Bezpieczeńtwo państwa

advertisement
SPIS TREŚCI
WSTĘP
2
Rozdział 1 – Polska w zmieniającej się Europie
4
1.1.Nowy wymiar polskiej polityki zagranicznej
4
1.2.Pierwsze kontakty do partnerskiej współpracy
8
1.3.Polska w NATO – podstawowe akty prawne
Rozdział 2 – Gwarancje bezpieczeństwa
23
44
2.1. Powstanie nowych gwarancji bezpieczeństwa
44
2.2. Nowy model bezpieczeństwa po rozszerzeniu NATO
48
2.3. Bezpieczeństwo narodowe Polski i jego potencjalne zagrożenia
51
Rozdział 3 – Organizacja i funkcjonowanie systemu obrony państwa
55
3.1. System obrony państwa, podstawowe definicje, podsystem militarny
i pozamilitarny.
55
3.2. Kierowanie obronnością państwa w czasie pokoju
61
3.3. Strategia bezpieczeństwa RP – 04 stycznia 2000
63
ZAKOŃCZENIE
69
BIBLIOGRAFIA
70
ZAŁĄCZNIKI
72
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
1
WSTĘP
Wydarzenia ostatnich lat symbolizują koniec jednego z dotychczasowych
podziałów świata – na Wschód i Zachód. Konfrontacja między nimi przysłaniała
realia stosunków międzynarodowych, a bezpieczeństwo utożsamiano głównie ze
stopniem zabezpieczenia się przed prawdopodobną agresją drugiej strony.
Drugoplanowymi pozostawały problemy praw człowieka, sprawy
narodowościowe, etniczne i religijne.
W idei demokracji jest miejsce dla młodego człowieka, jest miejsce dla
prawa narodów do własnej tożsamości a także dla prawa człowieka do godnego
życia.
Problemy integracji naszego kraju ze strukturami ekonomicznymi i
militarnymi Europy Zachodniej są stałym tematem publicznych dyskusji.
Naukowe spojrzenie na bezpieczeństwo w Polsce swój początek wywodzi z
nastaniem lat dziewięćdziesiątych. Ważność tej problematyki dostrzeżona została
przez wszystkie liczące się ośrodki naukowe i akademickie kraju. Na szczególną
uwagę zasługują wszechstronne badania i dociekania publikowane przez
pracowników naukowych
i dydaktycznych Akademii Obrony Narodowej, w tym: B. Balcerowicza, R. Rosę,
R. Stępnia.
Na strukturę tego opracowania składają się trzy rozdziały. Rozdział pierwszy
stanowi rozważania o miejscu Polski w zmieniającej się Europie. Zawarte w nim
zostały wyjaśnienia dotyczące polityki zagranicznej a także ukazana rola Polski
w NATO.
Rozdział drugi wprowadza czytelnika w tzw. gwarancje bezpieczeństwa
i ich nowy model po rozszerzeniu NATO, a także potencjalne zagrożenia, na które
może być narażony nasz kraj.
Rozdział trzeci zawiera nieśmiałą analizę organizacji i funkcjonowania
systemu obrony państwa.
Nurtuje mnie świadomość pewnych niedoskonałości wynikających zarówno
z ograniczonego charakteru badań dostępnej literatury a w konsekwencji
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
2
niemożliwości pełnego opanowania poszczególnych zagadnień. Potencjalnych
czytelników proszę o wyrozumiałość.
ROZDZIAŁ 1 POLSKA W ZMIENIAJĄCEJ SIĘ EUROPIE
1.1. Nowy wymiar polskiej polityki zagranicznej
„Rzeczą polityki jest określenie celów, a strategii wybór środków i
sposobów (dróg) ich osiągnięcia. Strategia jest funkcjonalnie podporządkowana
polityce państwa, stanowi narzędzie jej racjonalizacji.”1
Sądzę, że najlepiej sformułowany, nadrzędny cel polityczny naszego
państwa mógłby brzmieć: „zapewnienie społeczeństwu polskiemu możliwości
wszechstronnego rozwoju w warunkach narastającego tempa zmian w skali Europy
i świata”.
Zmiany zachodzące w środowisku międzynarodowym Polski spowodowały
konieczność określenia na nowo zasad polskiej polityki zagranicznej. Zasady te
ukształtowane w praktyce ostatnich lat przedstawiają się następująco:
 respektowanie prawa międzynarodowego, a szczególnie określonych w
Karcie Narodów Zjednoczonych oraz Akcie Końcowym Konferencji
Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE) zasad nienaruszalności
granic, nieingerencji w wewnętrzne sprawy innych państw oraz
niestosowanie siły;
 dobrosąsiedztwo oznaczające gotowość do równoprawnej współpracy w
każdej dziedzinie, zwłaszcza w strefie bezpieczeństwa;
 uznanie wszystkich krajów sąsiedzkich za nie zagrażające obecnie
bezpieczeństwu Polski;
 traktowanie wszystkich państw bez wyjątku jako partnerów w tworzeniu
ogólnoeuropejskiego systemu bezpieczeństwa;
 utrzymywanie potencjału wojskowego na możliwie niskim poziomie przy
równoczesnej jego sile defensywnej, potencjał ten powinien gwarantować
możliwość obrony terytorium narodowego czy to samodzielnie, czy we
1
S.Sałajczyk: Między polityką a strategią, wyd. Uniwersytet Warszawski 1994 r. s. 20
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
3
współdziałaniu z siłami Sojuszu, nie może być on jednak postrzegany przez
inne kraje jako czynnik zagrażający ich bezpieczeństwu;
 elastyczność w budowaniu nowych stosunków zgodnie z potrzebami,
doświadczeniem historycznym oraz gotowością wyrażaną w tym względzie
przez partnerów;
 rozwiązywanie wszystkich spraw spornych na drodze pokojowej.
Ważną przesłanką skuteczności polskiej polityki zagranicznej oraz
wiarygodności międzynarodowych inicjatyw Polski jest wewnętrzna stabilność
państwa. W Polsce, w przeciwieństwie do wielu innych państw
postkomunistycznych, nie występują charakterystyczne dla okresu głębokich
przeobrażeń systemowych zakłócenia w sferze politycznej, społecznej i
gospodarczej.
Kontynent europejski pozostaje dla Polski obszarem o znaczeniu
strategicznym, tak więc można powiedzieć iż Polska na obszarze Europy
Środkowej i Wschodniej spełnia rolę swoistego „mediatora” stabilizacji oraz
czynnika łagodzącego powstające w tym regionie napięcia i konflikty. Owa
strategia wywarła ogromny wpływ na określeniu priorytetów w realizacji
żywotnych interesów polskiej polityki zagranicznej, wśród których można
wymienić:
o powrót Polski do świata zachodniego poprzez integrację z NATO oraz z
Unią Europejską, a także rozwój współpracy dwustronnej oraz wielostronnej
z państwami, które w tych ugrupowaniach mają już swoją historię;
o współtworzenie nowego ładu europejskiego, opartego na współpracy oraz
koordynacji działań na forum instytucji międzynarodowych, a w
szczególności współudział w budowaniu ogólnoeuropejskiego systemu
bezpieczeństwa przy pełnej realizacji porozumień zawartych między innymi
w: Traktat o Konwencjonalnych Siłach Zbrojnych w Europie (CFE), Traktat
o Otwartych Przestworzach (Open Skies Treaty) oraz w innych
dokumentach traktujących o budowaniu zaufania i bezpieczeństwa;
o utrwalenie i rozwijanie jak najlepszych stosunków z krajami graniczącymi, z
którymi na drodze dyplomacji i prawa podpisano traktaty o przyjaźni,
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
4
współpracy i dobrym sąsiedztwie. W traktatach tych znalazły potwierdzenie
zasady nienaruszalności granic, pokojowego rozstrzygania sporów,
nieingerencji w wewnętrzne sprawy, wyrzeczenia się roszczeń
terytorialnych oraz niestosowania siły. Określono w nich również sprawy
dotyczące poszanowania międzynarodowych standardów ochrony praw
człowieka i mniejszości narodowych oraz do współdziałania na rzecz
rozbrojenia, stabilizacji i bezpieczeństwa;
o budowanie i utrwalanie powiązań regionalnych i subregionalnych w Europie
w ramach współpracy z takimi instytucjami jak: Grupa Wyszehradzka
(Visegrad Group) czy inicjatywa Środkowoeuropejska (Central European
Initiative).
Dopełnieniem wskazanych wyżej priorytetów jak i wynikającym z tego
zasadniczym celem polityki zagranicznej Polski jest stabilizacja sytuacji, przede
wszystkim w bezpośrednim otoczeniu, ale także w skali kontynentu. W ten sposób
z jednej strony tworzone są przesłanki do rozwoju dobrosąsiedzkich stosunków
między wszystkimi państwami europejskimi, z drugiej zaś – sprzyjające warunki
do kontynuacji procesu transformacji systemowej, dokonującej się w krajach
Europy Środkowej i Wschodniej.
Tak więc w interesie Polski leży zapobieganie nowym podziałom
kontynentu i pozostawianiu jakiegokolwiek państwa poza nawiasem współpracy
europejskiej.
W skali Europy pokój i bezpieczeństwo są niepodzielne, a największe
zagrożenie dla tych wartości stanowi obecnie zacofanie cywilizacyjne niektórych
obszarów kontynentu. W nowym układzie stosunków międzynarodowych Polska,
wykorzystując swoje geostrategiczne położenie, może z powodzeniem odgrywać
rolę ogniwa, które spaja Wschód z Zachodem. Natomiast z całą stanowczością
musi przeciwstawić się wszelkim próbom uczynienia z niej swoistej „strefy
buforowej”, oddzielającej dwie – stojące na różnym poziomie rozwoju społecznogospodarczego i politycznego – części Europy, która to strefa podatna jest na
wpływy państw o umocnionej demokracji i silnych gospodarczo.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
5
Mimo korzystnych zmian, jakie zaszły w Europie, zapewnienie
bezpieczeństwa Polski nadal jest zadaniem bardzo złożonym. Jak podkreślają
czołowi polscy politycy z Prezydentem RP na czele, Polska aktywnie
wykorzystuje dostępne jej instrumenty budowania bezpieczeństwa, takie jak:
 dwustronne traktaty o przyjaźni, współpracy i dobrym sąsiedztwie;
 uczestnictwo w strukturach i inicjatywach współpracy regionalnej;
 współpraca z NATO, a także nabierająca coraz szerszego wymiaru
perspektywa współpracy z Unią Europejską;
 międzynarodowe porozumienia o kontroli zbrojeń;
 inicjatywy na rzecz budowania ogólnoeuropejskich porozumień i
zobowiązań.
Instrumenty te odgrywają ważną rolę, lecz nie zapewniają jeszcze naszemu
krajowi wystarczającego poczucia bezpieczeństwa.
Skuteczne gwarancje w tym zakresie może dać Polsce jedynie członkostwo
w NATO. Z punktu widzenia polskiej racji stanu opcja atlantycka nie ma rozsądnej
alternatywy. Takiej alternatywy nie mogą stanowić ani rosyjskie deklaracje w
sprawie bezpieczeństwa, ani regionalne czy ogólnoeuropejskie struktury
bezpieczeństwa.
Realne poczucie bezpieczeństwa tworzy tylko pełny udział w NATO a także
udział w strukturach jako pełnoprawny członek Unii Europejskiej.
Polska nie traktuje rozszerzenia NATO jako celu samego w sobie. Proces
ten stanowił i stanowi ścisłe powiązanie z polityką zagraniczną, obronną przez
nasze państwo, a także stanowi fragment szerszej wizji architektury
bezpieczeństwa, która jest oparta na trzech filarach:

stopniowym, przejrzystym i otwartym procesie dalszego poszerzenia
NATO, o które Polska zabiega na arenie międzynarodowej;

szerokiej współpracy między powiększonym NATO a krajami, które
pozostają poza Sojuszem. Szczególne znaczenie ma w tym kontekście
budowanie partnerstwa strategicznego między NATO i Rosją oraz NATO i
Ukrainą;
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
6

umacnianiu instytucji ogólnoeuropejskich szczególnie w wymiarze
składającym się na nowy ład polityczny i militarny w Europie.
Obecna debata poświęcona NATO i potrzebie jego powiększania, a także
powiększania struktur Unii Europejskiej, stanowi powszechną dyskusję na temat
nowej architektury bezpieczeństwa europejskiego. Stopniowe, przejrzyste i nie
wymierzone w nikogo rozszerzenie Sojuszu jest jednym z filarów europejskiej
struktury bezpieczeństwa będącego przyczyną powodzenia procesu budowania na
kontynencie współdziałającego w pełnym wymiarze porządku politycznowojskowego. Polska uczestniczyła i dziś aktywnie uczestniczy w tworzeniu
wspólnoty bezpieczeństwa w Europie co w przeszłości przejawiało się staraniem o
pełnoprawne członkostwo w NATO.
1.2. Pierwsze kontakty do partnerskiej współpracy
Mija dziesięć lat od zapoczątkowania w Polsce wielkich reform, które
zdecydowanie zmieniły nasz kraj - jego system polityczny, gospodarkę, politykę
zagraniczną, wyzwoliły energię, talenty i przedsiębiorczość Polaków, stworzyły
podstawy nowoczesnego państwa i społeczeństwa obywatelskiego. Jesteśmy dziś
niepodległym państwem, cieszącym się uznaniem w Europie i w świecie. Po raz
pierwszy w dziejach Polska jest symbolem nie tylko bohaterstwa w walce o
wolność, ale także rozumnej “pracy u podstaw” w sferze gospodarczej i
towarzyszącego jej sukcesu.
Również dużym uznaniem cieszy się nasza polityka zagraniczna, łącząca
najważniejsze dla Polski cele i zasady z dobrym wyczuciem uwarunkowań
geopolitycznych i doświadczeń historycznych, dostrzegająca związki interesów
bezpieczeństwa naszego kraju z interesami sąsiadów. Dlatego możliwość
zapewnienia trwałego bezpieczeństwa polskie elity widziały w spełnieniu dwóch
podstawowych warunków: udziału Polski w koalicyjnym układzie obronnym oraz
w wyborze takiego układu, który sprawdził się pod względem skuteczności oraz
reprezentuje zgodny z funkcjonującym w naszym kraju system wartości. Taką
koalicją jest Sojusz Północnoatlantycki.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
7
NATO a Polska w latach 1989-1999
Faza sondażowa: 1989-1993
Uzyskanie suwerenności przez Polskę w 1989 r. w wyniku „bankructwa”
systemu komunistycznego otworzyło przed państwem i społeczeństwem polskim
możliwości bardziej swobodnego kształtowania polskiej polityki bezpieczeństwa,
zgodnej z polskim interesem narodowym i wartościami funkcjonującymi w
polskim społeczeństwie. Oznaczało to dążenie do integracji z instytucjami
polityczno-militarnymi i ekonomicznymi Zachodu, głównie z NATO, Unią
Europejską i Unią Zachodnioeuropejską (UZE).
Kontakty bilateralne między Polską a NATO zostały zapoczątkowane w
październiku 1989 r., kiedy to po raz pierwszy w historii Sojuszu na obrady
Komisji Politycznej 35. Sesji Zgromadzenia Parlamentarnego NATO została
zaproszona delegacja z Polski, wówczas ciągle jeszcze państwa członkowskiego
Układu Warszawskiego. Do pierwszego spotkania na szczeblu ministerialnym
doszło w marcu 1990 r. podczas wizyty ministra spraw zagranicznych RP
Krzysztofa Skubiszewskiego w Kwaterze Głównej NATO. Dalsze kontakty były
konsekwencją historycznej deklaracji londyńskiej, podjętej na spotkaniu szefów
państw i rządów NATO w dniach 5-6 lipca 1990 r. Zaproponowano w niej
“budowanie partnerskich stosunków” poprzez nawiązanie bezpośrednich
kontraktów oraz dialog polityczny, jak również rozwój współpracy wojskowej
zorientowanej na umacnianie stabilności w skali ogólnoeuropejskiej. Stałe
kontakty robocze ustanowiono w sierpniu 1990 r., a we wrześniu tegoż roku
odwiedził Polskę sekretarz generalny NATO Manfred Woerner.
Rozwiązanie Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej i Układu
Warszawskiego (lipiec 1991 r.) nie skłoniło kręgów przywódczych NATO do
zaprezentowania większej gotowości czy woli politycznej w kierunku poważnego
potraktowania propozycji przyjęcia nowych państw. Reakcją na polskie sugestie
były niezobowiązujące odpowiedzi, które nie wykluczały żadnych przyszłych
opcji. Dlatego, podobnie jak wcześniej rząd Tadeusza Mazowieckiego, również
gabinet Jana Krzysztofa Bieleckiego nie uznawał oficjalnie członkostwa w NATO
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
8
za realny cel polityczny, chociaż zarówno wśród polskich elit, jak i w
społeczeństwie przekonanie o konieczności wejścia do NATO stale rosło. Wśród
elity politycznej można wyróżnić dwie zasadnicze postawy: przedstawiciele
prawicy (np. Porozumienie Centrum) głośno domagali się w kraju i w kontaktach z
Zachodem przyjęcia Polski, natomiast przedstawiciele centrum (np. Unia
Demokratyczna) zajmowali stanowisko realistyczne, znając uwarunkowania,
którymi kierował się Zachód. Niektóre partie, np. Unia Pracy, podzielały
stanowisko centrum, natomiast partie postkomunistyczne dokonywały w tym
okresie reorientacji swoich poglądów na kwestie sojuszy.
Przywódcy NATO przyjęli koncepcję oparcia wzajemnych stosunków na formule
“współpracujących partnerów”, oferując Polsce i innym państwom Europy
Środkowej możliwość współpracy funkcjonalnej, przy jednoczesnym uniknięciu
przez Sojusz formalnych zobowiązań. Najbardziej zasadniczym przykładem
takiego sposobu myślenia było ustanowienie w listopadzie 1991 r.
Północnoatlantyckiej Rady Współpracy (NACC), dzięki czemu pojawiła się
możliwość formalnych konsultacji. Oprócz państw NATO weszły w jej skład
państwa byłego Układu Warszawskiego oraz kraje powstałe na gruzach ZSRR.
W funkcjonowaniu NACC przyjęto zasadniczą formułę Sojuszu – płaszczyzna i
zakres współpracy musiały być aprobowane przez wszystkie kraje członkowskie.
W praktyce w ramach uzgadnianych corocznie tzw. Planów Roboczych NACC
zajmowano się głównie obszarami, które w priorytetach Polski i innych państw
środkowoeuropejskich miały raczej drugorzędne znaczenie (np. obrona cywilna,
rozwiązywanie sytuacji kryzysowych, pomoc humanitarna, ogólne konsultacje
polityczne). Priorytety nasze były jednak odmienne, poza tym Rosja nie była
zainteresowana poszerzaniem współpracy wojskowej z NATO. Mimo tych
trudności duża aktywność Polski i jej przedstawicieli we wszystkich dziedzinach i
pozycja polityczna jako kraju, który zapoczątkował upadek komunizmu, sprawiły,
że wielokrotnie przedstawiciele Sojuszu podkreślali wkład Polski w rozwijanie
ogólnoeuropejskiej współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa. Delegacja Polska
wzięła m.in. udział w pracach NACC na temat planowania i przygotowywania
operacji pokojowych realizowanych przez Grupę Ad Hoc ds. Operacji
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
9
Pokojowych. Wynikiem jej prac były definicje i zasady dotyczące
międzynarodowej współpracy w tym zakresie – tzw. Raport Ateński, przyjęty w
czerwcu 1993 r., uzupełniony i uaktualniony w grudniu 1995 r.
Mimo ograniczeń działalność NACC miała wiele pozytywów. Dzięki aktywnej
obecności w NACC została utrwalona pozycja Polski w mechanizmach konsultacji
wielostronnych tam prowadzonych, np. w związku z realizacją Traktatu CFE, w
konsultacjach Komitetu Politycznego NATO periodycznie spotykającego się w
gronie państw NACC, w ramach wielu wizyt studyjnych i roboczych spotkań
ekspertów. Działalność NACC miała także pozytywny wpływ na niektóre
problemy związane z usamodzielnianiem się w sferze obronności państw po byłym
ZSRR: dzięki skutecznej misji dyplomatycznej przedstawicieli NATO na forum
NACC udało się doprowadzić do bezkonfliktowego podziału między te państwa
uzbrojenia konwencjonalnego pozostałego po Armii Czerwonej na terenach
europejskiej części b. ZSRR i poddania ich ustaleniom Traktatu CFE. Niektóre z
tych państw (np. Ukraina) zyskały dzięki NACC forum zaprezentowania swoich
interesów na Zachodzie.
Faza zbliżania się: 1993-1997
Państwom Europy Środkowej nie odpowiadała na dłuższą metę współpraca
z NATO w ramach NACC, ponieważ nie przybliżała ona celu strategicznego –
członkostwa w Sojuszu. Rosnąca presja dyplomatyczna z naszej strony
uwzględniała argument o konieczności rozpatrzenia przez NATO postulatu
członkostwa przynajmniej państw tzw. Grupy Wyszehradzkiej, skoro – zgodnie z
Traktatem Północnoatlantyckim – nie istniały po temu żadne formalne przeszkody.
Największym sojusznikiem przyjęcia Polski, Czech i Węgier do NATO był
ówczesny niemiecki minister obrony Volker Rühe, który wielokrotnie w latach
1993-1996 opowiadał się za takim rozwiązaniem. Wypowiedź prezydenta Rosji
Borysa Jelcyna podczas wizyty w Warszawie w sierpniu 1993 r., w której
publicznie przyznał, że Polska ma całkowitą swobodę w wyborze struktury
międzynarodowej, na jakiej oprze własne bezpieczeństwo, wydawała się być
ważnym argumentem przełamującym obawy przywództwa NATO. Jednak
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
10
dementi, które opublikowała dyplomacja rosyjska wkrótce po zakończeniu wizyty
Borysa Jelcyna, przywróciło stan poprzedni – zdecydowanego oporu ze strony
Rosji.
W ofensywie polskiej dyplomacji, nasilonej od września 1993 r.,
wykorzystywano następujące argumenty:
- Polsce wprawdzie nie grozi w tej chwili żadne bezpośrednie zagrożenie militarne,
ale zdajemy sobie sprawę, że stan otoczenia międzynarodowego jest wielkością
zmienną, tym bardziej że ugrupowania nacjonalistyczne i ośrodki militarne w Rosji
nie chcą zapomnieć o panowaniu polityczno-militarnym ZSRR w Europie
Środkowej i Wschodniej;
- Polska, leżąc w “szarej strefie” bezpieczeństwa europejskiego i będąc państwem
średniej wielkości, nie jest w stanie samodzielnie przeciwstawiać się zagrożeniom
ze strony silniejszego militarnie sąsiada, np. Rosji;
Polska, nie mając dostatecznych środków finansowych na szybką i radykalną
modernizację sił zbrojnych, musi poszukiwać sojuszy polityczno-militarnych,
ponieważ obrona zbiorowa wymaga znacznie mniejszych wydatków budżetowych
niż obrona indywidualna.
Poszukując odpowiedniego dla naszych potrzeb systemu zbiorowego
bezpieczeństwa, musimy się kierować następującymi przesłankami:
a) czy dany system jest systemem sprawdzonym pod względem skuteczności
zapewnienia bezpieczeństwa jego członkom,
b) czy dany system reprezentuje i chroni wartości, które są zgodne z
wartościami ważnymi dla państwa i społeczeństwa polskiego,
c) czy będąc członkiem tego systemu, mamy szansę przezwyciężyć nasze
zapóźnienie cywilizacyjne i stać się równorzędnym partnerem dla jego członków,
d) czy będąc członkiem tego systemu, szybciej osiągniemy poczucie
bezpieczeństwa militarnego, niż gdybyśmy czynili to samotnie?
Jedynym systemem spełniającym te wymagania jest NATO. Dlaczego?
Przez 50 lat istnienia NATO skutecznie spełniało funkcję obrony Europy
Zachodniej przed agresywną polityką ZSRR, mimo wielu różnic poglądów na
wiele spraw wśród jego członków. Okazało się jedyną organizacją zdolną do
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
11
prowadzenia operacji pokojowych podejmowanych pod egidą ONZ i OBWE.
NATO jest obronnym i skutecznym sojuszem państw demokratycznych, a
jednocześnie sojuszem zaangażowanym, poprzez współdziałanie z innymi
organizacjami rządowymi i pozarządowymi w promocję i utrwalanie demokracji w
państwach do niego nie należących. Przyczynia się do osłabiania tendencji
nacjonalistyczno-militarnych poprzez:
a) wymuszanie na państwach kandydujących do członkostwa regulowanie i
łagodzenie możliwości powstawania konfliktów etnicznych z sąsiadami,
b) wymuszanie przejrzystości procesu planowania obrony i budżetów
obronnych oraz wprowadzanie i utrwalanie cywilnej kontroli nad wojskiem.
Państwa członkowskie NATO przyczyniają się, w ramach swoich możliwości, do
przezwyciężania ekonomicznych i technologicznych zapóźnień w Europie
Środkowej i Wschodniej.
Wydaje się, że ofensywa ta była jednym z wielu elementów, które
spowodowały, że Sojusz uznał, iż potrzebny jest jakiś krok, który będzie dawał
nadzieję państwom postkomunistycznym na członkostwo w NATO przynajmniej
w pewnej perspektywie, a jednocześnie będzie do przyjęcia dla Rosji. Takim
kompromisowym pomysłem stał się program “Partnerstwo dla Pokoju” (PdP,
Partnership for Peace), sformułowany w Trawemünde w październiku 1993 r.
przez amerykańskiego sekretarza obrony Lesa Aspina podczas sesji ministrów
obrony państw NATO. Ostateczną postać dokument ten przyjął w styczniu 1994 r.
na szczycie NATO w Brukseli. Zakładał on rozwinięcie polityczno--wojskowej
współpracy NATO z innymi państwami obszaru OBWE w celu zbliżenia ich
struktur obronnych do standardów Sojuszu dla umożliwienia wspólnego
prowadzenia międzynarodowych operacji pokojowych, humanitarnych i
poszukiwawczo-ratowniczych. Nie zapewniał jednak, że udział w programie PdP
będzie prowadził do członkostwa w NATO, oraz nie dawał gwarancji
bezpieczeństwa. Tak więc ów program niósł obawę oddalania możliwości
szybkiego uzyskania przez Polskę członkostwa w NATO. W konsekwencji władze
polskie zażądały doprecyzowania i rozszerzenia wielu szczegółów programu.
Wątpliwości Polski z początku 1994 r. obrazuje fakt, iż w przededniu
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
12
styczniowych decyzji NATO do zaakceptowania tego programu nakłaniała polskie
władze delegacja amerykańska wysokiego szczebla, która przybywała do
Warszawy: gen. John Shalikashvili – szef Połączonych Sztabów Sił Zbrojnych
USA i ówczesna ambasador USA przy ONZ Madeleine Albright. Minister spraw
zagranicznych RP Andrzej Olechowski w artykule opublikowanym w
“Rzeczpospolitej” z 29 grudnia 1993 r. stwierdził, że program PdP będzie
odpowiadać potrzebom Polski, jeżeli otworzy perspektywę członkostwa w Sojuszu
dla Polski i innych państw, które podzielają cele i wartości NATO i są gotowe
ponosić odpowiedzialność za ich realizację. Sformułował też pięć tez, które
powinny się znaleźć w tekście programu:
- zainteresowanym państwom powinno się zaoferować jasne perspektywy w
kwestii członkostwa, natomiast programy współpracy z nimi powinny być
ukierunkowane na członkostwo;
- porozumienie ramowe nie powinno ograniczać się do ogólnych deklaracji,
lecz wskazywać konkretne reguły postępowania państw aspirujących;
należy tak rozszerzyć treść artykułu 4 Traktatu Północnoatlantyckiego (treść
Traktatu Północnoatlantyckiego zawiera załącznik 1), aby stanowił on, iż
konsultacje w sytuacji zagrożenia integralności terytorialnej, niezależności
politycznej lub bezpieczeństwa mogą prowadzić także do określenia wspólnych
działań zmierzających do przywrócenia pokoju;
- ewentualne dwustronne porozumienia powinny pozwalać na zróżnicowanie
charakteru i zasięgu współpracy zgodnie z interesem każdego z partnerów;
- oferty współpracy powinny być przedstawione wszystkim państwom na
identycznych warunkach wstępnych; jednak szybszemu rozwojowi współpracy z
NATO jednemu z państw nie powinny przeszkadzać pozostałe.
Nie wiemy, w jakim stopniu polskie stanowisko wpłynęło na zmiany w
pierwotnie planowanych zapisach programu PdP, faktem jest natomiast, że
niektóre elementy artykułu ministra Andrzeja Olechowskiego znalazły się w
ostatecznym tekście przedstawionym przez NATO w styczniu 1994 r.: wzmianka
na temat możliwości poszerzenia Sojuszu pojawiła się w “Zaproszeniu do
Partnerstwa” – jednym z dwóch aktów tworzących program PdP. Natomiast drugi
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
13
akt – “Dokument ramowy” – zawierał kryteria członkostwa, tzn. warunki, które
musi spełnić każde państwo, aby mieć nadzieję na członkostwo w Sojuszu.
Sformułowane w tym akcie kryteria były przede wszystkim ogólnymi warunkami
politycznymi: ustanowienie demokratycznej kontroli nad wojskiem, działanie na
rzecz przejrzystości w planowaniu i budżecie obronnym oraz gotowość do udziału
w operacjach pokojowych prowadzonych przez ONZ i OBWE. Znalazł się tam
tylko jeden warunek o charakterze wojskowym – stopniowe dostosowywanie
własnych sił zbrojnych do współdziałania z NATO. Ponadto pierwszy akt
tworzący program PdP – “Zaproszenie do Partnerstwa” – zawiera określenie
politycznych intencji NATO towarzyszących temu programowi oraz możliwość
perspektywicznego członkostwa w Sojuszu dla tych państw, które zadeklarują taką
wolę i będą się wyróżniały w jego realizacji. Drugi – “Dokument ramowy PdP” –
wymienia obszary współpracy w ramach programu, w tym zagadnienia militarne,
co było pierwszym takim przypadkiem w stosunkach NATO z obszarem
zewnętrznym. Opisana jest tam także procedura przystępowania i uczestnictwa w
PdP.
W imieniu polskiego rządu podpis pod “Dokumentem ramowym” złożył 2
lutego 1994 r. premier Waldemar Pawlak. Tym samym Polska zobowiązała się
osiągnąć m.in. następujące cele:
- przejrzystość w narodowym planowaniu obronnym i w pracach nad
budżetem wojskowym,
- demokratyczną kontrolę nad siłami zbrojnymi,
- rozwijać współpracę wojskową z NATO w zakresie wspólnego
planowania, szkolenia i ćwiczeń w celu poszerzenia ich zdolności do realizacji
misji pokojowych operacji poszukiwawczo-ratowniczych, humanitarnych oraz
innych, które mogą zostać uzgodnione w terminie późniejszym,
- osiągać zdolność do wspólnego działania (interoperacyjności) z siłami
zbrojnymi NATO, m.in. poprzez wprowadzanie natowskich procedur, norm i
standardów.
Mimo początkowej rezerwy strona polska jako pierwsze państwo
dostarczyła Kwaterze Głównej NATO tzw. Dokument Prezentacyjny i jako
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
14
pierwsza 5 lipca 1994 r. podpisała w Brukseli tzw. Indywidualny Program
Partnerstwa (IPP), obejmujący wykaz uzgodnionych z NATO przedsięwzięć oraz
wykaz sił i środków stawianych przez nasz kraj do dyspozycji programu PdP. IPP
był corocznie negocjowany i zatwierdzany na dany rok kalendarzowy. Pierwszy
IPP – na 1994 r. – wymienia 15 obszarów tematycznych współpracy, np.:
- planowanie i finansowanie obrony,
- bezpieczeństwo w przestrzeni powietrznej (kontrola kierowania ruchem,
obrona obszaru powietrznego),
- dowodzenie, łączność, wymiana informacji,
- gotowość w sytuacjach nagłej konieczności,
- standaryzacja, interoperacyjność,
- ćwiczenia i operacje,
- planowanie logistyczne,
- ćwiczenia i operacje poszukiwawczo-ratownicze,
- nauka i szkolenie.
Ponadto określono sposób realizacji celów, ustalono hierarchię ważności
poszczególnych przedsięwzięć oraz ich podział na krótko- i długookresowe,
wytypowano instytucje odpowiedzialne za ich wykonanie. Oddzielną część IPP
poświęcono naszemu zaangażowaniu w operacjach pokojowych. Wytypowano
jednostki uczestniczące w nich. Pierwszy IPP na 1994 r. zawierał 41
przedsięwzięć, w tym ćwiczenia “Cooperative Bridge’94”, które odbyły się w
Biedrusku koło Poznania we wrześniu 1994 r. Były to pierwsze międzynarodowe
ćwiczenia zrealizowane w ramach programu PdP.
W kolejnych latach polskie IPP należały do najbogatszych w porównaniu z
IPP innych państw, przy zachowaniu podstawowych priorytetów (ćwiczenia i
operacje, dowodzenie, kierowanie i łączność, interoperacyjność standaryzacja,
szkolenie). W 1995 r. nasz IPP był porównywalny z tym, co łącznie
zaproponowały Bułgaria, Czechy, Rumunia, Słowacja i Węgry.
Również istotną rolę w rozwoju interoperacyjności wojskowej z NATO
odegrały ćwiczenia i inne przedsięwzięcia określane jako realizowane “w duchu
Partnerstwa dla Pokoju”. Od klasycznych przedsięwzięć PdP różniły się tym, że w
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
15
ich organizacji i planowaniu nie uczestniczyły organy NATO, były więc dziełem
wyłącznie dwu lub więcej państw: członków NATO i państw partnerskich lub
tylko państw partnerskich, przy zachowaniu generalnych celów i zasad programu
PdP. W formule tej mieściły się ćwiczenia prowadzone przez Polskę m.in. z USA,
Niemcami, Francją, Danią.
Program PdP szybko stał się najważniejszą płaszczyzną współpracy Polski z
NATO, głównym poligonem zapoznawania się naszych Sił Zbrojnych z zasadami i
procedurami wojskowymi, postępu na drodze uzyskiwania umiejętności w
dziedzinie interoperacyjności. Strona polska stale podkreślała, że traktuje ten
program jako instrument prowadzący do członkostwa w Sojuszu.
Praktyczną podstawą funkcjonowania programu PdP jest Program
Współpracy Partnerskiej (PWP, Partnership Working Programme), stanowiący
podstawę oferty agencji i dowództw NATO, a także ofert przedsięwzięć
narodowych organizowanych zarówno przez państwa członkowskie NATO, jak
państwa partnerskie. Program PWP podzielony jest na 20 obszarów współpracy
(do 1997 r. – 15), obejmujących przedsięwzięcia zapewniające osiągnięcie celów
PdP, w tym m.in. zagadnienia dotyczące obrony powietrznej, dowodzenia,
kierowania i łączności, współpracy cywilno-wojskowej, postępowania w
sytuacjach kryzysowych, budżetu i planowania obronnego, polityki i strategii
obronnej, szkolenia językowego, logistyki, standaryzacji oraz szkolenia i ćwiczeń
wojskowych. Poszczególne państwa partnerskie dobierają z PWP przedsięwzięcia,
w których zamierzają wziąć udział.
Od początku realizacji programu PdP liczba przedsięwzięć zaplanowanych
w naszych IPP stale rosła: od 40 w roku 1994, poprzez 260 w roku 1995 i 242 w
roku 1996 do 457 w roku 1997.
Najbardziej skomplikowanymi przedsięwzięciami realizowanymi w ramach
IPP są ćwiczenia dowódczo-sztabowe i ćwiczenia z wojskami. Mają one również
największe znaczenie szkoleniowe, zarówno dla dowództw i sztabów, jak i dla
ćwiczących pododdziałów. W 1994 r. Polska aktywnie włączyła się w realizację
programu PdP, uczestnicząc w trzech ćwiczeniach. W 1995 r. Polskie Siły Zbrojne
RP uczestniczyły w 8 ćwiczeniach prowadzonych w Europie i w jednym
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
16
prowadzonym w USA. W 1996 r. liczba ćwiczeń w ramach PdP i “w duchu PdP” z
udziałem przedstawicieli Polski wzrosła do 21.
W 1997 r. zaplanowano udział w 58 ćwiczeniach, w tym w 25 ćwiczeniach
realizowanych w ramach PdP, w jednym ćwiczeniu NATO “Strong resolve”
udostępnionym partnerom oraz w 31 ćwiczeniach realizowanych “w duchu PdP”.
Największym przedsięwzięciem na terenie Polski było przeprowadzone we
wrześniu ćwiczenie dowódczo-sztabowe wspomagane komputerowo (szczebla
brygada-batalion), połączone z ćwiczeniem lotniczym w prowadzeniu operacji
pokojowych “BRAVE EAGLE – EAGLE TALON’97”.
Od stycznia 1998 r. w ramach nowej formuły, tzw. wzbogaconego
partnerstwa (PfP enhancement), powstała możliwość wpływania na planowanie
tematyki przedsięwzięć PdP przez oficerów państw partnerskich delegowanych do
Komórek Sztabowych Partnerstwa (PfP elements) przy głównych wytypowanych
przez Sojusz dowództwach NATO.
Chociaż, zgodnie z zasadami programu, wszelkie przedsięwzięcia PdP
(ćwiczenia, szkolenia, konsultacje) mogą dotyczyć wyłącznie przygotowań do
operacji pokojowych, Polsce udało się wiele z nich efektywnie wykorzystać do
ułatwienia przyszłej integracji z sojuszniczym systemem kolektywnej obrony.
Dotyczy to przede wszystkim dokonań w następujących dziedzinach:
- wyszkolenia językowego grupy ponad 2000 oficerów z instytucji MON,
SG WP i dowództw wojsk;
- przygotowania grupy ok. 50 oficerów łącznikowych, gotowych do
wydzielenia do poszczególnych dowództw NATO;
- utworzono, podporządkowane Ambasadzie RP w Brukseli, wojskowe
przedstawicielstwo Polski w KG NATO i Komórce Koordynacji Partnerstwa
(PCC) w Mons;
- pozyskania, przetłumaczenia i częściowego wdrożenia – w Siłach
Zbrojnych lub ich części zgłoszonej do PARP – dokumentów standaryzacyjnych
(STANAG-ów), sztabowych, operacyjnych, proceduralnych i innych;
- zmian strukturalnych Sił Zbrojnych (struktura instytucji centralnych MON,
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
17
w tym Sztabu Generalnego WP, struktury organizacyjne dowództw i sztabów
zadeklarowanych jednostek do PARP) według struktur Paktu.
W stosunku do współpracy w ramach NACC program PdP stanowił
wyraźny postęp w dwojakim sensie:
a) zakładał współpracę wojskową, która miała wprawdzie dotyczyć
wyłącznie operacji pokojowych, jednak dzięki odpowiednim zapisom w
“Dokumencie ramowym” stopniowo włączano do programów współpracy także
inną tematykę;
b) zakładał możliwość określania zakresu i harmonogramu współpracy w
sposób dwustronny, tzn. poprzez indywidualne rozmowy przedstawicieli Sojuszu z
państwami uczestniczącymi. Korzyści z takiej formuły współpracy były nie do
przecenienia: konkretne wojskowe współdziałanie w zróżnicowanych formach i
tematyce podnosiło poziom wyszkolenia, a możliwość indywidualnego
kształtowania współpracy umożliwiała dostosowanie szkolenia do najważniejszych
potrzeb danego państwa, zgodnie z jego możliwościami i szczegółowymi
priorytetami.
Program PdP jest ważny także jako element budowy zaufania
międzynarodowego w Europie. Współpraca wojskowa państw NATO zarówno z
państwami aspirującymi, jak i z państwami nie zainteresowanymi członkostwem w
Sojuszu poszerzyła granice otwartości militarnej, tym samym uzupełnia wszelkie
istniejące porozumienia o współpracy i wymianie informacji wojskowych.
Ważnym momentem w procesie zbliżania się Polski do NATO była sesja
ministerialna Sojuszu w grudniu 1994 r., podczas której zadecydowano o
rozpoczęciu prac nad “Studium o rozszerzeniu NATO”. Była to pierwsza decyzja
Sojuszu, w której oficjalnie stwierdzono, że rozpoczyna się proces, który może się
zakończyć członkostwem każdego państwa, które spełni konkretne kryteria. Tekst
studium, ogłoszony we wrześniu 1995 r., zawierał szczegółową argumentację na
rzecz rozszerzenia NATO, określał prawa i obowiązki przyszłych członków,
wykluczając możliwość częściowego członkostwa, oraz przedstawiał kryteria
członkostwa. Jednocześnie pośrednio wskazywał grupę państw, spośród których
wyłonią się najwcześniej pierwsi kandydaci.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
18
Kryteria członkostwa określono następująco:

ustanowienie trwałego, demokratycznego systemu politycznego z wolnymi
wyborami, stabilnymi instytucjami władzy ustawodawczej i wykonawczej,
poszanowaniem praw i swobód obywatelskich oraz demokratyczną kontrolą
nad siłami zbrojnymi;

gotowość do bezwarunkowego zaakceptowania zasady wspólnej obrony
oraz – w razie potrzeby – przyjęcia na swoim terytorium wojsk i instalacji
NATO (w czasie pokoju i wojny);

gotowość do uczestniczenia w zintegrowanej strukturze obronnej NATO
(łącznie z delegowaniem personelu do połączonych dowództw);
gotowość do dalszej aktywnej współpracy w ramach PdP, w tym do
uczestnictwa w operacjach pokojowych;

przyjęcie natowskich zasad planowania obronnego, w tym jego
przejrzystości;

gotowość do uznania podstawowych zasad polityki NATO i założeń
Koncepcji Strategicznej Sojuszu;

wola osiągnięcia minimalnej, niezbędnej zdolności do współdziałania sił
zbrojnych (interoperacyjności), a w dalszej perspektywie – ich
kompatybilności, zgodnie z wymogami określonymi przez NATO.
W chwili ogłoszenia Studium większość kryteriów politycznych była przez
Polskę spełniona. Najważniejszym nie rozwiązanym problemem była sprawa
jasnego określenia podległości szefa Sztabu Generalnego WP ministrowi obrony
narodowej. Zmiana na stanowisku prezydenta RP umożliwiła wejście w życie, od
14 lutego 1996 r., Ustawy o urzędzie ministra obrony narodowej, jasno
formułującej tę podległość. Opracowanie aktów wykonawczych do ustawy
doprowadziło do restrukturyzacji resortu obrony oraz przeprowadzenia wielu
zmian na najwyższych stanowiskach w wojsku. Dzięki temu w 1996 r. został
zakończony główny nurt procesu ustanawiania zasadniczych zrębów
demokratycznej kontroli nad siłami zbrojnymi w Polsce.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
19
W grudniu 1995 r. na posiedzeniu Rady Północnoatlantyckiej NATO
wystosowało do państw zainteresowanych ubieganiem się o członkostwo ofertę
zacieśnienia współpracy poprzez uruchomienie wzmożonego i
indywidualizowanego dialogu między Sojuszem a każdym z państw. Umożliwiłby
on kandydatom dokładniejsze poznanie wszystkich aspektów uczestnictwa oraz
zweryfikowanie dotychczasowych działań dostosowujących ich struktury do
standardów NATO.
Z drugiej strony dialog ten pozwoliłby Sojuszowi na
przyjrzenie się możliwościom i ograniczeniom tych państw pod kątem ich
ewentualnego wkładu we wspólną obronę. Podstawą dialogu miały być
Indywidualne Dokumenty Dyskusyjne (IDD).
Polska złożyła taki dokument w kwietniu 1996 r., zobowiązując się m.in. do
przygotowania i przedstawienia Sojuszowi własnego “Narodowego planu
integracji”. Podczas licznych wizyt roboczych dokonano przeglądu takich dziedzin
związanych z integracją, jak: procedury planowania obronnego obowiązujące w
Polsce i w NATO, wspólny budżet NATO i składki członkowskie, statystyka
wojskowa w Polsce, infrastruktura wojskowa w naszym kraju pod kątem
ewentualnych potrzeb NATO, proces decyzyjny w Sojuszu i zakres
odpowiedzialności poszczególnych komórek organizacyjnych, planowana
restrukturyzacja zintegrowanego systemu obronnego NATO pod kątem adaptacji
do przyszłych zadań i przyjęcia nowych członków.
Dokonano wielu zmian w strukturach rządowych. Zostały powołane
komórki ds. integracji w MSZ i MON, powstał także międzyresortowy zespół
roboczy ds. integracji.
Ten okres jest cezurą oddzielającą dotychczasową fazę, w której
dominowała aktywność dyplomatyczna, od fazy następnej, kiedy to punkt
ciężkości przeniósł się na kwestie dostosowywania poszczególnych dziedzin
funkcjonowania wojska i państwa do standardów NATO.
Faza akcesji: 1997-1999
Została ona zapoczątkowana zaproszeniem Polski (podobnie jak Czech i
Węgier) do rozpoczęcia rozmów na temat członkostwa przedstawionym w
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
20
Madrycie w lipcu 1997 r. We wrześniu tegoż roku zostały rozpoczęte w Brukseli
rozmowy akcesyjne między delegacją Polską a przedstawicielami Sojuszu,
zakończone tzw. Protokółem Akcesyjnym (podpisanym w grudniu 1997 r.), który
zawierał zobowiązania naszego kraju wobec NATO, w zamian za gwarancje
ofiarowywane przez Sojusz.
W następnym etapie wchodzenia do NATO najważniejsze były trzy nurty:
a) restrukturyzacja sił zbrojnych, realizowana na podstawie doświadczeń
gromadzonych od początku programu PdP oraz wzorowana na systemie
natowskim,
b) opracowywanie odpowiedzi na Kwestionariusz Planowania Obronnego
(DPQ), będący szczegółową analizą polskiego systemu obronnego i naszych sił
zbrojnych,
c) ratyfikacja wejścia do NATO Polski, Czech i Węgier przez parlamenty 16
państw członkowskich Sojuszu.
Jedynie kwestia ratyfikacji członkostwa przez Senat USA przysparzała wielu
emocji ze względu na aktywność lobby prorosyjskiego w USA, występującego z
następującymi podstawowymi hasłami przeciwko poszerzeniu NATO: umocni ono
podziały w Europie oraz spowoduje ogromne wydatki, które będzie musiał ponieść
podatnik amerykański, może umocnić przeciwników dalszej demokratyzacji
systemu politycznego w Rosji, ponadto nie jest ono potrzebne, bowiem Rosja,
słaba militarnie, nie stanowi zagrożenia. Po ratyfikacji przez Senat USA – 30
kwietnia 1998 r. – proces ratyfikacji przebiegał w szybszym tempie niż
oczekiwano.
Stan prac przygotowawczych w zakresie obronności ze względu na
znaczenie i rangę zagadnień wiążących się z członkostwem w NATO proces i
kształt integracji są problemem całego państwa, dotyczącym nie tylko sfery
obronności, ale także kwestii ekonomicznych, społecznych, prawnych i
politycznych, wymagających współpracy organów władzy ustawodawczej i
wykonawczej różnych szczebli.
W sprawach wojskowych generalna koncepcja członkostwa Polski w NATO
zakłada pełną integrację ze strukturami politycznymi i systemem obronnym
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
21
Sojuszu, co w perspektywie doprowadzi do podporządkowania całości naszych sił
operacyjnych jego zintegrowanej strukturze militarnej. Od momentu uzyskania
członkostwa Polska zamierza w pełni uczestniczyć w politycznych i militarnych
strukturach NATO. Jednocześnie deklaruje gotowość do czasowego lub stałego,
zależnie od względów strategicznych lub operacyjnych, rozmieszczenia sił państw
Sojuszu na terytorium Polski oraz dyslokacji własnych sił na obszarze innych
państw członkowskich.
Prace nad integracją, zapoczątkowane kilka lat temu, mają charakter
wielopłaszczyznowy. Wynikają z konieczności dostosowania wszelkich dziedzin
związanych z obronnością kraju do zasad, standardów i procedur obowiązujących
w NATO. Zmierzają do zapewnienia pełnej kompatybilności zasadniczych
elementów naszego systemu obronnego z odpowiednimi systemami NATO.
Osiągnięcie tego celu nie nastąpi natychmiast, gdyż jest to proces, który potrwa
wiele lat.
1.3. Polska w NATO – podstawowe akty prawne
Członkostwo w NATO nie zakończy procesu integrowania się systemu
obronnego RP z systemem sojuszniczym. Do dnia akcesji nasz kraj wypełnił
wymagania jedynie w podstawowym zakresie, natomiast wiele spośród zadań
uzgodnionych w ramach planowania obronnego będzie realizowanych w
następnych latach. Ta sytuacja nie jest niczym szczególnym. Żadna armia nie jest
w stanie natychmiast stać się nowoczesną. Niemcom zajęło 15 lat wprowadzanie w
życie standardów natowskich, Hiszpania potrzebowała 17 lat, by w pełni
zintegrować z NATO swoje struktury militarne.
Ponadto Sojusz przechodzi proces wewnętrznej transformacji, która
przyniesie nowe wyzwania także dla polskiej obronności i kierunków dalszego
rozwoju Sił Zbrojnych. Decydującym momentem było zakończenie zimnej wojny i
opracowanie w 1991 r. koncepcji strategicznej na lata 90. Koncepcja ta zakończyła
erę koncentrowania się na obronie przed pojedynczym głównym zagrożeniem,
otworzyła natomiast etap szerokiego podejścia do kwestii bezpieczeństwa na
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
22
podstawie dialogu i współpracy z podmiotami zewnętrznymi i zachowania
zdolności do wspólnej obrony.
W sferze wojskowej najważniejsze zmiany to ograniczenie do niezbędnego
minimum potencjału sił nuklearnych oraz znaczne redukcje sił zbrojnych
poszczególnych państw członkowskich. NATO podjęło pierwsze w swojej historii
operacje bojowe, i to poza terytorium Sojuszu (naloty na tereny byłej Jugosławii),
co także było przełomem w funkcjonowaniu Paktu, ponieważ wymagało wyjścia
poza art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego, mówiący o wspólnej obronie w razie
napaści na któregokolwiek z członków. W późniejszej fazie konfliktu w b.
Jugosławii Sojusz podjął trwającą do dziś operację wymuszania pokoju w BośniHercegowinie (IFOR, następnie SFOR) z udziałem Polski. Obecnie trwają prace, z
polskim głosem doradczym, nad projektem nowej koncepcji strategicznej, której
przyjęcie i zatwierdzenie jest planowane podczas szczytu NATO w Waszyngtonie.
Wypracowane już oraz powstające obecnie koncepcje i kierunki rozwoju
NATO wskazują na potrzebę sprostania wielu nowym, bardziej zróżnicowanym
wyzwaniom. Dlatego powstała tzw. wspólna wizja operacyjna, której zdolności
operacyjne sił zbrojnych Sojuszu zostały zdefiniowane jako mobilność, zdolność
przerzutu i rozwinięcia na dalekie odległości, zdolność przetrwania oraz zdolność
do ciągłego zaopatrywania i obsługi wojsk w warunkach ograniczonego wsparcia
ze strony państwa-gospodarza. Czynnikami wzmacniającymi te zdolności mają
być: przewaga informacyjna, interoperacyjność oraz przewaga technologiczna.
Nowe koncepcje i nowe wyzwania będą wymagały ponownego przeglądu planów
rozwojowych naszego wojska. Jakkolwiek odpowiedź na nowe sytuacje będzie
prawdopodobnie zróżnicowana (wśród członków NATO), dotycząc inaczej państw
leżących wewnątrz jego terytorium, w stabilnym otoczeniu, a inaczej krajów
leżących na krańcach Sojuszu, trzeba wyraźnie powiedzieć, iż zdolności obronne
nie są najsilniejszą stroną polskiego wojska. Również dotychczasowy potencjał
zmian wynikający ze środków przeznaczonych na restrukturyzację Sił Zbrojnych
nie jest wystarczający. Chociaż wskaźnik wydatków na obronność w Polsce,
wynoszący ok. 2,1 proc. PKB, jest bliski przeciętnej w NATO, budżet MON jest w
dużo większym stopniu (w porównaniu z innymi sojusznikami) obciążony
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
23
wydatkami osobowymi (pensje i emerytury stanowią łącznie 30 proc. budżetu
MON na 1999 r.). Natomiast wydatki na zakup nowych systemów uzbrojenia
stanowią zaledwie 30 proc. budżetu MON w 1999 r. i w kolejnych latach wzrosną
niewiele, chociaż ich poziom powoduje ograniczenia w finansowaniu szkolenia,
remontów i odtwarzaniu zapasów.
W procesie wchodzenia Polski do NATO wyodrębniały się trzy ścieżki:
stosunkowo najłatwiej poradziliśmy sobie ze ścieżką polityczną i legislacyjną,
natomiast trzecia ścieżka – pogłębiania interoperacyjności i kompatybilności
polskich sił zbrojnych ze standardami i procedurami Sojuszu – będzie procesem
długotrwałym.
Jak stwierdził jeden z podsekretarzy stanu w MON, aby integracja z NATO
mogła postępować, możliwości znalezienia dodatkowych funduszy w obecnej
sytuacji ekonomicznej kraju należy poszukiwać w samym resorcie – w lepszym
zarządzaniu, oszczędnościach w dziedzinach pochłaniających środki
niewspółmierne do osiąganych korzyści, a gdy okaże się to konieczne – w dalszym
ograniczaniu stanu pokojowego sił zbrojnych.
Decyzje, które w nadchodzących latach władze podejmą w tej kwestii, będą
wypadkową oszczędności w resorcie, stanu koniunktury ekonomicznej kraju i
wynikających z tego możliwości finansowych państwa. Sprawność systemu
obronnego nie może być, ze swojej istoty, przedmiotem zainteresowania jedynie
resortu obrony. Polska wchodzi bowiem do Sojuszu jako cały organizm, w wielu
sferach jego działalności następują zmiany ułatwiające integrację i współdziałanie
z NATO. Dlatego wysiłek finansowy, organizacyjny i ludzki związany z realizacją
tej polityki ma i będzie miał charakter ogólnokrajowy.
Działania resortu obrony - Restrukturyzacja sił zbrojnych.
Zapoczątkowana na początku lat 90., od roku 1994 jest realizowana z
uwzględnieniem priorytetu dostosowania do standardów NATO. Głównym
zadaniem jest uzyskanie pełnej zdolności do współdziałania – interoperacyjności –
z wojskami państw członkowskich Sojuszu. Najskuteczniejszą formą poszerzania
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
24
zakresu interoperacyjności stał się udział w programie Partnerstwo dla Pokoju. W
ramach PdP strona polska uczestniczy w tzw. cyklach planowania współpracy
państw NATO z państwami aspirującymi. W cyklu pierwszym, obejmującym lata
1995-1996, uzgodniliśmy z Sojuszem 17 celów interoperacyjności, a w cyklu
drugim, dla lat 1997-1999, uzgodniono już 41 celów, wdrażanych w pierwszej
kolejności w jednostkach wydzielonych do współpracy w ramach PdP. Cele
interoperacyjności obejmują przede wszystkim takie dziedziny, jak: planowanie
obronne, dowodzenie i łączność, w tym kierowanie ruchem lotniczym, regulaminy
i taktyka działania jednostek wojskowych, w tym w ramach prowadzenia operacji
pokojowych i humanitarno-ratowniczych, standaryzacja, logistyka i infrastruktura.
W rezultacie udziału w programie PdP oraz stale poszerzających się roboczych
kontaktów z NATO wprowadzono wiele zmian w dostosowaniu się do standardów
NATO:
1. W strukturze sił zbrojnych oraz w systemach kierowania, dowodzenia i
łączności:
- opracowano nowe struktury dowództw i sztabów na wzór obowiązujących
w państwach NATO, a następnie rozpoczęto ich wdrażanie w Sztabie Generalnym,
w różnych rodzajach wojsk, zwłaszcza związków taktycznych i oddziałów
przewidzianych w pierwszej kolejności do włączenia w struktury NATO;
- wyodrębniono wojska lądowe jako trzeci rodzaj sił zbrojnych (obok
lotnictwa i marynarki wojennej); będą się one składać z dwóch zasadniczych
części: sił operacyjnych oraz obrony terytorialnej, powiązanych ze strukturami
administracyjnymi państwa; w składzie wojsk lądowych znajdą się dwa korpusy
zmechanizowane oraz korpus powietrzno-zmechanizowany; te pierwsze będą
miały strukturę dywizyjną, a strukturę dywizji zmieniono z pułkowej na
brygadową;
- trwają prace nad organizacją dwóch korpusów obrony powietrznej kraju,
które mają dysponować zarówno środkami obrony powietrznej, jak i lotnictwem
uderzeniowym; działania korpusów pokrywać się będą z dwoma obszarami obrony
powietrznej – północnym i południowym; ponadto znajdują się na ukończeniu
(wrzesień 1998) prace nad organizacją 3 brygad lotnictwa taktycznego,
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
25
zakończono pierwszy etap prac nad stworzeniem zintegrowanego cywilnowojskowego systemu zarządzania przestrzenią powietrzną; w lutym 1999 r.
nastąpiło uruchomienie systemu ASOC – zarządzania przestrzenią powietrzną
zintegrowanego z systemem natowskim (wyprzedzamy w tym zakresie Czechy);
w Marynarce Wojennej przystosowuje się procedury dowodzenia i łączności, np.
planowania operacji morskich, manewrowania okrętowych grup taktycznych i
użycia uzbrojenia;
- grupy specjalistów łączności zapoznały się z procesem szczegółowego
planowania stosowanym w NATO; został też określony niezbędny poziom
interoperacyjności w poszczególnych elementach systemu dowodzenia i łączności;
uzyskano dostęp do wybranych procedur łączności radiowej i telefonicznej NATO.
2. W zakresie ćwiczeń i operacji – oficerowie uczestniczący w ćwiczeniach
zapoznali się z natowskim podejściem do problemu współdziałania czynników
politycznych i wojskowych w procesie rozwiązywania hipotetycznych sytuacji
kryzysowych, a także z powoływaniem, funkcjonowaniem i procedurami
operacyjnymi międzynarodowych dowództw i sztabów; udoskonalono działanie
dowództw i sztabów jednostek wydzielonych do współdziałania z NATO; na
podstawie dotychczasowych doświadczeń strona NATO rozszerzyła ofertę
ćwiczeń w ramach PdP od szczebla pluton-kompania do szczebla batalion-brygada
i dywizja-korpus oraz zwiększyła liczbę stanowisk dla naszych przedstawicieli w
ćwiczących sztabach.
Najbardziej spektakularnym przykładem postępu WP w dostosowywaniu się
do wymagań i standardów NATO jest udział polskich batalionów w siłach
międzynarodowych IFOR/SFOR stabilizujących sytuację w Bośni-Hercegowinie:
od 21 grudnia 1996 r. służbę pełnił 16 Batalion Powietrzno-Desantowy, a od 1
stycznia 1998 r. – 18 Batalion Powietrzno-Desantowy. Oba bataliony osiągnęły
wysoki stopień interoperacyjności z siłami zbrojnymi NATO. W uznaniu
polskiego wkładu i umiejętności wojskowych wykazanych podczas operacji
pokojowych w Bośni polski generał Mieczysław Bieniek objął dowództwo PolskoNordyckiej Brygady operującej w ramach amerykańskiej dywizji w siłach SFOR w
Bośni.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
26
Standardy natowskie są już także stosowane w pododdziałach wojskowych
działających w kraju. Zgodnie z wszelkimi natowskimi procedurami odbyło się
najważniejsze przedsięwzięcie szkoleniowe w WP w 1998 r., a mianowicie Kurs
Szkoleniowo-Metodyczny Kierowniczej Kadry Wojsk Lądowych, połączony z
ćwiczeniami dowódczo-sztabowymi “OPAL’98”. Sztaby pracowały w natowskich
strukturach, oddziały działały zgodnie z doktrynami taktycznymi NATO.
3. Prowadzone są prace związane z modernizacją logistyki (zaopatrzenia
wojsk) i infrastruktury. Pod koniec lipca 1998 r. zakończyła prace komisja
przygotowująca nową strukturę. Ponadto wdrażany jest natowski “Model
zarządzania zasobami obronnymi”. Polska dysponuje najbardziej rozwiniętą
infrastrukturą wojskową wśród państw Europy Środkowej. Znaczna jej część może
być oddana do dyspozycji Sojuszu. Już obecnie jest wykorzystywana przez
jednostki wojskowe armii państw NATO i podczas ćwiczeń w ramach PdP.
4. Przy instytucjach i dowództwach NATO powstały polskie placówki:
a) Przedstawicielstwo przy NATO i Unii Zachodnioeuropejskiej;
b) Polskie Przedstawicielstwo Wojskowe przy Komitecie Wojskowym
NATO w Brukseli, liczące 9 oficerów i 3 podoficerów;
c) Polska Misja Łącznikowa przy Kwaterze Głównej Połączonych Sił
Zbrojnych NATO w Europie – SHAPE w Mons k. Brukseli, składająca się z
5 oficerów i jednego chorążego, która po wejściu do NATO została
przekształcona w urząd Narodowego Przedstawiciela Wojskowego (NMR)
przy SHAPE w składzie 15 oficerów i 2 chorążych;
d) przy komórkach organizacyjnych zajmujących się programem PdP w
poszczególnych dowództwach terytorialnych NATO zatrudnionych jest 4
polskich oficerów;
e) przy poszczególnych dowództwach sił zbrojnych NATO w Europie [(np.
Europa Środkowa (AFCENT), Europa Południowa (AFSOUTH)] zostały
utworzone pod koniec 1998 r. Polskie Misje Łącznikowe liczące 2-3
oficerów.
Polska jest postrzegana w gremiach kierowniczych NATO jako kraj, który
powinien w miarę prędko i w daleko idącym zakresie wejść w struktury militarne
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
27
Sojuszu. Uczestniczyliśmy – w charakterze obserwatora, bez możliwości udziału w
podejmowaniu decyzji – w prawie wszystkich gremiach natowskich. W związku z
tym moment naszego formalnego wejścia do Paktu nie ma wpływu na proces
integracji Wojska Polskiego. Integrację potraktowaliśmy jako proces ciągłej,
żmudnej aktywności, w wyniku którego osiągamy postęp w kolejnych
dziedzinach.
Szkolnictwo wojskowe w procesie przekształceń
Konieczność dostosowania szkolnictwa do nowych potrzeb przesądziła o
zapoczątkowaniu w pierwszej połowie lat 90. kompleksowego programu
przekształceń. Jego ideą jest udoskonalenie struktur i zasad działania oraz
wykształcenie dowódców o cechach przywódców, organizatorów, menedżerów i
specjalistów wojskowych, z wyraźnie uformowanymi cechami osobowymi,
dysponujących niezbędną wiedzą o systemach i procesach dowodzenia zgodnych z
procedurami NATO, znających bojowe i moralno-psychologiczne aspekty
dowodzenia, przy tym sprawnych fizycznie, znających języki obce. Przewiduje się,
że te zasady i cele zaczną być w pełni realizowane począwszy od roku
akademickiego 1999/2000.
Zmieniono strukturę szkolnictwa wojskowego. W jej ramach istnieją obecnie 4
akademie wojskowe (trwają prace nad organizacją Akademii Wojsk Lądowych),
zmniejszono z 11 do 4 liczbę wyższych szkół oficerskich oraz ośrodków szkolenia,
a z 15 do 7 liczbę samodzielnych centrów szkolenia; zmniejszono również liczbę
kandydatów przyjmowanych do uczelni i szkół wojskowych.
Zreformowano programy kształcenia kandydatów na żołnierzy zawodowych
na wszystkich poziomach edukacyjnych oraz programy kształcenia i doskonalenia
żołnierzy zawodowych. W tym celu dokonano m.in. wyboru standardowych i
uzupełniających publikacji, podręczników i dokumentów NATO, zawierających
doktrynę wojskową NATO oraz obejmujących całość i poszczególne rodzaje sił
zbrojnych, a także rodzaje wojsk i służb. Materiały te, po przetłumaczeniu i
przekazaniu wszystkim placówkom szkolnictwa wojskowego, będą stanowić
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
28
podstawę do wprowadzenia zmian w procesie nauczania poszczególnych
przedmiotów.
Przygotowano także kadrę dydaktyczną szkół wojskowych do realizacji
zadań edukacyjnych wynikających ze zreformowanych programów kształcenia.
Poszczególne akademie i szkoły przygotowują materiały dydaktyczne potrzebne
do realizacji np. takiego zagadnienia jak interoperacyjność (zwłaszcza w zakresie
problematyki taktycznej).
Do programów kształcenia wprowadzono m.in. następujące przedmioty:
współczesne bezpieczeństwo międzynarodowe, międzynarodowe prawo
konfliktów zbrojnych, filozofia bezpieczeństwa, ekologia, standaryzacja i
normalizacja w wojsku, medycyna lotnicza, interoperacyjność obejmująca, np.
topografię według NATO-wskich map i systemów komputerowego zobrazowania
terenu, procedury dowodzenia i zabezpieczenia działań oraz przedstawianie
sytuacji taktycznych znakami oraz skrótami wojskowymi NATO. Jednocześnie
poszerzono zakres przedmiotów działów taktycznego i operacyjnego o zagadnienia
dotyczące: doktryn wojennych wielonarodowych organizacji wojskowych i
państw, w tym sąsiadujących z Polską, struktur organizacyjnych ich sił zbrojnych,
a także posiadanego uzbrojenia i wyposażenia, ogólnych zasad prowadzenia
działań taktycznych i operacyjnych, stosowanych w tych armiach procedur
dowodzenia i zabezpieczenia logistycznego.
Oprócz przedsięwzięć ukierunkowanych na doskonalenie programów
kształcenia zostały podjęte działania zmierzające do bezpośredniego
przygotowania żołnierzy zawodowych do funkcjonowania w strukturach
Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego. Wyrazem tego jest wprowadzenie od
maja ubiegłego roku w AON jako stałego przedsięwzięcia “kursu taktycznooperacyjnego integracji z NATO”, którego głównym celem jest zapoznanie
uczestników z procedurami NATO, odpowiednio do obowiązujących tam
stanowisk służbowych. Dużą część zajęć prowadzą oficerowie z Narodowego
Uniwersytetu Obrony USA i Akademii Dowodzenia Bundeswehry.
Należy podkreślić, iż każda ze szkół podejmuje wiele własnych inicjatyw w
zakresie unowocześniania programów kształcenia i przygotowania kadry (zarówno
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
29
dydaktycznej, jak i dowódczej) do funkcjonowania w nowych warunkach. Służą
temu coraz szersze kontakty ze szkołami i jednostkami wojskowymi państwczłonków NATO oraz państw naszego regionu. Współpraca ta owocuje, między
innymi, wspólnymi ćwiczeniami prowadzonymi według natowskich procedur, jak
również organizowaniem i udziałem w międzynarodowych sympozjach i
konferencjach z udziałem oficerów państw NATO, poświęconych problematyce
integracyjnej. Akademia Obrony Narodowej wprowadziła do swojego programu
kształcenia natowskie procedury dowodzenia i prowadzenia ćwiczeń. Nic
dziwnego więc, że na przykład w minionym roku akademickim co trzeci oficer
obecny podczas ćwiczeń przeprowadzanych w Akademii Obrony Narodowej był
przedstawicielem armii NATO. W ramach roboczych kontaktów z
przedstawicielami uczelni państw NATO dokonuje się również szerokiej wymiany
doświadczeń w zakresie metodologii tworzenia i konstrukcji programów
kształcenia oraz form i metod prowadzenia zajęć, w tym z wykorzystaniem
techniki komputerowej. Wojskowa Akademia Techniczna opracowała i wdrożyła
nowy model studiów, w pełni uwzględniający programowe wymogi Ministerstwa
Edukacji Narodowej oraz wymogi Unii Europejskiej w zakresie studiów
inżynierskich (FEANI). Dzięki temu WAT będzie mogła w coraz szerszym
zakresie kształcić także osoby cywilne.
Należy podkreślić, iż wiele szkół wprowadziło do treści egzaminów
dyplomowych problematykę taktyczną według standardów NATO. Problematyka
ta, w wersji zgodnej ze standardami NATO, została włączona do egzaminów
dyplomowych.
Zasadniczych przeobrażeń dokonano w systemie nauczania i doskonalenia
znajomości języków obcych słuchaczy szkół wojskowych i żołnierzy
zawodowych. Już od 1992 r. ponad dwukrotnie zwiększono wymiar programowej
nauki języków obcych w akademiach wojskowych i wyższych szkołach
oficerskich (do 480 godz.), wprowadzając także obowiązkową naukę języka w
szkołach chorążych (180 godz.), a zasadniczy wysiłek skoncentrowano na
nauczaniu języków zachodnich, głównie angielskiego. Wdrożono nowe, otwarte
programy kształcenia, pozwalające na ich dostosowywanie do poziomu
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
30
zaawansowania językowego słuchaczy oraz bieżących potrzeb sił zbrojnych, z
uwzględnieniem specjalistycznej terminologii rodzajów wojsk i służb.
Zintensyfikowane zostało kursowe kształcenie i doskonalenie językowe żołnierzy
zawodowych, w szczególności kadry kierowniczej sił zbrojnych oraz kluczowego
personelu uczestniczącego w przedsięwzięciach PdP.
Dzięki współpracy z ekspertami brytyjskimi wdrożono zunifikowany system
egzaminowania z języków obcych według obowiązujących w NATO kryteriów
określonych w normie STANAG 6001. Sprawia to, iż kwalifikacje językowe kadry
Wojska Polskiego oceniane są według jednolitych, uznawanych również w
państwach NATO, standardów przez powołaną do tego Centralną Komisję
Egzaminacyjną Języków Obcych.
W ostatnich latach odnotowuje się zauważalny wzrost kompetencji
językowych absolwentów uczelni wojskowych. Znajomość języka obcego jest
rygorem dydaktycznym kończącym się egzaminem, a co najmniej podstawowa
jego znajomość, potwierdzona egzaminem według kryteriów przyjętych w NATO,
stanie się w 2000 r. niezbędnym warunkiem promocji na pierwszy stopień
oficerski.
Doprowadzono do zintensyfikowania kształcenia i doskonalenia językowego
kadry, głównie w zakresie znajomości języka angielskiego, koncentrując się na
personelu zajmującym kluczowe stanowiska w jednostkach współpracujących z
NATO, a także na kadrze dydaktycznej szkół wojskowych przewidywanej do
prowadzenia zajęć z wykorzystaniem dokumentów NATO-wskich.
Dotychczasowe zmiany zaowocowały tym, że ubiegłoroczni absolwenci uczelni
wojskowych zostali wyposażeni w niezbędną wiedzę i umiejętności,
umożliwiające nawiązanie i utrzymanie współdziałania z siłami sojuszniczymi na
szczeblu pododdziału oraz ich funkcjonowanie w wojskowych strukturach
międzynarodowych, w tym NATO.
Obecny system dydaktyczny w szkołach wojskowych nie uwzględnia
jeszcze wielu przyszłych uwarunkowań i wymogów służby żołnierzy
zawodowych. W tym kontekście wyraźnie rysuje się konieczność zmiany tego
systemu poprzez jego dostosowanie do nowego modelu służby żołnierzy
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
31
zawodowych, zakładającego na przykład kadencyjność stanowisk, dużą mobilność
zawodową wynikającą z potrzeby pełnienia służby w różnych pionach
organizacyjnych sił zbrojnych, a także możliwość zakończenia służby wojskowej
przed osiągnięciem ustawowego wieku. System kształcenia oficerów powinien być
spójny z systemem pozyskiwania i przygotowania kandydatów na chorążych i
podoficerów zawodowych.
Wśród trudności pojawiających się w procesie przekształceń najistotniejsze
to:
a) nadal niedostateczne przygotowanie językowe żołnierzy zawodowych,
zwłaszcza kadry dydaktycznej szkół wojskowych oraz personelu zajmującego i
przewidzianego do zajmowania kluczowych stanowisk w jednostkach
współpracujących z NATO, co jest, między innymi, rezultatem znacznej fluktuacji
kadr,
b) skromność środków finansowych przeznaczanych na potrzeby szkół
wojskowych, co w znacznym stopniu ogranicza bądź uniemożliwia modernizację
infrastruktury dydaktycznej, w której brak jest nowoczesnych środków
wspomagających kształcenie i szkolenie, na przykład poligonów elektronicznych
czy nowoczesnych symulatorów i trenażerów. Wymusza to praktykowanie
dotychczasowych form i metod kształcenia.
Wojsko Polskie w procesie planowania obronnego NATO.
Jakkolwiek państwa członkowskie NATO zachowują suwerenność, to
jednak są zobligowane do realizacji obrony zbiorowej wynikającej z Traktatu
Północnoatlantyckiego z 1949 r., będącego “konstytucją” NATO. W tym celu w
ramach NATO powołano system integrowania planów narodowej obrony
poszczególnych państw w ramach tzw. planowania kolektywnej obrony Sojuszu w
celu realizacji uzgodnionych celów wojskowych. System ten składa się z
następujących członów:
a) wytycznych ministerialnych (Ministerial Guidance) Komitetu Oceny
Obronności NATO, stanowiących podstawę tworzenia celów sił zbrojnych,
b) określaniu celów sił zbrojnych (Force Goals),
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
32
c) ocenach obronności (Defence Reviews),
d) konsultacjach poza cyklem planowania (out-of-cycle consultations).
Jak dotychczas Polski dotyczyły trzy człony: ocena obronności, określenie
celów sił zbrojnych oraz wytyczne ministerialne.
Proces zintegrowanego planowania obronnego w NATO dotyczy
następujących podstawowych dyscyplin funkcjonowania sfery militarnej:
najważniejszej – sił zbrojnych oraz: uzbrojenia, logistyki, infrastruktury, systemów
dowodzenia, kierowania i łączności, obrony cywilnej. Polska, podobnie jak inne
kraje uczestniczące (państwa partnerskie) w programie PdP, zetknęła się z
systemem planowania obronnego NATO w trakcie uczestniczenia w PdP.
Zasadnicze elementy planowania w ramach PPiO odpowiadają z grubsza
elementom istniejącym w systemie planowania obronnego NATO, a w
szczególności:podstawowy dokument PPiO odpowiada Kwestionariuszowi
Planowania Obronnego NATO, cele interoperacyjności sformułowane w ramach
PPiO odpowiadają Celom Sił Zbrojnych NATO.
Pierwszy dwuletni cykl PPiO rozpoczął się w grudniu 1994 r. Polska
włączyła się aktywnie w ten proces, składając w styczniu 1995 r. dokument, który
zawierał: ogólny zapis na temat polskiej polityki obronnej oraz planów obronnych
i finansowych na lata 1995-1996 oraz listę pierwszych polskich jednostek do
bezpośredniej współpracy z siłami NATO.
Strona NATO zaleciła realizację 17 celów interoperacyjności, na podstawie
których wydzielone polskie jednostki powinny dążyć do osiągnięcia zdolności
współdziałania z Sojuszem.
Drugi cykl PPiO rozpoczął się w październiku 1996 r. Państwa partnerskie
otrzymały dokument zawierający szczegółowe instrukcje wykonania “Przeglądu
ogólnej interoperacyjności na 1997 r.” Dokument ten pod wieloma względami
podobny był do stosowanego w NATO Kwestionariusza Planowania Obronnego
(DPQ). W szczególności poproszono państwa partnerskie o przedstawienie
informacji o postępach dokonanych w zakresie osiągnięcia celów
interoperacyjności, proponowanych partnerom w poprzednim cyklu, przez
jednostki zadeklarowane do współpracy z NATO. Ponadto kraje partnerskie, w
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
33
tym Polska, zadeklarowały kolejne formacje i jednostki wojskowe do współpracy z
siłami Sojuszu.
Ocenę przebiegu drugiego cyklu PPiO w Polsce uzgodniono w maju 1997 r.
Dołączony do dokumentu zawierającego tę ocenę zestaw 41 celów
interoperacyjności, przyjęty przez Polskę do realizacji, został skonstruowany i
przedstawiony w formie podobnej do natowskich celów sił zbrojnych. W efekcie
drugi cykl PPiO znacznie bardziej zbliżał się do planowania obronnego NATO.
Dla polskich planistów był niejako “przedszkolem” poprzedzającym przyszłe
członkostwo w NATO, dał im podstawową wiedzę i umiejętności w zakresie
procedur planowania obronnego Sojuszu.
Na podstawie uzgodnień z NATO z lipca 1998 r. Polska, podobnie jak inne
kraje (Czechy, Węgry) zaproszone do członkostwa w Pakcie, została formalnie
włączona do cyklu planowania obronnego Sojuszu, obejmującego lata 1997-2002.
Pierwszym etapem tego procesu było dostarczenie NATO informacji o systemie
obronnym Polski i jej sił zbrojnych w formie odpowiedzi polskiego MON na
Kwestionariusz Planowania Obronnego, złożonej w Kwaterze Głównej NATO 29
września 1998 r. Dokument ten jest wszechstronnym opisem obecnego stanu WP
oraz planów rozwoju w ciągu następnych pięciu lat. Odpowiada on także na
pytania, w jakim tempie będzie postępował proces osiągania przez polskie siły
zbrojne zdolności współdziałania (interoperacyjności) z siłami zbrojnymi państwczłonków NATO. Przewiduje się, że ok. 1/3 stanu WP osiągnie w pełni taką
zdolność do roku 2002.
Następnie Sojusznicze Dowództwo NATO na Europę (Allied Command
Europe) sformułowało propozycje przyszłych celów polskich sił zbrojnych i
systemu obronnego w ramach Sojuszu. Podstawę ich sformułowania stanowiły:
- “Ocena potencjału i planów rozwojowych polskich sił zbrojnych”,
opracowana przez Kwaterę Główną NATO na podstawie polskiej odpowiedzi na
DPQ i uzgodniona z Polską oraz ze wszystkimi członkami Sojuszu;
- analizy potencjału obronnego Polski dokonane przez ekspertów ds.
wymagań wojskowych Dowództwa Sojuszniczego w Europie (Allied Command
Europe, ACE);
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
34
- porównanie strategicznych planów Sojuszu z polskimi planami rozwoju sił
zbrojnych.
Powstałe na podstawie dokumentów “Propozycje celów Sił Zbrojnych RP”
(Draft Allied Command Europe Target Force Proposals – Poland) stanowią
natowską propozycję wkładu i miejsca WP w planowaniu obronnym NATO oraz
wymagania, jakie muszą spełniać poszczególne formacje i jednostki WP, aby
mogły skutecznie współdziałać z siłami NATO w ramach kolektywnej obrony i
innych misji Sojuszu. Dokument proponował 65 celów dla WP w takich
dziedzinach, jak: doktryny (jest to natowskie określenie dla regulaminów i innych
dokumentów określających taktykę i zasady użycia wojsk na polu walki),
szkolenie, planowanie obronne, dowodzenie i łączność, obrona powietrzna i
zarządzanie przestrzenią powietrzną, modernizacja sprzętu i plany
restrukturyzacyjne, infrastruktura i logistyka.
Po przeprowadzeniu przez stronę polską kalkulacji kosztów osiągnięcia
każdego z proponowanych celów jej wyniki były przedyskutowane z
odpowiednimi organami NATO, w wyniku czego Polska ostatecznie
zaakceptowała: 50 celów do realizacji w uzgodnionym terminie, 14 – w
przedłużonym terminie, a 1 cel będzie poddany analizom ze względu na ogromne
koszty wiążące się z jego realizacją (zakup myśliwca wielozadaniowego). Pod
koniec maja 1998 r. Komitet Planowania Obronnego NATO zatwierdził polskie
stanowisko i od tego momentu “Cele Sił Zbrojnych” stały się obowiązującym
dokumentem. Spośród 65 celów 26 obowiązuje wszystkie rodzaje wojsk, a
pozostałe, to: 16 – dla wojsk lądowych, 11 – dla marynarki wojennej, 12 – dla
lotnictwa. Spośród trzech państw wchodzących do NATO Polska zaakceptowała
do realizacji najwięcej celów.
Z chwilą uzgodnienia “Celów Sił Zbrojnych” Polska przyjęła na siebie
zobowiązanie udziału w sojuszniczej obronie i innych operacjach NATO oraz Unii
Zachodnioeuropejskiej, co oznacza konieczność przystosowania sił zbrojnych i
innych elementów systemu obronnego do współdziałania z tymi organizacjami.
Działania z tym związane zostały podzielone na:
“Pierwszy dzień członkostwa” – dotyczą kilku priorytetowych dziedzin, w których
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
35
konieczny jest najszybszy postęp, aby Polska i jej siły zbrojne mogły zacząć w
miarę sprawnie funkcjonować jako pełnoprawny członek NATO. Są to:
a) osiągnięcie przez Siły Reagowania wstępnej zdolności do współdziałania z
siłami sojuszniczymi;
b) zrealizowanie podstawowego etapu włączania polskiej obrony powietrznej
do zintegrowanego obszaru obrony powietrznej NATO;
c) zbudowanie bezpiecznego systemu technicznej łączności i informatyki
między Polską a NATO oraz zapewnienie koniecznej liczby bezpiecznych łączy
wewnątrz kraju;
d) spełnienie przez kluczowy personel MON i sił zbrojnych wymogu biegłej
znajomości języka angielskiego;
e) przygotowanie odpowiedniej liczby zespołów łącznikowych w celu
zapewnienia szybkiej skutecznej wymiany informacji między dowództwami,
sztabami NATO i Sił Zbrojnych RP na różnym szczeblu dowodzenia i kierowania;
f) przygotowanie podstawowych informacji na potrzeby dowódców Sojuszu
dotyczących możliwości zapewnienia przez Polskę wsparcia państwa-gospodarza
na rzecz sił wzmocnienia Sojuszu.
Ponieważ uzgodniono wcześniejsze uzyskanie przez Polskę członkostwa,
dowództwo NATO w Europie określiło, które z nich muszą być bezwzględnie
wypełnione. Tak powstała kategoria tzw. minimalnych wymagań wojskowych.
Wchodzą do niej kwestie należące pierwotnie do kategorii “na pierwszy dzień
członkostwa” oraz niektóre szersze zadania wykraczające poza kompetencje MON.
Najważniejsze z nich to: zapewnienie bezpiecznego obiegu dokumentów i innych
materiałów Sojuszu w całym państwie, wkład naszych sił zbrojnych do Sojuszu w
uzgodnionym zakresie, zdolność prowadzenia nadzoru powietrznego przez polskie
lotnictwo (na początku marca br. weszło do służby 8 myśliwców MiG-29
dostosowanych do współpracy z lotnictwem NATO), uruchomienie bezpiecznej
łączności między określonymi abonentami oraz osiągnięcie zdolności do przyjęcia
na polskim terytorium sił wzmocnienia Sojuszu w wypadku kryzysu.
Realizacja tych zadań jest poddana ścisłemu monitoringowi w MON, na
szczeblu rządu oraz w Dowództwie Sojuszniczym w Europie, które uważnie śledzi
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
36
sytuację w tej dziedzinie we wszystkich trzech państwach zaproszonych do NATO.
Krótkoterminowe, o terminie realizacji do kwietnia 1999 r. (17 celów, w tym
oddanie do dyspozycji NATO eskadry myśliwskiej), do końca 1999 r., dotyczące
podstawowych elementów systemu obronnego państwa, jak i części sił zbrojnych
(w tym m.in. oddanie do dyspozycji NATO eskadry myśliwców bombardujących,
przygotowanie językowe oficerów polskich jednostek typowanych do natowskich
Sił Natychmiastowego Reagowania i Sił Szybkiego Reagowania);
Średnioterminowe – do końca 2001 r. i długoterminowe – do końca 2003 r.,
dotyczące całego systemu obronnego państwa, w tym trzonu sił zbrojnych.
Priorytetowe zadania w dwóch ostatnich grupach zostały podzielone na sześć
podstawowych obszarów:
- regulaminy dotyczące szkolenia oraz zasad użycia wojsk na polu walki, w tym
nauka jęz. angielskiego (NATO common doctrine);
- dowodzenie, kierowanie i łączność (C3);
- integracja obrony powietrznej RP z systemem obrony powietrznej NATO;
- modernizacja polskiej infrastruktury militarnej i cywilnej do stanu
umożliwiającego przyjęcie w razie potrzeby jednostek sojuszniczych;
- modernizacja logistyki od strony organizacyjnej, procedur i technicznej zgodnie
ze standardami NATO;
- modernizacja uzbrojenia i sprzętu.
Zasady oraz środki przeznaczone na realizację powyższych zadań zostały
określone w “Programie integracji z Organizacją Traktatu Północnoatlantyckiego i
modernizacji Sił Zbrojnych RP na lata 1998-2012”. Jest on gruntownie
przebudowaną, dostosowaną do możliwości finansowych oraz potrzeb integracji z
NATO wersją 15-letniego programu restrukturyzacji polskich sił zbrojnych,
opracowanym w 1997 r. jeszcze przez rząd W. Cimoszewicza. Komitet planowania
Obronnego NATO stwierdził w raporcie z 9 grudnia 1998 r., że “plany Polski
stanowią dobrą podstawę rozwoju zdolności obronnych wymaganych przez
NATO”.
Efektem współpracy z Sojuszem, zwłaszcza w dziedzinie planowania
obronnego, było uzgodnienie wielkości naszego wkładu do NATO w postaci
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
37
konkretnych formacji i jednostek wojskowych, ustalenie poziomu ich gotowości
bojowej oraz określenie wymagań wobec dowództw, sztabów i wojsk, które Polska
wnosi do Sojuszu. Zgodnie z wcześniejszymi deklaracjami rządu RP
przeznaczyliśmy do wspólnej obrony całość naszych sił operacyjnych wraz z
siłami wsparcia bojowego i logistyczno-administracyjnego. W związku z tym
dokonaliśmy podziału naszych sił zbrojnych, zgodnie z Koncepcją Strategiczną
NATO, na Siły Reagowania, Główne Siły Obronne, czemu towarzyszy
odpowiedni poziom ich gotowości bojowej – wyższy dla Sił Reagowania, nieco
niższy dla Głównych Sił Obronnych. Gotowość w rozumieniu NATO obejmuje
trzy główne elementy: zapewnienie pełnej obsady, szkolenie oraz uzbrojenie i
wyposażenie wojsk.
Działania wykraczające poza obowiązki resortu obrony – dostosowywanie
systemu prawnego. Obejmuje ono dwie zasadnicze grupy zagadnień:
Przystosowanie zasad prawno-ustrojowych i zakresu działania naczelnych władz
kraju do wymogów demokratycznego państwa prawnego, zapewniających cywilną
demokratyczną kontrolę nad obronnością i siłami zbrojnymi, zgodnie z wzorcami
obowiązującymi w państwach członkowskich NATO.
Podstawowymi dokumentami są: Konstytucja RP z czerwca 1997 r., Ustawa o
urzędzie ministra obrony narodowej z grudnia 1995 r. wraz z aktami
wykonawczymi, a głównie z Regulaminem MON z grudnia 1996 r. i Statutem
MON z lipca 1996 r., znowelizowanym pod koniec 1998 r. W MON trwają
przygotowania do przedstawienia rządowi projektu ustawy o kompetencjach
prezydenta RP związanych ze sprawowaniem zwierzchnictwa nad siłami
zbrojnymi, precyzującej zapisy Konstytucji RP. Uchwalenie takiej ustawy
oznaczać będzie, że wieloletni proces tworzenia, zgodnie z natowskimi
standardami, prawa precyzyjnie określającego kształt demokratycznego
zwierzchnictwa nad siłami zbrojnymi, zostanie zakończony.
Regulacje prawne w szczegółowych dziedzinach.
Przed służbami prawnymi MON, podobnie jak innymi organami władzy,
stoi bardzo ważne zadanie, realizowane już od kilku lat, to znaczy wraz z
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
38
przystąpieniem Polski do programu PdP. Najpilniejszą kwestią była konieczność
uregulowania problemów pobytu armii państw Sojuszu na naszym terytorium (np.
w związku z ćwiczeniami). W 1995 r. Polska przystąpiła do regulującej te sprawy
umowy w sprawie stacjonowania sił zbrojnych państw obcych, o nazwie “PdP
SOFA”. Umowa ta jest oparta na analogicznym dokumencie NATO dotyczącym
kolektywnej obrony. Weszła w życie na początku 1997 r. W grudniu 1998 r. Sejm
uchwalił ustawę o zasadach użycia lub pobytu sił zbrojnych RP poza granicami
państwa. Na etapie uzgodnień międzyresortowych znajduje się przygotowany w
MSZ projekt ustawy o zasadach pobytu obcych wojsk na terytorium RP. Komitet
Spraw Obronnych Rady Ministrów przyjął dokument regulujący status i kwestie
finansowo-socjalne dotyczące polskich przedstawicieli w NATO.
Szeroki obszar zagadnień obejmuje kwestia ochrony informacji w związku z
członkostwem w Sojuszu. Pod koniec sierpnia 1998 r. została uchwalona przez
Sejm nowelizacja ustawy z 1982 r. o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej.
Nowela miała charakter doraźny, obowiązywała do czasu wejścia w życie nowej
ustawy, której projekt został skierowany do Rady Ministrów na początku
października 1998 r., a uchwalona została w marcu br. Ponadto Sejm ratyfikował
osiem umów międzynarodowych związanych z przestrzeganiem tajemnic NATO.
Są to m.in. umowa o przekazywaniu informacji technicznych dla celów obronnych
i umowa o ochronie informacji.
Urząd Ochrony Państwa i Wojskowe Służby Informacyjne otrzymały od
Biura Bezpieczeństwa NATO uprawnienia tzw. krajowej władzy bezpieczeństwa,
odpowiedzialnej za bezpieczeństwo osobowe i bezpieczeństwo przemysłowe.
W MON trwają prace nad ustawą dotyczącą powszechnego obowiązku obrony,
która ma zastąpić wielokrotnie nowelizowaną ustawę z 1967 r.
Reagowanie w sytuacjach kryzysowych
Państwa członkowskie NATO mają zintegrowany i wypróbowany system
postępowania w takich sytuacjach, co oznacza, że stając się członkiem Paktu,
Polska także powinna stać się jego członkiem. Pierwsze kontakty zostały
nawiązane w 1994 r. wraz z przystąpieniem do PdP. Ze strony polskiej
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
39
uczestniczyli w nich przedstawiciele sztabu Obrony Cywilnej Kraju. Od tego
momentu corocznie rośnie liczba kursów i ćwiczeń NATO z udziałem strony
polskiej. Ostatnim tego typu znaczącym kontaktem było ćwiczenie CMX w lutym
1998 r. z udziałem MON. Centralną instytucją zajmującą się w Polsce
reagowaniem w sytuacjach kryzysowych jest Centrum Operacyjne Szefa Obrony
Cywilnej Kraju. Reprezentuje ono nasz kraj w natowskim Euroatlantyckim
Centrum Reagowania i Koordynacji na wypadek Katastrof (Euro-Atlantic Disaster
Response Coordination Centre, EADRCC).
Centrum Operacyjne Szefa OC współpracuje z komórkami innych resortów
powołanymi do spraw tej problematyki. W MON będzie to Centrum Reagowania
Kryzysowego.
NATO dzisiaj jest organizacją zdolną podjąć najwyższe wyzwania bez
przekreślania tradycyjnych zadań, organizacją budującą swą przyszłą rolę dla
udokumentowanej zdolności do adoptowania się do zmieniających się wymagań
bezpieczeństwa.
Podstawowe założenia i priorytety polskiej polityki zagranicznej i obronnej
w tym zakresie określone są w uchwałach naczelnych władz RP. Na podstawie
tych wytycznych zawierane są umowy międzynarodowe i międzyresortowe oraz
umowy przedmiotowe o współpracy w sferze obronności, a także realizowane
kontakty osób, instytucji z resortu obrony i jednostek wojskowych.
Umowy te realizowane są na podstawie zmian w polskim porządku
prawnym w podstawowych aktach prawnych:
Ustawa z dnia 18 marca 1999r. o ratyfikacji Traktatu Północnoatlantyckiego,
sporządzonego w Waszyngtonie dnia 4 kwietnia 1949r. (Dz. U. 1999r., Nr 13, poz.
111);
Ustawa z dnia 18 marca 1999r. o ratyfikacji Umowy między Państwami-Stronami
Traktatu Północnoatlantyckiego dotyczącego statusu ich sił zbrojnych,
sporządzonej w Londynie dnia 19 czerwca 1951r. (Dz. U. 1999r., Nr 32, poz. 303);
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
40
Ustawa z dnia 18 maca 1999r. o ratyfikacji Umowy dotyczącej Statusu Organizacji
Traktatu Północnoatlantyckiego, przedstawicieli narodowych i personelu
międzynarodowego , sporządzonej w Ottawie dnia 20 września 1951r. (Dz. U.
1999r., Nr 32, poz. 304)
Ustawa z dnia 18 marca 1999r. o ratyfikacji Protokołu dotyczącego statusu
międzynarodowych dowództw wojskowych, ustanowionych na podstawie Traktatu
Północnoatlantyckiego, sporządzonego w Paryżu dnia 28 sierpnia 1952r. (Dz. U.
1999r., Nr 32, poz. 305);
Ustawa z dnia 18 marca 1999r. o ratyfikacji Umowy o wzajemnej ochroni
tajemnicy wynalazków dotyczących obronności, w przypadku których złożone
zostały wnioski o udzielenie patentów, sporządzonej w Paryżu dnia 21 września
1960r. (Dz. U. 1999r., Nr 32, poz. 306);
Ustawa z dnia 18 marca 1999r. o ratyfikacji Umowy Organizacji Traktatu
Północnoatlantyckiego o przekazywaniu informacji technicznych dla celów
obronnych, sporządzonej w Brukseli dnia 19 października 1970r. (Dz. U. 1999r.,
Nr 32, poz. 307);
Ustawa z dnia 18 marca 1999r. o ratyfikacji Umowy w sprawie Statusu
przedstawicielstw i przedstawicieli państw trzecich przy Organizacji Traktatu
Północnoatlantyckiego, sporządzonej w Brukseli dnia 14 września 1994r. (Dz. U.
1999r., Nr 32, poz. 308);
Ustawa z dnia 18 marca 1999r. o ratyfikacji Umowy między Stronami Traktatu
Północnoatlantyckiego o ochronie informacji, sporządzonej w Brukseli dnia 6
marca 1997r. (Dz. U. 1999r., Nr 32, poz. 309).
Zmiany dokonane w obecnie obowiązującym porządku prawnym:
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
41
W ustawie z dnia 21 stycznia 1967r. o powszechnym obowiązku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 1992r., Nr 4, poz. 16 z późn. zm.), skrócono
czas trwania zasadniczej służby wojskowej do 12 miesięcy;
W ustawie o służbie żołnierzy zawodowych (Dz. U. 1997r., Nr 10, poz. 55 z późn.
zm.), przebieg zawodowej służby wojskowej rozszerzono o pełnienie służby poza
granicami Państwa.
Uchwalono także nowe przepisy, bez których współdziałanie z NATO byłoby
niemożliwe:
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998r. o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa (Dz. U. 1998r., Nr 162, poz.
1117);
Ustawa z dnia 23 września 1999r. o zasadach pobytu wojsko obcych na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej oraz zasadach ich przemieszczania się przez to
terytorium (Dz. U. 1999r., Nr 93, poz. 1063);
Ustawa z dnia 22 stycznia 1999r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. 1999,
Nr 11, poz. 95);
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 lipca 1999r. w sprawie szczegółowych
zasad i trybu finansowania, przygotowania i działania jednostek wojskowych poza
granicami państwa (Dz. U 1999r., Nr 64, poz. 732);
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 września 1998r. w sprawie pełnienia
służby poza granicami państwa przez żołnierzy zawodowych (Dz. U. 1999r. Nr
127, poz. 840);
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
42
ROZDZIAŁ 2 GWARANCJE BEZPIECZEŃSTWA
2.1. Powstanie nowych gwarancji bezpieczeństwa
Wydarzenia ostatnich lat symbolizują koniec jednego z dotychczasowych
podziałów świata – na Wschód i Zachód. Konfrontacja między nimi przysłaniała
realia stosunków międzynarodowych. Bezpieczeństwo utożsamia się głównie ze
stopniem zabezpieczenia się przed prawdopodobną agresją drugiej strony. W
cieniu pozostawały problemy praw człowieka, zatrucia środowiska, proliferacji
broni nuklearnej i konwencjonalnej, spory narodowościowe, etniczne i religijne.
Narody walczą o prawa do samostanowienia, co jest w konflikcie z prawem
i porządkiem konstytucyjnym państw przeżywających te dramatyczne wydarzenia.
Na tle walk narodowościowych, etnicznych i klasowych dochodzi do wypaczenia
praw wojennych, czystek etnicznych, terroru i masowych mordów.
U boku bogatych państw – o ukształtowanej od dawna demokracji – istnieją
państwa kształtujące swoje nowe oblicza, nie zawsze zgodnie z podstawowymi
prawami człowieka. Kosztem zdecydowanej większości społeczeństwa bogacą się
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
43
„elity”, co prowadzi do groźnej w skutkach przepaści między grupami
społecznymi.
Te i inne zjawiska, ze względu na charakter stosunków międzynarodowych
nie pozostają bez wpływu na każdego z ich uczestników, w tym również Polski.
W idei demokracji międzynarodowej jest miejsce dla człowieka, który
uczestniczy w życiu społecznym danego środowiska. Jest miejsce dla prawa
narodów do własnej tożsamości, dla prawa człowieka do godnego życia, dla
równości podmiotów w stosowaniu prawa międzynarodowego.
Bezpieczeństwo w pełnym wymiarze można porównać do obrazu o
trójwymiarowej przestrzeni – pokój – rozwój – bezpieczeństwo, który stanowi
zasadniczy przedmiot zabiegów społeczności międzynarodowej.
Zgodna wydaje się zatem być opinia, że bezpieczeństwo państwa ma
wieloraki wymiar: „ współczesne relacje pomiędzy strategią i polityką znacznie
się rozbudowały. Strategia w sensie teorii i praktyki wykroczyła daleko poza sferę
myślenia i działań wojskowych.”2
Strategia bezpieczeństwa państwa, jako część strategii narodowej, wyraża
sztukę podziału i użycia wszelkich dostępnych środków z myślą o osiągnięciu
celów bezpieczeństwa. Jest ona częścią strategii narodowej służącej planowaniu i
realizacji polityki danego kraju.
Bezpieczeństwo Rzeczypospolitej po raz pierwszy od kilku stuleci nie jest
zagrożone, Polska jest dzisiaj bardziej bezpieczna niż kiedykolwiek w swojej
nowożytnej i nowoczesnej historii. Tempo przemian we współczesnym świecie, a
szczególnie na naszym kontynencie, nie pozwala na samozadowolenie.
Bezpieczeństwo Rzeczypospolitej – nieosiągalne marzenie wielu generacji
Polaków i osiągnięcie obecnego pokolenia – wymaga nieustannej troski.
Przejawem tej troski ma być wszechstronna aktywność Polski zarówno wewnątrz
kraju, jak i na arenie międzynarodowej, bowiem niepodzielność bezpieczeństwa
oznacza, iż starania o nie muszą się zaczynać daleko od granic RP.
Zdecydowanie dążymy do tego, aby w nadchodzącym XXI wieku być nie
tylko konsumentem, ale i twórcą bezpieczeństwa – twierdzi Minister Spraw
2
J. Marczak, J. Pawłowski: O obronie militarnej Polski przełomu XX-XXI wieku, Warszawa 1995 r., s. 224.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
44
Zagranicznych w zgodnym chórze z innymi Ministrami w dokumencie, który
zastąpił podpisane w listopadzie 1992 r. przez Prezydenta Wałęsę mocno
zdezaktualizowane – „założenia polskiej polityki bezpieczeństwa” oraz „Politykę
bezpieczeństwa i strategię obronną Rzeczypospolitej Polskiej”. Nie ulega bowiem
wątpliwości, że przystąpienie do Sojuszu w sposób istotny zmieniło geopolityczną
i geostrategiczną pozycję Polski. Stała się Ona częścią skutecznego sojuszniczego
systemu obronnego, gwarantującego bezpieczeństwo i stwarzającego warunki
stabilnego rozwoju. Następnym krokiem ku owym gwarancjom ma być
członkostwo w Unii Europejskiej, które jest środkiem do stworzenia warunków dla
wszechstronnego rozwoju społecznego i gospodarczego kraju, ale też silniej
zwiąże Polskę z europejskimi interesami i strukturami bezpieczeństwa.
Nie zmieni to jednak strategicznych celów polskiej polityki bezpieczeństwa.
Fundamentalnymi kwestiami są:
 zagwarantowanie niepodległości, suwerenności, integralności terytorialnej
państwa oraz nienaruszalności jego granic;
 ochrona demokratycznego porządku konstytucyjnego, w tym w
szczególności pełni praw i wolności oraz bezpieczeństwa obywateli RP.
Polska nie dąży do umocnienia własnego bezpieczeństwa kosztem
bezpieczeństwa innych. Jednocześnie nasz kraj deklaruje wnoszenie wkładu w
budowanie trwałego, sprawiedliwego ładu pokojowego, „realizując wizję wolnej i
demokratycznej Europy, gdzie bezpieczeństwo, dobrobyt i sprzyjające warunki
rozwoju kulturowego i zachowania tożsamości narodowej stanowią wspólne i
niepodzielne dobro jednoczącego się kontynentu”.
Polska uważa, że użycie siły na arenie międzynarodowej może
usprawiedliwić wyłącznie prawo do obrony, przewidziane w Karcie Narodów
Zjednoczonych, lub udział w operacji realizowanej na podstawie mandatu
społeczności międzynarodowej.
Nie ulega wątpliwości, iż wraz z zakończeniem „zimnej wojny”
zdecydowanie zmalała groźba wybuchu wojny globalnej czy konfliktu
ogólnoeuropejskiego. Członkowie polskiego rządu reprezentujący wszystkie opcje
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
45
polityczne uważają, że „w dającej się przewidzieć przyszłości niepodległy byt
Polski nie jest narażony na bezpośrednią agresję militarną”.
W ostatnich latach wyraźnie zmienia się charakter wyzwań dla
bezpieczeństwa europejskiego. Zmniejszeniu zagrożenia wojną globalną
towarzyszy wzrost liczby kryzysów lokalnych. Społeczność międzynarodowa musi
być zatem zdolna do wczesnego reagowania na nie i przeciwdziałania możliwym
konfliktom. Polska deklaruje, „że będzie reagować, w ramach NATO, a także w
ramach wysiłków wspólnoty międzynarodowej, a jeśli okaże się to niezbędne –
samodzielnie, na wyzwania i ewentualne zagrożenia, które mogłyby przekształcić
się w poważne kryzysy”. Zwłaszcza na te, które mogą oddziaływać na
bezpieczeństwo Rzeczypospolitej i jej obywateli. Z doświadczeń ostatnich lat
wynika, iż utrzymanie tradycyjnego rozumienia suwerenności państwa nie jest już
możliwe. „Tolerowanie czystek etnicznych lub ludobójstwa w imię bezwzględnego
poszanowania suwerenności stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa regionalnego i
międzynarodowego”.
Nie ulega wątpliwości, że zasobne i coraz sprawniej funkcjonujące państwa
przyczynia się do wzrostu zarówno obiektywnego stanu, jak i subiektywnego
poczucia bezpieczeństwa. Dlatego tak ważne jest po prostu zwiększenie tempa i
efektywności rozwoju kraju.
W przekonaniu polskich władz, głównym czynnikiem stabilności
polityczno-wojskowej jako gwarantu bezpieczeństwa na kontynencie europejskim
jest Sojusz Północnoatlantycki. Dla Polski stanowi on realną podstawę
zapewnienia bezpieczeństwa i obrony. Naszym priorytetem jest zachowanie przez
NATO zdolności do skutecznej organizacji obrony zbiorowej i zapewnienie
niezawodnej solidarności sojuszniczej. Utrzymanie więzi transatlantyckich w
ramach NATO oraz wspólna obrona państw członkowskich jest warunkiem
spójności Sojuszu oraz gwarantem stabilności i bezpieczeństwa jego członków.
Naród Polski ma świadomość, że wstąpienie do NATO nie zakończyło
procesu integracji z jego strukturami polityczno-militarnymi. Proces ten jest
długotrwały, wymaga wysiłków wszystkich struktur i instytucji państwa. Z tego
też powodu niezbędne przyśpieszenie tego procesu oznacza konieczność podjęcia
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
46
zwiększonego wysiłku organizacyjnego, finansowego i koncepcyjnego. Jako
priorytet rząd uznaje:
 dostosowanie struktur organizacyjnych Wojska Polskiego umożliwiające
osiągnięcie interoperacyjności z Siłami Zbrojnymi innych państw NATO;
 przygotowanie kadr do pracy w strukturach Sojuszu;
 kontynuowanie prac analitycznych i badawczych i dotyczących pełnej
integracji z NATO.
Wymagać to będzie:
 dostosowania procesu planowania obronnego do sojuszniczych standardów;
 zagwarantowanie stabilnych, w wieloletniej perspektywie, nakładów na
obronność ale również poszukiwanie nowych źródeł finansowania
przedsięwzięć integracyjnych czy umiejętnego wykorzystania Programu
Inwestycyjnego NATO w Dziedzinie Bezpieczeństwa (NSIP) do rozbudowy
i przygotowania infrastruktury gospodarczo-obronnej w Polsce do wymagań
Sojuszu.
Równie ważne dla Polski jak członkostwo w Sojuszu będzie uczestnictwo w
kształtującym się systemie w stosunkach UE/UZE – NATO. Zwłaszcza, że
priorytet polskiej strategii bezpieczeństwa w najbliższych latach stanowić będzie
integracja z Unią Europejską. Powszechnie uważa się, że niezależnie od charakteru
możliwych wyzwań, spójność i efektywność systemu bezpieczeństwa
europejskiego gwarantować może jedynie ustanowienie przejrzystego i sprawnego
mechanizmu konsultacji na drodze NATO a UE, który zapewni osiągnięcie
konsensusu w sytuacjach kryzysowych.
Polska jest też żywotnie zainteresowana tworzeniem europejskich zdolności
w zakresie reagowania kryzysowego, a jednocześnie w pełni popiera rozwój
Europejskiej Tożsamości w Dziedzinie Bezpieczeństwa i Obrony w ramach
Sojuszu jako wzmocnienia europejskiego filaru NATO a tym samym stanowienia
dla swego terytorium nowych gwarancji bezpieczeństwa.
2.2. Nowy model bezpieczeństwa po rozszerzeniu NATO.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
47
Dziś, podobnie jak po II Wojnie Światowej, początkowa euforia ustąpiła
trzeźwiejszej ocenie nowych i starych problemów. Tragedia Bośni nie niweczy
konieczności budowy nowej, spójnej struktury stosunków, które dałyby początek
nowemu modelowi bezpieczeństwa. Wręcz przeciwnie – to największe od 30 lat
naszego stulecia fiasko jakie poniósł Pakt Północnoatlantycki w dziedzinie
zbiorowego bezpieczeństwa, ukazuje nam jak pilne jest to zadanie.
Jakikolwiek plan nowej struktury bezpieczeństwa w Europie musi przede
wszystkim koncentrować się na Europie Środkowej, groźniejszym ognisku zamętu
i tragedii w bieżącym stuleciu niż każda inna część kontynentu.
Wielkim problemom towarzyszą jednak również wielkie możliwości. Po raz
pierwszy w historii narody tego regionu mają szansę cieszyć się jednocześnie
stabilnością, wolnością i niepodległością w oparciu o inną podstawę, przyjęcie
ideałów zachodniej demokracji jako wspólnego fundamentu dla całej Europy.
Zachód zawdzięcza wiele swych sukcesów wielkim instytucjom utworzonym w
latach 40 i 50-tych. Spełniają one ważne funkcje wewnętrzne wobec swoich
członków, ale również przenoszą poczucie stabilności i bezpieczeństwa na innych.
Jak pokazuje historia okresu powojennego gdyby instytucje te miały powstać
zamknięte dla nowych członków, w miarę upływu czasu stałyby się coraz bardziej
odizolowane od nowych wyzwań i coraz mniej znaczące dla rozwiązywania
problemów świata pozimnowojennego. Byłoby tragedią, gdyby z powodu
niezdecydowania lub zwlekania Zachód sam przyczynił się do powstania
warunków rodzących problemy, jakich obawia się najbardziej. Zachód musi
rozszerzyć swoje wpływy nas Europę Środkową tak szybko, jak jest to tylko
możliwe – faktycznie i w sferze świadomości. Stany Zjednoczone są gotowe
procesowi temu przewodzić. Stabilność w Europie Środkowym jest podstawą
ogólnego bezpieczeństwa europejskiego, a o pełnym bezpieczeństwie mówić za
wcześnie.
Centralnym filarem nowej struktury bezpieczeństwa jest szacowna
instytucja: NATO. Jednym może się wydać, że 50-letni Sojusz Atlantycki nie
nadaje się do sprostania wyzwaniom, jakie stawia Sojuszowi Europa. Inni mogą
sądzić, iż ze względu na rejestr sukcesów NATO, nie należy niczego zmieniać. Jak
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
48
sądzę oba poglądy są równie błędne. Rozszerzenie NATO stanowi logiczną i
elementarną konsekwencję zniknięcia żelaznej kurtyny i wynika z potrzeby
zwiększenia zasięgu jedności europejskiej opartej na wspólnych wartościach
demokratycznych. Nawet zanim NATO zostało rozszerzone o państwa, które swój
rodowód wywodzą z Europy Środkowej jego siła i dorobek odgrywają już
poważną rolę w budowie nowego poczucia bezpieczeństwa w całej Europie.
NATO dopiero wchodzi na drogę historycznych przekształceń. Podstawowy sens
jego istnienia, idea zbiorowej obrony, pozostaje niewzruszona, lecz uzupełniają ją
nowe cele i programy. Sprawdziło się już wspólne rozwiązywanie kryzysów,
gotowość do działań poza obrębem Sojuszu oraz tworzenie stabilności na
wschodzie. Uproszczono systemy dowodzenia. Statyczne siły zbrojne przedtem
skoncentrowane dla odparcia ewentualnego ataku radzieckiego na osi
środkowoeuropejskiej, zostały przekształcone w lżej uzbrojone, mobilne i
elastyczne wielonarodowe jednostki, zdolne do działań w nowym, mniej stabilnym
świecie.
Biorąc pod uwagę znaczenie NATO, trudno się dziwić, że niektórzy
obserwatorzy z zewnątrz chcieliby proces rozszerzenia NATO przyśpieszyć,
podczas gdy inni nie życzą sobie, aby on w ogóle się rozpoczął. Jednak biegu
historii nie da się cofnąć bez ogromnych konsekwencji dla całej Europy a może i
współczesnego świata.
Chciałbym w tym miejscu zaprezentować kilka jego podstawowych założeń.
Po pierwsze – celem pozostaje nadal obrona żywotnych interesów Sojuszu i
wspierania europejskiej stabilności. Rozszerzenie NATO musiało w konsekwencji
wzmocnić poczucie bezpieczeństwa w całym regionie, w tym wśród narodów,
które nie są jego członkami.
Po drugie – zarówno racje przemawiające za rozszerzeniem NATO jak i sam
proces rozszerzenia są jawne. NATO nie może być postrzegane jako pakt
antyrosyjski.
Po trzecie – nie istnieje kalendarz rozszerzenia, ani lista krajów, które
zostaną zaproszone do NATO.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
49
Po czwarte – każdy kraj będzie traktowany indywidualnie, a nie jako część
jakiegoś ugrupowania.
Po piąte – decyzje co do tego, kto i kiedy przyłączy się do NATO, zostaną
podjęte wyłącznie przez pełnoprawnych członków Sojuszu. Żaden kraj z zewnątrz
nie będzie miał prawa weta.
Po szóste – chociaż kryteria członkostwa zostały ściśle określone, a
fundamentalne zapisy Traktatu Waszyngtońskiego pozostają tak samo ważne, jak
były w roku 1949: nowi członkowie muszą być krajami demokratycznymi, mieć
gospodarkę wolnorynkową, być przekonani do prowadzenia odpowiedzialnej
polityki bezpieczeństwa oraz być w stanie wnieść swój własny wkład do Sojuszu.
Jak to określił Prezydent Clinton: „kraje o represyjnych systemach, kraje, które
mają wrogie zamiary wobec swoich sąsiadów, kraje o armii niekontrolowanej
przez władzę cywilną lub o zamkniętych systemach gospodarczych nie powinny
składać wniosku o członkostwo”.
Po siódme – należy pamiętać, że przyjęcie każdego nowego członka NATO
powoduje podjęcie przez Stany Zjednoczone najbardziej solennego ze wszystkich
zobowiązań: traktatu dwustronnego, który rozszerza parasol bezpieczeństwa na
nowy kraj. Traktat ten wymaga ratyfikacji większością dwóch trzecich głosów
przez amerykański Senat, a to jest aspekt, którego rzecznicy natychmiastowej
ekspansji Sojuszu często nie dostrzegają.
Wzmocnienie bezpieczeństwa w Europie Środkowej leży w obustronnym
interesie Wschodu i Zachodu. Podstawowe cele aby tego dokonać to poszerzenie
sfery demokracji i dobrobytu, integracja instytucji politycznych i bezpieczeństwa
oraz jedność, która zawsze umykała Europie mimo wysiłków na jej rzecz.
Zadanie stojące przed Polską jest równie ogromne jak i oczywista jest
konieczność jego wykonania. Niepodjęcie tego wyzwania oznaczałoby dla naszego
kraju konieczność zapłacenia wyższej ceny, być może ceny demokracji.
2.3. Bezpieczeństwo narodowe Polski i jego potencjalne zagrożenia.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
50
„Zachowanie bezpieczeństwa narodowego, nazywanego również bezpieczeństwem
państwa, jest jedną z podstawowych funkcji każdego kraju obejmującą
problematykę przeciwstawiania się wszelkim zewnętrznym oraz wewnętrznym
zagrożeniom istnienia i rozwoju państwa”.3 (załącznik 4)
Należy jednak podkreślić, że wejście w struktury wspólnego,
euroatlantyckiego bezpieczeństwa nie było celem samym w sobie. Było ono
jedynie etapem i jednym z zadań strategicznych na drodze do zapewnienia sobie
możliwości pewniejszego i łatwiejszego osiągnięcia celu nadrzędnego, jakim dla
każdego państwa jest zagwarantowanie bezpieczeństwa narodu, jego prawa do
życia w pokoju, suwerenności i nienaruszalności terytorialnej oraz rozwoju
ekonomicznego.
W tym celu Rzeczpospolita Polska utrzymuje i doskonali swój system
bezpieczeństwa a w nim system obrony państwa (SOP). Skład, struktura i zasady
funkcjonowania SOP w czasie pokoju i wojny uwarunkowane są szeregiem
różnorodnych czynników, wśród których najistotniejsza jest ocena ewentualnych
zagrożeń i wynikających z nich potrzeb obronnych, a także działania wynikające z
realizacji polityki bezpieczeństwa państwa (załącznik 5).
Zagrożenia ze względu na ich treść, dzielimy na: polityczne, ekonomiczne
(gospodarcze), cywilizacyjne (w tym ekologiczne), porządku publicznego (w tym
militarne).
Zagrożenie militarne to rodzaj zagrożenia bezpieczeństwa państwa, w
którym istnieje zwiększone prawdopodobieństwo wykorzystania przemocy
zbrojnej przeciwko państwu. Zagrożenie to może być realne i potencjalne.
Zagrożenie militarne realne to bezpośrednie wystąpienie groźby
zastosowania przemocy zbrojnej przeciwko państwu.
Zagrożenie militarne potencjalne to sytuacja, w której nie ma bezpośredniej
groźby zastosowania przemocy zbrojnej, jednak istnieją przesłanki do jej
zastosowania w bliżej nieokreślonej przyszłości.
Zagrożenie wojenne jest szczególnym rodzajem zagrożenia państwa,
skierowanym w podstawy istnienia narodu i państwa. Zagrożenie wojenne to
3
K. Malak: Bezpieczeństwo i obronność państwa, Warszawa 1998r., s. 60.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
51
zestaw różnych niebezpieczeństw występujących jednocześnie, wśród których
główną rolę odgrywa zagrożenie militarne. Zagrożenie wojenne jest pojęciem
szerszym niż zagrożenie militarne, ponieważ wojna, zwłaszcza wojna
współczesna, obejmuje nie tylko działania zbrojne, ale także różnorodne działania
bez użycia siły (społeczne, ekonomiczne, informacyjne). Groźba zbrojnej agresji
nie należy wprawdzie do zagrożeń dnia dzisiejszego, ale nie może być
wykluczona.
Zagrożenie kryzysowe to następstwo kryzysu polityczno-militarnego w
otoczeniu państwa, czyli sytuacji, w której co prawda nie występuje groźba
bezpośredniej agresji na dane państwo, ale która stwarza zagrożenie pośrednie.
W otoczeniu Polski kryzys polityczno-militarny pod kątem zagrożenia
bezpieczeństwa naszego państwa może rozwijać się na dwóch płaszczyznach tj.:
 potencjalne niebezpieczeństwo konfliktów narodowościowych i
terytorialnych w Europie Środkowo-Wschodniej;

spory i roszczenia terytorialne oraz konflikty dotyczące mniejszości
narodowych.
Zagrożenia niemilitarne a wśród nich najgroźniejsze dla bezpieczeństwa
państwa – zagrożenie ustroju konstytucyjnego, w warunkach polskiej
rzeczywistości jest mało prawdopodobne. Nie jesteśmy fanatykami religijnymi, ani
też w kraju nie działają liczące się partie lub ugrupowania polityczne wyznające
skrajne ideologie.
Zdecydowana większość naszego społeczeństwa aprobuje obecny ustrój
państwowy.
Pisząc o bezpieczeństwie nie sposób nie wspomnieć o szczególnej
dziedzinie bezpieczeństwa narodowego jaką jest obronność (obrona narodowa).
Główną i najważniejszą jej treścią jest przeciwstawienie się zagrożeniom
militarnym, ale też i innymi towarzyszącym im zagrożeniom.
Kształtowanie obronności odbywa się w ramach realizacji polityki, strategii
i doktryny obronnej. Te trzy kategorie pojęciowe należą do podstawowych z
zakresu obronności.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
52
Zarówno bezpieczeństwo państwa jako całość, jak i i wszystkie jego
dziedziny mają swoją politykę, strategie i doktrynę, co w konsekwencji oznacza,
że polityka i strategia bezpieczeństwa państwa składa się z polityki i strategii
obronnej, polityki i strategii bezpieczeństwa:
 polityczno-społecznego;
 ekonomicznego;
 publicznego;
 ekonomicznego itd.
„Polityka obronna jako część polityki bezpieczeństwa państwa, to zespół
działań informacyjno-propagandowych, dyplomatycznych, ekonomicznych,
militarnych i innych prowadzonych przez państwo w celu przeciwstawienia się
zagrożeniom wojennym i ich skutkom.”4
Strategia obronna jest częścią polityki obronnej i jednocześnie częścią
szerszej strategii – bezpieczeństwa narodowego. Zajmuje się ona sposobami
realizacji polityki obronnej. Jej istotą jest dążenie do jak najlepszego
wykorzystania, użycia sił i środków wydzielonych przez państwo do realizacji
celów i zadań określonych przez politykę.
Doktryna obronna stanowi polityczno-strategiczny zestaw obowiązujących
w danym czasie celów obronnych i sposobów ich osiągania; jest jednocześnie
częścią szerszej doktryny bezpieczeństwa narodowego. Doktryna obronna, zawarta
w oficjalnych dokumentach państwowych, zawiera strategiczną decyzje dotyczącą
realizację polityki obronnej, czyli odnosi się do sposobów przeciwstawienia się
zagrożeniom wojennym, w tym zagrożeniom kryzysowym.
Dalszym skonkretyzowaniem i uszczegółowieniem strategii i doktryny
obronnej jest strategia i doktryna militarna. Cechą, które je wyróżnia jest rodzaj
środka obronnego, jakim są siły zbrojne. Strategia militarna zajmuje się sposobami
przygotowania i użycia sił zbrojnych do realizacji zadań obronnych. Tak więc
doktryna militarna stanowi obowiązującą koncepcję strategiczną przygotowania
(utrzymywania) i użycia sił zbrojnych.
4
Tamże, s. 67.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
53
W odniesieniu do podstawowych pojęć i kategorii bezpieczeństwa państwa
można ustalić następujący porządek:
 bezpieczeństwo narodowe (państwa) – jako przedstawienie się wszelkim
zagrożeniom przy użyciu wszystkich (militarnych i niemilitarnych) sił i
środków, jakie państwo wydziela do realizacji tych zadań;
 obronność – jako przeciwstawienie się zagrożeniom wojennym, w tym
również kryzysowym, przy użyciu wszystkich (militarnych i niemilitarnych)
sił i środków, jakie państwo wydziela do realizacji tych zadań;
 bezpieczeństwo militarne (sztuka wojenna) – jako przeciwstawienie się
zagrożeniom militarnym przy użyciu sił zbrojnych.
Z powyższych zestawień wynika w sposób jednoznaczny, że relacje i
zależności między bezpieczeństwem państwa, obronnością i sztuką wojenną są
hierarchie zależne, natomiast między polityką i strategią występują bardzo
wyraźne wzajemne uwarunkowania.
ROZDZIAŁ 3. ORGANIZACJA I FUNKCJONOWANIE SYSTEMU
OBRONY PAŃSTWA.
3.1. System obrony państwa, podstawowe definicje – podsystem militarny i
pozamilitarny.
System obrony państwa stanowi skoordynowany wewnętrznie zbiór
elementów organizacyjnych, ludzkich i materiałowych wzajemnie powiązanych,
działających na rzecz obrony państwa. Jest zestawem różnorodnych zadań i
przedsięwzięć obronnych realizowanych przez odpowiednie ogniwa
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
54
przygotowujące państwo do działania w okresie zagrożenia jego bezpieczeństwa i
na okres wojny.
Struktura systemu obronnego RP składa się z trzech podstawowych
elementów:
a) układu militarnego, który stanowią Siły Zbrojne;
b) układu niemilitarnego w skład którego wchodzą niemilitarne ogniwa tj:
 ochrony państwa;
 gospodarczo – obronne;
 obrony cywilnej (ochrony ludności );
c) systemu kierowania obronnością, który tworzą wszystkie organy władzy i
administracji państwowej oraz samorządowej, stosownie do kompetencji i
zadań obronnych przypisanych im w Konstytucji RP i stosownych
ustawach.
Stosownie do celów i zadań strategicznych Polska utrzymuje system
obronności o potencjale gwarantującym skuteczne sprostanie wyzwaniom i
przeciwstawianie się wszystkim potencjalnym zagrożeniom zewnętrznym, bez
względu na stopień ich obecnego prawdopodobieństwa. System ten musi także
zapewnić możliwość aktywnego uczestnictwa w bieżących międzynarodowych
działaniach prewencyjno – stabilizacyjnych. Składają się na niego wszystkie siły i
środki przeznaczone do realizacji zadań obronnych, odpowiednio do tych zadań
zorganizowane, utrzymywane i przygotowane. Jak już wspomniałem system
obronności RP tworzą trzy podstawowe elementy: podsystem kierowania (
załącznik 6) oraz dwa podsystemy wykonawcze – militarny (Siły Zbrojne RP ) i
pozamilitarny ( pozamilitarne ogniwa obronne).
I. Podsystem militarny
Siły Zbrojne RP są podstawowym elementem systemu obronności państwa.
Służą ochronie niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej i niepodzielności jej
terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jej granic. W
ramach spełniania tej funkcji wykonują zadania wynikające ze strategii obronności
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
55
Rzeczypospolitej Polskiej, a skonkretyzowane w Polityczno-Strategicznej
Dyrektywie Obronnej i w stosownych narodowych i sojuszniczych planach
operacyjnych. Działając w narodowym systemie obronności i systemie
sojuszniczym Siły Zbrojne RP są przygotowane do wykonywania trzech rodzajów
zadań strategicznych: zadań obronnych w razie wojny (odparcie bezpośredniej
agresji na terytorium Polski lub udział w odparciu agresji na inne państwo
sojusznicze), zadań reagowania kryzysowego (także w ramach misji organizacji
międzynarodowych) oraz zadań stabilizacyjnych i prewencyjnych w czasie pokoju.
Ponadto są one gotowe do udziału w reagowaniu na zagrożenia pozamilitarne.
Skład i przeznaczenie Sił Zbrojnych RP
Uwzględniając przyszłościowe wymagania operacyjne i strategiczne,
w kształtowaniu modelu Sił Zbrojnych RP główny wysiłek skupia się na ich
jakości. Oznacza to przede wszystkim konieczność priorytetowego traktowania
problemów przyspieszenia tempa modernizacji technicznej, pełnej realizacji
procesu szkolenia oraz poprawy warunków życia i służby żołnierzy.
Wielkość Sił Zbrojnych RP w czasie pokoju będzie utrzymywana na poziomie
zapewniającym skuteczne śledzenie sytuacji militarnej w strategicznym otoczeniu
Polski i elastyczne dostosowywanie się do jej zmian, realizację zadań osłonowych
i natychmiastowe podjęcie działań obronnych w razie zagrożenia bezpieczeństwa
państwa, w tym naruszenia terytorium Polski, oraz stały udział w
międzynarodowych operacjach pokojowych i reagowania kryzysowego.
Jednocześnie powinna ona zapewnić możliwość mobilizacyjnego rozwinięcia Sił
Zbrojnych RP na czas wojny do wielkości co najmniej 450 tysięcy żołnierzy.
We wszystkich rodzajach sił zbrojnych występują wojska operacyjne
- wydzielone do dyspozycji NATO i przygotowane do działania w strukturach
wielonarodowych oraz wojska obrony terytorialnej – pozostające pod
dowództwem narodowym i przygotowane do prowadzenia działań na obszarze
kraju. W strefie bezpośrednich działań wojennych poszczególne formacje wojsk
obrony terytorialnej mogą czasowo być także operacyjnie podporządkowywane
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
56
dowództwom sojuszniczym. Zachowując w Siłach Zbrojnych RP służbę wojskową
z poboru, zapewnia się w wojskach operacyjnych wskaźnik ich profesjonalizacji na
poziomie ponad 50%. Proporcję między wojskami operacyjnymi i wojskami
obrony terytorialnej dostosowuje się do charakteru położenia i uwarunkowań
strategicznych Polski i określa stosownie do potrzeb operacyjnych.
Wojska Lądowe są rodzajem sił zbrojnych przeznaczonym do zapewnienia
obrony przed atakiem lądowo-powietrznym w dowolnym rejonie kraju, na każdym
kierunku, w obliczu każdej formy zagrożenia militarnego. Struktura ich wojsk
operacyjnych oparta jest na związkach taktycznych, oddziałach i pododdziałach –
zorganizowanych w korpusy narodowe i wielonarodowe, z utrzymaniem
niezbędnej liczby jednostek centralnej dyspozycji. W systemie terytorialnym
występują okręgi wojskowe, mające w swym składzie jednostki obrony
terytorialnej, terytorialne organy dowodzenia oraz szkolnictwo wojskowe.
Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej są rodzajem sił zbrojnych, który
odpowiada za obronę przestrzeni powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowią
one podstawowy fundament systemu obrony powietrznej państwa. System ten jest
zintegrowany z systemem obrony powietrznej NATO. Utrzymuje stałą gotowość
do przeciwdziałania naruszeniom przestrzeni powietrznej, odparcia agresji
przeciwnika powietrznego i osłabienia jego potencjału. W okresie kryzysu i wojny
wojska lotnicze i obrony powietrznej, obok zadań osłonowych, zapewniają
wsparcie wojsk lądowych i marynarki wojennej. Struktura organizacyjna wojsk
lotniczych i obrony powietrznej oparta jest na korpusach obrony powietrznej, w
których skład wchodzą formacje lotnictwa taktycznego, rakiet obrony
przeciwlotniczej, radiotechniczne oraz jednostki zabezpieczenia. Struktura ta
uwzględnia w miarę równomierną dyslokację i skład bojowy jednostek w rejonach
obrony powietrznej.
Marynarka Wojenna jest rodzajem sił zbrojnych przeznaczonym
do prowadzenia samodzielnych działań operacyjnych na morzu. Do głównych
zadań marynarki wojennej należy obrona granicy morskiej państwa i strefy
odpowiedzialności sojuszniczej, ochrona żeglugi i interesów gospodarczych Polski
na akwenach morskich oraz obrona wybrzeża przy współdziałaniu z innymi
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
57
rodzajami sił zbrojnych. Stosownie do zadań operacyjnych w strukturze
organizacyjnej marynarki wojennej znajdują się formacje sił morskich - flotylle
oraz oddziały odpowiednich rodzajów wojsk i służb. Zgodnie ze zobowiązaniami
sojuszniczymi marynarka wojenna wydziela część swoich sił do realizacji zadań
sojuszniczych, zarówno
w strefie Morza Bałtyckiego, jak i poza nią.
W strukturach Sił Zbrojnych RP występują również wojska specjalne. Stanowią je
samodzielne oddziały i pododdziały złożone z wyselekcjonowanych, specjalnie
wyszkolonych i wyposażonych żołnierzy, przygotowanych do działań w
niewielkich grupach o różnym składzie, w środowisku podwyższonego ryzyka.
Wojska specjalne wykonują zadania o znaczeniu strategicznym lub operacyjnym w
okresie pokoju, kryzysu i wojny.
STRUKTURA UKŁADU MILITARNEGO
UKŁAD MILITARNY
WOJSKA
MARYNARKA
SIŁY
LĄDOWE
WOJENNA
POWIETRZNE
II. Podsystem pozamilitarny.
Do podstawowych funkcji pozamilitarnych ogniw obronnych należą:

zasilanie zasobami ludzkimi i materiałowymi Sił Zbrojnych RP oraz
pozamilitarne wsparcie wojsk własnych i sojuszniczych prowadzących
operacje na terytorium Polski;

ochrona ludności i struktur państwa w warunkach zagrożenia
bezpieczeństwa państwa (kryzysu) i wojny;
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
58

zapewnianie materialnych, informacyjnych i duchowych podstaw
egzystencji ludności w warunkach zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa
państwa (kryzysu) i wojny.
Wśród ogniw pozamilitarnych występują ogniwa informacyjne, ochronne
i gospodarcze. W sensie organizacyjnym funkcjonują one w ramach resortowych
i terytorialnych systemów obronności.
Ogniwa informacyjne mają na celu ochronę i propagowanie polskich
interesów na arenie międzynarodowej, informacyjne osłabianie przeciwnika oraz
umacnianie woli, morale, determinacji obronnej i wytrwałości własnego
społeczeństwa w warunkach wojennych poprzez informacyjne zabezpieczenie
funkcjonowania całego systemu obronności oraz informacyjne oddziaływanie
zarówno na przeciwnika, jak i własne społeczeństwo. Zintensyfikowanie wysiłków
na rzecz zapewnienia koniecznego potencjału informacyjno-obronnego państwa
jest jednym z najbardziej priorytetowych zadań w dziedzinie obronności, w tym w
siłach zbrojnych, na progu XXI wieku. Oznacza konieczność szczególnej troski o
rozwój infrastruktury informacyjnej, w tym zwłaszcza informatycznej i
telekomunikacyjnej. Ważne znaczenie ma właściwe wykorzystanie mediów w
realizacji zadań obronnych w czasie pokoju, kryzysu i wojny.
Ogniwa ochronne mają na celu zapewnienie warunków bezpiecznego
funkcjonowania struktur państwa oraz ochronę ludności i majątku narodowego
przed skutkami zbrojnych i pozazbrojnych oddziaływań kryzysowych i wojennych.
Ogniwa ochronne będą przygotowywane do realizowania - w ramach kryzysowego
i wojennego funkcjonowania systemu obronności – takich zwłaszcza zadań, jak
ochrona granicy, ochrona ważnych osób i obiektów, zapewnienie bezpieczeństwa i
porządku publicznego, w tym zapewnienie przestrzegania nadzwyczajnych
rygorów prawa w warunkach wojny. Szczególną rolę ochronną spełniają ogniwa
obrony cywilnej (w tym ratownictwa, ochrony przeciwpożarowej i
przeciwpowodziowej) realizujące przedsięwzięcia mające na celu ochronę
ludności, środowiska i mienia przed zagrożeniami, które mogą spowodować
masowe straty.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
59
Ogniwa gospodarcze mają na celu zapewnienie materialnych podstaw
realizacji zadań obronnych oraz przetrwania ludności w warunkach kryzysu i
wojny. Podstawowe zadania ogniw gospodarczych w dziedzinie obronności – to
tworzenie i utrzymywanie rezerw państwowych na potrzeby obronne, zapewnianie
uwzględniania wymagań obronnych w realizacji polityki przestrzennego
zagospodarowania kraju, utrzymywanie infrastruktury obronnej, a także
prowadzenie prac badawczo-rozwojowych na rzecz obrony państwa. Jedną ze
szczególnie ważnych ich funkcji będzie uczestnictwo w wykonywaniu zadań na
rzecz wsparcia sił sojuszniczych rozwijanych i prowadzących operacje na
terytorium Polski, a także w realizacji sojuszniczych inwestycji obronnych
zarówno w Polsce, jak i w innych państwach członkowskich NATO. Wśród ogniw
gospodarczo-obronnych istotne miejsce zajmuje przemysł obronny. Dla
utrzymywania jego potencjału na poziomie niezbędnym z punktu widzenia potrzeb
obronnych konieczna jest jego stosowna restrukturyzacja i unowocześnianie oraz
rozwijanie jego ścisłej współpracy z analogicznymi przemysłami państw NATO i
Unii Europejskiej.
STRUKTURA UKŁADU POZAMILITARNEGO
UKŁAD
POZAMILITARNY
OGNIWA
OGNIWA
OGNIWA
OCHRO
GOSPODARCZO-
OCHRONY
NY PAŃSTWA
OBRONNE
LUDNOŚCI
3.2 . Kierowanie obronnością państwa w czasie pokoju.
Realizację decyzji państwowych w dziedzinie obronności zapewniają organy
kierowania na wszystkich szczeblach struktury państwowej - centralnym
(resortowym) i terenowym, w tym organy dowodzenia sił zbrojnych - stosownie do
swych kompetencji, stawiając zadania podległym jednostkom organizacyjnym lub
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
60
zlecając zadania obronne innym jednostkom organizacyjnym państwa. Organy
kierowania odpowiadające za realizację zadań obronnych, powiązane
informacyjnie i pozostające w ustanowionych prawnie relacjach kompetencyjnych,
wraz z ich aparatem wykonawczym (administracyjnym, sztabowym,
organizacyjnym) oraz konieczną infrastrukturą, tworzą podsystem kierowania
obronnością. Podsystem ten jest przygotowywany w okresie pokoju i zdolny do
stosownego rozwinięcia na czas zagrożenia bezpieczeństwa państwa
(zewnętrznego kryzysu polityczno-militarnego) i wojny.
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów - jako organy
sprawujące władzę wykonawczą - są naczelnymi organami kierowania
obronnością i wykonują swoje zadania w zakresie obronności na podstawie
Konstytucji i innych ustaw. Zgodnie z Konstytucją, Prezydent stoi na straży
suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności
jego terytorium. Prezydent jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej. Jego organem doradczym w zakresie bezpieczeństwa
wewnętrznego i zewnętrznego jest Rada Bezpieczeństwa Narodowego. Rada
Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej,
zapewnia jej bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne oraz sprawuje ogólne
kierownictwo w dziedzinie obronności. Minister Obrony Narodowej - jako
naczelny organ administracji państwowej w dziedzinie obronności - kieruje
resortem obrony narodowej, w tym w szczególności całokształtem działalności Sił
Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz przygotowuje projekty stosownych
decyzji państwowych w dziedzinie obronności, a także koordynuje i sprawuje z ramienia Rady Ministrów - ogólny nadzór nad realizację decyzji rządowych
przez pozostałe ogniwa struktury państwowej. Kierowanie obronnością w czasie
pokoju sprawuje Rada Ministrów, współdziałając z Prezydentem Rzeczypospolitej
Polskiej w ramach prowadzenia polityki wewnętrznej i zagranicznej. Organem
pomocniczym Rady Ministrów w tym zakresie jest Komitet Spraw Obronnych
Rady Ministrów. W razie konieczności realizacji zadań szczególnych wynikających bądź to z potrzeb wyłącznie narodowych, bądź też wykonywanych
w ramach NATO lub innych organizacji międzynarodowych - mogą być
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
61
wprowadzane dodatkowe procedury i tworzone doraźne struktury operacyjne
(komitety, zespoły, komisje, pełnomocnicy itp.).W czasie pokoju całością sił
zbrojnych, włącznie z żołnierzami i jednostkami organizacyjnymi wydzielonymi
już w czasie pokoju do struktur sojuszniczych, kieruje Minister Obrony Narodowej
przy pomocy Ministerstwa Obrony Narodowej. Zasadniczym organem planowania
strategicznego sił zbrojnych jest Sztab Generalny WP. Pełne dowodzenie
wszystkimi podległymi wojskami oraz dowodzenie pozaoperacyjne wojskami
wydzielonymi w podporządkowanie innych dowództw, w tym wielonarodowych
dowództw sojuszniczych, sprawują dowództwa rodzajów sił zbrojnych. Ponoszą
one odpowiedzialność za całokształt pokojowej działalności podległych wojsk oraz
za przygotowanie ich do działań w czasie kryzysu i wojny. Współpracują
z dowództwami sojuszniczymi, w których podporządkowanie wydzielają swoje
wojska, a po ich wydzieleniu kierują procesem ich wszechstronnego
zabezpieczenia. W razie zaistnienia polityczno-militarnych sytuacji kryzysowych
stwarzających pośrednie zagrożenia dla bezpieczeństwa Polski, nie wprowadza się
nadzwyczajnych zmian w ogólnych zasadach kierowania obronnością, a jedynie
uruchamiane zostają dodatkowe środki i procedury kierowania reagowaniem
kryzysowym. Kierowanie siłami zbrojnymi w czasie kryzysu odbywa się wedle
zasad kierowania pokojowego. Wojskami wydzielonymi do międzynarodowych
zgrupowań wykonujących zadania w ramach reagowania kryzysowego dowodzą
operacyjnie dowódcy tych zgrupowań. Szczególne rozwiązania wprowadza się na
potrzeby kierowania działaniami wojennymi. W warunkach wojennych Prezydent
Rzeczypospolitej Polskiej sprawuje, jeśli Sejm nie może się zebrać na posiedzenie,
funkcję organu ustawodawczego. Na wniosek Rady Ministrów wydaje
rozporządzenia z mocą ustawy, w tym dotyczące w szczególności prowadzenia
działań wojennych. Prezes Rady Ministrów zapewnia realizację polityki Rady
Ministrów w zakresie obrony państwa, określając sposoby jej wykonania. Na czas
wojny uruchamia się Centralne Stanowisko Kierowania Obroną Państwa,
obejmujące stanowiska kierowania Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Prezesa
Rady Ministrów i wyznaczonych przez niego członków Rady Ministrów.
Dowodzenie siłami zbrojnymi w czasie wojny sprawuje Naczelny Dowódca Sił
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
62
Zbrojnych RP, mianowany przez Prezydenta RP na wniosek Prezesa Rady
Ministrów. Dla zapewnienia bezkolizyjnego rozwijania Sił Zbrojnych RP oraz
kierowania nimi w czasie wojny tworzy się Wojenny System Dowodzenia.
Organizowany jest w czasie pokoju i rozwijany w razie zagrożenia bezpieczeństwa
państwa i wojny. Powinien on zapewnić sprawne wdrożenie decyzji władz państwa
i dowodzenie Siłami Zbrojnymi RP w warunkach zagrożenia bezpieczeństwa
państwa i wojny, umożliwiając współdziałanie z wojskami sojuszniczymi. Proces
dowodzenia odbywa się w systemie narodowym i sojuszniczym. Narodowy system
dowodzenia zapewnia wsparcie wojsk operacyjnych wydzielonych do zgrupowań
sojuszniczych oraz dowodzenie pozostałymi wojskami. Po przekazaniu sił
operacyjnych dowództwom sojuszniczym dowództwa narodowe nadal
odpowiadają za szkolenie rezerw oraz uzupełnienie i wsparcie logistyczne
przekazanych wojsk, a także zapewniają warunki do przyjęcia sił wzmocnienia na
terytorium kraju. Pełne dowodzenie siłami zbrojnymi pozostającymi w
narodowym podporządkowaniu sprawuje Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych.
Całością wojsk wydzielonych do sił zbrojnych NATO dowodzą operacyjnie
wielonarodowe dowództwa sojusznicze, na których decyzje władze polskie mają
wpływ poprzez polityczno-wojskowe organy kierowania NATO.
3.3. Strategia bezpieczeństwa RP – 04 styczeń 2000.
„Zapoczątkowane przy aktywnym udziale Polski przemiany na kontynencie
europejskim doprowadziły do zakończenia globalnej Konferencji Wschód –
Zachód. Powstały sprzyjające warunki do realizacji wolnościowych i
demokratycznych aspiracji narodów. Tworzy się nowa, bardziej zintegrowana
Europa. Gwarantujące jej więzi euroatlantyckie, oparte na Sojuszu
Północnoatlantyckim, zostały wzmocnione poprzez rozszerzenie NATO, co
zwiększyło jednocześnie obszar demokracji i stabilności na naszym kontynencie”.5
„Członkostwo w Sojuszu Północnoatlantyckim w sposób istotny zmieniło
geopolityczną i geostrategiczną pozycję Polski. Stała się ona częścią skutecznego
5
Strategia bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 4 styczeń 2000
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
63
sojuszniczego systemu obronnego, gwarantującego bezpieczeństwo i
stwarzającego warunki stabilnego rozwoju. Konkretyzuje się perspektywa
przystąpienia do Unii Europejskiej. Członkostwo w Unii Europejskiej, Które jest
środkiem do stworzenia warunków dla wszechstronnego rozwoju społecznego i
gospodarczego kraju silniej zwiąże Polskę z europejskimi interesami i strukturami
bezpieczeństwa”.6
Nowa pozycja Polski w Europie Środkowej wymagała dostosowania
strategii bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej, na którą składają się podstawy
polskiej polityki bezpieczeństwa i strategii obronności,
Dokument, jakim jest „Strategia Bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej”
został przyjęty na posiedzeniu Rady Ministrów w dniu 4 stycznia 2000 roku
zastępując „Założenia polskiej polityki bezpieczeństwa oraz Politykę
bezpieczeństwa i Strategię obronną Rzeczypospolitej polskiej” przyjęte w
listopadzie 1992 roku.
Strategia „nowych celów i zasad” za priorytetowe uznaje:
 strategiczne cele polskiej polityki bezpieczeństwa;
 zagwarantowanie niepodległości, suwerenności, integralności terytorialnej
państwa oraz nienaruszalności jego granic;
 zagwarantowanie ochrony demokratycznego porządku konstytucyjnego, w
tym w szczególności pełni praw i wolności oraz bezpieczeństwa obywateli
RP;
 stworzenie jak najlepszych warunków dla wszechstronnego i stabilnego
rozwoju społecznego i gospodarczego kraju, dobrobytu jego obywateli, a
także dla zachowania dziedzictwa narodowego i rozwoju narodowej
tożsamości;
 wnoszenie wkładu w budowę trwałego, sprawiedliwego ładu pokojowego w
Europie i na świecie, opartego na wartościach demokracji, praw człowieka,
praworządności oraz solidarności.
Podstawowe zasady polskiej polityki bezpieczeństwa:
6
Tamże
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
64
 Polska traktuje bezpieczeństwo w sposób kompleksowy, uwzględniający
znaczenie i wpływ różnorodnych czynników politycznych, militarnych,
ekonomicznych, społecznych, środowiskowych, energetycznych i innych;
 Polska realizuje swoją politykę bezpieczeństwa zgodnie z Konstytucją
Rzeczypospolitej Polskiej, z poszanowaniem prawa międzynarodowego,
zgodnie z celami i zasadami Karty Narodów Zjednoczonych oraz
dokumentów Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (
OBWE), a także duchem i literą traktatów i konwencji międzynarodowych,
których jest stroną. Traktując swoje granice jako nienaruszalne, Polska nie
ma żadnych żądań terytorialnych i posiada traktatowo uregulowane stosunki
ze wszystkimi sąsiadami. Polska nie dąży do umocnienia bezpieczeństwa
kosztem bezpieczeństwa innych;
 w działaniach na arenie międzynarodowej Polska kieruje się wartościami,
ideałami i zasadami ujętymi w Traktacie Północnoatlantyckim i Traktatach
Europejskich, realizując wizję wolnej i demokratycznej Europy, gdzie
bezpieczeństwo, dobrobyt i sprzyjające warunki rozwoju kulturowego i
zachowania tożsamości narodowej stanowią wspólne i niepodzielne dobro
jednoczącego się kontynentu;
 Polska ściśle wiąże swoje bezpieczeństwo z bezpieczeństwem państw
NATO i członków Unii Europejskiej. Polska realizuje własne narodowe
interesy bezpieczeństwa przede wszystkim w ramach północnoatlantyckiego
systemu sojuszniczego współdziałania i solidarności, wspierając wysiłki
społeczności międzynarodowej zmierzające do umocnienia bezpieczeństwa
w Europie i na świecie, ochronę podstawowych zasad i wartości ludzkich
oraz do zapewniania warunków dla stabilnego i swobodnego współistnienia
i rozwoju wszystkich państw;
 Polska dąży do tego, aby użycie siły na arenie międzynarodowej było
wyłącznie realizacją prawa do obrony, przewidzianego w Karcie Narodów
Zjednoczonych, lub też w kontekście operacji realizowanych na podstawie
mandatu społeczności międzynarodowej. Wynika to z pragnienia życia w
pokoju ze wszystkimi narodami i rozwiązywania wszelkich sporów
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
65
międzynarodowych środkami pokojowymi. Jednocześnie, Polska jest
zdecydowana sprzeciwiać się wszystkim tym, którzy dokonują agresji i
łamią prawa człowieka.
W strategii uznano też za znaczącą kwestię restrukturyzacji i modernizacji
narodowego przemysłu obronnego, który powinien być utrzymany „na poziomie
gwarantującym bezpieczeństwo państwa”.7
„Strategia” przewiduje ponadto wzmożenie prac rozwojowych służących
obronności państwa, zwłaszcza realizowanych z udziałem firm i instytucji
badawczych z państw NATO i Unii Europejskiej. Bowiem włączenie polskiej
„zbrojeniówki” w proces konsolidacji przemysłu obronnego na obszarze
euroatlantyckim jest warunkiem jej przetrwania.
Polska popiera działania z dziedziny „miękkiego bezpieczeństwa”, w tym
zmierzające do wzmocnienia demokratycznych struktur państwowych i
mechanizmów międzynarodowych oraz rozwoju środków budowy zaufania i
bezpieczeństwa.
W„Strategii” podkreślono , że „Polska będzie dbać o prawidłowe
funkcjonowanie reżimów kontroli zbrojeń i budowy zaufania na kontynencie
europejskim, w tym zwłaszcza Traktatu o Konwencjonalnych Siłach Zbrojnych w
Europie ( CFE ), Dokumentu Wiedeńskiego o Środkach Budowy Zaufania i
Bezpieczeństwa ( CSBMs ) oraz Traktatu o Otwartych Przestworzach, a także o
umacnianiu reżimu o nieproliferacji broni masowego rażenia i kontroli zbrojeń w
układzie globalnym”.8
Rząd naszego kraju zapewnia, że będzie rozwijać wszechstronną i
praktyczną współpracę ze wszystkimi państwami zainteresowanymi umacnianiem
bezpieczeństwa i stabilizacji na kontynencie, a zwłaszcza w basenie Morza
Bałtyckiego i w Europie Środkowo – Wschodniej.
Integralną częścią przyjętej przez rząd „Strategii Bezpieczeństwa RP” jest
„Strategia Obronności RP” przyjęta na posiedzeniu Rady Ministrów w dniu 23
maja 2000 r. (załącznik 7 ), stanowi ona udokumentowanie założeń zawartych w
„podstawach Strategii Obronności RP” a także odzwierciedla politykę naszego
7
8
Tamże
Tamże
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
66
państwa, umiejscawia Siły Zbrojne na arenie międzynarodowej określając
jednocześnie priorytety ich działania.
Nie wdając się w zbytnie szczegóły postaram się omówić najważniejsze
kwestie tam zawarte.
Obronność państwa jest dziedziną bezpieczeństwa obejmującą
wykorzystanie całego naszego potencjału państwa ( tak militarnego, jak i
niemilitarnego ) do przeciwdziałania szczególnym rodzajom zagrożeń, jakimi są
zewnętrzne zagrożenia polityczno – militarne, w tym kryzysowe i wojenne. Stąd
też jedną z podstawowych części składowych strategii bezpieczeństwa RP jest
strategia obronności. Określa ona źródła i charakter zewnętrznych wyzwań i
zagrożeń militarnych dla bezpieczeństwa państwa, formułuje koncepcje
przeciwstawienia się tym zagrożeniom w czasie pokoju ( strategia prewencyjno –
stabilizacyjna ), kryzysu ( strategia reagowania kryzysowego ) i wojny (strategia
wojenna ) oraz ustala siły i środki jakie państwo powinno wydzielić do realizacji
owych koncepcji, czyli ustanawia elementy, strukturę i zasady utrzymywania
systemu obronnego RP.
Strategia obronności RP określa sposoby strategicznego wykorzystania
potencjału państwa do przeciwstawienia się wyzwaniom i zagrożeniom w czasie
pokoju, kryzysu i wojny. Członkostwo w NATO jest podstawowym czynnikiem
determinującym zdolność odstraszenia potencjalnego przeciwnika przed agresją .
W celu realizacji strategicznych zadań prewencyjno– stabilizacyjnych,
kryzysowych i obronnych Rzeczypospolita Polska utrzymuje i systematycznie
modernizuje system obronności. Opiera się on na potencjale narodowym państwa i
obejmuje ściśle ze sobą powiązane podsystemy: kierowania obronnością militarny
i pozamilitarny. System obronności RP jest sprzężony z sojuszniczym systemem
bezpieczeństwa.
Strategia obronności, uznając polskie interesy narodowe za nadrzędne i
uwzględniając narodowe uwarunkowania ich realizacji ( w tym potencjał
militarny, położenie geograficzne, wielkość terytorium , zasoby ludnościowe,
poziom rozwoju gospodarczego ) jest jednocześnie odpowiednio skorelowana ze
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
67
strategią NATO. Zgodność polskiej strategii obronności ze strategią sojuszniczą
jest jednym z podstawowych warunków jej skuteczności i wiarygodności.
ZAKOŃCZENIE
Współczesne teorie bezpieczeństwa oraz praktyka w dziedzinie zbrojeń są w
znacznej mierze wytworem wzajemnego współoddziaływania na siebie krajów
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
68
Europy Wschodniej i USA. Podział Europy na kraje, które swe bezpieczeństwo
opierały o Układ Warszawski a inne o NATO był elementem sytuacji jaka
wytworzyła się pod koniec wojny.
Historia , a zwłaszcza historia ostatnich lat dowiodła, że ( jak przewidywało
wielu polityków ) ustroje społeczne i polityczne Wschodu i Zachodu musiały
przeprowadzić pomiędzy sobą konfrontację na linii politycznej, gospodarczej i
militarnej. Przemiany wielu sfer życia społecznego przyniosły Polakom
pełnoprawne członkostwo w NATO i nadzieję na rychłe związanie z innymi
instytucjami europejskimi. Integracja wojskowa z Sojuszem Północnoatlantyckim
obejmuje wiele wątków. Obok poznawania doświadczeń sojuszników i
przejmowania od nich sprawdzonych rozwiązań, które wyrosły w okresie
transformacji. Uznając za takie zarówno koncepcję edukacji dla bezpieczeństwa
jak i filozofii bezpieczeństwa Polska musi w nowej rzeczywistości określić swoje
miejsce w „szyku” bezpieczeństwa europejskiego.
Bezpieczeństwo Rzeczypospolitej po raz pierwszy od kilku stuleci nie jest
zagrożone, Polska jest dzisiaj bardziej bezpieczna niż kiedykolwiek w swojej
nowożytnej i nowoczesnej historii. Jednak tempo przemian we współczesnym
świecie, a szczególnie na naszym kontynencie nie pozwalają na samozadowolenie.
Bezpieczeństwo Rzeczypospolitej – nieosiągalne marzenie wielu generacji
Polaków i zdobycz obecnego pokolenia – wymaga nieustannej troski. Jej
przejawem będzie wszechstronna aktywność ze strony naszego państwa,
skierowana zarówno na arenę międzynarodową , jak i do wewnątrz.
Niepodzielność bezpieczeństwa oznacza, iż starania o bezpieczeństwo Polski
muszą się rozpoczynać daleko od granic RP.
Zdecydowania musimy dążyć do tego, aby w nadchodzącym XXI wieku być
nie tylko konsumentem ale i twórcą bezpieczeństwa.
BIBLIOGRAFIA
Balcerowicz B.:
Sojusz a obrona narodowa, Warszawa 1999;
Davies N.:
Europa rozprawa historyka z historią, Kraków 1998;
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
69
Kostecki J.:
Uwarunkowania ekonomiczne systemu obronnego państwa,
Toruń 1995;
Koziej S.:
Kierowanie obroną narodową Rzeczypospolitej Polskiej,
Warszawa 1996;
Malak K.:
Bezpieczeństwo i obronność państwa, Warszawa 1998;
Marczak J., Pawłowski J.:
O obronie militarnej Polski przełomu XX /XXI w,
Warszawa 1997;
Menkes J., Górowska B., Sokołowski T.:
Warszawa 1996;
Konstytucja a obronność,
Sałajczyk S.:
Między polityką a strategią, Warszawa 1994;
Trejnis Z.:
Siły zbrojne w państwie demokratycznym i autokratycznym,
Warszawa 1997;
Wągrowska M., Zalewski A., Rosa B., Kiss – Orski w.: Polska – NATO traktaty,
gwarancje, zobowiązania, Warszawa 1998;
Współpraca cywilno-wojskowa – Materiały z konferencji
naukowej – Departament Społeczno-Wychowawczy MON
23 maja 1999, Warszawa 1999;
Vademecum NATO, Warszawa 1999.
Załącznik 1
TRAKTAT PÓŁNOCNOATLANTYCKI
Waszyngton, 4 kwietnia 1949 r.
Strony niniejszego Traktatu potwierdzają swą wiarę w cele i zasady Karty
Narodów Zjednoczonych i swe pragnienie współżycia w pokoju ze wszystkimi
narodami i wszystkimi rządami.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
70
Są one zdecydowane ochraniać wolność, wspólne dziedzictwo i cywilizację
swych narodów, oparte na zasadach demokracji, wolności jednostki i
praworządności.
Dążą one do umacniania stabilizacji i dobrobytu na obszarze
północnoatlantyckim.
Dlatego wyrażają one zgodę na niniejszy Traktat Północnoatlantycki.
ARTYKUŁ 1
Zgodnie z tym, co oświadczono w Karcie Narodów Zjednoczonych, Strony
zobowiązują się załatwiać wszelkie spory międzynarodowe, w które mogłyby
zostać uwikłane, za pomocą środków pokojowych w taki sposób, aby pokój
międzynarodowy, bezpieczeństwo i sprawiedliwość, nie zostały narażone na
niebezpieczeństwo, jak również powstrzymywać się w swych stosunkach
międzynarodowych od użycia lub groźby użycia siły w jakikolwiek sposób
niezgodny z celami Narodów Zjednoczonych.
ARTYKUŁ 2
Strony będą przyczyniały się do dalszego rozwoju pokojowych i
przyjaznych stosunków międzynarodowych przez wzmacnianie swych wolnych
instytucji, przez spowodowanie lepszego rozumienia zasad, na których te
instytucje są oparte oraz przez pobudzanie warunków stabilizacji i dobrobytu.
Będą one dążyły do usuwania nieporozumień w swej międzynarodowej polityce
gospodarczej i będą opierały współpracę gospodarczą pomiędzy którymkolwiek z
nich lub z wszystkimi.
ARTYKUŁ 3
Dla skuteczniejszego osiągnięcia celów niniejszego Traktatu Strony, każda z
osobna i wszystkie razem, przez stałą i skuteczną samopomoc i pomoc wzajemną
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
71
będą utrzymywały i rozwijały swoją indywidualną i zbiorową zdolność do
odparcia zbrojnej napaści.
ARTYKUŁ 4
Strony będą się konsultowały, ilekroć zdaniem którejkolwiek z nich
zagrożona będzie integralność terytorialna, niezależność polityczna lub
bezpieczeństwo którejkolwiek ze Stron.
ARTYKUŁ 5
Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedną lub kilka z nich w Europie
lub Ameryce Północnej będzie uważana za napaść przeciwko nim wszystkim,;
wskutek tego zgadzają się one na to, że jeżeli taka zbrojna napaść nastąpi, każda z
nich, w wykonaniu prawa do indywidualnej lub zbiorowej samoobrony, uznanego
przez artykuł 51 Karty Narodów Zjednoczonych, udzieli pomocy Stronie lub
Stronom tak napadniętym, podejmując natychmiast indywidualnie i w
porozumieniu z innymi Stronami taką akcję, jaką uzna za konieczną, nie
wyłączając użycia siły zbrojnej, w celu przywrócenia i utrzymania bezpieczeństwa
obszaru północnoatlantyckiego.
O każdej takiej zbrojnej napaści i o wszystkich środkach zastosowanych w
jej wyniku zostanie bezzwłocznie powiadomiona Rada Bezpieczeństwa. Środki
takie zostaną zaniechane, gdy tylko Rada Bezpieczeństwa podejmie działania
konieczne do przywrócenia i utrzymania międzynarodowego pokoju i
bezpieczeństwa.
ARTYKUŁ 69
W rozumieniu Artykułu 5, za napaść zbrojną wymierzoną przeciwko jednej
lub kilku Stronom, uważa się napaść zbrojną:
W wersji poprawionej zgodnie z artykułem 2 Protokołu do Traktatu Północnoatlantyckiego o przystąpieniu Grecji
i Turcji.
9
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
72
-na terytorium którejkolwiek ze Stron w Europie lub Ameryce Północnej, na
algierskie departamenty Francji10, na terytorium Turcji lub na wyspy pod
jurysdykcją którejkolwiek ze Stron na obszarze północnoatlantyckim na północ od
zwrotnika Raka;
-na siły zbrojne, okręty lub samoloty którejkolwiek ze Stron znajdujące się
na tych terytoriach lub nad nimi, albo na jakimkolwiek innym obszarze w Europie,
na którym w dniu wejścia w życie Traktatu stacjonowały wojska okupacyjne
którejkolwiek ze Stron, lub też na Morzu Śródziemnym czy na obszarze
północnoatlantyckim na północ od zwrotnika Raka.
ARTYKUŁ 7
Niniejszy Traktat nie narusza i nie będzie rozumiany jako w jakikolwiek
sposób naruszający przewidziane w Karcie prawa i obowiązki Stron będących
członkami Narodów Zjednoczonych, ani też nie narusza szczególnej odpowiedzialności
Rady Bezpieczeństwa za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego.
ARTYKUŁ 8
Każda Strona oświadcza, że żadne z wiążących ją obecnie zobowiązań
międzynarodowych z którąkolwiek ze Stron lub z jakimkolwiek państwem trzecim
nie jest w sprzeczności z postanowieniami niniejszego traktatu oraz zobowiązuje
się do niezaciągania żadnych zobowiązań międzynarodowych sprzecznych z
niniejszym Traktatem.
ARTYKUŁ 9
Strony niniejszym ustanawiają Radę, w której każda z nich będzie
reprezentowana, w celu rozpatrywania spraw dotyczących realizacji niniejszego
16 stycznia 1963 r.Rada stwierdziła, że w odniesieniu do byłych algierskich departamentów Francji stosowane
klauzule niniejszego Traktatu stały się nieważne z dniem 3 lipca 1962 r.
10
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
73
Traktatu. Rada będzie zorganizowana w taki sposób, żeby mogła zbierać się
szybko w każdym czasie. Rada utworzy takie organy pomocnicze, jakie okażą się
konieczne; w szczególności utworzy ona natychmiast komitet obrony, którego
zadaniem będzie zalecanie środków potrzebnych do wykonania postanowień
artykułów 3 i 5.
ARTYKUŁ 10
Strony mogą, za jednomyślną zgodą, zaprosić do przystąpienia do
niniejszego Traktatu każde inne państwo europejskie będące w stanie popierać
zasady niniejszego Traktatu i przyczyniać się do bezpieczeństwa obszaru
północnoatlantyckiego. Każde państwo w ten sposób zaproszone może stać się
Stroną Traktatu, składając Rządowi Stanów Zjednoczonych Ameryki dokument
przystąpienia. Rząd Stanów Zjednoczonych Ameryki powiadomi każdą ze Stron o
złożeniu każdego takiego dokumentu przystąpienia.
ARTYKUŁ 11
Niniejszy Traktat będzie ratyfikowany, jego postanowienia zostaną
wprowadzone przez Strony w życie zgodnie z ich procedurami konstytucyjnymi.
Dokumenty ratyfikacyjne będą możliwie jak najrychlej złożone Rządowi Stanów
Zjednoczonych Ameryki, który o każdym złożeniu będzie powiadamiał wszystkich
pozostałych sygnatariuszy. W stosunkach między państwami, które go
ratyfikowały, Traktat wejdzie w życie, gdy tylko zostaną złożone ratyfikacje
większości sygnatariuszy, włączając w to ratyfikacje Belgii, Francji, Holandii,
Kanady, Luksemburga, Stanów Zjednoczonych i Zjednoczonego Królestwa, a w
stosunku do innych państw z chwilą złożenia ratyfikacji.11
ARTYKUŁ 12
Traktat wszedł w życie 24 sierpnia 1949 r., po złożeniu dokumentów ratyfikacyjnych przez wszystkich
sygnatariuszy.
11
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
74
Po upływie dziesięcioletniego okresu obowiązywania Traktatu lub
kiedykolwiek po upływie tego okresu Strony, na żądanie którejkolwiek z nich,
porozumieją się z sobą w celu dokonania przeglądu Traktatu, uwzględniając
czynniki, które w tym czasie będą mogły mieć wpływ na pokój i bezpieczeństwo
na obszarze północnoatlantyckim, w tym rozwój zarówno powszechnych, jak i
regionalnych porozumień, zawartych zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych, a
mających na celu zachowanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego.
ARTYKUŁ 13
Po dwudziestoletnim okresie obowiązywania Traktatu każda ze Stron może
zeń wystąpić po upływie roku od zawiadomienia o swym wypowiedzeniu
złożonym Rządowi Stanów Zjednoczonych Ameryki, który powiadomi Rządy
innych Stron o złożeniu każdego zawiadomienia o wypowiedzeniu.
ARTYKUŁ 14
Niniejszy Traktat, którego teksty angielski i francuski posiadają jednakową
moc, będzie złożony w archiwach Rządu Stanów Zjednoczonych Ameryki. Jego
należycie uwierzytelnione opisy zostaną przez ten rząd przekazane rządom innych
sygnatariuszy.
Załącznik 2
Bezpieczeństwo Polski
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
75
SIŁY
ZBROJNE
POŁOŻENIE
GEOPOLITYCZNE
GOSPODARKA
ZAGROŻENIA
POZAMILITARNE
Bezpieczeństwo
Polski
ZAGROŻENIA
MILITARNE
ŚWIADOMOŚĆ
OBYWATELI
POLITYKA
EKOLOGIA
Załącznik 3
SYSTEM OBRONNY PAŃSTWA
POZAMILITARNE
Prace
magisterskie
z bezpieczeństwa
OGNIWA
OBRONNE
SYSTEM KIEROWANIA
OBRONNOŚCIĄ 76
SIŁY ZBROJNE
Rozpoznanie,
zapobieganie
i zwalczanie wszelkich
form godzących
w bezpieczeństwo
narodu, państwa
Ochrony Gospodarpaństwa czo-bronne
Natychmiastowe
stosowanie oporu
każdej agresji
Ochrony
ludności
WLOP
SIŁY
LĄDOWE
Przygotowanie
i utrzymywanie
potencjału obronnego
państwa
MW
SEJM
Prezydent
RP
RZĄD
INNE FORMACJE
WOJSKA OPERACYJNE
Inne instytucje
administracji rządowej
i samorządowej
Jednostki
OT WLOP
Realizują zadania
na rzecz SZ oraz
obrony państwa
gospodarki i
ludności
Oddziały
i jednostki
OT OW
Jednostki
OT MW
Wspierają i zabezpieczają działanie wojsk
operacyjnych oraz realizują samodzielnie
zadania obronne w wyznaczonych
rejonach odpowiedzialności
Podejmowanie decyzji
w sprawach obronności
-organizacja wsparcia,
zaopatrzenia i obsługi SZ
OBRONA TERYTORIALNA
Załącznik 4
STRATEGIA OBRONNOŚCI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Przyjęta na posiedzeniu Rady Ministrów w dniu 23 maja 2000r.
SPIS TREŚCI
WSTĘP
1. POLSKA – JEJ INTERESY I CELE STRATEGICZNE W DZIEDZINIE
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
77
OBRONNOŚCI
2. WYZWANIA I ZAGROŻENIA POLITYCZNO – MILITARNE
3. KONCEPCJA OBRONNOŚCI
3.1. ZASADY POLSKIEJ STRATEGII OBRONNOŚCI
3.2. DZIAŁANIA PREWENCYJNO-STABILIZACYJNE
3.3. REAGOWANIE KRYZYSOWE
3.4. DZIAŁANIA WOJENNE
4. SYSTEM OBRONNOŚCI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
4.1. PODSYSTEM KIEROWANIA OBRONNOŚCIĄ
4.2. SIŁY ZBROJNE RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
4.2.1. Skład i przeznaczenie Sił Zbrojnych RP
4.2.2. Zdolności operacyjne Sił Zbrojnych RP
4.3. POZAMILITARNE OGNIWA OBRONNE
5. PRZYGOTOWANIA OBRONNE
5.1. PLANOWANIE I PROGRAMOWANIE OBRONNE
5.2. UTRZYMYWANIE I DOSKONALENIE SYSTEMU OBRONNOŚCI
ZAKOŃCZENIE
WSTĘP
1. Niniejszy dokument – bazując na postanowieniach Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej i innych aktów prawnych oraz kierując się ustaleniami “Strategii
Bezpieczeństwa RP”, a także uwzględniając treści “Koncepcji Strategicznej
NATO” – określa strategię obronności Rzeczypospolitej Polskiej u progu XXI
wieku. Stanowi on wykładnię ogólnych założeń obronności i podstawę
koncepcyjną do prac nad wdrożeniowymi dokumentami doktrynalnymi, planami
strategicznymi i operacyjnymi oraz programami obronnymi.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
78
1. POLSKA – JEJ INTERESY I CELE STRATEGICZNE W DZIEDZINIE
OBRONNOŚCI
2. Polska leży w szczególnie ważnym miejscu Europy. Jest to styk NATO z jego
dwoma najważniejszymi partnerami – Rosją i Ukrainą. Stosunki sojuszu z tymi
państwami mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa europejskiego.
Geograficzne położenie w centrum Europy, na przewężeniu między Bałtykiem i
Karpatami powoduje, że z militarnego punktu widzenia terytorium Polski stanowi
obszar o specjalnym znaczeniu strategicznym na europejskiej linii WschódZachód.
3. Rzeczpospolita Polska – mając na uwadze swą tożsamość narodową, opierającą
się na historycznych doświadczeniach i współczesnych potrzebach – za
podstawowe wartości, które odzwierciedlają najważniejsze interesy narodowe,
uznaje, zgodnie z art. 5 Konstytucji RP:
- niepodległość i nienaruszalność swojego terytorium,
wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli,
- dziedzictwo narodowe,
- ochronę środowiska.
Bezpieczeństwo obywateli oraz niepodległość i nienaruszalność terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej są interesami narodowymi o egzystencjalnym znaczeniu,
których zapewnienie ma charakter bezwzględnego nakazu, uzasadniającego
zastosowanie w ich obronie – w razie potrzeby – całego posiadanego zasobu sił i
środków.
4. Celem strategicznym Rzeczypospolitej Polskiej w dziedzinie obronności jest
zapewnienie bezpiecznych warunków realizacji interesów narodowych poprzez ich
obronę przed zewnętrznymi zagrożeniami kryzysowymi i zagrożeniami
wojennymi. Oznacza to w szczególności:
- obronę terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed agresją zbrojną, w tym
zapewnienie nienaruszalności polskiej przestrzeni powietrznej i morskiej oraz
granic lądowych;
- obronę i ochronę wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej;
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
79
- udział we wspólnej obronie terytoriów państw członkowskich NATO, zgodnie z
art. 5. Traktatu Waszyngtońskiego;
- wspieranie akcji instytucji i organizacji międzynarodowych w reagowaniu
kryzysowym oraz polityczno-militarnych działaniach stabilizujących;
- kształtowanie bezpiecznego otoczenia Polski poprzez rozwijanie partnerskiej
współpracy wojskowej z innymi państwami, zwłaszcza sąsiednimi.
2. WYZWANIA I ZAGROŻENIA POLITYCZNO – MILITARNE
5. Zgodnie z zasadami swojej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, Polska nie
prowadzi żadnych działań mogących zagrażać jakiemukolwiek państwu; nie
postrzega również żadnego innego państwa jako przeciwnika. Bierze jednak pod
uwagę istniejące obiektywnie, często niezależnie od politycznej woli i intencji
innych państw i narodów, potencjalne źródła zagrożeń w swoim bliższym i
dalszym otoczeniu strategicznym. Rzeczpospolita Polska, jako państwo graniczne
NATO, może być obiektem różnorakich zagrożeń, nie tylko skierowanych
bezpośrednio przeciwko niej, ale także przeciwko innym państwom Sojuszu. W
ocenie warunków swojego bezpieczeństwa bierze pod uwagę: polityczno-militarne
wyzwania czasu pokoju, zagrożenia kryzysowe oraz zagrożenia wojenne,
wyróżniając wśród nich groźbę wojny na dużą skalę i lokalnego konfliktu
zbrojnego (o ograniczonej skali).
6. Do podstawowych wyzwań polityczno – militarnych czasu pokoju, w obliczu
których stoi Polska, należą wymagania i potrzeby wynikające z rozwoju sytuacji w
otoczeniu Rzeczypospolitej Polskiej, a dotyczące:
- utrzymania odpowiedniego (jakościowo i ilościowo) poziomu potencjału
obronnego, tak aby minimalizować groźbę nacisków i szantażu politycznego,
zapobiegać osłabianiu międzynarodowej pozycji państwa oraz zapewniać wsparcie
dyplomacji;
- wnoszenia stosownego do możliwości Polski wkładu w system obrony NATO,
tak aby wzmacniać siłę i wiarygodność obronną Sojuszu oraz pozycję Polski jako
wiarygodnego sojusznika;
- umacniania instytucji i organizacji bezpieczeństwa międzynarodowego,
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
80
- w tym działających w dziedzinie kontroli zbrojeń, rozbrojenia oraz środków
budowy zaufania, aby wspierać kształtowanie bezpiecznego środowiska
międzynarodowego;
- kontynuowania udziału Polski w międzynarodowych operacjach służących
utrzymywaniu i wspieraniu pokoju oraz stabilizowaniu sytuacji w rejonach
kryzysowych;
- przełamywania uprzedzeń i rozwijania współpracy z sąsiadami w sferze
wojskowej, w celu kształtowania bezpiecznego otoczenia strategicznego państwa.
7. Obecnie głównym niebezpieczeństwem dla stabilności międzynarodowej, w tym
także dla zewnętrznego bezpieczeństwa Polski, stały się zagrożenia kryzysowe,
które mogą mieć charakter kryzysów polityczno – militarnych lub
pozamilitarnych. Źródła kryzysów polityczno-militarnych mogą mieć podłoże
polityczne, społeczne, ekonomiczne, etniczne lub też religijne. Ich oddziaływanie
na bezpieczeństwo Polski może się przejawiać bezpośrednio lub pośrednio.
Bezpośrednie zagrożenia kryzysowe mogą wynikać z sytuacji spowodowanych
przez ukrytą lub jawną groźbę zastosowania przemocy przeciwko Polsce lub jej
sojusznikom. Celem takiej groźby może być dążenie do wymuszenia pożądanych
przez zagrażającego zachowań politycznych i ustępstw (np. rewizji granic, zmian
terytorialnych, zaspokojenia celowo wygórowanych żądań grup etnicznych i
wyznaniowych itp.). Może się to wyrażać rozmieszczaniem na danym obszarze sił
zbrojnych w skali wykraczającej poza limity dopuszczone umowami
międzynarodowymi, a także przesunięciami wojsk niezgodnymi z ograniczeniami
ustalonymi w ramach przedsięwzięć budowy zaufania i bezpieczeństwa. W
określonych sytuacjach może się to przerodzić w bezpośrednie naruszenie
przestrzeni powietrznej, obszaru morskiego lub lądowych granic Rzeczypospolitej
Polskiej. Działania takie mogą prowokować zbrojne wystąpienia państwa w
obronie jego ważnych interesów. Jedną z metod osiągnięcia zakładanych celów
może być próba destabilizacji sytuacji wewnętrznej. Ewentualne zaangażowanie
Polski w międzynarodowe wysiłki na rzecz rozwiązania sytuacji kryzysowych
może rodzić również zagrożenia pośrednie, w tym wzrost zagrożenia obywateli
Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających w rejonie konfliktu lub w jego pobliżu,
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
81
a także wzrost ryzyka zagrożenia terytorium Polski akcjami odwetowymi
(uderzenia powietrzno – rakietowe, terroryzm) jednej ze stron konfliktu.
8. Polska bierze pod uwagę także pozamilitarne zagrożenia kryzysowe, w
reagowaniu na które państwo byłoby zmuszone zaangażować swój potencjał
obronny. Znaczenie, zasięg oraz rozmach niektórych z nich wykazują tendencję
wzrostową, przybierając rozmiar regionalny, a nawet kontynentalny. W niektórych
państwach objętych przekształceniami ustrojowymi występują zjawiska patologii
społecznej, sprzyjające rozwojowi międzynarodowej przestępczości
zorganizowanej. Najbardziej niebezpieczną formą takich zagrożeń, wynikającą z
międzynarodowej aktywności przestępczej, staje się terroryzm. Następstwem
przestępczości międzynarodowej stają się także m. in.: zorganizowany przemyt,
korupcja struktur władzy oraz handel narkotykami.
9. Wzrasta zagrożenie związane z rozprzestrzenianiem broni masowego rażenia i
środków jej przenoszenia. Coraz liczniejsza jest grupa państw, w tym
prowadzących politykę konfrontacyjną, bliskich wejścia w jej posiadanie. Do
dysponowania tą bronią dążą również skrajne ugrupowania polityczne, religijne, a
nawet grupy przestępcze. W konsekwencji należy brać pod uwagę groźbę użycia
tej broni w celach terrorystycznych, tak w otoczeniu Polski, jak i na jej obszarze.
Należy się także liczyć z próbami tranzytu tej broni przez terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej i z wynikającymi z tego zagrożeniami.
10. Zmienił się charakter zagrożeń wojennych dla Polski. Obecnie zdecydowanie
zmniejszyła się groźba wojny na dużą skalę, nie można jednak wykluczyć
pojawienia się takiej ewentualności w odleglejszej perspektywie czasowej.
Ustalony w rezultacie porozumień rozbrojeniowych poziom uzbrojenia
konwencjonalnego w otoczeniu Polski oraz system kontroli zbrojeń i środków
budowy zaufania zmniejszają prawdopodobieństwo przeprowadzenia
niespodziewanej agresji na dużą skalę. Zagrożenie takie może być wykryte ze
znacznym wyprzedzeniem, dlatego też zakładamy, iż najniebezpieczniejsze
zagrożenie wojenne, jakim jest ewentualna agresja zbrojna z zaskoczenia, może
być przede wszystkim agresją ograniczoną co do sił, czasu i przestrzeni, czyli mieć
wymiar lokalny. Odnosi się to także do groźby agresji na któregokolwiek naszego
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
82
sojusznika z NATO.
11. Spośród dwóch rodzajów zagrożeń wojennych ryzyko o większym stopniu
prawdopodobieństwa stanowi lokalny konflikt zbrojny (o ograniczonej skali).
Charakteryzuje się on stosunkowo krótkim czasem narastania i zaskakującym
rozpoczęciem działań zbrojnych oraz ich zmienną intensywnością od pierwszych
dni jego trwania. W razie wojny lokalnej zgrupowania lądowe agresora mogą
wtargnąć na terytorium Polski na różną głębokość na jednym – dwóch kierunkach
operacyjnych, przy jednoczesnym oddziaływaniu na cały obszar kraju
selektywnymi uderzeniami lotniczymi i rakietowymi, desantami powietrznymi, a
na wybrzeżu – morskimi, a także działaniami dywersyjnymi i terrorystycznymi.
12. W razie wojny na dużą skalę cały obszar państwa polskiego byłby narażony na
uderzenia lotniczo – rakietowe i skutki ofensywy zgrupowań powietrzno –
lądowych, prowadzonej na dużą głębokość, na wielu kierunkach operacyjnych,
przy jednoczesnym prowadzeniu operacji lotniczych i morskich obliczonych na
uzyskanie panowania w powietrzu i zablokowanie głównych portów i baz
marynarki wojennej. W rejonach o znaczeniu strategicznym dla skuteczności
obrony państwa mogłyby wylądować desanty powietrzne i morskie. Obiektami
uderzeń byłyby urządzenia i instalacje systemu obronnego państwa, infrastruktura
przemysłowa, bazy zaopatrzenia wojsk, aglomeracje miejskie oraz główne węzły
komunikacyjne. Działania wojsk regularnych byłyby wspierane przez rajdy i
operacje sił specjalnych, prowadzone na głębokich tyłach, zwłaszcza na obszarach
o żywotnym znaczeniu dla obrony państwa.
3. KONCEPCJA OBRONNOŚCI
3.1. ZASADY POLSKIEJ STRATEGII OBRONNOŚCI
13. Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej, uznając za nadrzędne polskie
interesy narodowe i uwzględniając narodowe uwarunkowania ich realizacji, jest
jednocześnie odpowiednio skorelowana ze strategią NATO. W działalności
praktycznej kieruje się następującymi podstawowymi zasadami: odpowiedzialność
narodowa
i powszechność obrony, solidarność i integracja sojusznicza, współpraca i
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
83
partnerstwo, umacnianie zaufania i regionalnej stabilności militarnej, odstraszanie i
wiarygodność, elastyczność reagowania obronnego, współpraca cywilnowojskowa, bilansowanie potrzeb obronnych i możliwości kraju.
14. Odpowiedzialność narodowa i powszechność obrony. Obronność jest sprawą
narodową. Uczestnictwo w sojuszach i koalicjach jest czynnikiem wspomagającym
i pomnażającym zdolności obronne, ale nie zdejmuje narodowej
odpowiedzialności
za zapewnienie obrony państwa. Fundamentem polskiej obronności jest jej
powszechność. Obowiązek obrony i świadczeń na jej rzecz spoczywa na
wszystkich obywatelach i strukturach państwa. Obrona powszechna zakłada w
razie wojny zespolenie w jeden system działań wysiłków całego narodu i
wszystkich jego struktur państwowych, militarnych i pozamilitarnych – w tym
mobilnych wojsk operacyjnych, masowo rozwijanych na czas wojny wojsk obrony
terytorialnej, odpowiednio przygotowanych ogniw pozamilitarnych,
wykorzystujących naturalne zasoby, walory obronne, a także operacyjnie
przygotowaną infrastrukturę kraju – oraz zaangażowanego w obronę Polski
potencjału sojuszniczego.
15. Solidarność i integracja sojusznicza. Polska aktywnie wypełnia swoje
zobowiązania sojusznicze. Strategia obronności Rzeczypospolitej Polskiej jest
zgodna z założeniami “Koncepcji Strategicznej NATO” z 1999 r. i uznaje za
obowiązujące podstawowe funkcje i zadania Sojuszu, określone w tym
dokumencie i w innych, z niego wynikających. Celem aktywności Polski w
Sojuszu Północnoatlantyckim jest zapewnienie warunków dla skutecznej realizacji
jego funkcji obronnych, zwłaszcza w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa
Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez: zachowanie więzi transatlantyckich,
solidarności i spójności sojuszniczej; umacnianie sojuszniczego potencjału
militarnego; realizację zasad strategii i polityki nuklearnej; utrwalanie
mechanizmów wspólnego planowania operacyjnego i obronnego oraz zapewnienie
rozwoju sojuszniczych zdolności obronnych. Integracja ze strukturami Sojuszu
Północnoatlantyckiego oraz aktywne uczestnictwo w jego przedsięwzięciach
militarnych są istotnymi wyznacznikami kierunków rozwoju i doskonalenia
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
84
narodowego systemu obronności. Pełna integracja wojskowa z NATO jest
procesem długofalowym, wymagającym istotnych wysiłków organizacyjnych i
finansowych państwa. Ważne znaczenie ma zapewnienie należytej obsady
kadrowej w strukturach sojuszniczych.
16. Współpraca i partnerstwo. Równolegle z integracją z NATO Polska będzie
aktywnie uczestniczyła w Europejskiej Polityce Bezpieczeństwa i Obrony oraz
operacjach reagowania kryzysowego Unii Europejskiej, wykorzystując w tym celu
siły przewidziane do operacji w ramach NATO. Polska szeroko rozwija
współpracę wojskową z siłami zbrojnymi wszystkich państw zainteresowanych
umacnianiem bezpieczeństwa i stabilności w regionie i na kontynencie, w tym
współpracę w ramach Programu “Partnerstwo dla Pokoju”. Szczególne znaczenie
ma współpraca wojskowa z sąsiadami, w tym jej najbardziej zaawansowana forma,
jaką jest tworzenie wspólnych jednostek wojskowych, a także wspólne
wykonywanie zadań w międzynarodowych operacjach reagowania kryzysowego.
17. Umacnianie zaufania i regionalnej stabilności militarnej. Polska utrzymuje
swój potencjał obronny, a zwłaszcza siły zbrojne, na poziomie uregulowanym
postanowieniami stosownych porozumień i traktatów międzynarodowych. Ściśle
przestrzegając przyjętych zobowiązań, przyczynia się do budowy zaufania w
dziedzinie militarnej. Wielkość potencjału militarnego Rzeczypospolitej Polskiej
jest dostosowana do potrzeb prowadzenia przez nią ewentualnych działań
obronnych i wywiązywania się ze zobowiązań sojuszniczych, przy uwzględnieniu
wnoszonego przez nią wkładu w utrwalanie regionalnej stabilności militarnej.
18. Odstraszanie i wiarygodność. Równolegle z umacnianiem zaufania i stabilności
militarnej Polska dąży do utrzymania swojego potencjału obronnego, a zwłaszcza
sił zbrojnych, na takim poziomie jakościowym i ilościowym, aby zapewniał
niezbędne odstraszanie strategiczne w stosunku do potencjalnych przeciwników i
jednocześnie gwarantował jej oczekiwaną wiarygodność obronną w gronie
sojuszników. Dotyczy to w szczególności uzbrojenia i wyposażenia, poziomu
wyszkolenia wojsk oraz gotowości obronnej państwa, w tym gotowości bojowej sił
zbrojnych. Jednym z najważniejszych elementów odstraszania jest potencjał
militarny Sojuszu Północnoatlantyckiego, a szczególnie jego broń nuklearna.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
85
Polska, mimo iż nie posiada własnego potencjału nuklearnego, a broń nuklearna
Sojuszu nie znajduje się na jej terytorium, uczestniczy w rozwijaniu sojuszniczej
polityki i strategii nuklearnej oraz we wspólnym planowaniu w tej dziedzinie.
Jednocześnie, w razie realnego zagrożenia wojną, zależnie od zaistniałych
okoliczności, nie wyklucza ewentualności praktycznego włączenia się w realizację
planów działania w tym zakresie.
19. Elastyczność reagowania obronnego. Skład, organizacja i zasady
funkcjonowania systemu obronności kształtowane są tak, aby możliwe było
podejmowanie działań odpowiednich do konkretnego zagrożenia oraz stosowne
wypełnianie zobowiązań sojuszniczych. Ważnym wymogiem wobec systemu
obronności, w tym zwłaszcza wobec jego sił zbrojnych, jest zapewnienie zdolności
prowadzenia działań o różnej skali, intensywności i charakterze, a także
zachowania ciągłości we wszystkich możliwych sytuacjach; elastycznego
przechodzenia od funkcjonowania w warunkach pokojowych do warunków
kryzysowych i wojennych.
20. Współpraca cywilno – wojskowa. We współczesnych warunkach szczególną
rolę w zapewnieniu skuteczności działań odgrywa współpraca cywilno-wojskowa.
Obejmuje ona współdziałanie organów cywilnych i wojskowych w czasie pokoju,
kryzysu i wojny. Siły zbrojne przygotowuje się do współpracy zarówno z
krajowymi ogniwami pozamilitarnymi w czasie wykonywania zadań na własnym
terytorium, jak i z różnymi zewnętrznymi podmiotami cywilnymi (państwowymi,
prywatnymi, międzynarodowymi, pozarządowymi, a także miejscową ludnością)
podczas wykonywania zadań poza granicami Polski. Struktury cywilne państwa
przygotowuje się do wszechstronnej współpracy w czasie pokoju, kryzysu i wojny,
zarówno z wojskami własnymi, jak i wojskami sojuszniczymi, przebywającymi
lub przemieszczającymi się przez terytorium Polski. Szczególną uwagę zwraca się
na odpowiednio wczesne planowanie zadań w ramach wsparcia udzielanego
wojskom sojuszniczym przez państwo-gospodarza.
21. Bilansowanie potrzeb obronnych i możliwości kraju. Polska, budując swój
system obronności, dąży do optymalnego zbilansowania potrzeb obronnych i
możliwości społeczno – gospodarczych kraju. Narodowe potrzeby obronne określa
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
86
się z uwzględnieniem jej obecnego i przewidywanego położenia politycznego i
strategicznego w Europie oraz prognozowanego rozwoju sytuacji
międzynarodowej, a w kontekście sojuszniczym – z uwzględnieniem granicznego
usytuowania Polski na obszarze odpowiedzialności NATO. Szczególne znaczenie
ma zapewnienie właściwych proporcji między wielkością środków przeznaczanych
na bieżące utrzymywanie zdolności i gotowości obronnej państwa, a
inwestowanych w perspektywiczne unowocześnianie jego struktur obronnych.
22. Stosownie do trzech stanów bezpieczeństwa państwa – pokoju, kryzysu
(zagrożenia bezpieczeństwa) i wojny – Rzeczpospolita Polska jest przygotowana
do prowadzenia następujących trzech rodzajów działań strategicznych:
- działania prewencyjno – stabilizacyjne – realizowane w czasie pokoju,
obejmujące bieżące zapobieganie wystąpieniu zewnętrznych zagrożeń polityczno –
militarnych (kryzysowych i wojennych), poprzez neutralizowanie ich
potencjalnych źródeł oraz stabilizowanie i umacnianie bezpiecznego środowiska
(otoczenia) międzynarodowego Polski;
- reagowanie kryzysowe – realizowane w razie wystąpienia zagrożenia
bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwa sojuszników oraz zagrożeń dla
szerszego bezpieczeństwa międzynarodowego, obejmujące zarówno działania
narodowe, jak i udział w wysiłkach międzynarodowych, podejmowanych w celu
opanowywania kryzysów oraz zapewnienia osłony przed ich skutkami;
- działania wojenne – prowadzone w razie agresji na Polskę lub jej sojuszników,
obejmujące wykorzystanie całego lub części potencjału państwa do odparcia
agresji, poprzez przygotowanie i przeprowadzenie kampanii i operacji wojennych.
3.2. DZIAŁANIA PREWENCYJNO-STABILIZACYJNE
23. Myślą przewodnią działań prewencyjno – stabilizacyjnych jest stałe
prognozowanie i śledzenie sytuacji, wczesne rozpoznawanie wyzwań i zagrożeń
oraz podejmowanie działań dla sprostania tym wyzwaniom i zapobiegania
przerodzeniu się potencjalnych zagrożeń w rzeczywisty kryzys lub wojnę. W
ramach tych działań Polska – występując samodzielnie lub w ramach NATO bądź
innych organizacji i działań międzynarodowych – realizuje następujące zadania
strategiczne:
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
87
- aktywnie kształtuje bezpieczne środowisko międzynarodowe;
- buduje strefę wzajemnego zaufania w swoim otoczeniu;
- wspiera wysiłki państw w swoim otoczeniu mające na celu bezpieczne
przeprowadzanie procesów transformacji i reform.
24. Udział sił zbrojnych w działaniach prewencyjno – stabilizacyjnych odbywa się
przede wszystkim na płaszczyźnie współpracy wojskowej. W jej ramach Polska
dąży do rozwijania kontaktów między własnymi jednostkami wojskowymi a ich
odpowiednikami w innych armiach, prowadzenia wspólnych szkoleń kadr,
organizowania i sprawowania nadzoru nad funkcjonowaniem jednostek
wielonarodowych; korzysta też z wymiany doświadczeń i informacji. Za jedną z
ważniejszych płaszczyzn tego współdziałania uznajemy współpracę wojskową w
ramach Programu “Partnerstwo dla Pokoju” z państwami partnerskimi
pozostającymi poza strukturami NATO; dotyczy to głównie operacji pokojowych
oraz akcji humanitarnych i poszukiwawczo – ratowniczych. Uczestnictwo polskich
sił zbrojnych w Programie “Partnerstwo dla Pokoju” stanowi ponadto znaczący
element budowy zaufania i bezpieczeństwa w Europie Środkowej.
3.3. REAGOWANIE KRYZYSOWE
25. Myślą przewodnią reagowania kryzysowego jest jak najszybsze opanowanie
sytuacji kryzysowej zagrażającej interesom państwa lub społeczności
międzynarodowej, w celu zminimalizowania jej skutków i przywrócenie stanu
sprzed kryzysu, a w szczególności – zapobieżenie przerodzeniu się jej w
bezpośrednie zagrożenie wojenne dla Polski lub jej sojuszników. Polska utrzymuje
struktury i siły niezbędne do udziału w międzynarodowym reagowaniu na sytuacje
kryzysowe, zwłaszcza te, które mogą mieć bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo
jej samej.
26. System obronności Rzeczypospolitej Polskiej jest przygotowany do realizacji
dwóch podstawowych rodzajów zadań reagowania kryzysowego. Pierwszym z
nich jest reagowanie na kryzys stanowiący bezpośrednie zagrożenie dla
bezpieczeństwa Polski lub jej sojuszników, mogący przerodzić się w konflikt
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
88
wymagający reagowania wedle zobowiązań wynikających z art. 5. Traktatu
Waszyngtońskiego. Główne działania, przewidziane w takich sytuacjach, to:
- uruchomienie przedsięwzięć pogotowia obronnego – stosownie do skali i tempa
narastania kryzysu. Przygotowany i utrzymywany w tym celu Narodowy System
Pogotowia Obronnego, kompatybilny z Systemem Pogotowia NATO, obejmuje
trzy grupy środków i przedsięwzięć: podwyższanie gotowości obronnej państwa, w
tym jego struktur cywilnych oraz sił zbrojnych; podejmowanie działań
pozwalających uniknąć zaskoczenia oraz stosowne rozwinięcie strategiczne
(mobilizacyjne i operacyjne) określonych komponentów sił zbrojnych,
zapewniające ich gotowość do użycia przeciwko potencjalnemu agresorowi;
- osłona terytorium Polski przed bezpośrednim zagrożeniem oraz pośrednimi
skutkami sytuacji kryzysowej – poprzez prowadzenie (udział w prowadzeniu)
kompleksowej (militarnej i pozamilitarnej) operacji osłonowej;
- zapewnienie warunków do przyjęcia na terytorium Polski sojuszniczych sił
prewencyjnego wzmocnienia – poprzez realizację przez państwo gospodarza
wyznaczonych mu zadań wsparcia militarnego i pozamilitarnego;
- udział w osłonie terytorium innego państwa sojuszniczego – poprzez
wydzielenie, przerzut i rozwinięcie własnych sił w ramach zgrupowań
sojuszniczych na kierunku zagrożenia poza terytorium Polski.
27. Drugim rodzajem zadań w ramach reagowania kryzysowego jest reagowanie
na kryzys mogący stworzyć jedynie pośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa
Polski lub jej sojuszników. Oznacza to udział w międzynarodowych operacjach
reagowania kryzysowego (w tym w operacjach sojuszniczych), które – zależnie od
sytuacji – mogą obejmować:
- rozpoznawanie i lokalizowanie pojawiającego się kryzysu oraz podjęcie działań
w celu jego jak najszybszego rozwiązania – poprzez izolowanie rejonów objętych
konfliktem oraz wywieranie militarnej i pozamilitarnej presji na strony konfliktu;
- wspieranie (militarne i pozamilitarne) wysiłków na rzecz rozwiązania konfliktu poprzez udzielanie stronom konfliktu pomocy organizacyjnej, humanitarnej,
doradczej itp., organizowanie akcji humanitarnych i antyterrorystycznych, a także
wojskowych operacji utrzymywania pokoju;
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
89
- bezpośrednie wymuszanie pokoju – poprzez przeprowadzenie interwencyjnych
operacji militarnych, rozdzielanie i rozbrajanie bądź rozbijanie formacji zbrojnych
stron konfliktu.
28. Siły zbrojne mogą również uczestniczyć w reagowaniu na pozamilitarne
zagrożenia kryzysowe (również te o charakterze ponadnarodowym) poprzez
wspieranie działań sił i środków bezpieczeństwa wewnętrznego.
3.4. DZIAŁANIA WOJENNE
29. Zgodnie z Konstytucją, Polska może znaleźć się w stanie wojny jedynie w
następstwie agresji dokonanej na nią lub na państwo sojusznicze. W zależności od
skali agresji i rozmachu działań wojennych może to być wojna na dużą skalę,
angażująca na długi czas całe państwo, lub lokalny konflikt zbrojny – ograniczony
co do zaangażowanych sił, czasu i przestrzeni. Dla Polski jako członka NATO
każda wojna, niezależnie od jej skali, byłaby wojną prowadzoną w układzie
sojuszniczym – zgodnie z zasadą, że każda agresja wobec członka NATO, w tym
także wobec Polski, jest w istocie agresją przeciwko całemu NATO. Polska bierze
pod uwagę ewentualność wojny prowadzonej w obronie własnego terytorium
(odparcie bezpośredniej agresji na terytorium Polski) i wojny prowadzonej poza
swoim terytorium (udział w odparciu agresji skierowanej przeciwko państwu
sojuszniczemu).
30. Największe obciążenia i wysiłki Polska musiałaby ponosić w czasie wojny
obronnej na własnym terytorium. W związku z tym, biorąc pod uwagę graniczne
usytuowanie Polski w obszarze NATO, Siły Zbrojne RP, jako wchodzące w skład
pierwszego rzutu strategicznego Sojuszu, muszą być zdolne do natychmiastowego
zareagowania na każde naruszenie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a przede
wszystkim do obrony przed uderzeniami powietrznymi i rakietowymi.
31. Wszelkie działania obronne, zarówno w ramach lokalnego konfliktu zbrojnego,
jak i wojny na dużą skalę, byłyby od samego początku działaniami sojuszniczymi.
W przypadku lokalnego konfliktu zbrojnego zakłada się jak najszybsze odparcie
agresji i rozbicie zgrupowania przeciwnika siłami posiadanymi już w czasie
pokoju – nawet przy ograniczonym i ze względów obiektywnych
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
90
nienatychmiastowym udziale sojuszniczych sił lądowych. Wymaga to
dysponowania znacznym potencjałem sił reagowania, zdolnych i gotowych do
szybkiego użycia w obronie terytorium Polski. W razie przedłużania się konfliktu
będą angażowane dodatkowe siły własne, rozwijane w wyniku mobilizacji, a także
dodatkowe siły sojusznicze, niezbędne do jego ostatecznego rozstrzygnięcia.
32. W razie wojny na dużą skalę – której realna groźba narastałaby przez pewien
czas, co oznaczałoby, że poprzedzałaby ją dłuższa faza kryzysu – Siły Zbrojne RP
od samego początku będą działać w ramach operacji połączonych, prowadzonych
w bezpośredniej obronie Polski przez wielonarodowe zgrupowanie sojusznicze,
rozwinięte zawczasu na naszym terytorium w okresie pogłębiania się kryzysu i
działające wedle wspólnie opracowanych, sojuszniczych planów operacyjnych. W
takiej sytuacji podstawową rolę będą spełniać – rozwijane sukcesywnie w miarę
narastania zagrożenia – główne siły obrony oraz siły obrony terytorialnej, które w
warunkach wojny na dużą skalę będą w pełni wykorzystywane tylko na terytorium
Polski. Strategia obrony w razie wojny na dużą skalę zakłada skoordynowane
wykorzystanie narodowego potencjału obronnego z użyciem na terytorium Polski
odpowiednich sił wzmocnienia sojuszniczego w celu niedopuszczenia do utraty
terytorium oraz jak najszybszego rozbicia agresora i takiego zniszczenia jego
potencjału wojennego, aby uniemożliwić mu podjęcie ponownej próby agresji –
przy jednoczesnym maksymalnym zabezpieczeniu własnej ludności i majątku
narodowego przed stratami i zniszczeniami.
33. Obrona terytorium Polski będzie obejmowała realizację – ujętych w
narodowych planach obrony oraz przewidzianych w sojuszniczych wspólnych
planach operacyjnych – następujących głównych
zadań:
- rozpoznanie, zatrzymanie i osłabienie zgrupowania inwazyjnego przeciwnika w
celu przejęcia inicjatywy strategicznej – poprzez przeprowadzenie połączonych
operacji osłonowych i obronnych w początkowym okresie wojny przy użyciu sił
znajdujących się na zaatakowanym obszarze oraz wojsk operacyjnych dodatkowo
przerzucanych z innych kierunków i obszarów;
- doprowadzenie do uzyskania przewagi strategicznej – poprzez rozwinięcie
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
91
głównych sił obrony i sił wzmocnienia na teatrze wojny (mobilizacja i
przegrupowanie sił narodowych oraz sojuszniczych zgrupowań operacyjnych
spoza obszaru Polski);
- rozbicie zgrupowania inwazyjnego i zniszczenie potencjału ofensywnego
przeciwnika – poprzez zorganizowanie i wykonanie przeciwnatarcia
strategicznego.
34. Integralną częścią tych operacji będą działania wojsk obrony terytorialnej,
które są przygotowane do wykonywania trzech rodzajów zadań strategicznych:
- zapewnienie powszechności obrony narodowej poprzez organizowanie obrony
miast i innych miejscowości oraz ważnych operacyjnie rejonów i obiektów na
całym terytorium Polski;
- zapewnienie i ochrona bezpiecznego funkcjonowania elementów infrastruktury
państwa, istotnych dla swobody manewru wojsk operacyjnych i koniecznych dla
niezakłóconego przepływu informacji oraz ważnych z punktu widzenia wsparcia
wojsk sojuszniczych;
- dezorganizowanie operacji agresora poprzez przeprowadzanie – przy wsparciu sił
specjalnych – zakrojonych na szeroką skalę masowych, nieregularnych działań na
tyłach i w ugrupowaniu jego wojsk.
35. Podczas wojny na dużą skalę konieczne będzie zaangażowanie całego
potencjału obronnego państwa, zarówno militarnego, jak i pozamilitarnego. W
tych warunkach istotną rolę – oprócz działań zbrojnych – odgrywać będą
pozazbrojne działania wojenne (informacyjne, ochronne, gospodarcze),
obejmujące realizację dwóch podstawowych zadań:
- pośrednie osłabianie siły wojennej przeciwnika – poprzez organizowanie
nacisków dyplomatycznych i publicznej presji środowiska międzynarodowego,
destrukcyjne oddziaływanie informacyjne i psychologiczne na ludność i struktury
państwowe przeciwnika, wzmożenie działalności wywiadu strategicznego,
organizowanie sankcji ekonomicznych itp.;
- utrzymywanie i umacnianie własnego potencjału obronnego – poprzez ochronę
ludności, majątku narodowego oraz swoich i sojuszniczych struktur państwa;
zapewnianie skutecznego funkcjonowania administracji i gospodarki w warunkach
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
92
wojny, zaspokajanie podstawowych potrzeb ludności w warunkach wojennych,
udzielanie wszechstronnego wsparcia siłom zbrojnym (uzupełnianie,
zaopatrywanie).
36. W razie włączenia się Rzeczypospolitej Polskiej do wojny obronnej poza
terytorium państwa, do głównych zadań strategicznych jej systemu obronności
będą należeć:
- udział wydzielonych zgrupowań wojsk operacyjnych w sojuszniczych
kampaniach i operacjach militarnych, prowadzonych na danym teatrze wojny, oraz
ich wszechstronne wsparcie i zabezpieczenie;
- udział w niemilitarnym (zwłaszcza dyplomatycznym, informacyjnym,
ekonomicznym) oddziaływaniu na przeciwnika;
- wszechstronna militarna (lądowa, powietrzna i morska) oraz pozamilitarna osłona
strategiczna własnego terytorium, w tym wzmożona obrona powietrzna, ochrona
granicy i ważnych obiektów, neutralizacja zagrożeń terrorystycznych i dywersyjno
–rozpoznawczych, zapewnienie sprawnego funkcjonowania administracji i
gospodarki oraz ochrona ludności w warunkach selektywnego oddziaływania
zbrojnego i pozazbrojnego na terytorium Polski;
- w razie rozszerzania się konfliktu i narastania bezpośredniego zagrożenia
terytorium Polski – stopniowe rozwijanie systemu obronności państwa, m. in.
poprzez mobilizację i rozwijanie głównych sił obrony.
4. SYSTEM OBRONNOŚCI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
37. Stosownie do wyznaczonych celów i zadań strategicznych, Polska będzie
utrzymywać system obronności o potencjale gwarantującym sprostanie
wyzwaniom i skuteczne przeciwstawianie się wszystkim potencjalnym
zagrożeniom zewnętrznym. Musi on także zapewnić możliwość aktywnego
uczestnictwa w bieżących, międzynarodowych działaniach prewencyjno –
stabilizacyjnych. System ten stanowią wszystkie siły i środki przeznaczone do
realizacji zadań obronnych, odpowiednio do tych zadań zorganizowane,
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
93
utrzymywane i przygotowywane. Składa się on z trzech podstawowych
elementów: podsystemu kierowania oraz dwóch podsystemów wykonawczych –
militarnego (Siły Zbrojne RP) i pozamilitarnego (pozamilitarne ogniwa obronne).
4.1. PODSYSTEM KIEROWANIA OBRONNOŚCIĄ
38. Realizację decyzji państwa w dziedzinie obronności zapewniają organy
kierowania na wszystkich szczeblach struktury państwowej – centralnym
(resortowym) i terenowym, w tym organy dowodzenia sił zbrojnych – stosownie
do swych kompetencji stawiając zadania podległym jednostkom organizacyjnym
lub zlecając zadania obronne innym jednostkom organizacyjnym państwa. Organy
kierowania, odpowiadające za realizację zadań obronnych, powiązane
informacyjnie i pozostające w ustanowionych prawnie relacjach kompetencyjnych,
wraz ze swoim aparatem wykonawczym (administracyjnym, sztabowym,
organizacyjnym) oraz niezbędną infrastrukturą, tworzą podsystem kierowania
obronnością. Podsystem ten, przygotowywany w czasie pokoju, jest zdolny do
stosownego rozwinięcia na czas zagrożenia bezpieczeństwa państwa
(zewnętrznego kryzysu polityczno – militarnego) i wojny.
39. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów – jako organy
sprawujące władzę wykonawczą - są naczelnymi organami kierowania
obronnością i wykonują swoje zadania w tym zakresie na podstawie Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej i innych ustaw. Zgodnie z Konstytucją, Prezydent stoi
na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i
niepodzielności jego terytorium. Jest on też Najwyższym Zwierzchnikiem Sił
Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Jego organem doradczym w zakresie
bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego jest Rada Bezpieczeństwa
Narodowego. Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną
Rzeczypospolitej Polskiej, zapewnia jej bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne
oraz sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności.
40. Minister Obrony Narodowej kieruje resortem obrony narodowej, w tym przede
wszystkim całokształtem działalności Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Przygotowuje projekty założeń obronnych państwa oraz sprawuje ogólne
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
94
kierownictwo w sprawach wykonywania powszechnego obowiązku obrony.
Koordynuje i sprawuje ogólny nadzór, w zakresie powierzonym przez Radę
Ministrów, nad realizacją zadań obronnych przez organy administracji publicznej,
samorządy, instytucje, podmioty gospodarcze (przedsiębiorców) i inne jednostki
organizacyjne.
41. Rada Ministrów kieruje obronnością w czasie pokoju współdziałając z
Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej w ramach prowadzenia polityki
wewnętrznej i zagranicznej. Organem opiniodawczo – doradczym Rady Ministrów
w tym zakresie jest Komitet Spraw Obronnych Rady Ministrów. W razie
konieczności realizacji zadań szczególnych – wynikających bądź to z potrzeb
wyłącznie narodowych, bądź też wykonywanych w ramach NATO lub innych
organizacji międzynarodowych – mogą być wprowadzane dodatkowe procedury i
tworzone doraźne struktury operacyjne (komitety, zespoły, komisje, pełnomocnicy
itp.).
42. W czasie pokoju – zgodnie z zasadą cywilnej i demokratycznej kontroli nad
armią – całością sił zbrojnych, łącznie z żołnierzami i jednostkami
organizacyjnymi wydzielonymi do struktur sojuszniczych, kieruje minister obrony
narodowej przy pomocy Ministerstwa Obrony Narodowej. Zasadniczym organem
planowania strategicznego sił zbrojnych jest Sztab Generalny WP. Dowództwa
Rodzajów Sił Zbrojnych dowodzą w pełni wszystkimi podległymi wojskami,
ponosząc odpowiedzialność za całokształt pokojowej działalności podległych
wojsk oraz za przygotowanie ich do działań w czasie kryzysu i wojny.
Współpracują z dowództwami sojuszniczymi, w których podporządkowanie
wydzielają swoje wojska, a po ich wydzieleniu kierują procesem ich
wszechstronnego zabezpieczenia.
43. W razie zaistnienia polityczno – militarnych sytuacji kryzysowych
stwarzających pośrednie zagrożenia dla bezpieczeństwa Polski, nie będą
wprowadzane nadzwyczajne zmiany w ogólnych zasadach kierowania
obronnością, a jedynie uruchomione zostaną dodatkowe środki i procedury
kierowania reagowaniem kryzysowym. Kierowanie siłami zbrojnymi w czasie
kryzysu odbywa się według zasad kierowania pokojowego. Wojskami
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
95
wydzielonymi do międzynarodowych zgrupowań, wykonujących zadania w
ramach reagowania kryzysowego, dowodzą operacyjnie dowódcy tych zgrupowań.
44. Szczególne rozwiązania wprowadza się na potrzeby kierowania działaniami
wojennymi. W warunkach wojennych, jeśli Sejm nie może się zebrać na
posiedzenie, funkcję organu ustawodawczego sprawuje Prezydent
Rzeczypospolitej Polskiej. Na wniosek Rady Ministrów wydaje on rozporządzenia
z mocą ustawy, w tym zwłaszcza dotyczące prowadzenia działań wojennych.
Prezes Rady Ministrów zapewnia realizację polityki Rady Ministrów w zakresie
obrony państwa, określając sposoby jej wykonania. Na czas wojny uruchamia się
Centralne Stanowisko Kierowania Obroną Państwa, obejmujące stanowiska
kierowania Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Prezesa Rady Ministrów i
wyznaczonych przez niego członków Rady Ministrów.
45. W czasie wojny siłami zbrojnymi dowodzi Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych
RP, mianowany przez Prezydenta RP na wniosek Prezesa Rady Ministrów. Dla
zapewnienia bezkolizyjnego rozwijania Sił Zbrojnych RP oraz kierowania nimi w
czasie wojny utworzony zostaje Wojenny System Dowodzenia. Jest on
organizowany w czasie pokoju i rozwijany w razie zewnętrznego zagrożenia
bezpieczeństwa państwa i wojny. Powinien on zapewnić sprawne wdrażanie
decyzji władz państwa i dowodzenie Siłami Zbrojnymi RP w warunkach
zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i wojny, umożliwiając
odpowiednie współdziałanie z wojskami sojuszniczymi. Proces dowodzenia
odbywa się w systemie narodowym i sojuszniczym. System narodowy zapewnia
pełne dowodzenie siłami nie wydzielonymi do struktur NATO oraz dowodzenie
pozaoperacyjne wojskami wydzielonymi do zgrupowań sojuszniczych. Po
przekazaniu wojsk operacyjnych dowództwom sojuszniczym dowództwa
narodowe nadal odpowiadają za szkolenie rezerw oraz uzupełnienie i wsparcie
logistyczne przekazanych wojsk, a także zapewniają warunki do przyjęcia sił
wzmocnienia na terytorium kraju. Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych dowodzi w
pełni siłami zbrojnymi pozostającymi w narodowym podporządkowaniu. Całością
wojsk wydzielonych do sił zbrojnych NATO dowodzą operacyjnie wielonarodowe
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
96
dowództwa sojusznicze, na których decyzje władze polskie mogą wpływać
poprzez polityczno-wojskowe organy kierowania NATO.
4.2. SIŁY ZBROJNE RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
46. Siły Zbrojne RP są podstawowym elementem systemu obronności państwa.
Służą ochronie niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej i niepodzielności jej
terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jej granic. W
ramach tej funkcji wykonują zadania wynikające ze Strategii Obronności
Rzeczypospolitej Polskiej, skonkretyzowane w Polityczno – Strategicznej
Dyrektywie Obronnej i w stosownych narodowych i sojuszniczych planach
operacyjnych. Działając w narodowym systemie obronności i w systemie
sojuszniczym, Siły Zbrojne RP są przygotowane do wykonywania trzech rodzajów
zadań strategicznych: zadań obronnych w razie wojny (odparcie bezpośredniej
agresji na terytorium Polski lub udział w odparciu agresji na inne państwo
sojusznicze), zadań reagowania kryzysowego (także w ramach misji organizacji
międzynarodowych) oraz zadań stabilizacyjnych i prewencyjnych w czasie pokoju.
Ponadto są one gotowe do udziału w reagowaniu na zagrożenia pozamilitarne.
47. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, Siły Zbrojne RP zachowują
neutralność w sprawach politycznych oraz podlegają cywilnej i demokratycznej
kontroli.
4.2.1. Skład i przeznaczenie Sił Zbrojnych RP
48. Uwzględniając przyszłe wymagania operacyjne i strategiczne, główny wysiłek
w kształtowaniu modelu Sił Zbrojnych RP skupia się na ich jakości. Oznacza to
przede wszystkim konieczność priorytetowego traktowania problemów
przyspieszenia tempa modernizacji technicznej, pełnej realizacji procesu szkolenia,
w tym stałego podnoszenia kwalifikacji kadr sił zbrojnych zgodnie z wymogami
współdziałania sojuszniczego oraz poprawy warunków życia i służby żołnierzy.
Potencjał Sił Zbrojnych RP w czasie pokoju będzie utrzymywany na poziomie
umożliwiającym skuteczne i elastyczne reagowanie na zmiany sytuacji militarnej
w otoczeniu Polski. Będzie on gwarantował realizację zadań osłonowych i
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
97
natychmiastowe podjęcie działań obronnych w razie zagrożenia bezpieczeństwa
państwa i sojuszu, a także stały udział w międzynarodowych operacjach
pokojowych i reagowania kryzysowego. Jednocześnie powinien zapewnić
możliwość mobilizacyjnego rozwinięcia Sił Zbrojnych RP – stosownie do potrzeb
czasu zagrożenia i wojny.
49. Siły Zbrojne RP przygotowywane będą zarówno do wykonywania zadań w
ramach obrony kolektywnej NATO, jak i zadań reagowania kryzysowego. We
wszystkich rodzajach Sił Zbrojnych utrzymywane będą wojska o wysokim stopniu
gotowości do działania (wojska gotowości operacyjnej), zdolne już w składzie i
strukturach pokojowych do szybkiego reagowania na każdy rodzaj zagrożenia, w
tym zwłaszcza do natychmiastowego odparcia agresji na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, oraz wojska o zróżnicowanym stopniu gotowości (w
tym gotowości mobilizacyjnej), przeznaczone do wspierania i kontynuowania już
prowadzonych operacji po pewnym okresie przygotowań, w tym do
mobilizacyjnego rozwijania dodatkowych sił, niezbędnych do prowadzenia
operacji w razie wojny na dużą skalę.
50. We wszystkich rodzajach sił zbrojnych występują: a) wojska operacyjne –
przygotowane do wydzielenia w podporządkowanie dowództw NATO do działania
w strukturach wielonarodowych, w tym także poza granicami kraju, oraz: b)
wojska obrony terytorialnej – pozostające pod dowództwem narodowym,
przeznaczone do prowadzenia działań na obszarze kraju. W strefie bezpośrednich
działań wojennych poszczególne formacje wojsk obrony terytorialnej mogą także
być czasowo podporządkowywane operacyjnie dowództwom sojuszniczym.
Zachowując w Siłach Zbrojnych RP służbę wojskową z poboru, zapewni się w
wojskach operacyjnych wskaźnik ich profesjonalizacji na poziomie ponad 50%.
Proporcja między wojskami operacyjnymi i wojskami obrony terytorialnej w
czasie pokoju uwarunkowana jest charakterem położenia Polski jako państwa
granicznego NATO i określona stosownie do potrzeb operacyjnych na czas
zagrożenia (kryzysu) i wojny.
51. Wojska Lądowe przeznaczone są do zapewnienia obrony przed atakiem
lądowo - powietrznym w dowolnym rejonie kraju, na każdym kierunku, w obliczu
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
98
każdej formy zagrożenia militarnego. Struktura ich wojsk operacyjnych oparta jest
na związkach taktycznych, oddziałach i pododdziałach – zorganizowanych w
korpusy narodowe i wielonarodowe, z utrzymaniem niezbędnej liczby jednostek
centralnej dyspozycji. W systemie terytorialnym występują okręgi wojskowe,
mające w swym składzie jednostki obrony terytorialnej, terytorialne organy
dowodzenia oraz szkolnictwo wojskowe.
52. Wojska Lotnicze i Obrony Powietrznej przeznaczone są do obrony przestrzeni
powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej i stanowią fundament systemu obrony
powietrznej państwa. System ten jest funkcjonalnie zintegrowany z systemem
obrony powietrznej NATO. Utrzymuje stałą gotowość do przeciwdziałania
naruszeniom przestrzeni powietrznej, odparcia agresji przeciwnika powietrznego i
osłabienia jego potencjału. W okresie kryzysu i wojny Wojska Lotnicze i Obrony
Powietrznej, obok zadań osłonowych, zapewniają wsparcie Wojskom Lądowym i
Marynarce Wojennej. Struktura organizacyjna Wojsk Lotniczych i Obrony
Powietrznej oparta jest na korpusach obrony powietrznej, w których skład
wchodzą formacje lotnictwa taktycznego, rakiet obrony przeciwlotniczej,
radiotechniczne oraz jednostki zabezpieczenia. Struktura ta uwzględnia w miarę
równomierną dyslokację i skład bojowy jednostek w rejonach obrony powietrznej.
Ze względu na charakter zagrożeń, położenie geostrategiczne państwa i specyfikę
zadań obronnych, wojska te traktowane są priorytetowo w planach modernizacji i
rozwoju sił zbrojnych.
53. Marynarka Wojenna przeznaczona jest do obrony granicy morskiej państwa i
strefy odpowiedzialności sojuszniczej, ochrony żeglugi i interesów gospodarczych
Polski na akwenach morskich oraz obrony wybrzeża przy współdziałaniu z innymi
rodzajami sił zbrojnych. Stosownie do zadań operacyjnych, w strukturze
organizacyjnej Marynarki Wojennej znajdują się formacje sił morskich - flotylle
oraz oddziały odpowiednich rodzajów wojsk i służb. Zgodnie ze zobowiązaniami
sojuszniczymi Marynarka Wojenna wydziela część swoich sił do realizacji zadań
sojuszniczych, zarówno w strefie Morza Bałtyckiego, jak i poza nią.
54. W strukturach Sił Zbrojnych RP występują również wojska specjalne.
Stanowią je samodzielne oddziały i pododdziały, złożone z wyselekcjonowanych,
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
99
specjalnie wyszkolonych i wyposażonych żołnierzy, przygotowanych do działań w
niewielkich grupach o różnym składzie, w środowisku podwyższonego ryzyka.
Wojska specjalne wykonują zadania o znaczeniu strategicznym lub operacyjnym w
okresie pokoju, kryzysu i wojny.
55. W czasie pokoju siły zbrojne utrzymują odpowiedni system mobilizacyjny,
obejmujący zarządzanie zasobami osobowymi, materiałowymi i transportowymi
oraz szkolenie rezerw. Jego zadaniem jest zapewnienie rozwinięcia sił zbrojnych
do etatu czasu wojennego, a także ich uzupełniania w toku działań wojennych.
System ten będzie dostosowywany do nowych wymogów strategicznych,
odpowiednio do pokojowych przekształceń sił zbrojnych i zmian co do ich potrzeb
na czas wojny. Do najważniejszych działań w tym zakresie należą:
- modyfikacja podsystemu planowania mobilizacyjnego, stosownie do nowych
rozwiązań prawnych i ekonomicznych obowiązujących w państwie;
- wdrożenie nowych programów szkolenia żołnierzy rezerwy;
- wzmocnienie struktur wojennych terenowych organów administracji wojskowej;
- przebudowa podsystemu uzupełniania strat ponoszonych w czasie wojny, z
uwzględnieniem zasady dostarczania do jednostek bojowych wyszkolonych
żołnierzy rezerwy wraz ze sprzętem.
56. Podstawowym zadaniem logistyki w czasie pokoju jest zabezpieczenie procesu
szkolenia, gromadzenie i utrzymywanie zapasów środków bojowych i
materiałowych, a także zapewnienie odpowiedniego potencjału technicznego,
medycznego i transportowego oraz warunków socjalno-bytowych wojsk. W razie
kryzysu lub wojny logistyka – wzmacniana zasobami gospodarki narodowej –
zabezpiecza proces mobilizacyjnego i operacyjnego rozwinięcia wojsk oraz ich
działania w toku operacji. Logistyka wojskowa jest sukcesywnie przygotowywana
do realizacji zadań na rzecz wojsk sojuszniczych, wynikających z funkcji państwagospodarza, a także włączania się do współpracy i działania w ramach
wielonarodowych sojuszniczych struktur logistycznych. Jej potencjał utrzymuje się
na poziomie odpowiadającym stopniowi rozwinięcia i gotowości bojowej
zabezpieczanych wojsk. Efektywność wsparcia logistycznego zapewnia się
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
100
poprzez standaryzację wyposażenia i sprzętu logistycznego oraz utrzymywanie
sprawności systemu dowodzenia i kierowania.
4.2.2. Zdolności operacyjne Sił Zbrojnych RP
57. Dla zapewnienia możliwości skutecznego wykonywania zadań prewencyjno –
stabilizacyjnych, kryzysowych i wojennych Siły Zbrojne RP będą w
nadchodzących latach koncentrować wysiłek na osiągnięciu i utrzymaniu
następujących podstawowych zdolności operacyjnych: gotowości bojowej i
mobilizacyjnej, efektywności wywiadu i rozpoznania wojskowego, efektywności
dowodzenia, elastyczności reagowania i mobilności, skuteczności rażenia,
żywotności wojsk.
58. Gotowość bojowa i mobilizacyjna Sił Zbrojnych RP jest integralną częścią
gotowości obronnej państwa, a także podstawowym czynnikiem określającym
możliwości bojowe sił zbrojnych. W czasie pokoju, w ramach stałej gotowości
bojowej, siły zbrojne zachowywać będą zdolność do reagowania na polityczno –
militarne i pozamilitarne zagrożenia kryzysowe, realizacji zobowiązań
wynikających z umów międzynarodowych oraz do strategicznego rozwinięcia w
razie bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa państwa i wojny. Do reagowania
na pojawiające się zagrożenia bezpieczeństwa państwa wykorzystywane będą,
stosownie do potrzeb, gotowe do działania lub rozwinięcia siły i środki osłony
strategicznej, siły i środki ratownictwa, wydzielone grupy operacyjne na
poszczególnych szczeblach dowodzenia, kontyngenty wojskowe, przeznaczone do
udziału w operacjach międzynarodowych, siły i środki do uruchomienia i
koordynowania procesu mobilizacyjnego rozwinięcia sił zbrojnych.
59. Efektywność wywiadu i rozpoznania wojskowego warunkowana jest przez
terminowe i wiarygodne dostarczanie organom politycznym państwa i dowódcom
wojskowym informacji o zagrożeniach, potencjalnym przeciwniku, warunkach
meteorologicznych oraz terenie w rejonach zainteresowania operacyjnego.
Wywiad i rozpoznanie wojskowe będą przygotowywane do zapewnienia stałego
nadzoru nad obszarem zainteresowania operacyjnego i terminowego informowania
o wszelkich symptomach napięć i zarzewiach konfliktów, mogących zagrozić
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
101
bezpieczeństwu państwa i Sojuszu. Optymalizacja efektywności wywiadu i
rozpoznania wojskowego wymaga korzystania nie tylko z wyników działalności
własnych sił i środków. Wspieranie systemów wojskowych przez inne organizacje
państwowe i sojusznicze, odpowiedzialne za wywiad strategiczny, będzie
traktowane jako ważny czynnik zwiększający efektywność wywiadu i rozpoznania
wojskowego.
60. Główną miarą efektywności dowodzenia jest poziom zdolności zapewnienia
dowódcom na wszystkich szczeblach bieżących i pełnych danych do planowania,
organizowania, koordynowania i kontrolowania przebiegu działań. Szczególne
znaczenie nadawać się będzie zapewnieniu pełnej zgodności funkcjonalnej,
organizacyjnej, technicznej i informacyjnej systemów dowodzenia w czasie pokoju
z potrzebami czasu wojny.
61. Elastyczność reagowania na zaistniałe zagrożenia osiągać się będzie przede
wszystkim poprzez zapewnienie zdolności do bezkolizyjnego przejścia wojsk ze
stanów stałej gotowości bojowej w jej wyższe stany i natychmiastowego
rozpoczęcia różnych rodzajów operacji. We współczesnych warunkach mobilność
wojsk jest jednym z podstawowych czynników powodzenia współczesnych
operacji militarnych. Osiągać się ją będzie głównie poprzez odpowiednie
wyposażenie wojsk w środki transportu lądowego, morskiego i powietrznego, jak
również utrzymanie i rozwój niezbędnej infrastruktury na potencjalnym teatrze
działań. Sposobem zwiększania mobilności będzie także pozyskanie potrzebnych
środków transportowych w wyniku mobilizacji zasobów bądź świadczeń wsparcia
ze strony instytucji i agencji komercyjnych.
62. Skuteczność rażenia we współczesnych warunkach determinowana jest przede
wszystkim nasyceniem wojsk bronią precyzyjną. Pozwala ona na koncentrowanie
ognia w wymaganym miejscu i czasie na celach wyłącznie wojskowych,
zmniejszając do minimum prawdopodobieństwo uderzeń omyłkowych na obiekty
chronione postanowieniami traktatów i konwencji. W świetle ustaleń strategii
sojuszniczej udział polskich sił zbrojnych w operacjach reagowania kryzysowego
może wymagać zastosowania specjalnych środków rażenia. Dotyczy to uzbrojenia
o nieśmiercionośnych cechach, zdolnego do obezwładniania lub częściowego
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
102
wyłączenia z walki ludzi i sprzętu wojskowego. Skuteczność rażenia osiągać się
będzie także przez odpowiednio skoordynowane planowanie operacyjne,
wykorzystanie rezultatów funkcjonowania systemu wykrywania celów oraz
zastosowanie odpowiednich typów broni i wyposażenia wojskowego. Proces ten
wymaga ścisłej współpracy obsług i załóg uzbrojenia, komórek kierowania i
naprowadzania oraz centrów dowodzenia, jak również zastosowania właściwego
manewru sił i środków.
63. Żywotność wojsk – rozumianą jako ich odporność na różnorodne
oddziaływanie przeciwnika oraz zdolność do długotrwałego działania w różnych
środowiskach operacyjnych, warunkach terenowych i klimatycznych – zapewniać
się będzie poprzez wyposażanie ich w środki zwiększające ochronę przed skutkami
użycia współczesnych systemów ogniowych i informacyjnych oraz broni
masowego rażenia. Odnosi się to w szczególności do: systemów obrony
powietrznej; sił i środków rozpoznania i osłony radioelektronicznej; systemów i
środków ochrony indywidualnej i zbiorowej przed skutkami użycia broni
masowego rażenia; sprzętu do wykrywania skażeń chemicznych i biologicznych
oraz ich neutralizacji i niesienia pomocy w porażonych rejonach; środków ochrony
przed nowoczesnymi minami morskimi i torpedami. Istotnym czynnikiem,
determinującym żywotność wojsk, będzie zapewnienie im właściwego wsparcia
logistycznego, warunkującego możliwości prowadzenia w miarę długotrwałych
działań w różnych warunkach, w tym także w znacznym oddaleniu od
macierzystego terytorium.
4.3. POZAMILITARNE OGNIWA OBRONNE
64. Do podstawowych funkcji pozamilitarnych ogniw obronnych należą:
- ochrona ludności i struktur państwa w warunkach zagrożenia bezpieczeństwa
państwa (kryzysu) i wojny;
- zapewnianie materialnych, informacyjnych i duchowych podstaw egzystencji
ludności w warunkach zewnętrznego zagrożenia bezpieczeństwa państwa
(kryzysu) i wojny;
- zasilanie zasobami ludzkimi i materiałowymi Sił Zbrojnych RP oraz
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
103
pozamilitarne wsparcie wojsk własnych i sojuszniczych, prowadzących operacje
na terytorium Polski.
Wśród ogniw pozamilitarnych występują ogniwa informacyjne, ochronne i
gospodarcze. W sensie organizacyjnym funkcjonują one w ramach resortowych i
terytorialnych systemów obronności.
65. Ogniwa informacyjne realizują zadania związane z ochroną i propagowaniem
polskich interesów na arenie międzynarodowej, informacyjnym osłabianiem
przeciwnika oraz umacnianie woli, morale, determinacji obronnej i wytrwałości
własnego społeczeństwa w warunkach wojennych poprzez informacyjne
zabezpieczenie funkcjonowania całego systemu obronności oraz informacyjne
oddziaływanie zarówno na przeciwnika, jak i na własne społeczeństwo.
Zintensyfikowanie wysiłków na rzecz zapewnienia koniecznego potencjału
informacyjno – obronnego państwa jest jednym z priorytetowych zadań w
dziedzinie obronności, w tym w siłach zbrojnych, u progu XXI wieku. Oznacza
konieczność szczególnej troski o rozwój infrastruktury informacyjnej, w tym
zwłaszcza informatycznej i telekomunikacyjnej. Ważne znaczenie ma właściwe
wykorzystanie mediów w realizacji zadań obronnych w czasie pokoju, kryzysu i
wojny.
66. Ogniwa ochronne realizują zadania związane z zapewnieniem warunków
bezpiecznego funkcjonowania struktur państwa oraz ochroną ludności i majątku
narodowego przed skutkami zbrojnych i pozazbrojnych oddziaływań kryzysowych
i wojennych. Ogniwa ochronne będą przygotowywane do realizowania – w ramach
kryzysowego i wojennego funkcjonowania systemu obronności – takich zwłaszcza
zadań, jak ochrona granic, ochrona ważnych osób i obiektów, zapewnienie
bezpieczeństwa i porządku publicznego, w tym zapewnienie przestrzegania
nadzwyczajnych rygorów prawa w warunkach wojny. W odniesieniu do
pozamilitarnych zagrożeń kryzysowych Rzeczpospolita Polska, w ramach swojego
potencjału obronnego i kompleksowego planowania cywilnego, buduje
odpowiedni system ochrony ludności i cywilnego reagowania kryzysowego na
bazie wydzielonych struktur administracji publicznej oraz służb i formacji
pozamilitarnych.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
104
67. Ogniwa gospodarcze realizują zadania związane z zapewnieniem materialnych
podstaw realizacji zadań obronnych oraz przetrwania ludności w warunkach
kryzysu i wojny. Podstawowe zadania ogniw gospodarczych – zarówno
państwowych, jak i prywatnych – w dziedzinie obronności, to tworzenie i
utrzymywanie rezerw państwowych na potrzeby obronne, zapewnianie
uwzględniania wymagań obronnych w realizacji polityki przestrzennego
zagospodarowania kraju, utrzymywanie infrastruktury obronnej, a także
prowadzenie prac badawczo – rozwojowych na rzecz obrony państwa. Jedną ze
szczególnie ważnych ich funkcji będzie uczestnictwo w wykonywaniu zadań na
rzecz wsparcia sił sojuszniczych, rozwijanych i prowadzących operacje na
terytorium Polski, a także w realizacji sojuszniczych inwestycji obronnych
zarówno w Polsce, jak i w innych państwach członkowskich NATO. Wśród ogniw
gospodarczo – obronnych istotne miejsce zajmuje przemysł obronny. Dla
trzymywania jego potencjału na poziomie niezbędnym z punktu widzenia potrzeb
obronnych konieczna jest jego stosowna restrukturyzacja i unowocześnianie oraz
rozwijanie jego ścisłej współpracy z analogicznymi przemysłami państw NATO i
Unii Europejskiej.
5. PRZYGOTOWANIA OBRONNE
68. W celu utrzymania stałej gotowości obronnej państwa i zapewnienia
możliwości sprawnego osiągania jej wyższych stanów oraz odpowiedniego
przygotowania wszystkich elementów i ogniw systemu obronności, a także całego
społeczeństwa, do sprawnego działania i przetrwania w nadzwyczajnych
warunkach kryzysowych i wojennych, prowadzi się systematyczne przygotowania
obronne w czasie pokoju. Składają się nań: planowanie i programowanie obronne
oraz bieżące utrzymywanie i doskonalenie systemu obronności. Koordynatorem
przygotowań obronnych w państwie jest minister obrony narodowej.
69. Jednym z podstawowych zadań obronnych, rzutujących zarówno na potencjał
obronności kraju, jak i wiarygodność Rzeczypospolitej Polskiej w NATO, jest
właściwe przygotowanie infrastruktury krajowej do wywiązywania się z
obowiązków państwa –gospodarza na czas organizowania i prowadzenia obrony w
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
105
przypadku agresji na terytorium Polski. Wymaga to interdyscyplinarnego
podejścia do kompleksowego planowania zasobów obronnych państwa w ramach
wspólnej obrony. Plan realizacji zadań państwa – gospodarza będzie determinował
wytyczenie szczegółowych programów rozwoju infrastruktury obronnej państwa.
Kwestie te będą organicznie powiązane z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w
programach inwestycyjnych Sojuszu w dziedzinie bezpieczeństwa. Konieczność
pozyskiwania oraz właściwego zagospodarowania zasobów finansowych
pochodzących z powyższych programów sojuszniczych, jak też udział Polski w
realizacji sojuszniczych inwestycji obronnych w innych państwach członkowskich
NATO, wymaga skoordynowanych działań w ramach przygotowań obronnych w
kraju oraz aktywnego uczestnictwa w sojuszniczym planowaniu i podejmowaniu
decyzji w tym zakresie.
5.1. PLANOWANIE I PROGRAMOWANIE OBRONNE
70. Szczegółowe ustalanie sposobów realizacji zadań obronnych oraz niezbędnych
do tego sił i środków, stosownie do ustaleń zawartych w strategii obronności,
odbywa się w ramach procesu planowania i programowania obronnego. Obejmuje
ono dwie dziedziny: planowanie strategiczno – operacyjne działań obronnych oraz
programowanie systemu obronności, w tym sił zbrojnych. Jego podstawę stanowią
decyzje polityczne i strategiczne najwyższych organów władzy ustawodawczej i
wykonawczej w zakresie polityki obronnej państwa. Dyrektywnym punktem
wyjścia dla tego procesu są Wytyczne Rady Ministrów do planowania i
programowania obronnego, ustalające podstawowe zadania i wymagania wobec
systemu obronności w wieloletniej perspektywie. Będą one wydawane cyklicznie
co dwa lata, w terminach odpowiednio skorelowanych z Wytycznymi
ministerialnymi NATO.
71. W ramach planowania strategiczno – operacyjnego działań obronnych będzie
opracowywana i sukcesywnie uaktualniana na szczeblu państwa Polityczno –
Strategiczna Dyrektywa Obronna, określająca sposób funkcjonowania całego
systemu obronności w razie zagrożenia bezpieczeństwa państwa (kryzysu) i wojny.
Na jej podstawie przygotowywane będą plany użycia i funkcjonowania
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
106
poszczególnych elementów i ogniw systemu obronności (a zwłaszcza sił
zbrojnych) w tych sytuacjach.
72. W ramach programowania systemu obronności przygotowywana będzie
koncepcja długookresowego rozwoju społeczno – gospodarczo – obronnego, a na
jej podstawie – cyklicznie opracowywane sześcioletnie programy przygotowań
obronnych, ustalające główne przedsięwzięcia w zakresie utrzymywania zasobów
oraz rozwoju organizycyjno – technicznego i doskonalenia sprawnościowego
systemu obronności (w tym w szczególności programy rozwoju sił zbrojnych),
wraz z określeniem niezbędnych na ich realizację nakładów obronnych.
Przedsięwzięcia realizacyjne ujmowane będą w resortowych i wojewódzkich
programach przygotowań obronnych.
73. Wdrażanie programów zapewni ustalanie w każdym roku budżetu obronnego –
realizacyjnego na pierwszy rok i prognozowanego na rok następny – którego
podstawą są programy sześcioletnie. Państwo zapewni nakłady budżetowe na
system obronności na poziomie gwarantującym wymaganą gotowość i zdolność
obronną państwa oraz możliwość jego doskonalenia, stosownie do potrzeb i
warunków obronności. Rzeczpospolita Polska uznaje obronność za podstawową
funkcję państwa i przeznacza na nią nakłady rosnące w tempie odpowiednim do
tempa przyrostu Produktu Krajowego Brutto, utrzymując je na poziomie nie
niższym niż 2,2% PKB.
74. W planowaniu i programowaniu obronnym uczestniczą wszystkie organy
władzy i administracji państwowej. Planowanie dotyczące użycia sił zbrojnych
przewidzianych do wydzielenia do struktur NATO odbywa się w ramach
wspólnego planowania operacyjnego Sojuszu, a procedury planowania ich rozwoju
są zgodne z procedurami kolektywnego planowania sił i zasobów NATO.
75. Częścią składową systemu planowania i programowania obronnego
Rzeczypospolitej Polskiej jest uczestnictwo w sojuszniczym procesie planowania,
w tym w: opracowywaniu Wytycznych ministerialnych NATO, planowaniu
operacyjnym, corocznych przeglądach obronnych oraz opracowywaniu Celów Sił
Zbrojnych Sojuszu. Oprócz rozstrzygania spraw dotyczących własnego potencjału
obronnego i jego użycia ważne znaczenie ma monitorowanie i ocena przygotowań
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
107
obronnych państw sojuszniczych, w tym alokacji sojuszniczych i narodowych
zasobów obronnych, a także realizacji programów inwestycyjnych NATO.
5.2. UTRZYMYWANIE I DOSKONALENIE SYSTEMU OBRONNOŚCI
76. Bieżąca realizacja planów i programów obronnych obejmuje w szczególności
utrzymywanie sił zbrojnych i realizację zadań gospodarczo – obronnych, ze
szczególnym uwzględnieniem funkcjonowania przemysłu obronnego,
utrzymywania zapasów strategicznych i potencjału mobilizacyjnego w gospodarce
narodowej, utrzymywania i rozbudowy infrastruktury obronnej, a także szkolenie
obronne, w tym szkolenie sił zbrojnych.
77. W ramach utrzymywania i doskonalenia systemu kierowania obronnością
główną uwagę zwraca się na:
- zapewnienie niezbędnej wiedzy i umiejętności obronnych kadry kierowniczej i
administracyjnej oraz dowódczej i sztabowej, stosownie do zmieniających się
potrzeb i warunków realizacji zadań obronnych;
- wprowadzanie rozwiązań systemowych, zapewniających interoperacyjność z
sojuszniczymi organami kierowania i dowodzenia, skuteczną współpracę cywilno
–wojskową w wymiarze narodowym i sojuszniczym oraz ciągłość kierowania i
dowodzenia w czasie pokoju, kryzysu i wojny;
- zapewnienie odpowiedniej infrastruktury systemu kierowania, w tym zwłaszcza
głównych i zapasowych stanowisk kierowania i dowodzenia oraz niezawodnej i
bezpiecznej łączności.
78. W programach rozwoju Sił Zbrojnych RP, uwzględniając założenia Inicjatywy
Zdolności Obronnych NATO, jako priorytetowe kierunki należy przyjąć:
- sprawność rozwijania strategicznego oraz mobilność operacyjną i taktyczną;
- skuteczność działania w operacjach wojennych i reagowania kryzysowego, w
tym zwiększenie skuteczności rażenia ogniowego;
- efektywność informacyjną, w tym interoperacyjność oraz sprawność systemów
dowodzenia, kierowania i rozpoznania;
- żywotność, w tym kształtowanie odporności na oddziaływanie przeciwnika,
umiejętność minimalizowania strat własnych oraz rozwijanie zdolności
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
108
przetrwania i ochrony wojsk w różnych warunkach;
- ciągłość wsparcia i zaopatrywania, w tym podczas działania w oddaleniu od
macierzystych baz.
79. W ramach utrzymywania i doskonalenia ogniw pozamilitarnych główną uwagę
koncentruje się na:
- określeniu podstaw prawnych i organizacyjnych, zapewniających skuteczne
wykonywanie przez struktury pozamilitarne zadań obronnych;
- zapewnieniu skutecznego współdziałania cywilno – wojskowego, w tym
wsparcia wojsk własnych i sojuszniczych w ramach zadań państwa – gospodarza, a
także pozyskiwania i zagospodarowania zasobów finansowych w ramach
Programu Inwestycyjnego NATO;
- optymalnym wykorzystaniu potencjału ochronnego, gospodarczego i
informacyjnego do realizacji zadań obronnych w czasie zagrożenia bezpieczeństwa
państwa (kryzysu) i wojny;
- dostosowaniu przemysłu obronnego do funkcjonowania w nowych warunkach.
80. Szczególnie istotnym obszarem doskonalenia systemu obronności jest
szkolenie obronne. Jego generalnym celem jest przygotowanie struktur kierowania
obronnością, sił zbrojnych, pozamilitarnych ogniw systemu obronności oraz całego
społeczeństwa do efektywnego realizowania zadań obronnych i samoobrony w
warunkach zagrożenia (kryzysu) i wojny. W tym celu – na wszystkich szczeblach
struktury państwowej – prowadzone będą cyklicznie gry i ćwiczenia strategiczne,
operacyjne i taktyczne, dotyczące funkcjonowania państwa oraz jego struktur
cywilnych i wojskowych w warunkach kryzysowych i wojennych. Gry i ćwiczenia
będą także wykorzystywane jako skuteczny weryfikator przyjmowanych koncepcji
operacyjno-strategicznych i rozwiązań organizacyjno – funkcjonalnych w
dziedzinie obronności. Ważne miejsce w szkoleniu obronnym zajmuje
przygotowanie sił i środków obrony cywilnej do realizacji zadań w czasie wojny.
81. Szkolenie jest podstawową dziedziną działalności Sił Zbrojnych RP w okresie
pokoju. W swojej treści obejmuje ono wszystkie dziedziny funkcjonowania sił
zbrojnych. Szczególną uwagę zwraca się na współdziałanie szkoleniowe sił
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
109
zbrojnych z organami administracji państwowej i samorządowej oraz innymi
jednostkami organizacyjnymi pozamilitarnych ogniw obronnych.
ZAKOŃCZENIE
82. Za realizację postanowień niniejszej strategii odpowiadają wszystkie organy
administracji państwowej oraz dowództwa i sztaby wojskowe. Jej zapisy będą
rozwijane i precyzowane w dokumentach wdrożeniowych – dyrektywach,
doktrynach wojskowych, planach strategicznych i operacyjnych oraz w
programach przygotowań obronnych, w tym programach rozwoju Sił Zbrojnych
RP.
Ustalenia strategii obronności będą poddawane systematycznym przeglądom w
toku planowania obronnego oraz strategicznych gier i ćwiczeń obronnych.
Prace magisterskie z bezpieczeństwa
110
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards