METODA CIASNEGO (silnego) WIĄZANIA (TB)

advertisement
METODA CIASNEGO (silnego) WIĄZANIA (TB)
W NFE elektrony traktujemy jak swobodne,
tylko zaburzone słabym periodycznym potencjałem;
dlatego NFE jest dobrym modelem metalu
w TB uważamy, że elektrony są silnie związane z macierzystymi
atomami, a ich stany są tylko zaburzone przez obecność sieci =
sąsiednich atomów
Założenie: funkcja falowa jest kombinacją liniową orbitali
(atomowych) zlokalizowanych na węzłach sieci
zakładamy, że obecność sieci (sąsiednich atomów)
nieznacznie modyfikuje stany elektronów w
izolowanych atomach
funkcja musi spełniać warunek Blocha
• załóżmy, że na każdym węźle (i) mamy P orbitali o różnej
symetrii α (np. ns, np, nd,...)
• załóżmy też dla uproszczenia jeden atom w komórce elementarnej
χα (r − R i )
Ri - wektory sieci
utwórzmy funkcje
1
φα ,k (r ) =
N
ikR i
e
∑ χα (r − R i )
i
(TB1)
UWAGA – indeks α
spełniające warunek Blocha (tzw. sumy Blocha) ,
- orbitale o charakterze zdelokalizowanym -
stanowią one bazę, w której rozwijamy funkcję falową (TB2)
(gdyż ze wzgl. na symetrię krystaliczną
symetria orbitali atomowych α – nie jest dłużej dobrą liczbą kwantową)
ϕk (r ) = ∑ cα φα ,k (r )
(TB2)
α
(to jest postać funkcji w metodzie wariacyjnej, parametry – C α
jeśli poziomy atomowe są dobrze energetycznie odseparowane,
możemy w sumie (TB2) ograniczyć się do jednego wyrazu
podstawiając (TB2) do równania
mnożąc z lewej strony przez kolejne
Hϕ=Eϕ
φα
*
dostaniemy macierzowe równanie (**)
w bazie funkcji φα
,
i całkując po Ω,
( H – SE )C = 0
 c1 
c 
C=  2
 ... 
 
c P 
elementy macierzowe H,
H αβ = φα H φβ =
1
N
∑e
ik ( R j − R i )
ij
S
*
χ
α
∫ (r − R i )Hχ β (r − R j )dr
- całki nakrywania
Sαβ = φα | φβ =
1
N
∑e
ij
ik ( R j − R i )
*
χ
∫ α (r − R i )χ β (r − R j )dr
( oczywiście i funkcja i elementy macierzowe zależą od k )
dla silnie zlokalizowanych orbitali można założyć Sab = δab
(zakładając ortogonalność orbitali na i między węzłami ),
Przybliżenie najbliższych sąsiadów
Ponieważ potencjał w hamiltonianie
możemy założyć, że w sumie w
tylko całki :
H
Hαβ
jest periodyczny to
istotnie różne od zera będą
1. zawierające orbitale na danym węźle (i=j)
2. zawierające orbitale z sąsiednich (identycznych!) węzłów
w rezultacie N takich samych wyrazów „węzłowych”
i N takich samych par wyrazów międzywęzłowych
elementy macierzowe pomiędzy różnymi orbitalami z tego samego
węzła możemy z dobrym przybliżeniem uznać za = 0
(orbitale atomowe są f. własnymi
w pobliżu węzłów atomowych)
Hat , a Vper
mało różni się od
Vat
każdą różną całkę traktujemy jako parametr metody
przykład:
1D, 1 atom / komórkę, 1 orbital / atom,
ϕ k (r ) = φk (r )
w (TB2) tylko jeden wyraz
liczba parametrów = 2 (całka na węźle, całka międzywęzłowa)
1
φ (r ) =
N
χ1 H χ1 = ω ,
ω ~ energia orbitalna,
ikna
e
∑ χ ( x − na)
n
χ1 H χ 2 = −γ
γ - „całka rezonansowa”
w pot. cryst.
( hopping parameter )
uwaga:
w całce γ mamy
γ = ∫ χ1*{T + Vper (r )}χ 2 dr =
*
*
χ
{
(
)
(
)}
χ
χ
+
+
=
V
U
d
T
r
r
r
at
2
∫ 1
∫ 1 U (r) χ 2 dr
U – różnica pomiędzy pot Vper a potencjałem Vat
- mała w pobliżu atomu, czyli tam gdzie orbitale atomowe
są różne od zera
U (r ) = Vper (r ) − Vat (r )
γ < 0, a
ω = ∫ χ1*{T + Vper (r )}χ1dr =
*
χ
∫ 1 {T + Vat (r) + U (r)}χ1dr =
*
*
χ
χ
ε
χ
{
(
)}
+
=
+
T
V
r
d
r
1
at
∫ 1
∫ 1 U (r) χ1dr
ω = ε + ∫ χUχdr = ε + α
ε - energia orbitalna
w rezultacie ( w 1D : r -> x )
E (k ) = ε + α − 2γ cos(ka)
(A)
ε+α - można traktować jako jeden parametr
strefa Brillouina ( -π/a, π/a ) ( ε+α tylko przesuwa skalę energii )
1.5
1
0.5
0
-3.14
-2.14
-1.14
-0.14
0.86
1.86
2.86
-0.5
-1
-1.5
dla ε+α = 0, a = 1 – (pewne jednostki),
jedno pasmo
Co to znaczy „pasmo dozwolonych energii”?
periodyczne warunki brzegowe
k = n / N , n=0,1,2,......
ale w danym pasmie (określonym granicami zmienności k do IBZ)
k: -π/a do π/a - dyskretnie (j.w.) , co 1/N
 2 ( Nn )
2m
2
a energie jak
PASMO = prawie continuum gęsto położonych poziomów
energetycznych jednoelektronowych
co to znaczy „przerwa energii wzbronionych”?
to znaczy, że są przedziały energii niedostępne dla elektronów –
- nie mogą w krysztale istnieć elektrony o energiach z przerwy
Kryształy 3D – metoda TB
Rozważmy przykład półprzewodnika krystalizującego w strukturze
„belendy cynkowej” – fcc zbazą dwuatomową (InAs, GaAs, ZnS,...)
[dwie przenikające się sieci fcc]
- dwa różne atomy w komórce elementarnej, zatem więcej
sum Blocha (2x) – dodatkowy indeks „s” = 1,2 – dla
anionu i kationu
φα , s ,k (r ) =
1
N
∑e
ikR i
χα , s (r − R i − τ s )
i
jeśli wybierzemy na każdym atomie orbitale atomowe α = s, px, py , pz ,
(dla s= 1 i 2) to będziemy mieć bazę 8-mio funkcyjną;
macierz hamiltonianu w takiej bazie będzie miała wymiar 8x8
ale będzie zależała od k , ( H(k) – SE )C = 0
w rezultacie E też jest E(k) ,
- dla każdego k będzie 8 pierwiastków – niektóre zdegenerowane
- sukcesywnie znajdujemy pierwiastki (wartości własne ,
rozwiązania) dla kolejnych k w IBZ – dostajemy PASMA
... a w konkretnym przypadku GaAs ...
Metale, półprzewodniki, izolatory
• 1D – naprzemienne pasma i przerwy
• 2D, 3D - charakter En (k) w pasmie, może różnić się dla
różnych kierunków k
• 2D lub 3D mogą nie istnieć „bezwzględne” przerwy
• jednoelektronowe stany w pasmach należy obsadzić elektronami
• poziom Fermiego :
jednoelektronowe poziomy w pasmach obsadzamy wszystkimi
dostępnymi elektronami (po 2 na poziom)
(z tych powłok atomowych, które tworzą pasma)
np.:
w 1D:
1 atom w komórce elementarnej,
n elektronów w atomie => przy N komórkach
n*N elektronów,
w pasmie mamy 2*N /spin/ stanów o różnych wart. k
n*N elektronami obsadzamy kolejne stany w kolejnych
pasmach
• parzysta liczba elektronów => półprzewodnik / izolator
• nieparzysta => metal
( w 2D lub 3D niekoniecznie )
• metale, izolatory, półprzewodniki
poziom Fermiego:
- w metalu: najwyższy energetycznie stan obsadzony w T=0K
- w półprzewodniku – różnie;
Co to znaczy metal - przewodnik ?
Do przewodzenia prądu potrzebne są swobodne elektrony.
Swobodne to takie, które pod wpływem pola elektrycznego mogą być
przyspieszane, tzn. ich energia może sukcesywnie – dowolnie mało przyrastać. A to oznacza, że powyżej poziomu Fermiego musi istnieć
continuum nieobsadzonych stanów.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards