Rynek ziemi

advertisement
Czynniki produkcji
Czynniki produkcji (zasoby):
 praca
 kapitał
 ziemia
Istnieje różnica pomiędzy popytem gospodarstw domowych
na dobra konsumpcyjne a popytem przedsiębiorstw na
czynniki produkcji.
Gospodarstwa domowe zgłaszają zapotrzebowanie na dobra
finalne, dlatego że przynoszą one zadowolenie konsumenta.
Przedsiębiorca kupuje czynniki produkcji mając nadzieję, że
za ich pomocą uda mu się coś wyprodukować i uzyskać zysk.
Popyt na czynniki produkcji jest popytem pochodnym.
Oznacza to, że przedsiębiorstwo przedsiębiorstwa
zainteresowane zyskiem zgłaszają popyt na czynniki,
ponieważ służą one do produkcji wyrobów, które
zamierzają kupić konsumenci. Wielkość popytu na
czynniki produkcji zależy więc od potrzeb konsumentów i
od ich popytu na dobra finalne.
1
Podstawowe pojęcia:
Krańcowy produkt zasobu (marginal produkt) MPr to
przyrost całkowitej produkcji otrzymany w wyniku
zaangażowania jednej dodatkowej jednostki czynnika
produkcji (np. dodatkowego pracownika lub zakup
dodatkowej maszyny).
Krańcowy przychód z zasobu MRP stanowi zmianę utargu
całkowitego, spowodowaną sprzedażą produkcji wytworzonej
przez dodatkową jednostkę zasobu.
Różnica między utargiem krańcowym z produktu MR, a
przychodem krańcowym z zasobu MRP polega na tym, że
krańcowy przychód z zasobu może nie dotyczyć wzrostu
produkcji o jednostkę, ale o kilka jednostek (tak jak w
przykładzie z motorynkami na następnej stronie).
2
Rynek konkurencji doskonałej
W warunkach konkurencji doskonałej krańcowy przychód z
zasobu, MRP równa się iloczynowi krańcowego produktu
zasobu MPr, czyli odpowiedniej zmiany wielkości produkcji
mierzonej w jednostkach naturalnych i ceny dobra P.
MRP  M Pr P
Na przykład kiedy firma zatrudnia nowego pracownika,
produkcja zwiększa się o 50 motorynek tygodniowo
(krańcowy produkt pracy MPrL wynosi 50 motorynek na
tydzień), a krańcowy przychód z pracy równa się MPrLP
czyli 5020=1000
Zgodnie z prawem malejących przychodów, przy
zwiększaniu nakładu zasobu jego krańcowy produkt MPr się
zmniejsza. Kolejni pracownicy w coraz mniejszym stopniu
przyczyniają się do wzrostu produkcji motorynek.
3
Firma maksymalizując zysk, zwiększa zapotrzebowanie na zasób
dotąd, aż przychód krańcowy (MRP=MPrP) z zasobu zrówna się
z ceną tego zasobu.
W efekcie linia popytu na zasób DF pokrywa się z wykresem
przychodu krańcowego z zasobu MRP. Zmiany ceny czynnika
produkcji są przyczyną ruchów wzdłuż tej linii popytu, a np. zmiany
ceny wytwarzanego dobra powodują szoki popytowe (rys. b).
Koszt krańcowy MC wyprodukowania kolejnej porcji dobra jest
ceną zasobu (aby wyprodukować więcej dobra należy wykorzystać
więcej zasobu i zapłacić za niego tyle ile wynosi jego cena)
(na podstawie Czarny 2002)
P – cena zasobu
F – popyt na zasób
4
Zmiany zapotrzebowania na zasób mogą następować albo na
skutek:
 zmiany zapotrzebowania na produkowane dobro,
 zmiany ceny tego zasobu,
 w długim okresie pod wpływem zmiany technik produkcji
stosowanych przez przedsiębiorstwo.
Zmiany ceny czynników produkcji powodują efekt substytucji
zasobów.
Efekt substytucji zasobów polega na zastępowaniu zasobu,
który podrożał, zasobem względnie taniejącym.
Na przykład kiedy kapitał drożeje, firmy zmieniają metody
produkcji, zastępując go względnie tańszą pracą.
Podobnie jeśli koszty pracy są coraz większe (tak jak obecnie
w Polsce) przedsiębiorcom bardziej opłaca się poszukiwać
metod produkcji jak najmniej pracochłonnych.
Wysoka cena zasobu będąca równocześnie wysokim kosztem
krańcowym nie sprzyja zwiększaniu produkcji.
Wniosek: wysokie koszty pracy hamują rozwój
gospodarczy.
5
Konkurencja niedoskonała na rynku produktu
Na rynku konkurencji niedoskonałej przedsiębiorstwo musi obniżyć
cenę aby sprzedać więcej.
W takiej sytuacji na przychód krańcowy z zasobu MRP wpływają
nie tylko zmiany produkcyjności krańcowej, lecz także zmiany
ceny produktu.
Im więcej zasobu przedsiębiorstwo kupuje, tym więcej produkuje, tym
bardziej musi obniżyć cenę aby sprzedać produkt.
Krańcowy przychód z produktu danego czynnika jest wyliczany
jako iloczyn krańcowego produktu czynnika oraz utargu krańcowego
z dodatkowej jednostki produktu uzyskanego dzięki temu czynnikowi:
MPR = MPr*MR
W efekcie przychód krańcowy z zasobu maleje szybciej niż w
przypadku konkurencji doskonałej.
(Na podstawie Czarny 2002)
6
Konkurencja niedoskonała na rynku zasobu
Monopsonistą nazywamy jedynego nabywcę dobra. Na przykład
monopsonistą będzie jedyny w okolicy szpital, zatrudniający
pielęgniarki.
7
Wybór techniki produkcji
Technikę (metodę) produkcji opisuje ilościowa kombinacja
nakładów czynników produkcji (pracy i kapitału) zużywanych
do wytworzenia jednostki wyrobu.
Technikę angażującą stosunkowo dużo kapitału rzeczowego
nazywamy techniką kapitałochłonną, zaś technikę
zużywającą stosunkowo dużo pracy – techniką pracochłonną.
Ekonomicznie efektywną metodą produkcji jest taka
kombinacja czynników, która minimalizuje koszty.
Jednostkowy koszt produkcji (tzn. koszt przeciętny) zależy od
wielkości zużycia czynników produkcji (pracy i kapitału) na
jednostkę wyrobu oraz od cen tych czynników.
Zagadnienie wyboru technik produkcji angażujących różne
ilości pracy i kapitału (technik bardziej pracochłonnych lub
bardziej kapitałochłonnych) można przeanalizować na
wykresach przedstawiających różne nakłady pracy (L) i
kapitału (K) oraz uzyskiwaną wielkość produkcji (I).
Technikę produkcji opisują funkcje produkcji nazywane
izokwantami. Każda izokwanta przedstawia różne
kombinacje ilościowe pracy i kapitału, tzn. różne techniki
produkcji, za pomocą których można wytworzyć produkcję o
określonej wielkości. Wyżej położone izokwanty odpowiadają
większym rozmiarom produkcji.
8
Koszty produkcji są przedstawiane jako linie jednakowego
kosztu, łączące takie kombinacje pracy i kapitału, które
charakteryzują się jednakowym kosztem. Na rysunku (a) są to
linie L0K0 i L1K1.
L
L1
L
L1
(a)
L2
LB
L0
B
LB
LA
A
I2
LC
KA KB
B
I2
I1
O
(b)
K0
K1
K
O
C
KB KC
I1
K1
(na podstawie Próchniak 2002)
Dla każdej wielkości produkcji, tzn. dla każdej izokwanty,
najtańsza jest taka technika, którą wyznacza punkt styczności
danej izokwanty z najniżej położoną linią kosztu. Na rysunku
(a) na izokwancie I1 jest to punkt A, a na izokwancie I2 punkt
B.
Rysunek (b) pokazuje wpływ wzrostu płac na wybór techniki
produkcji w przedsiębiorstwie. Wzrost płac sprawia, że linia
kosztu K1L1 odchyla się do położenia K1L2. Bezpośrednim
skutkiem podwyżki płac jest zmniejszenie zatrudnienia z LB
do LC oraz zwiększenie zasobu kapitału z KB do KC.
9
K
Przypomnienie:
Produkcyjność krańcowa (krańcowy produkt z zasobu)
czynnika to przyrost produkcji uzyskiwany dzięki zwiększeniu
o jednostkę nakładów danego czynnika.
Nachylenie izokwanty wyraża stosunek krańcowej
produkcyjności (krańcowego produktu z zasobu) dwóch
rozważanych czynników (  MPrK /MPrL ), a nachylenie linii
jednakowego kosztu – relację cen tych czynników (–PK/PL).
MPrK, MPrL’ – krańcowa produkcyjność kapitału i pracy;
PL – cena pracy; PK – cena kapitału (stopa procentowa).
Przedsiębiorstwo dążąc do minimalizacji kosztów
całkowitych, będzie poszukiwać takiej techniki produkcji,
aby:
MPrK PK
MPrK MPrL


czyli
.
MPrL PL
PK
PL
jeśli:
MPrK MPrL

oznacza to, że opłaca się zmienić technikę
PK
PL
produkcji zwiększając udział kapitału, zmniejszając udział
pracy
analogicznie jeśli:
MPrK MPrL

opłaca się zmienić technikę produkcji
PK
PL
zwiększając udział pracy, zmniejszając udział kapitału.
Optymalna technika:
MPrK MPrL

PK
PL
10
Rynek pracy a Związki zawodowe
Związki zawodowe stanowią organizacje pracobiorców, broniące ich
interesów na rynku pracy.
(na podstawie Czarny 2002)
Związki zawodowe mogą zwiększać popyt na pracę lub zapobiegać
jego zmniejszeniu, co powoduje wzrost płac.
Innym sposobem zwiększenia płac jest zmniejszenie przez związki
zawodowe podaży pracy, przez np. zwalczanie imigracji, skracanie
tygodnia pracy, wcześniejsze emerytury itp. Często zmusza się
pracodawcę do zatrudniania wyłącznie członków związku.
Inną metodą jest stosowanie nacisków na podwyższenie płacy
minimalnej.
W razie niezgodności stanowisk pracodawcy i związkowców może
dojść do strajku. Aby tego uniknąć stosuje się rozmowy trójstronne z
udziałem rządu.
11
Rynek kapitału
Rynek kapitału dzieli się na
 rynek kapitału rzeczowego
(hale produkcyjne,
maszyny, surowce produkcyjne) oraz usług z nim
związanych
 rynek kapitału finansowego (pieniądz, papiery
wartościowe) i usług z nim związanych
Nakłady na zachowanie i powiększenie zasobu dóbr
kapitałowych nazywamy inwestycjami.
Inwestycje odtworzeniowe pozwalają zachować,
inwestycje netto – powiększyć zasób dóbr kapitałowych.
a
Inwestycje netto i inwestycje odtworzeniowe stanowią łącznie
inwestycje brutto.
Aby przedsiębiorstwo stać było na inwestycje netto konieczny
jest kapitał finansowy.
Kapitał finansowy stanowią płynne aktywa, służące
finansowaniu produkcji dóbr.
Co się z tym wiąże, w znacznej części kapitał finansowy służy
do zakupienia kapitału rzeczowego.
12
Przedsiębiorstwa
mogą
zdobyć
kapitał
wypracowując zysk lub np. zaciągając kredyt.
Cenę kapitału określa stopa procentowa.
finansowy
Alternatywą
dla
kredytu
jest
wartościowych – najczęściej akcji.
papierów
emisja
Akcje charakteryzuje kilka parametrów:
- stopa dywidendy czyli iloraz dywidendy i ceny akcji
- stopa zwrotu jest to stosunek sumy dywidendy i zysku
kapitałowego do ceny akcji
- relacja cena/zysk (P/E) opisuje stosunek ceny akcji i
rocznego zysku księgowego firmy, przypadającego na
jedną akcję. Chodzi o porównanie ceny akcji ze zdolnością
firmy do wypracowanie zysku.
W
przypadku
mniejszych
przedsiębiorstw
coraz
popularniejsze staje się uzyskiwanie kapitału dzięki
towarzystwom finansowym typu venture capital (kapitał
wysokiego ryzyka).
13
Rynek ziemi
Bogactwa naturalne są udostępniane producentom przez
właścicieli tych bogactw. Za rentę dzierżawną, a w
przypadku surowców za rentę surowcową lub po prostu
odpowiednią cenę oferują je oni przedsiębiorcom, którzy
wykorzystują naturalne zasoby w celu osiągnięcia zysku.
Podaż ziemi można traktować jako stałą.
Dlatego o cenie na rynku ziemi decydują pozytywne
i negatywne szoki popytowe.
Przyczyną pozytywnego szoku popytowego może być np.
wzrost cen płodów rolnych, negatywnego – spadek ich cen.
(na podstawie Czarny 2002)
14
Renta ekonomiczna
Renta ekonomiczna stanowi cenę za użytkowanie gruntów i innych
zasobów, których oferowana ilość jest stała.
(na podstawie Czarny 2002)
15
Podział wartości wytworzonych dóbr między właścicieli
pracy, kapitału i ziemi nosi nazwę funkcjonalnego podziału
dochodów.
U schyłku lat dziewięćdziesiątych XX w. w Stanach
Zjednoczonych około 70-80% wszystkich dochodów
stanowiły dochody z pracy, pozostałe 20-30% dochody z
własności. Analizy statystyczne wykazują, że od początku XX
wieku ta proporcja jest zadziwiająco stabilna.
16
Zasoby ziemi w Polsce (grudzień 1998)
Ziemia
Ogółem
w tys. ha
w%
31269
100
Użytki rolne
18570
59,4
Lasy i zadrzewienia
9076
29,0
Wody
832
2,7
komunikacyjne
964
3,1
osiedlowe
1035
3,3
501
1,6
w tym:
Tereny:
Nieużytki
(na podstawie Czarny 2002)
Zasoby głównych bogactw naturalnych w Polsce (grudzień 1998) –
Kopaliny - zasoby złóż
w mln ton
udokumentowanych geologicznie
Ropa naftowa
14
Węgiel kamienny
50 707
Węgiel brunatny
14 065
Rudy cynku i ołowiu
193
Rudy miedzi
2 588
Siarka rodzima
629
Sól kamienna
80 406
Wapienie, margle
17 320
(na podstawie Czarny 2002)
17
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards