także czynnik czasu.
O mobbingu mówi się mianowicie wtedy, kiedy szykany
i upokorzenia są systematyczne i powtarzają się.
• Jednorazowe zajścia
j
nie mogą
g być traktowane jjako
mobbing.
• Także kiedy dwie mniej więcej jednakowo silne grupy
występują przeciwko sobie w gwałtownym starciu, nie
ma mowy o mobbingu.
• Mobbing w szkole jest aktem agresji i oznacza, że uczeń przez
dłuższy czas (np. przez pół roku) poddawany jest naciskom i
upokarzany lub wykluczany z grona kolegów.
Procesy mobbingu przebiegają zazwyczaj w ukryciu. Sprawcy
chcą dokuczyć ofierze, ale sami wolą nie zostać na tym
przyłapani.
• Ofiary czują się bezradne i nie mogą się same wyzwolić z izolacji.
• Osoby biorące w tym udział, także sprawcy, prawie zawsze
wysyłają jednak sygnały. Dorośli powinni je zauważyć,
rozpoznać i potraktować jako punkt wyjścia dla wyjaśnienia całej
sytuacji.
• Nauczyciele często bagatelizują te oznaki, nie zwracając na nie
szczególnej uwagi. W ten sposób pośrednio wspierają działania
sprawców mobbingu.
MOBBING JEST ZJAWISKIEM
SPOŁECZNYM
OZNAKI MOBBINGU WEWNĄTRZ
KLASY
• Z reguły są to uczniowie jednej klasy, choć
obejmują różne role: sprawców, ofiar,
uczestników, widzów.
• Wszyscy wiedzą jednak,
jednak co się w klasie odbywa.
odbywa
Mobbing nie jest więc zjawiskiem
indywidualnym, lecz społecznym.
• Dlatego też wszyscy uczniowie z jednej klasy
biorący udział w tym procederze powinni
uczestniczyć w jego wyjaśnianiu.
•
•
•
•
•
•
Copyright Kołakowski 2008
Znikają zeszyty lub inne materiały
Rzeczy ucznia są niszczone
Ubrania giną lub są niszczone
Uszkodzony zostaje rower
O uczniu mówi się źle za jego plecami
Rozpowszechnia się plotki na temat ucznia
[email protected]
10
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
OZNAKI MOBBINGU WEWNĄTRZ
KLASY
OZNAKI MOBBINGU WEWNĄTRZ
KLASY
• Następuje wykluczenie z klasy
• Uczeń bywa ośmieszany, np. podczas rozwiązywania
zadania przy tablicy
• Koledzy i koleżanki czynią aluzje, szepczą za plecami
ucznia
i
• Uczeń nie może brać udziału w pracy grupy, bo grupa
się na to nie zgadza
• Zabrania się uczniowi zgłaszania się lub innych form
aktywności w czasie lekcji
• Na dzieci solidaryzujące się z prześladowanym
wywierany jest nacisk
• Dochodzi do działań fizycznych (kopnięcie,
podstawienie nogi, uszczypnięcie, uderzenie, szarpanie,
zanieczyszczenie posiłku)
• Dochodzi do oszczerstw i zniesławień dotyczących
spraw seksualnych, czynione sa aluzje i prowokacje na
ten temat
• Upokarza się ucznia rysunkami, mailami, SMS-ami lub
liścikami
• Inne dzieci podburzane są do agresywnych zachowań
wobec kolegów
OZNAKI MOBBINGU WEWNĄTRZ
KLASY
OZNAKI MOBBINGU WEWNĄTRZ
KLASY
• Żartuje się z cech osobistych: wygląd, nos, fryzura,
ułomności
• Ktoś uważany jest powszechnie za głupiego,
wyśmiewany, obrażany i upokarzany,
p
wywierany jjest na
niego nacisk, grozi mu się (bez użycia broni lub nawet z
bronią)
• Dziecko jest okaleczone
• Dochodzi do szantażu oraz wymuszeń pieniędzy lub
usług.
(Lauper 2005).
• Następstwa są doskonale widoczne:
OZNAKI MOBBINGU WEWNĄTRZ
KLASY
• Należy wziąć także pod uwagę skutki
zdrowotne, ponieważ mobbing bywa przyczyna
takich
ki h symptomów,
ó jjakk ból
bóle głowy
ł
ib
brzucha,
h
ogólne osłabienie organizmu, brak apetytu,
przemęczenie itp.
– mobbing wpływa destrukcyjnie na klimat w klasie
– u ofiar powoduje pogorszenie wyników w nauce.
– ma też wpływ
pł na iich
h kontakt
kontakty społeczne
społe zne z
rówieśnikami,
– następuje obniżenie poczucia własnej wartości i
pozycji społecznej.
CECHY STRUKTURALNE MOBBINGU
Mobbing oznacza sprawowanie nad kimś władzy. W procesach mobbingu na „scenie
zewnętrznej” (przedszkole, szkoła, klasa, boisko szkolne) chodzi o długotrwały proces, w
którym jeden z uczniów sprowadzony jest do roli ofiary. Tego, co się dzieje na „scenie
wewnętrznej” (uczucia, emocje, strategie), obserwator nie pozna. Może to tylko odtworzyć
w rozmowach i interpretacjach wydarzeń. Podstawowa strukturę mobbingu da się
zobrazować następująco:
Obserwatorzy (przyzwalający)
Akt
Aktywni
i poplecznicy
l
i
Inicjator
Obserwatorzy (bierni)
Ofiara
Rys. 1. Podstawowa struktura mobbingu
Źródło: Karl Gebauer, Mobbing w szkole, PAX, W-wa 2007, s.31.
Copyright Kołakowski 2008
[email protected]
11
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Opis przypadku - zalecenia
• odcięcie ofiary od sprawców przemocy
• zastosowanie środków prawnych w stosunku do
sprawców przemocy
• objęcie chłopca natychmiastowym wsparciem
psychologicznym
• Objęcie wsparciem psychologicznym obserwatorów
mobbingu
• Aktywne monitorowanie czy problem nie nawraca
Zachowania opozycyjno –
buntownicze (ODD) (1)
•
•
•
•
•
Podstawowym przejawem opozycyjno-buntowniczych zaburzeń
zachowania jest pewien utrwalony wzorzec polegający na
występowaniu zachowań –
Negatywistycznych
Wrogich
g
Buntowniczych
Prowokacyjnych
Niszczycielskich
– które wyraźnie przekraczają normy zachowania dla danego
wieku i dla dla danego kontekstu społeczno-kulturowego
Zachowania opozycyjno – buntownicze
10 – 25 % przyczyn odmowy chodzenia
do szkoły ( Heyne, King 2002)
Zachowania opozycyjno –
buntownicze (ODD) (2)
• W ODD nie występują poważniejsze naruszenia praw innych
osób, jak w przypadku „poważnych” zaburzeń zachowania.
• Dzieci z tym typem zaburzeń zachowania przejawiają tendencję
do aktywnego przeciwstawiania się prośbom i normom
dorosłych oraz do celowego „zadręczania
zadręczania” innych ludzi
ludzi.
• Zwykle są skłonne do złości, urazy i łatwego reagowania
zdenerwowaniem wobec innych osób, które czynią winnymi
własnych błędów i trudności.
Zachowania opozycyjno –
buntownicze (ODD) (3)
Dziecko z ODD
• Wykazują niski próg tolerancji na frustrację i łatwo tracą
panowanie nad sobą
• W typowych przypadkach ich bunt ma charakter prowokacyjny
• Przeważnie p
przejawiają
j
ją nadmiernąą szorstkość,, niechęć
ę do
współpracy oraz opór wobec autorytetów
• Takie zachowania są często najlepiej widoczne
w kontaktach z dorosłymi lub z rówieśnikami, których dziecko
dobrze zna, a co za tym idzie mogą być niedostrzegalne w
trakcie wywiadu klinicznego
• Ma olbrzymią potrzebę posiadania kontroli i zrobi
wszystko by mieć poczucie, że jest silne i może
utrzymać panowanie nad sytuacją
• Raczejj nie widzi swojej
j j odpowiedzialności
p
za trudne
sytuacje i będzie szukało winy w innych.
• Dobrze analizuje zachowania innych osób i spróbuje
wykorzystać ich słabości do osiągnięcia swoich celów
np. świetnie będzie manewrować pomiędzy rodzicami
Sharon Maroney
Copyright Kołakowski 2008
[email protected]
12
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Dzieci z ODD
ODD często współistnieje z
• Dobrze tolerują sytuacje w których jest dużo
złości – możemy mieć wręcz poczucie, że te
dzieciaki wręcz dobrze się czują w sytuacji
konfliktu agresji i złości
konfliktu,
Sharon Maroney
•
•
•
•
•
Zachowania opozycyjno –
buntownicze (ODD) (5)
Zachowania opozycyjno –
buntownicze (ODD) (6)
1. Dziecko miewa częste lub nadmiernie nasilone
wybuchy złości w stosunku do swojego poziomu
rozwoju
2. Dziecko często spiera się/ kłóci z dorosłymi
3. Dziecko często czynnie sprzeciwia się dorosłym lub
lekceważy normy
4. Dziecko często w sposób widoczny, umyślnie robi
rzeczy, które sprawiają przykrość innym ludziom
5. Dziecko często obwinia innych za swoje błędy
lub złe zachowanie
6 Dziecko często jest przewrażliwione lub łatwo
6.
je urazić
7. Dziecko często się złości lub obraża
8. Dziecko bywa często złośliwe lub mściwe
Wybrane przeze mnie
trudne zachowanie:
13 letni Paweł odmawia chodzenia do szkoły. Mówi na przykład, że
boli go brzuch, ma gorączkę i po za tym nic nie umie na klasówkę.
W jakich okolicznościach
się pojawia:
Jak często się zdarza
Do trzech razy w tygodniu
Jak dokładnie przebiega Gdy mama rano wchodzi do pokoju Pawła chłopiec leży w łóżku –
gdy mama mówi, że ma wstać i iść do szkoły mówi, że jest chory.
Mama odpowiada, że wczoraj byli u lekarza i jest zdrowy. Paweł
mówi, że i tak nie pójdzie - Mama krzyczy, jest zdenerwowana.
Ostatecznie chłopiec zostaje w domu.
Jak długo trwa
Jakie jest moje działanie
by zakończyć trudną
sytuację.
30 minut
Mama skarży się tacie, że Paweł znowu nie idzie do szkoły.
Zapowiada konsekwencje (brak karty do telefonu, zakaz korzystania
z Internetu) których nie wprowadza w życie. W efekcie Paweł
spędza kilka godzin przed komputerem. Mama wymyśla Pawłowi
jakieś prace, jako konsekwencja siedzenia w domu (rzadko je
wykonuje). Mama raczej nie rozmawia z chłopcem o jego
problemach w szkole, zapowiada, że zadzwoni do wychowawczyni,
ostatecznie tego nie robi.Jedno popołudnie poświęca na odrabianie
lekcji z Karolem, w pozostałe dni twierdzi, że jest zbyt zmęczona
Copyright Kołakowski 2008
ADHD
Trudnościami w nauce
Wahaniami nastroju
Zaburzeniami lękowymi
Tourette Syndrome
Konsekwencje
dla dorosłego
Konsekwencje
dla dziecka
Negatyw; brak wpływu na zachowanie Karola,
poczucie bezsilności
Negatyw; matka ulega dziecku, ranek ma
zdenerwowany
Pozytyw; zostaje w domu, gra na komputerze,
robi to, co lubi
Pozytyw; nie przygotowuje się do zajęć, bo wie,
że może nie pójść do szkoły
Pozytyw; nie jest w szkole, więc nie ponosi
konsekwencji braku przygotowania się do zajęć
Pozytyw: dużo uwagi skupionej na Karolu
Pozytyw: Karol czuje się panem sytuacji
Same
pozytywy,
które
wzmacniają
zachowanie Karola
[email protected]
13
05-12-2008
Konferencja ETOH - 4 grudnia 2008
Cel idealny Karol zawsze chodzi do szkoły
Jakie
czynniki
muszę
uwzględnić:
Realny cel
na 4
tygodnie
Wybrane przeze
mnie trudne
zachowanie:
W jakich
okolicznościach się
pojawia:
Jak często się zdarza
Jak dokładnie
przebiega
Karol ma już przywilej nie
chodzenia do szkoły, trudno
będzie mu z niego zrezygnować.
Konieczna znacząca zmiana
sposobu
b postępowania
i obojga
b j
rodziców
Karol stosuje się do zasady: Mogę
nie iść do szkoły maksymalnie
dwa razy w miesiącu.
Wojtek, lat 13 nie chodzi do szkoły – wagaruje z
pojedynczych godzin
Zazwyczaj jak jest nieprzygotowany do lekcji lub gdy
może robić coś innego co dla niego jest ciekawsze.
Na 32 dwóch godzinach zajęć w tygodniu średnio
wagaruje na około 10
Wychodzi z domu o czasie, dociera do szkoły, często go
widzą nauczyciele, spędza czas w szatni, albo za szkołą,
siedzi na schodach szkoły
Jak długo trwa
Jedną lub dwie godziny lekcyjne
Jakie jest moje
działanie by
zakończyć trudną
sytuację.
Nauczyciele wzywają rodzica 2 razy na tydzień, rodzic
raz na tydzień dociera do szkoły. Na razie bez żadnych
konsekwencji rodzice i szkoła nawzajem obwiniają się o
brak opieki i nadzoru.
Strategie zanim pojawi się
zachowanie
Zaskocz dziecko, czyli
zachowaj się inaczej.
Mama dzwoni codziennie do
szkoły po lekcjach, wiąże się z
nagrodą i konsekwencją w
domu.
Jeden z nauczycieli zawsze
patroluje szkolne korytarze w
czasie lekcji i wyłapuje
wagarowiczów.
Zmień A.
Zamknięcie szkoły. – kontrola
wejść i wyjść
Zasady – konkretne, jasne
do tej sytuacji
Uczeń jest na lekcjach
Skuteczne wydawanie
poleceń
Strategie wygaszania
Strategie wzmacniania
zachowania
zachowania
Dostrzeganie pozytywów
Konsekwencje w domu
1 godzina wagarów = zakaz
komputera
2 godziny wagarów = dzień
bez telewizora
3 godziny wagarów = całe
popołudnie uczę się i
pomagam mamie w pracach
domowych
Konsekwencja w szkole
Brak obecności na lekcji
wszystkie przerwy spędzasz
pod pokojem nauczycielskim,
na lekcje idziesz za rękę
Zabranie uwagi
Żadnych rozmów o
nieobecnościach na lekcjach
Konsekwencje naturalne
Copyright Kołakowski 2008
Strategie zanim pojawi się
zachowanie
Zaskocz dziecko, czyli
zachowaj się inaczej.
Tata rano budzi Pawła i odwozi
go do szkoły
Zmień A.
Strategie wygaszania
zachowania
Odesłanie w nudne miejsce
Strategie wzmacniania
zachowania
Dostrzeganie pozytywów
Zabranie nagrody, przywileju Pochwały
Dziecko, które zostaje w domu
ma odłączony komputer,
telewizor i zabraną komórkę.
Zasady – konkretne, jasne do Zabranie uwagi
tejj sytuacji
ji
1. Chodzimy do szkoły –
zwalnia nas tylko zwolnienie
lekarskie. Możesz nie iść do
szkoły 2 razy w miesiącu.
2. Wychodzisz do szkoły o 7.30
– tak jak stoisz.
Nagroda
Skuteczne wydawanie poleceń Konsekwencje naturalne
Po południu trzeba dodatkowo
nadrobić materiał ze szkoły
Systemy żetonowe
Punkty można zbierać za
punktualne bycie w samochodzie
taty.
Konsekwencje
dla dorosłego
Nauczyciele i dorośli czują się bezsilni i
praktycznie bezradni wobec zachowań Wojtka
Konsekwencje
dla dziecka
Wolny czas, nie musi się uczyć, dużo uwagi
rodziców i nauczycieli (rozmowy);
Cel idealny
Wojtek jest na wszystkich lekcjach
Jakie czynniki
muszę
uwzględnić:
Bardzo wiele zależy od współpracy domu i
szkoły
Realny cel na 2
tygodnie
Spadek trudnego zachowania o 20 % - w ciągu
2 tygodni nie więcej niż 16 godzin
nieobecności
Bardzo dziękuję za uwagę
Pochwały
Za obecność na lekcji
Nagroda
Systemy żetonowe
1 godzina obecności = 1
punkt. Mama i Wojtek
opracowali listę nagród.
[email protected]
[email protected]
14
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards