Are You suprised

advertisement
1. Wstęp
Przedstawiamy opracowanie zawierające najbardziej aktualny zasób wiadomości o stanie
przyrody gminy Trzcińsko- Zdrój , jej zasobach i walorach. Przeprowadzona dzięki wspólnym
działaniom Wojewody, Gminy oraz Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej w Szczecinie inwentaryzacja przyrodnicza dała zasób informacji , które
pomogą przy podejmowaniu szeregu decyzji ważnych dla funkcjonowania gminy w zakresie
zagadnień społecznych, ekonomicznych, kulturowych i gospodarczych.
Wyniki inwentaryzacji mogą i powinny dać powód do dumy z posiadanych skarbów natury
i zachęcić Gminę do zachowania oraz dalszego poznawania jej wartości i pełnego ich
wykorzystania w promowaniu gminy jako miejsca cennego, pięknego i interesującego np. dla
turystyki przyrodniczej oraz działania na rzecz odtworzenia funkcji uzdrowiskowej.
2. Cel, zakres i metoda
Celem niniejszego opracowania jest dostarczenie władzom gminy , wojewodzie i innym
służbom syntetycznej informacji o walorach przyrodniczych gminy Trzcińsko. Wiedza ta
pozwoli na świadome kształtowanie ładu przestrzennego gminy
i unikniecie pomyłek
i potknięć planistycznych oraz kolizji i konfliktów pomiędzy służbami ochrony przyrody,
organizacjami ekologicznymi a planistami i lokalnym społeczeństwem reprezentowanym
przez administrację samorządową.
1
Świadomość wielkich walorów, jakimi dysponuje Gmina na gruncie zasobów przyrody, jej
osobliwości i wartość ma pomóc w sporządzeniu studium uwarunkowań i kierunków
zagospodarowania przestrzennego oraz służyć w bieżącej pracy jako materiał wyjściowy przy
podejmowaniu ważnych decyzji gospodarczych.
Opracowanie niniejsze zawiera szereg informacji otrzymanych w efekcie przeprowadzonej
w latach 1996/97 inwentaryzacji. Podstawą do jego wykonania były operaty szczegółowe
sporządzone przez zespoły specjalistów. Zasady wykonania tych operatów określa instrukcja
zatwierdzona przez Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody
w Szczecinie pt. „Założenia
metodyczne inwentaryzacji przyrodniczej gmin.”.
Prace objęły trzy płaszczyzny tematyczne;
 inwentaryzację flory i roślinności (Jasnowska i in., 1997)
 inwentaryzację fauny (P. Zyska i in.,1997)
 inwentaryzację przyrody nieożywionej ( T. Fiszer i in., 1997).
Wyniki inwentaryzacji szczegółowych przedstawiono w formie tekstowej i graficznej na
mapach w skali 1: 10 000. Walory wykazane w tych opracowaniach zobrazowano na mapie w
skali 1: 25 000 dokonując jednocześnie syntezy całości. W szczególności naniesiono miejsca
występowania cennych i chronionych gatunków roślin i ujętych w Polskie Czerwonej Księdze
gatunków zwierząt. Zaznaczono również obszary ważne dla bytu różnych grup zwierząt
i wartościowe fragmenty
szaty roślinnej. Wyłoniono w ten sposób strefy florystyczne
i faunistyczne zajmujące
nieraz znaczne obszary i komunikujące się miedzy sobą tzw.
korytarzami ekologicznymi. Powstała w efekcie
mapa wartości przyrodniczych wiążąca
zasadnicze grupy zagadnień. W oparciu o opisy zawarte w operatach szczegółowych,
konsultacje z ich wykonawcami oraz Wojewódzkim Konserwatorem Przyrody, wyznaczono
obiekty powierzchniowe i punktowe o szczególnych walorach, proponując dla nich
kwalifikację ochronną dopuszczoną w Ustawie z 16 października 1991r o ochronie przyrody,
tzn. rezerwaty ( R), użytki ekologiczne ( UE), obszary chronionego krajobrazu (OChK),
zespoły przyrodniczo - krajobrazowe (ZPK), pomniki przyrody (PP), stanowiska
dokumentacyjne (SD).
2
Wskazano miejsca, gdzie znajdują się pojedyncze obiekty już objęte ochroną, tj. stanowiska
zwierząt, drzewa pomnikowe, parki i głazy oraz obiekty
zaproponowane do ochrony
przedstawiające dużą wartość przyrodniczą. Wykazano ponadto cenne obszary, dla których
nie przedstawiono propozycji formalnego objęcia ochroną, ale które z mocy prawa powinny
być chronione jako miejsca rozrodu i regularnego przebywania gatunków chronionych i
należy je uwzględnić w planach zagospodarowania przestrzennego gminy (ANEKS pkt.3).
Zawartość mapy „Waloryzacja przyrodnicza” w syntetyczny sposób przedstawia legenda.
Płaszczyznę mapy zorientowano na bazie siatki mapy topograficznej w skali 1:25 000 w
układzie współrzędnych 1965 poziomu odniesienia Kronsztadt oznaczając każdy kwadrat na
przebiegu równoleżnikowym cyframi arabskimi - 1, 2, 3, itd.; natomiast na przebiegu
południkowym
literami alfabetu łacińskiego A, B,C itd. W opisach obiektów podano
lokalizację ustaloną wg. powyższego klucza.
3
Wszystkie kategorie powierzchniowych obiektów chronionych podzielono na:
- istniejące, tj. te, dla których istnieją formalne akty prawne powołujące je,
- projektowane- tj. te, dla których istnieje złożony formalnie projekt,
- wskazane, tj. te, które proponujemy w niniejszym opracowaniu.
Jako osobną część opracowania zamieszczono wykazy:
1. Całościową listę gatunków flory na terenie gminy
2. Gatunków zwierząt stwierdzonych na terenie gminy z zaznaczeniem gatunków chronionych
Wykaz skrótów zastosowanych w tekście:
R -rezerwat
UE -użytek ekologiczny
OChK obszar chronionego krajobrazu
ZPK zespół przyrodniczo - krajobrazowy
SD - stanowisko dokumentacyjne
OC - obszar cenny
ESOCh - Ekologiczna Sieć Obszarów Chronionych
A1, B6 itp. - określenia lokalizacji na mapie
„Waloryzacja przyrodnicza”
zawarte w
wykazach
CPK - Cedyński Park Krajobrazowy
Ilekroć w opracowaniu wspomina się Ustawę o ochronie przyrody, to mówi się o Ustawie z
dnia 16 października 1991 r o ochronie przyrody ( Dz. U. Nr 114 poz.492).
Dla proponowanych obiektów chronionych przedstawiono wskazania konserwatorskie mające
nadać kierunek zagospodarowania tych miejsc lub wskazać istniejące zagrożenia.
Podstawowe wskazania ochronne zawierają akty prawne
dotyczące ochrony przyrody (
ustawy i rozporządzenia - Zał.1), które są wystarczającym zabezpieczeniem zachowania
wartości przyrodniczych, pod warunkiem oczywiście pełnego poszanowania ustaleń
wspomnianych aktów. Szczegółowe wytyczne będące pewnym uzupełnieniem, bądź
wyjaśnieniem istniejących przepisów, podano w miarę potrzeby przy opisach konkretnych
obiektów.
W
opracowaniu
wykorzystano
4
informacje
zawarte
w
opracowaniach
szczegółowych, z zasobów Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody, zasobów własnych Biura
.
Projekt całości został uzgodniony z Wojewódzkim Konserwatorem Przyrody.
5
3. Charakterystyka gminy
3.1 Dane ogólne
Powierzchnia gminy Trzcińsko Zdrój wynosi 168 km2 i jest to jedna z mniejszych gmin
województwa szczecińskiego. Od zachodu gmina Trzcińsko Zdrój graniczy z gminą Chojna,
od północy z gminą Banie, od południa z gminą Mieszkowice, a od wschodu z województwem
gorzowskim. Gmina liczy 10 sołectw.
Struktura gruntów w gminie Trzcińsko Zdrój kształtowała się wg danych z 1992 r. następująco
:
Ogólna pow. gminy
 użytki rolne
w tym: grunty orne
sady
łąki i pastwiska
16.821 ha
- 100%
9.899 ha
-
8.555 ha
-
86,7% użytków rolnych
86 ha
-
0,7%
-”-
12,6%
-”-
1.254 ha
-
58,6%
 lasy
4.861 ha
-
28,3%
 pozostałe grunty i nieużytki
2.237 ha
-
13,1%.
Gminę Trzcińsko Zdrój zamieszkiwało w 1992 r. 3.282 mieszkańców i jej średnie zaludnienie
wynosiło w ostatnich dwudziestu latach około 19,5 osób/km2.
Dogodne warunki klimatyczne i glebowe warunkują, iż jednym z ważniejszych źródeł
utrzymania dla jej mieszkańców jest rolnictwo. Jest to gmina typowo rolnicza i charakteryzuje
się niskim uprzemysłowieniem. Najpoważniejsze inwestycje przemysłowe to działająca od
1995 r kopalnia kruszywa w Chełmie Górnym ( złoże Chełm Górny I) oraz kopalnia kredy
jeziornej w Strzeszowie.
Bonitacja użytków rolnych - 35 miejsce w województwie szczecińskim.
użytki rolne
4,1 (średnio dla województwa 3,5),
grunty orne
4,3 (średnio dla województwa 3,8),
użytki zielone 3,1 (średnio dla województwa 2,6).
6
Zmeliorowane grunty w gospodarstwie rolnym zajmowały
gruntów ornych
- 65,6 % (średnio dla woj. 61,7%),
użytków zielonych - 34,4 % (średnio.dla woj. 38,3%).
Obecnie lasy w gminie Trzcińsko Zdrój blisko w 100% znajdują się w gospodarczym
wykorzystaniu przez Nadleśnictwo Mieszkowice. Lesistość gminy wynosi 28,3%, co jest
wartością wyższą od średniej wojewódzkiej.
3.2 Geologia i geomorfologia
Zewnętrzną okrywę gminy Trzcińsko Zdrój tworzą wyłącznie utwory czwartorzędowe.
Zalegają one grubą warstwą na utworach trzeciorzędowych, kredowych i jurajskich.
W czwartorzędowych pokładach geologicznych przeważają utwory plejstoceńskie, głównie
piaski i gliny moreny dennej i czołowej oraz utwory akumulacji wód wypływających z
lodowca, jak piaski sandrowe. Utwory najmłodsze, holoceńskie, zajmują znacznie mniejszy
obszar. Są to przeważnie torfowiska niskie.
Większa część tego obszaru pokryta jest glinami zwałowymi zalegającymi szczególnie
w północnej i centralnej części gminy.
3.3 Gleby
Gleby gminy Trzcińsko Zdrój wykształciły się głównie z materiałów morenowych.
Wiekszość gleb występujących w tej gminie to gleby wytworzone z glin zwałowych ( tzw.
bielice) i z piasków naglinowych, a także naiłowych, gleby lekkie i średnie oraz gleby
bielicowe słabo gliniaste i gliniaste. Niewielki procent stanowią gleby brunatne wytworzone z
glin zwałowych.
3.4 Hydrologia
Gmina Trzcińsko Zdrój charakteryzuje się specyficznym układem hydrograficznym. Jej
obszar obejmuje granice trzech wododziałów - rzeki Tywy, Rurzycy i Myśli. Wszystkie rzeki
odwadniające teren gminy mają źródła w jej granicach i nie przyjmują dopływów spoza
7
gminy, co ma bezpośredni wpływ na czystość wód zarówno na jej obszarze jak i gmin
sąsiednich, które leżą w zlewniach tych rzek. Podobne zależności dotyczą jezior położonych
przy granicy gminy zasilanych przez cieki oraz wykorzystywanych gospodarczo przez
użytkowników z sąsiadujących gmin (jeziora: Strzeszowskie, Dobropolskie, Czernikowskie).
Na obszarze gminy zlokalizowanych jest blisko 100 jezior i oczek śródpolnych zwanych
kociołkami. Największe z nich to jezioro Strzeszowskie o powierzchni blisko 130 ha i
Dobropolskie 109 ha. Pomniejsze jeziora to: Trzcińskie, Miejskie, Klasztorne, Białęgi,
Głębokie, Chełm Dolny. Pozostałe to małe jeziorka polodowcowe o powierzchni nie
przekraczającej często 5 arów.
3.5 Klimat.
Gmina Trzcińsko Zdrój leży w obrębie krainy klimatycznej Pojezierza Myśliborskiego.
Obszar ten jest położony wyżej niż np. gmina Cedynia czy Mieszkowice i dlatego też klimat
jest tu nieco surowszy niż w sąsiedniej dolinie Odry. Średnia temperatura okresu
wegetacyjnego wynosi poniżej 15,5 C przy jednoczesnym wzroście opadów do 600 mm.
Okres wegetacyjny zaczyna się około 3 kwietnia i trwa od 215 do 220 dni. Zima zaczyna się
kilka dni wcześniej niż w rejonie Cedyni i trwa dłużej.
Generalnie można przyjąć, że w porównaniu z klimatem Cedyni czy Mieszkowic klimat
gminy Trzcińsko Zdrój ma charakter bardziej kontynentalny. Temperatury latem są także
nieco wyższe, a zimą niższe. Również możliwość wiosennych przymrozków jest znacznie
mniejsza niż w gminie Cedynia.
3.6 Krainy geograficzne, geobotaniczne i zoogeograficzne
Gmina Trzcińsko leży w podprowincji Pojezierzy Południowobałtyckich w obrębie 2
makroregionów: Pojezierza Zachodniopomorskiego i Pojezierza Południowopomorskiego.
Granica pomiędzy tymi jednostkami przebiega mniej więcej na linii Stara Rudnica (gm.
Cedynia) - Moryń - Białęgi - Narost - Chełm Górny i dalej na wschód po Barlinek (woj.
gorzowskie). Granica ta oddziela równocześnie 2 jednostki fizjograficzne niższego rzędu w
obrębie w/w makroregionów: na północy jest to mezoregion Pojezierze Myśliborskie, na
8
południu mezoregion Równina Gorzowska. W obrębie Pojezierza Myśliborskiego znajduje się
północna i centralna część gminy Trzcińsko. a do Równiny Gorzowskiej należy fragment jej
części południowej.
Wg klasyfikacji geobotanicznej gmina Trzcińsko Zdrój została zakwalifikowana do Działu
Bałtyckiego, Pasa Równin Przymorskich i Wysoczyzn Pomorskich, Krainy Pojezierze
Pomorskie Okręgu Myśliborskiego Zgodnie z regionalizacją zoogeograficzną należy do
prowincji Europejsko - Zachodniosyberyjskiej Palearktyki, krainy Południowobałtyckiej,
dzielnicy Bałtyckiej.
4. Szata roślinna
Gmina Trzcińsko Zdrój leży na obszarze naturalnego rozprzestrzenienia niżowych buczyn
pomorskich, które tu jednak już prawie nie występują. Gatunkiem wyróżniającym Pojezierze
Myśliborskie z geobotanicznego punktu widzenia jest bluszcz Hedera helix, związany z
wpływami klimatu atlantyckiego.
Inwentaryzacja flory i roślinności przeprowadzona w sezonie 1996/97 dała ciekawy i
obszerny zakres materiału, choć nadal nie jest on pełny. Badania szaty roślinnej w gminie
Trzcińsko Zdrój nie były dotychczas prowadzone w sposób systematyczny, lecz wiązały się z
opracowaniami różnych ekosystemów. Wskazane byłoby prowadzenie dalszych badań, dla
których obecne wyniki byłyby punktem wyjścia i elementem porównawczym.
Cała północna część gminy
w okolicy Trzcińska Zdroju, obejmująca około połowy
powierzchni, jest bezleśna i stanowią ją tereny rolnicze. Natomiast w żywiej urzeźbionym
terenie południowej części gminy rozciągają się rozległe kompleksy leśne.
Do specyficznych i nietypowych elementów szaty roślinnej na obszarze Pojezierza
Myśliborskiego
należą
murawy
kserotermiczne
o
zupełnie
innych
wymaganiach
klimatycznych niż roślinność potencjalna tego terenu.
Porównanie roślinności rzeczywistej i naturalnej na badanym obszarze wskazuje na stopień
przekształceń jakie zaszły w szacie roślinnej, które są konsekwencją z jednej strony
antropopresji i wynikłych z niej szkodliwych oddziaływań na środowisko, a z drugiej
samorzutnych przemian spowodowanych naturalna sukcesją roślin.
9
4.1 Jednostki roślinno krajobrazowe - fitokompleksy.
4.1.1 Lasy
Charakterystycznym typem lasu dla całego Pojezierza Myśliborskiego były w przeszłości
lasy liściaste. Obecnie ich udział jest niewspółmiernie mały, a wykształcenie zespołów leśnych
dalekie od naturalności. Większość powierzchni zajmowanych przez lasy na obszarze gminy
Trzcińsko Zdrój stanowią lasy gospodarcze, w których dominującą formację leśną stanowią
drzewostany iglaste, określane jako bory, z sosną jako jej gatunkiem podstawowym. Rosną
one na siedliskach stanowiących biotopy określonych zespołów naturalnych, których małe
fragmenty można jeszcze odnaleźć, choć najczęściej w postaci tylko kadłubowej. Bory
wprowadzone jako nasadzenia sztuczne z czasem przyjmują charakter ustabilizowanych
fitocenoz, choć nigdy nie wykształcają się we właściwej dla nich postaci. Gospodarka leśna
lansująca sosnę, jako drzewo o największej przydatności, doprowadza jednak do
antropogenicznych przemian siedliska, zwłaszcza gleb leśnych. Następuje pinetyzacja całego
ekosystemu, a powrót do stanu pierwotnego staje się bardzo trudny lub nawet niemożliwy.
Sprawą bardzo ważną w tych warunkach jest zachowanie pełnej różnorodności
odpowiadających naturalnym zbiorowisk leśnych.
Lasy dębowo-bukowe - Fago-Quercetum petraeae stanowią zbiorowiska leśne zbliżone
najbardziej do naturalnej roślinności potencjalnej na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój.
Wykazują przy tym wyraźne pokrewieństwo z lasami łęgowymi,
grądowymi i żyznymi
buczynami. Nie mają natomiast cech nawiązujących do fitocenoz borowych, które jak była o
tym mowa powyżej, zawdzięczają swoje występowanie wyłącznie gospodarce leśnej.
Najładniejszy płat buczyny znajduje się w pobliżu miejscowości Wesoła.
W kilku miejscach stwierdzono występowanie
wspaniałych ponadstuletnich dąbrów,
w których decydującą rolę odgrywa dąb bezszypułkowy Quercus petraea zaś w domieszce
występują gatunki grądowe i łęgowe. W pobliżu Stołecznej występuje ciekawy,
warty
zachowania, łęg wiązowo-jesionowy,.
Na terenie gminy występują również lasy i zarośla olszowe mające charakter łęgowy lub
olesowy .
10
Po łęgach wierzbowo - topolowych, zaznaczonych na mapie roślinności potencjalnej pozostały
stare drzewa wierzby białej lub topoli, rosnące pojedynczo na niskich terasach nadjeziornych,
wśród łąk i pastwisk. Natomiast w lasach spotyka się dość dobrze wykształcony zespół łęgu
jesionowo - olszowego. Ze względu na małą przydatność takich siedlisk dla gospodarki leśnej
fitocenozy te utrzymują się w stanie zbliżonym do naturalnego.
Na specjalną uwagę jako obiekt kwalifikujący się pod ochronę prawną, ze względu na dobre
wykształcenie, zasługuje rzadko notowana
odmiana źródliskowa łęgu jesionowo -
olszowego. Opisywany zespół należy do kompleksu leśnego w Obrębie Godków Nadl.
Mieszkowice, oddz. 229. Zajmuje rynnowe obniżenie stanowiące przedłużenie w kierunku
południowym rynny z jeziorem Chełm.
Bagienne lasy olszowe są to zbiorowiska leśne na torfowiskach niskich. Mają one charakter
bardziej naturalny niż inne lasy, gdyż gospodarka leśna w siedliskach bagiennych jest bardzo
utrudniona, zaś wejście z innymi drzewostanami niemożliwe.
4.1.2 Torfowiska i ich roślinność
Torfowiska stanowią bardzo cenne przyrodniczo tereny. Gmina Trzcińsko Zdrój ma
znaczny stopień zatorfienia . Występują tu głównie torfowiska niskie, które wypełniają niecki
i rynny pojeziorne, jako złoża o stosunkowo dużych powierzchniach, w tym kilka powyżej 100
ha. Małe torfowiska niskie rozsiane są po całym terenie. Często występują wśród kociołków
wytopiskowych jako zagłębienia z roślinnością bagienną i torfowiskową. Roślinność zielną
torfowisk niskich stanowią szuwary i turzycowiska, które choć należą do bardzo pospolitych i
nie stanowią osobliwości przyrodniczych pełnią w środowisku przyrodniczemu. bardzo ważną
i potrzebną rolę. Mają bowiem wyjątkową zdolność akumulacji substancji występujących w
nadmiarze i często stanowiących zagrożenie. Dlatego warto je zachować. Na specjalną uwagę
zasługuje trzcinowy szuwar źródliskowy, występujący w terenie koło Górczyna. Jest to
nieduża góreczka torfowa wyniesiona około 1 m nad przyległe złoże torfowe, bardzo dobrze
uwodniona zwłaszcza w części centralnej, najwyżej położonej. Porośnięta jest dorodnym,
wysokim szuwarem trzcinowym. Cechą wyróżniającą jest dość bogaty skład gatunkowy roślin,
czym fitocenoza ta różni się od szuwaru typowego.
11
Torfowiska przejściowe, występują w krajobrazie żywiej urzeźbionym, najliczniej w
okolicach Gogolic. oraz w lasach w okolicach Piaseczna.
W gminie Trzcińsko-Zdroj dotychczas rozpoznano jedno torfowisko wysokie. Znajduje
się ono w małym kociołku śródpolnym przy drodze między Dobropolem i Góralicami. Jest to
bardzo interesującego obiekt, gdzie stwierdzono jedyny w gminie płat brzeziny bagiennej.
Torfowiska przejściowe i wysokie cechuje występowanie roślinności mszarnej (to znaczy
mchów torfowców), zaś zbiorowiskiem klimaksowym na tym terenie jest brzezina bagienna.
Brzeziny bagienne są z reguły niedostępne i zamierające w wyniku wtórnego zatopienia i
eutrofizacji siedlisk, tym cenniejszy jest obiekt wspomniany powyżej.
Zmeliorowane torfowiska służą często jako użytki zielone, wykorzystywane kośnie bądź
pastwiskowo. Miejsce naturalnych zespołów torfowiskowych opanowuje tu roślinność
zastępcza.
Fitocenozy łąkowe pozostawione bez użytkowania podlegają szybko spontanicznym
przekształceniom w kierunku ziołorośli, zaś z czasem ulegają zakrzewieniu prowadzącemu do
wykształcenia się zbiorowisk leśnych. Zapobiec temu może choćby jednorazowe w roku
koszenie
i zebranie siana, co mogłoby się przyczynić do zachowania różnorodności
biologicznej na torfowiskach.
4.1.3 Jeziora
Jeziora w gminie Trzcińsko Zdrój mają w ogromnej przewadze charakter eutroficzny i
wykazują wyraźne tendencje do wypłycania, co wyraża się rozwojem określonych fitocenoz
wodnych i szuwarowych. Wody odznaczają się barwą szarą, małą przezroczystością i często
bujną roślinnością. Wokół nich występują strefy roślinności torfowiskowej z najdalej
odsuniętą od wody strefą lasów olszowych, co świadczy o procesie lądowienia postępującym
od brzegów misy jeziornej ku środkowi.
Najpowszechniejszą fitocenozą jest zespół „lilii wodnych” z grzybieniami białymi i
grążelem żółtym. Występuje w zatoczkach przybrzeżnych dużych jezior, zaś na jeziorach
małych, zwłaszcza śródleśnych, pokrywa nieraz całą ich powierzchnię.
Grążel żółty i
grzybienie białe to gatunki objęte ścisłą ochroną gatunkową, tak więc ich stanowiska nie mogą
być zagrożone zniszczeniem.
12
W kontakcie z roślinnością pływającą pozostaje wodny szuwar oczeretowy.
Następną strefę stanowią szuwary: trzcinowy, pałkowy lub tatarakowy, przechodzące w
zbiorowiska wysokich turzyc, ziołorośla nadbrzeżne i olszyny bagienne.
W gminie Trzcinsko są także jeziora o wysokich brzegach mineralnych, z wąskim pasem
drzew olszy czarnej Alnus glutinosa przy samej wodzie, lub wierzb Salix alba i osiki Populus
tremula. Dno ich jest piaszczyste, a woda przejrzysta. Tak wyglądają jeziora o wodach
zasobnych w wapń, podlegające jednak w obecnych czasach postępującej eutrofizacji. Stało
się to między innymi z jeziorem Miejskim przy Trzcińsku Zdroju.
4.1.4 Kociołki śródpolne i śródleśne
Kociołki wytopiskowe, będące częścią rzeźby polodowcowej, w gminie Trzcińsko
Zdrój stanowią ważny i szczególny element przyrody, gdyż występują w wyjątkowym
zagęszczeniu i zawsze na krawędzi są zwieńczone pierścieniem zarośli i drzew, wśród których
jest wiele okazów o rozmiarach pomnikowych.
Największy jest zespół kociołków znajdujący się na obszarze między Stołeczną,
Tchórznem i Przeninem. Kociołki występują tu bardzo licznie w lesie i na otwartej przestrzeni
użytkowanej jako łąki, obecnie pozostawionej jako nieużytek. Razem z kociołkami na tym
obszarze
występują
jednocześnie
liczne
małe
torfowiska
o
odmiennych
cechach
fizjograficznych. Tylko niektóre kociołki są jednocześnie miejscem występowania torfu.
Podobny kompleks kociołków występuje w okolicy Chełma Górnego, tym ciekawszy, że
oprócz zagłębień kociołkowych są tu jednocześnie górki z wieńcem zarośli oraz większe
wzniesienia.Ponadto liczne kociołki występują zarówno wśród pól jak i w lasach na całym
obszarze wzniesienia czołowomorenowego.
Kociołki są zróżnicowane pod względem warunków hydrologicznych na:
 stale wypełnione wodą „oczka wodne” z otwartym lustrem wody,
 kociołki zabagnione z łozowiskiem na stagnującej wodzie,
 kociołki wilgotne, zarastające roślinnością turzycowiskową,
 kociołki wilgotne, bądź zmienno - wilgotne z roślinnością nitrofilną,
 kociołki zmienno - wilgotne bądź suche, zadrzewione.
13
Najcenniejsza i najbardziej interesująca jest roślinność górnej krawędzi kociołków, tj.
okalający je szpaler okazałych drzew i wieniec krzewów typu czyżni ( zarośla krzewiaste z
tarniną i głogami). Roślinność ta nadaje kociołkom w gminie Trzcińsko szczególny charakter,
odróżniający je od kociołków w innych okolicach.
4.1.5 Murawy ciepłolubne
Ciepłe i suche siedliska, określane jako kserotermiczne, występują na nasłonecznionych
skarpach, na podłożu najczęściej piaszczystym, jak to ma np. miejsce przy starej żwirowni w
pobliżu Trzcińska Zdroju, gdzie znajduje się stanowisko bardzo rzadkiego gatunku - lnu
austriackiego Linum austriacum. Razem z lnem austriackim występują gatunki ciepłolubnych
muraw niżowych. Zbliżona charakterem, ale nie tak już rzadka roślinność ciepłolubna
występuje na skłonie wzniesienia nad drogą prowadzącą ze Stołecznej do Dobropola. Tutaj
także obok murawy kserotermicznej dobrze rozwinięte są czyżnie o składzie gatunkowym
typowym dla siedliska suchego. Jeszcze inny płat roślinności ciepłolubnej występuje na suchej
skarpie nad jeziorem Morskie Oko . Wszystkie te obiekty zasługują na szczególną uwagę jako
nieczęste na tym terenie a interesujące.
4.2 Parki wiejskie, cenne starodrzewy.
Parki wiejskie, aleje oraz starodrzewy przykościelne i cmentarne stanowią wartościowy
element krajobrazu gminy zarówno jako składnik szaty roślinnej jak i część zasobów
kulturowych.
Parki zabytkowe w gminie Trzcińsko (z wyjątkiem parku w Chełmie Górnym, który ma
prywatnego właściciela, został odrestaurowany i nie jest ogólnie udostępniony) straciły dawną
funkcję reprezentacyjno-użytkową. Największym ich walorem jest obecnie znaczenie
przyrodnicze i krajobrazowe. Są cennym skupiskiem zieleni wysokiej i trwałym,
wyróżniającym się elementem krajobrazu wsi, zwłaszcza na terenach bezleśnych. Mają wpływ
na regulację stosunków wodnych przyległych gruntów, są ostoją ptactwa, kształtują
mikroklimat najbliższej okolicy. W większości parków zachował się cenny starodrzew z
licznymi drzewami pomnikowymi. Na skutek wieloletnich zaniedbań i użytkowania
niezgodnego z ich pierwotną funkcją nastąpiło w parkach wiele niekorzystnych zmian i są one
14
narażone na dewastację. Wszystkie parki zabytkowe wymagają uporządkowania oraz
zagospodarowania i ochrony według wskazań Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Poniżej zamieszczona jest krotka charakterystyka każdego parku. Nr rej. zostały zaczerpnięte
ze „Spisu parków i ogrodów zabytkowych w Polsce” ( za Fiszerem i in. ,1997)
Stołeczna - park pałacowy z XIX w., o założeniu krajobrazowym, powierzchnia 11,6
ha, nr rej. 305/58.
Park wytyczony został wzdłuż cieku (ma kształt wydłużony) w obrębie kompleksu leśnego.
Drzewostan jest mieszany, z przewagą drzew liściastych pochodzenia rodzimego. Starodrzew
tworzą dominujące tu dęby i buki oraz wiązy, graby, brzozy, olchy, świerki, jesiony i lipy.
Park ma duże walory kompozycyjne. Jego obszar obejmuje zarówno zadrzewienia parkowe
jak i naturalne partie torfowiskowe i leśne.
Zanotowano tu następujące okazy: lipy - drobnolistna i szerokolistna Tilia cordata i T.
platyphyllos mają średnice 80 - 120 cm oraz wysokość do 30 m. , po nich pną się bluszcze okazy kwitnące, co nadaje im rangę osobników chronionych;dęby
o średnicy 140cm
wysokości do 30 m.; buki (o średnicy do 100 cm) ; świerki do 25 m wysokie, o średnicy 60
cm.
W warstwie krzewów tworzących zdziczałe chaszcze, są gatunki parkowe - jaśmin wonny
Philadelphus coronarius i śnieguliczka biała Symphoricarpos albus.
Dobropole - park dworski z XVII w., o założeniu krajobrazowym, powierzchnia 4,6 ha,
nr rej. 127/56.
Park położony jest nad jez. Dobropolskim. W składzie gatunkowym drzewostanu występują
podstawowe gatunki rodzime drzew liściastych. Brak jest drzew iglastych. Starodrzew tworzą
dominujące tu kasztanowce i lipy oraz w mniejszym udziale klony, wiązy, jesiony, graby,
jawory, dęby, buki. Wiele drzew spełnia wymogi uznania za pomniki przyrody. Są tu: okazałe
lipy Tilia cordata, w tym okaz pomnikowy o obwodzie w pierśnicy 380 cm, efektowny buk
czerwony Fagus sylvatica var. atropurpurea oraz potężny jesion Fraxinus excelsior o
obwodzie w pierśnicy 515 cm.
Piaseczno - park dworski z XVIII w., o założeniu krajobrazowym, powierzchnia 4,7 ha,
nr rej. 307/58.
15
Drzewostan parkowy jest mieszany, mało drzew obcego pochodzenia. Starodrzew tworzy
dominujący tu drzewostan dębowy oraz lipy, jesiony, kasztanowce, graby.
Park jest bardzo zachwaszczony i zarośnięty podszytem drzew i krzewów. Zachowało się tu
jednak dużo starych, okazałych drzew, przede wszystkim dębów, a także klony i jawory, buki,
lipa drobnolistna, jesion o obwodzie w pierśnicy 300cm, oraz aleja grabowa z drzew o
obwodzie pierśnicy 190 - 200cm ( u grabów są to rozmiary pomnikowe). Po drzewach pną się
młode bluszcze Jest też kilka okazów bluszczów kwitnących, sięgających wysokości 8 - 10 m.
Gogolice - park dworski z XVIII w., o założeniu krajobrazowym, powierzchnia 6,4 ha
w tym 1,2 ha wód, nr rej. 801/77.
Park ma charakter leśny i ciekawą konfigurację: między łagodnymi wzniesieniami występują
obniżenia z wodą i stawy z wąskimi szuwarami na obrzeżu. Drzewostan jest mieszany, gatunki
rodzime i obce. Starodrzew tworzą najliczniej występujące dęby i buki oraz świerki, wiązy,
klony, lipy, graby, robinie, kasztanowce, dąb czerwony odmiany wielkoowocowej, jedlica Douglasa, jodła biała, choina kanadyjska, cyprysik groszkowy, sosna czarna, drzewiaste
czeremchy.
Rosną tu buki o obwodzie 330, 400 cm i grupa pomnikowych dębów Quercus robur o
obwodach w pierśnicy: 350, 410, 460, 580 cm, cyprysik groszkowy w formie drzewiastej o
obwodzie w pierśnicy 140 cm . Po niektórych drzewach pnie się bluszcz - okazy kwitnące. Na
terenie parku zanotowano dzikie wysypiska śmieci.
Chełm Dolny -park pałacowy z XIX w., o założeniu krajobrazowym, pow. 7 ha., nr rej.
934/80, leży w oddziale 173 c Lasów Państwowych.
Park położony jest nad północnym brzegiem jez. Chełm. Od południa łączy się z kompleksem
leśnym otaczającym całe jezioro i nadającym parkowi charakter leśny. Drzewostan jest
mieszany (drzewa liściaste i iglaste, krzewy liściaste, pnącza), z gatunkami rodzimymi i
obcymi. Starodrzew tworzą dominujące tu drzewostany bukowo - daglezjowe oraz licznie
występujące wiązy, klony, kasztanowce zwykłe i czerwonolistne, platany klonolistne, świerki,
jedlice Douglasa, jodły białe, choina kanadyjska, cisy, dęby, olchy. W SW części parku
kasztanowce tworzą aleję. Szczególnie cenne są tu wspaniałe daglezje zielone (jedlice)
Pseudotsuga taxifolia, dostarczające materiału siewnego dla szkólek leśnych. Obwód tych
16
drzew w pierśnicy wynosi: 220, 250, 265, 305 cm, a po pniach pną się wspaniałe bluszcze
kwitnace i owocujace. Okazałych drzew jest dużo.
Wykaz innych gatunków drzew i ich obwody w pierśnicy:
Quercus robur - dąb szypułkowy
215, 335 cm
Fagus sylvatica - buk zwyczajny
325 cm
Ulmus laevis - wiąz szypułkowy
300 cm
Carpinus betulus - grab zwyczajny
160, 250 cm
Platanus acerifolia- platan klonolistny
235 cm
Tilia cordata - lipa drobnolistna
265 cm
Chełm Górny- park pałacowy z XVIII w., o założeniu krajobrazowym, powierzchnia 19
ha wód, nr rej. 935/80.
W parku sąsiadującym z niewielkim lasem znajdują się liczne stawy i alejki. Drzewostan
mieszany z gatunkami rodzimymi i obcymi. Starodrzew tworzą występujące tu drzewostany
dębowe i bukowe oraz świerki, wiązy, klony, graby, jesiony, lipy, kasztanowce, sosny,
modrzewie, jedlice, cisy, jodły, cyprysik japoński.
Rosnowo - park pałacowy z XVIII/XIX w., o założeniu krajobrazowym, powierzchnia
12 ha, nr rej. 307/58. Leży w oddz. 3h. Nadleśnictwo Mieszkowice, Leśnictwo Brwice .
Ma charakter parku leśnego. Drzewostan parkowy jest mieszany, przeważają gatunki
rodzimego pochodzenia. Starodrzew tworzą dominujące tu dęby i buki oraz wiązy, graby,
klony, świerki, lipy, topole, platany. olchy.
Nie ma tu zachwaszczenia typowego dla zaniedbanych parków, choć są miejsca z gruzem i
śmieciami.. Po niektórych drzewach pną się bluszcze kwitnące i owocujące.Do interesujących
egzemplarzy drzew należą dwa rosnące obok siebie okazałe platany Platanus acerifolia o
obwodzie w pierśnicy 370 i 380 cm, podwójna, zrośnięta z dwóch części, na które rozdziela
się powyżej wysokości 120cm, lipa szerokolistna Tilia platyphyllos o obwodzie 540 cm,
Wykaz innych gatunków drzew i ich obwody w pierśnicy.
Tilia cordata - lipa drobnolistna
270, 365, 370 cm
Fagus sylvatica - buk zwyczajny
220, 275, 375 cm
17
Fagus sylv. fo.atropupurea
345 cm
Quercus robur - dąb szypułkowy
225, 245, 265,290, 325, 350, 370 cm
Fraxinus excelsior- jesion wyniosły
285, 360 cm
Ulmus laevis - wiąz szypułkowy
270 cm
Acer campestris - paklon
175, 225 cm
Acer platanoides - klon zwyczajny
245 cm
Pseudotsuga taxifolia - daglezja zielona
190 cm.
Inne cenne obiekty to:
 drzewostan o charakterze parkowym znajdujący się poza parkami zabytkowymi. Są to
dawne parki dworskie o założeniu krajobrazowym w Klasztornym i Smudze. W parkach
zachował się starodrzew drzewostanów liściastych. Parki są ostoją ptaków oraz jedynym
skupiskiem zieleni wysokiej w bezleśnym krajobrazie.
 starodrzew przykościelny w Chełmie Dolnym, Gogolicach, Góralicach, Piasecznie,
Strzeszowie, Trzcińsku.
 aleje śródwiejskie i przydrożne: Chełm Dolny - aleje kasztanowców przy parku zabytkowym, szpaler lipowy we wsi, aleja lipowa przy drodze do Chełma Górnego;
Dobropole - aleja kasztanowców we wsi; Piaseczno - aleja lipowa i dębowa we wsi;
Rosnowo - aleja jesionowa od drogi Trzcińsko - Chojna do wsi, aleja lipowo kasztanowa we wsi, aleja kasztanowa na płd. od wsi do lasu w kierunku Rosnówka;
Stołeczna - szpaler kasztanowców we wsi, aleja dębowa przy drodze do Wesołej; Czyste
- aleja topolowa we wsi; Rosnówko - aleja dębowa we wsi.
4.3 Drzewa pomnikowe
W gminie Trzcińsko Zdrój zanotowano szczególnie dużo cennych drzew o pomnikowych
rozmiarach. Część z nich rośnie w parkach, bardzo wiele przy kociołkach wytopiskowych,
przy drogach i w innych miejscach. W rozdz. 7.3 niniejszego opracowania wyszczególniono
obiekty pomierzone i dokładnie zlokalizowane. Należy jednak zwrócić uwagę ,że nie jest to
wykaz pełny i lista jest otwarta.
4.4 Flora
18
Na terenie gminy Trzcińsko Zdrój stwierdzono występowanie 652 gatunków roślin, w
tym wielu cennych i rzadkich. Warunkiem utrzymania bogactwa florystycznego jest przede
wszystkim zachowanie ekosystemów, w których rośliny znajdują właściwe środowiska życia.
Wykaz zamieszczony poniżej zawiera wybrane gatunki roślin, których stanowiska stwierdzono
na terenie gminy i na które należy zwrócić szczególną uwagę.
Gatunki roślin pod ochroną prawną:
bluszcz pospolity
Hedera helix
grzybienie białe
Nymphaea alba
grążel żółty
Nuphar lutea
Gatunki roślin pod ochroną częściową:
marzanka wonna
Asperula odorata
konwalia majowa
Convallaria majalis
porzeczka czarna
Ribes nigrum
kruszyna pospolita
Frangula alnus
Gatunki rzadkie i zagrożone:
dzwonek rapunkułokształtny
Campanula rapunculoides
nasięźrzał pospolity
Ophioglossum vulgatum
ożanka czosnkowa
Teucrium scordium
ożanka nierównoząbkowa
Teucrium scorodonia
len austriacki
Linum austriacum
perłówka jednokwiatowa
Melica uniflora
rumian żółty
Anthemis tinctoria
5. Fauna
5.1 Ogólna charakterystyka faunistyczna gminy Trzcińsko Zdrój.
19
Przeprowadzona inwentaryzacja faunistyczna w gminie Trzcińsko Zdrój dowodzi dużej
wartości przyrodniczej tego obszaru. Bytowanie co najmniej 1 gatunku bezkręgowca i 4
kręgowców z Europejskiej Czerwonej Listy Zwierząt oraz 1 gatunku bezkręgowca i 11
kręgowców z Polskiej Czerwonej Listy Zwierząt świadczy o wysokich walorach
biocenotycznych tego obszaru.
Na skład fauny tej gminy ma wpływ wiele czynników, m.in. : ukształtowanie terenu
będące efektem działalności ostatniego zlodowacenia, położenie na obszarze pojeziernym,
bogactwo siedlisk podmokłych. Umożliwiły one osiedlenie się szeregu gatunków
bezkręgowców i kręgowców. Bytuje tu co najmniej 16 gatunków ryb, 12 gatunków płazów,
5 gatunków gadów, 154 gatunki ptaków i 41 gatunków ssaków. Większość z nich objęta jest
ochroną prawną na podstawie ustaw o ochronie przyrody, Prawo łowieckie i o rybactwie
śródlądowym. Ponadto na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój stwierdzono występowanie
szeregu gatunków bezkręgowców, ale należy uznać, że stan poznania tej grupy wymaga
przeprowadzenia szerszych badań.
Największa osobliwością faunistyczną, stwierdzoną jak dotąd na terenie gminy, jest
występowanie żółwia błotnego, gatunku zaliczanego do ginących, który ma tu najważniejsze
miejsce bytowania i rozrodu na obszarze województwa szczecińskiego.
Poniżej podajemy skrócone wyniki inwentaryzacji stwierdzonych na terenie gminy
Trzcińsko gatunków zwierząt ,
z wyszczególnieniem kategorii ochronnych, do których one
należą. Pełną listę stwierdzonych na terenie gminy gatunków zwierząt wraz z zaznaczeniem
chronionych zamieszczono w ANEKSIE .
5. 2 Wyniki inwentaryzacji wybranych grup fauny
5.2.1 Bezkręgowce
Na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój po 1945 r. brakuje reprezentatywnych badań nad
bezkręgowcami. Stąd też istnieją poważne luki w danych o występowaniu większości
przedstawicieli poszczególnych gromad. Jednakże nie można wykluczyć, że ze względu na
dogodne warunki w jez. Strzeszowskim, Miejskim, Trzcińskim lub jednym z kilku innych,
występuje pijawka lekarska, zaliczana do grupy gatunków zagrożonych wyginięciem.
20
Skorupiaki reprezentuje rak amerykański. Fauny pajęczaków, owadów i
mięczaków
dotychczas nie rozpoznano
W trakcie inwentaryzacji tej gminy zespół autorski zwrócił uwagę na bogactwo owadów z
rzędu chrząszczy (Coleoptera), a szczególnie biegacza złotego (Carabus auratus)
występującego bardzo często w okolicy Strzeszowa i Trzcińska.
Spośród zagrożonych wyginięciem gatunków ślimaków lądowych Stwierdzono liczne
występowanie winniczka (Helix pomatia).
5.2.2 Kręgowce
A) Ryby
Na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój nie istnieje żaden obwód ochronny powołany dla
ochrony ryb. W licznych zbiornikach wodnych, tak w jeziorach i oczkach bezprzepływowych,
jak i zbiornikach przepływowych leżących w zlewni Kosy, Rurzycy, Słubi i Tywy
stwierdzono występowanie co najmniej 16 gatunków ryb.
Spośród zagrożonych wyginięciem gatunków ryb występuje sandacz w jeziorach
Strzeszowskim, Trzcińskim Małym, Głębokim, Morskim Oku oraz Białęgi.,a w jeziorach
Strzeszowskim i Miejskim,. :wzdręga i występowała również sielawa i sieja.
Spośród gatunków potencjalnie zagrożonych wyginięciem w większych jeziorach
stwierdzono występowanie: karasia, klenia, krąpia, leszcza, lina, okonia, suma, szczupaka,
ukleję i węgorza.
Na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój wyodrębniono 2 strefy mające istotne znaczenie
dla istnienia ichtiofauny:
strefa 1 - jez. Strzeszowskie będące miejscem występowania znacznej większości
gatunków ryb z sielawą i sieją włącznie,
strefa 2
- jez. Miejskie będące miejscem występowania znacznej większości gatunków
ryb z sielawą i sieją włącznie.
21
B) Płazy
Na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój stwierdzono występowanie 12 gatunków płazów.
Ogromna mozaika środowisk występujących w tej gminie, a szczególnie znaczna ilość
śródpolnych i śródleśnych oczek wodnych oraz bagnisk wpływa korzystnie na skład
herpetofauny.
Spośród ginących gatunków płazów stwierdzono występowanie żaby zwinki. (jest to
trzecie stwierdzenie tego gatunku w województwie szczecińskim).
Spośród zagrożonych wyginięciem gatunków płazów wystepują: traszka grzebieniasta,
traszka zwyczajna, kumak nizinny, grzebiuszka ziemna, ropucha szara, ropucha zielona
ropucha paskówka, rzekotka drzewna, żaba śmieszka, żaba moczarowa.
Spośród potencjalnie zagrożonych wyginięciem gatunków płazów występują: żaba
jeziorkowa, żaba trawna.
C) Gady
Obszar gminy Trzcińsko Zdrój jest szczególnie dogodnym miejscem do bytowania
i rozmnażania się gadów. Stwierdzono tu 5 gatunków.
Spośród gatunków ginących stwierdzono występowanie, głównie na terenach leżących
w zlewni rzeki Kosy,
żółwia błotnego.
Spośród silnie zagrożonych wyginięciem gatunków gadów spotyka się w siedliskach
borowych padalca zwyczajnego
Do zagrożonych wyginięciem gatunków gadów należą: jaszczurka zwinka i jaszczurka
żyworodna.
Spośród potencjalnie zagrożonych wyginięciem gatunków gadów występuje zaskroniec
zwyczajny
Na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój można wyodrębnić 19 stref mających istotne
znaczenie dla istnienia herpetofauny. Są nimi:
22
strefa 1 - śródleśne oczka wodne w okolicy Czartorii leżące w zlewni Rurzycy będące
miejscem występowania ropuchy szarej, żab brunatnych i rzekotki,
strefa 2 - śródpolne oczka wodne w pobliżu Rosnowa będące miejscem występowania
ropuchy szarej, huczka, kumaka nizinnego, żaby zwinki, żab brunatnych i
zielonych, rzekotki i zaskrońca,
strefa 3 - śródpolne oczka wodne pomiędzy Strzeszowem a Trzcińskiem będące miejscem
występowania ropuchy szarej, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych
i zielonych oraz rzekotki,
strefa 4 - śródpolne oczka wodne i jeziorka leżące pomiędzy Klasztorne a Trzcińskiem
będące miejscem występowania ropuchy szarej i paskówki, huczka, kumaka
nizinnego, żab brunatnych i zielonych, rzekotki,
strefa 5 - śródpolne oczka wodne w pobliżu dawnej osady Czarnołęka leżące w zlewni jez.
Strzeszowskiego, będące miejscem występowania ropuchy szarej, huczka, kumaka
nizinnego, żab brunatnych i zielonych,
strefa 6 - śródpolne i śródleśne oczka wodne na północny wschód od miejscowości
Cieplikowo będące miejscem występowania ropuchy szarej, kumaka nizinnego, żab
brunatnych i zielonych,
strefa 7 - śródpolne oczka wodne na północ od Osiecza będące miejscem występowania
ropuchy szarej, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych, rzekotki i
zaskrońca,
strefa 8 - śródpolne i śródleśne oczka wodne wokół Gogolic będące miejscem
występowania ropuchy szarej, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych
i zielonych, rzekotki, żółwia błotnego i zaskrońca,
strefa 9 - śródpolne oczka wodne wokół Stołecznej będące miejscem rozrodu ropuchy
szarej i paskówki, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych i
rzekotki,
strefa 10 - śródpolne oczka wodne wokół wsi Piaseczno będące miejscem rozrodu ropuchy
szarej i paskówki, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych oraz
rzekotki,
23
strefa 11 - śródleśne oczka wodne i grzęzawiska położone w trójkącie Gogolice, Piaseczno
i Chełm Górny będące miejscem występowania ropuchy szarej, huczka, kumaka
nizinnego, żab brunatnych i zielonych, rzekotki, żółwia błotnego i zaskrońca,
strefa 12 - śródpolne oczka wodne w pobliżu Białęg i jeziora Białęgi będące miejscem
występowania ropuchy szarej i zielonej, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych
i zielonych,
strefa 13 - śródpolne oczka wodne i podmokłe łąki w pobliżu Chełma Górnego będące
miejscem występowania ropuchy szarej, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych
i zielonych, rzekotki oraz zaskrońca,
strefa 14 - śródleśne jeziora i oczka wodne na południe od Chełma Dolnego będące
miejscem występowania ropuchy szarej, kumaka nizinnego, żab brunatnych
i zielonych oraz zaskrońca,
strefa 15 - śródpolne oczka wodne w pobliżu Babina będące miejscem występowania
ropuchy szarej, ropuchy paskówki, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych
i rzekotki,
strefa 16 - śródleśne oczka wodne w pobliżu Warnic będące miejscem występowania
ropuchy szarej i paskówki, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych i
rzekotek,
strefa 17 - śródpolne oczka wodne w pobliżu Dobropola będące miejscem występowania
kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych,
strefa 18 - źródła rzeki Kosy będące miejscem występowania żab brunatnych i zielonych,
żółwia błotnego i zaskrońca,
strefa 19 - jeziorko bezimienne położone przy granicy województwa na zachód od wsi
Warnice będące miejscem bytowania ropuchy szarej, żółwia błotnego i żab
zielonych.
D) Ptaki
Mozaika biotopów na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój sprzyja dużemu zróżnicowaniu
gatunkowemu awifauny. Stwierdzono tu występowanie 154 gatunków ptaków.
Do gatunków ginących należą : bielik, błotniak zbożowy, kania rdzawa, derkacz
24
Do gatunków silnie zagrożonych wyginięciem należą: bączek, cyranka, orlik krzykliwy,
żuraw, kropiatka, kuliczek(brodziec piskliwy), rybitwa zwyczajna, podróżniczek.
Do gatunków zagrożonych wyginięciem zasiedlających środowiska wodne i podmokłe
należą: perkoz rdzawoszyi,, gęgawa , cyraneczka , krakwa, gągoł, błotniak stawowy, wodnik,
kszyk, rybitwa czarna, zimorodek, świerszczak, strumieniówka .
,
Do gatunków zagrożonych wyginięciem zasiedlających środowiska lądowe (głównie
leśne) należą: pustułka, dzięcioł czarny, srokosz.
Do gatunków potencjalnie zagrożonych wyginięciem zasiedlających środowiska wodne
i podmokłe należą: perkozek, perkoz dwuczuby, bocian biały, głowienka, czernica, kokoszka
wodna, śmieszka.
Na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój można wyodrębnić 13 stref mających
istotne
znaczenie dla ornitofauny. Są nimi:
strefa 1 - jezioro Strzeszowskie będące miejscem bytowania m.in. perkoza dwuczubego,
łabędzia niemego, głowienki, czernicy oraz prawdopodobnie gęgawy i brodźca
piskliwego, a także pełniące rolę jako żerowisko i zimowisko dla kormorana, bielika,
kani rdzawej, krzyżówki, kaczek właściwych, grążyc, łyski,
strefa 2 - jezioro Czarnołęka wraz z kompleksem stawów rybnych będące miejscem
gniazdowania m.in. perkoza rdzawoszyjego, łabędzia niemego, bączka,
strefa 3 - śródpolne oczka wodne (bezodpływowe) wokół Gogolic będące miejscem
gniazdowania m.in. perkozka, perkoza dwuczubego, łabędzia niemego, cyraneczki,
gągoła, błotniaka stawowego, wodnika, kszyka, żurawia, oraz miejscem żerowania
pszczołojada, kani rdzawej i bielika,
strefa 4 - śródpolne oczka wodne (bezodpływowe), kompleksy trzcinowisk i łąki pomiędzy
Rosnowem i Drzeszem będące miejscem gniazdowania m.in. perkozka, łabędzia
niemego, gągoła, błotniaka stawowego, zbożowego, kszyka, czajki, kokoszki
wodnej,
25
strefa 5 - jezioro Klasztorne oraz śródpolne oczka wodne (bezodpływowe) pomiędzy
Klasztorne a Trzcińskiem Zdrój będące miejscem gniazdowania m.in. perkozka,
łabędzia niemego, gągoła, błotniaka stawowego, kszyka,
strefa 6 - śródpolne oczka wodne na północ i południe od Rosnowa będące ostoją ptaków
wodno-błotnych, m.in, perkozka, łabędzia niemego, gągoła, kszyka, brodźca
samotnego, żurawia, błotniaków stawowego i zbożowego,
strefa 7 - jezioro Dobropolskie wraz z otaczającymi go łąkami będące miejscem bytowania
ptaków wodno-błotnych,
strefa 8 - śródleśne oczka wodne i grzęzawiska położone w trójkącie Gogolice, Piaseczno i
Chełm Górny będące miejscem występowania rzadkich gatunków ptaków, m.in.
perkozka, krakwy, cyraneczki, gągoła, kszyka, żurawia, derkacza, rybitwy czarnej,
bielika, orlika krzykliwego, błotniaka stawowego,
strefa 9 - jezioro Białęgi będące miejscem bytowania ptaków wodno-błotnych ze
szczególnym uwzględnieniem perkoza dwuczubego, gągoła i błotniaka stawowego
oraz miejscem żerowania kań rudej i czarnej,
strefa 10 - śródpolne oczka wodne w pobliżu Chełma Górnego będące miejscem
występowania cennych i ginących gatunków ptaków wodno-błotnych, m.in. gągoła,
kokoszki, wodnika, przepiórki, brodźca samotnego,
strefa 11 - łąki w rejonie Babina będące miejscem rozmnażania się derkacza,
strefa 12 - śródpolne oczka wodne pomiędzy Babinem i Warnicami będące miejscem
rozmnażania się m.in. perkoza rdzawoszyjego,
strefa 13 - drzewostany wraz terenami podmokłymi będące źródliskiem dla rzeki Kosy
będące miejscem gnieżdzenia się kań, żurawia, słonki, błotniaka stawowego.
E) Ssaki.
Na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój stwierdzono występowanie 41 gatunków ssaków.
Ogromna mozaika środowisk występujących w tej gminie, a szczególnie znaczna ilość
zbiorników wodnych wpływa korzystnie na skład teriofauny. Rzutuje to m.in. na skład
gatunkowy i ilościowy zwierzyny łownej.
Spośród ginących gatunków ssaków stwierdzono tu wydrę.
Do silnie zagrożonych wyginięciem gatunków ssaków należą: nietoperze, borsuk.
26
Do zagrożonych wyginięciem gatunków ssaków należą; rzęsorek rzeczek, nornik
północny, kuna leśna, kuna domowa, tchórz zwyczajny.
Do potencjalnie zagrożonych wyginięciem gatunków ssaków należą: jeż zachodni, jeż
wschodni, wiewiórka pospolita, gronostaj, łasica, jeleń europejski .
5.3 Podsumowanie inwentaryzacji faunistycznej
Na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój do tej pory nie powołano form przestrzennej ochrony
przyrody dla ochrony fauny. Jedynie za szczególną formę ochrony przyrody można uznać
stanowiska rozrodu i regularnego przebywania gatunków chronionych.
Dotychczas na terenie gminy zlokalizowano w lasach Nadleśnictwa Mieszkowice 1 miejsce
gniazdowania bielika uznane przez wojewodę za stanowisko rozrodu i stałego przebywania:
W trakcie trwania inwentaryzacji stwierdzono ponadto 21 obszarów ważnych dla zwierząt
jako miejsc rozrodu, stałego przebywania i/lub zimowania , które zgodnie z § 2 ust. 5
rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z 6 stycznia
1995 r w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt wojewoda winien uznać za miejsca rozrodu i
stałego przebywania gatunków chronionych. Są to :
Lp.
1.
Obszary
ważne dla zwierząt
jez. Strzeszowskie będące miejscem bytowania : znacznej większości gatunków ryb z
sielawą i sieją włącznie; z ptaków m.in. perkoza dwuczubnego, łabędzia niemego,
głowienki, czernicy oraz prawdopodobnie gęgawy i brodźca piskliwego, a także
pełniące rolę jako żerowisko i zimowisko dla kormorana, bielika, kani rdzawej,
krzyżówki, kaczek właściwych, grążyc, łyski; ze ssaków m.in. wydry
2.
śródpolne i śródleśne oczka wodne na północny wschód od miejscowości Cieplikowo miejsce występowania ropuchy szarej, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych,
gągoła, ptaków wodno-błotnych i ssaków łownych
3.
śródpolne oczka wodne pomiędzy Strzeszowem a Trzcińskiem - miejsce rozrodu
ropuchy szarej, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych oraz rzekotki,
4.
jezioro Czarnołęka wraz z kompleksem stawów rybnych - miejsce występowania
27
ropuchy szarej, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych oraz
gniazdowania m.in. perkoza rdzawoszyjego, łabędzia niemego, bączka
5.
jeziora Miejskie i Trzcińskie wraz z przyległymi gruntami ornymi-miejsce
występowania znacznej większości gatunków ryb z sielawą i sieją włącznie; miejscem
gniazdowania perkozka, łabędzia niemego, kani rdzawej, żurawia; bytowania m.in.
wydry,
6.
śródleśne oczka wodne leżące na cieku wodnym stanowiącym zachodnią granicę gminy
na odcinku od Czartorii do Brwic - miejsce występowania ropuchy szarej, żab
brunatnych i rzekotki, z ptaków m.in. brodźca samotnego,
7.
śródpolne i śródpolne oczka wody wraz z kompleksem leśnym i uprawnym położonych
na południowy zachód i północ od Rosnowa oraz pomiędzy Gogolicami i Rosnowem
będące miejscem występowania ropuchy szarej, huczka, kumaka nizinnego, żaby
zwinki, żab brunatnych i zielonych, rzekotki i zaskrońca; będące ostoją ptaków wodnobłotnych, m.in, perkozka, łabędzia niemego, gągoła, kszyka, brodźca samotnego,
żurawia, błotniaków stawowego i zbożowego, zwierząt gatunków łownych i
chronionych,
8.
kompleks trzcinowisk na północ i północny wschód od Drzesza - miejsce gniazdowania
m.in. perkozka, łabędzia niemego, gągoła, błotniaka stawowego, zbożowego, kszyka,
czajki, kokoszki wodnej oraz ostoją zwierzyny łownej oraz wydry,
9.
śródpolne oczka wodne i jeziorka leżące pomiędzy Klasztorne a Trzcińskiem - miejsce występowania ropuchy szarej i paskówki, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i
zielonych, rzekotki, miejscem gniazdowania m.in. perkozka, łabędzia niemego, gągoła,
błotniaka stawowego, kszyka, mewy śmieszki,
10.
śródpolne oczka wodne położone na północny zachód Dobropola - miejsce
występowania kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych,
11.
jezioro Dobropolskie wraz z otaczającymi go łąkami - miejsce bytowania ropuchy
szarej, żab zielonych i szarych, ptaków wodno-błotnych,
12.
łąki i śródpolne oczka wodne pomiędzy Górczynem, Osieczem a Smugą - miejsce
występowania ropuchy szarej, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych, rzekotki i
zaskrońca, żurawia, perkozka, perkoza dwuczubnego, cyranki, orlika, błotniaka
28
stawowego, żurawia, kokoszki, czajki i kszyka,
13.
śródpolne i śródleśne oczka wodne wokół Stołecznej (tzw. kociołki) - miejsce rozrodu
ropuchy szarej i paskówki, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych
i rzekotki,
14.
śródpolne i sródleśne oczka wodne na zachód od Gogolic - miejsce rozrodu ropuchy
szarej, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych, rzekotki, żółwia błotnego
i zaskrońca, miejsce gniazdowania m.in. perkozka, perkoza dwuczubego, łabędzia
niemego, cyraneczki, gągoła, błotniaka stawowego, wodnika, kszyka, żurawia, oraz
miejsce żerowania pszczołojada, kani rdzawej i bielika
15.
śródpolne i sródleśne oczka wodne na zachód od Gogolic - miejsce rozrodu ropuchy
szarej, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych, rzekotki, żółwia błotnego
i zaskrońca ; miejsce gniazdowania m.in. perkozka, perkoza dwuczubego, łabędzia
niemego, cyraneczki, gągoła, błotniaka stawowego, wodnika, kszyka, żurawia, oraz
miejsce żerowania pszczołojada, kani rdzawej i bielika
16.
śródpolne oczka wodne wokół wsi Piaseczno - miejsce- rozrodu ropuchy szarej i
paskówki, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych oraz rzekotki
17.
kompleks leśny wraz z śródleśnymi oczkami wody i grzęzawiskami położony w
trójkącie Gogolice, Piaseczno i Chełm Górny - miejsce występowania ropuchy szarej,
huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych, rzekotki, żółwia błotnego i
zaskrońca; miejsce gniazdowania m.in. perkozka, krakwy, cyraneczki, gągoła, kszyka,
żurawia, derkacza, rybitwy czarnej, bielika, orlika krzykliwego, błotniaka stawowego
oraz bytowania tak łownych , jak i chronionych gatunków ssaków
18.
śródpolne oczka wodne w pobliżu Białęg oraz jezioro Białęgi - miejsce występowania
ropuchy szarej i zielonej, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych;
bytowania ptaków wodno-błotnych ze szczególnym uwzględnieniem perkoza dwuczubego, gągoła i błotniaka stawowego oraz miejsce żerowania kani rudej i kani czarnej
19.
śródpolne i śródleśne oczka wodne i podmokłe łąki w pobliżu Chełma Górnego będące
miejscem występowania ropuchy szarej, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i
zielonych, rzekotki oraz zaskrońca, gniazdowania cennych i ginących gatunków ptaków
wodno-błotnych, m.in. gągoła, kokoszki, wodnika, przepiórki, brodźca samotnego
29
20.
śródpolne oczka wodne w pobliżu Babina - miejsce występowania ropuchy szarej,
ropuchy paskówki, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych i rzekotki,
gnieżdżenia się m.in. derkacza,
21.
śródleśne oczka wodne pomiędzy Babinem i Warnicami - miejsce występowania
ropuchy szarej i paskówki, huczka, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych i
rzekotki, rozmnażania się m.in. perkoza rdzawoszyjego
22.
śródleśne jeziora i oczka wodne na południe od Chełma Dolnego - miejsce
występowania ropuchy szarej, kumaka nizinnego, żab brunatnych i zielonych oraz
zaskrońca, gnieżdżenia się grążyc w tym gągoła i czernicy
23.
źródła rzeki Kosy wraz z otaczającym go kompleksem leśnym - miejsce występowania
żab brunatnych i zielonych, żółwia błotnego i zaskrońca oraz miejsce gnieżdżenia się
kań, żurawia, słonki i błotniaka stawowego,
24.
bezimienne jeziorko położone przy granicy województwa na zachód od wsi Warnice
będące miejscem bytowania ropuchy szarej, żółwia błotnego i ptaków wodno-błotnych.
Ponadto w obrębie gminy Trzcińsko Zdrój w trakcie prowadzonych obserwacji, w latach
1996-97 stwierdzono rewiry zajęte przez orlika, kanię rudą i czarną. Jednakże gniazda tych
gatunków w tych miejscach nie udało się znaleźć. O ile gniazda tych gatunków zostaną
znalezione, wówczas powinny być objęte ochroną wraz z terenem go otaczającym zgodnie z
zapisami § 2 ust. 4 rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych
i Leśnictwa z 6 stycznia 1995 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. Nr 13, poz.
61).
6. Przyroda nieożywiona
W trakcie inwentaryzacji przyrodniczej dokonano spisu pomników przyrody
nieożywionej oraz tych utworów geologicznych, które posiadają wysoką wartość
przyrodniczą - zasługują na ochronę, są kopalinami lub są atrakcyjne jako obiekt dydaktyki
przyrodniczej. W ujęciu ogólnym określono również walory krajobrazowe gminy.
30
6.1. Elementy krajobrazu - geomorfologia obszaru gminy
Na obszarze gminy na linii Narost-Chełm Górny-Babin-Lubomyśl Czernikowo przebiega
wał czołowomorenowy , który graniczy od południa ostrą, wyraźną krawędzią z równiną
sandrową (Równina Gorzowska). W zachodniej części jest to sandr Kosy (Chełmski).
Najwyższe wzniesienia w obrębie wału osiagają wysokość 98,8-114,1 m n.p.m. a deniwelacje
sięgają 30-40m. Ku zachodowi wał morenowy rozdziela się na dwa ramiona przebiegające
w kierunku na Białęgi i Goszków oraz Gogolice-Górczyn-Rosnówko.
Wał czołowomorenowy porozcinany jest wąskimi i głębokimi rynnami lodowcowymi
o zatorfionym dnie zajętym przez liczne jeziora morenowe i rynnowe. Największą formą
rynnową jest rynna bańska, której poludniowy kraniec przebiega w gminie na linii StrzeszówTrzcińsko-Osiecze. Rynna ta ciagnie się dalej na obszarze sandru Kosy (rejon Chełma
Dolnego). Drugą bardzo wyraźną rynną jest rynna jeziora Dobropolskiego.
Powierzchnia akumulacyjna sandru Kosy układa się na wysokości 80-90m n.p.m. (wyższy
poziom) i od wysokości Chełma Dolnego układa się na niższym poziomie o wysokości
55-70m n.p.m.
W kulminacyjnej partii wału morenowego na południowy wschód od Stołecznej znajdują się
bardzo liczne, ułożone chaotycznie lecz grupujące się w układ festonowy (girlandowy) drobne
i głębokie obniżenia powytopiskowe, tzw. kociołki polodowcowe. Zagłębieniom tym
towarzyszy nagromadzenie głazów lodowcowych (eratyków).
Podobne formy stwierdzono również w rejonie Babina, Chełma Górnego.-Głębokiego oraz na
północ od Stołecznej - Dobropola. Liczne zagłębienia wytopiskowe występują także w obrębie
wału morenowego pomiędzy Gogolicami a Rosnówkiem.
Ukształtowanie rzeźby polodowcowej w obrębie wału moreny czołowej o charakterystycznych
drobnopromiennych wzniesieniach i obniżeniach łączących się w większe zespoły porozcinane
rynnami stwarza urokliwy krajobraz zaskakujący zmianami panoramy na niewielkich
odcinkach.
31
Północne stoki wzniesień morenowych o wysokości 70-80m n.p.m. łukiem okalają leżącą na
wysokości 55-60m n.p.m. kotlinę Trzcińska Zdroju. Od północy kotlinę Trzcińska zamyka
rozcięta rynną bańską wysoczyzna falistej i pagórkowatej moreny dennej (Strzeszów-Góralice).
W kotlinie Trzcińska występują liczne formy szczelinowe (pagórki kemowe) oraz zagłębienia
powytopiskowe wypełnione osadami jeziornymi (kreda i gytie) oraz bagiennymi (torfy).
W rynnie bańskiej zachowały się wąskie listwy tarasów kemowych, a wzdłuż jej krawędzi
występują niewielkie równiny zastoiskowo-jeziorne.
Dno wyraźniejszej i znacznie głębszej rynny bańskiej wypełniają osady akumulacji
biogenicznej oraz zagłębienia jezior rozdzielone typowymi ryglami i progami. W rynnie
Rurzycy występują w zdecydowanej przewadze osady akumulacji fluwialnej.
Wysoczyzna morenowa na płn. od Trzcińska wznosi się na wysokości 60-65m n.p.m. i
jedynym urozmaiceniem jej rzeźby jest niewielki wał ozowy o przebiegu NW-SE osiągający
67,5 m n.p.m.
Bardziej urozmaiconą rzeźbę ma wysoczyzna morenowa rejonu Góralic-Cieplikowa.
Kulminacje w jej obrębie mają wysokość do 88,3m n.p.m., a deniwelacje wynoszą około 20m.
Przeważa typ rzeźby pagórkowato-falistej. Powierzchnia terenu jest łagodnie nachylona w
kierunku północnym i północno-wschodnim.
Na terenie gminy występują ozy, z których dwa są warte uwagi:
 Oz na SW od wsi Strzeszów, gm. Trzcińsko Zdrój o długości 1,3 km i kierunku NE-SW.
 Oz na W od wsi Stołeczna, gm. Trzcińsko Zdrój o długości 1,5 km, kierunek NE-SW.
6.2 Zasoby środowiska przyrody nieożywionej
Baza surowcowa gminy wiąże się wyłącznie z osadami czwartorzędowymi.
Liczącymi się w aspekcie wykorzystania gospodarczego są: złoża kruszywa naturalnego,
złoża surowców balneologicznych (torfy borowinowe, gytie) oraz złoża kredy jeziornej.
6.2.1 Złoża kruszywa naturalnego
1. Złoże Chełm Górny
32
Zasoby zarejestrowane, w znacznej mierze wyeksploatowane. Eksploatacja obecnie poza
strefą objętą Kartą Rejestracyjną Złoża. Infrastruktura wydobycia zajęła gleby chronione dla
celów rolniczego wykorzystania.
2.
Złoże Chełm Górny I.
Położone jest na płd. od wsi Chełm Górny na obszarze 53 ha. Największe poza Bielinkiem
złoże kruszywa naturalnego w woj. szczecińskim.
Zasoby zatwierdzone decyzją wojewody nr OSB-10/7514/1/95 z dn. 18.V.95.
Eksploatacja złoża rozpoczęła się w III kw. 1995r. Złoże posiada obszar górniczy
pokrywający się z granicami udokumentowanego obszaru.
3. Rejony perspektywiczne dla udokumentowania złóż kruszywa:
- strefa pomiędzy miejscowościami Białęgi i Chełm Dolny,
- rejon Chełma Dolnego.,
- rejon Babina,
- rejon pomiędzy Dobropolem a Czernikowem,
- rejon Osiecza.
Dla rejonów tych przewiduje się wykonanie rozpoznawczych prac geologicznych.
6.2.2 Złoża surowców balneologicznych
Pod koniec XIX wieku Trzcińsko Zdrój stało się miejscowością uzdrowiskową w oparciu
o lokalne
zasoby peloidów. Złoża torfów w rejonie miasta spowodowały rozwój
przyrodolecznictwa i otwarcie uzdrowiska na bazie torfów borowinowych. Zasoby tego
surowca w rejonie miasta i na obszarze gminy są znaczne lecz nie doczekały się jeszcze
specjalistycznego opracowania. Wymagają szczegółowego opracowania i kwalifikacji dla
celów przyrodolecznictwa.
Rejony prognostyczne dla udokumentowania złóż torfów borowinowych i gytii:
- wschodnie brzegi jeziora Trzygłowskiego (wstępne rozpoznanie złoża),
- rejon pomiędzy Trzcińskiem a Góralicami,
- rejon Drzesz-Smuga,
- rejon Gogolice-Babin.
Rejon zalegania torfów w dolinie Rurzycy ze względu na silne skażenie wód, bliskość zrzutu
ścieków i oddziaływanie miasta wyklucza się z rozpatrywania przydatności do eksploatacji.
33
6.2.3 Złoża kredy jeziornej (eksploatacja dla celów rolniczych).
Obecnie w eksploatacji znajduje się złoże Strzeszów. Eksploatacja odbywa się spod lustra
wody, na południe od jeziora Trzcińskiego.
Rejony prognostyczne dla udokumentowania złóż kredy znajdująa się w okolicy Drzesza, w
rynnie Rurzycy oraz w strefie torfowiska pomiędzy Trzcińskiem a Góralicami.
Na terenie gminy Trzcińsko na przełomie XIX/XX w. funkcjonowało kilka cegielni
produkujących ceramikę budowlaną dla potrzeb lokalnych w oparciu o miejscowe surowce
iglaste (glina i iły zastoiskowe). Żaden z tych obiektów nie istnieje
Analizując budowę geologiczną obszaru gminy i charakterystykę geologiczno-surowcową
osadów powierzchniowych wytypowano trzy rejony prognostyczne dla udokumentowania
surowców ilastych ceramiki budowlanej dla potrzeb lokalnych. Są to rejony : Góralice,
Antoniewice-Smuga, Strzeszów.
6.3 Stan wód w gminie Trzcińsko Zdrój
JAKOŚĆ ZWYKŁYCH WÓD PODZIEMNYCH W GMINIE TRZCINSKO ZDRÓJ
Monitoring jakości zwykłych wód podziemnyc na zlecenie Państwowej Inspekcji Ochrony
Środowiska realizowany jest przez Państwowy Instytut Geologiczny. Badania prowadzone są
od 1991 roku. Na obszarze gminy Trzcińsko Zdrój badaniami objęto 3 studnie w rejonie
Góralic.
Ocenę jakości wód podziemnych przedstawiono poniżej:
Klasyfikacja ta jest zgodna z tabelami norm jakości wód podziemnych zweryfikowanymi
w 1995 roku.
Rok pomiaru
Góralice - 1
gł. 11 m
1991
1992
1993
1994
1995
1996
Ia
Ib
Ib
Ib
III
II
Góralice - 2
Góralice - 3
gł. 194 m
Ib
II
II
Ib
II
34
Ib
Ib
Ib
Ib
Ib
Zmiana jakości wód w otworach badawczych wymagają wyjaśnienia. Na pogorszenie jej
klasy mogą mieć wpływ „dzikie” wysypiska śmieci zlokalizowane w tym rejonie.
* Znaczenie klasy czystości wód
I a - wody najwyższej jakości ( nadają się do picia bez uzdatniania)
I b - wody najwyższej jakości ( okresowo wymagają uzdatniania)
II - wody średniej jakości wody naturalne lub zmienione antropogenicznie; wymagają
uzdatniania
III - wody niskiej jakości , uzdatnianie nieopłacalne
STAN WÓD JEZIORA MIEJSKIEGO
Jezioro było odbiornikiem zanieczyszczeń bytowych z miasta Trzcińsko Zdrój. Obecnie ścieki
komunalne są oczyszczane na oczyszczalni i odprowadzane do Rurzycy, poniżej ujścia do
jeziora.
Na jakość wód jeziora nadal będzie oddziaływać zanieczyszczenia nagromadzone w osadach
dennych. Akwen jest bardzo bogaty w związki biogenne. Latem następuje nadmierny rozwój
fitoplanktonu.
Jezioro zagrożone jest dopływem zanieczyszczeń ze zlewni bezpośredniej. Rurzyca zasilająca
jezioro od południa przepływa pod drogą Trzcińsko Zdrój - Myślibórz. Zanieczyszczenia
z szosy wprowadzone są z wodami deszczowymi do jeziora. ( zanieszyszczenia liniowe).
Kontroli wymaga stan zanieczyszczen doprowadzonych poprzez Rurzycę oraz faktyczny stan
kanalizacji miasta, zarowno w centrum, jak i w poludniowo - zachodniej częsci miasta o
zabudowie rozproszonej.
Wody jeziora odprowadzane są poprzez Rurzycę w kierunku zachodnim. Drugi odpływ, w
kierunku północnym regulowany jest zastawa. Okresowy odpływ wód jeziora Miejskiego do
Strzeszowskiego powoduje wzrost eutrofii tego jeziora.
STAN WÓD JEZIORA STRZESZOWSKIEGO
Jezioro Strzeszowskie było badane przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w
1996 roku. Stwierdzono III klasę czystości wód jeziorowych i II kategorię podatności na
degradację.
Na zanieczyszczenia jeziora wpływ miały :
 zanieczyszczenia z miejscowości Strzeszów
 napływ wód z jeziora Miejskiego , obciążonych związkami biogennymi
Poprawa jakości wód wymaga :
 skanalizowania miejscowości Strzeszów
 uporządkowania gospodarki wodno - ściekowej na terenie ośrodka wypoczynkowego
 ograniczenie napływu wody z jeziora Miejskiego
 uzbrajanie działek nad jeziorem przeznaczonych na budownictwo rekreacyjne
35
Celowe byłoby określenie wpływu eksploatacji złóż kredowych na stosunki wodne w zlewni
górnej Tywy.
* Powyższe informacje uzyskano w Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska w
Szczecinie
7. Obszary i obiekty cenne pod względem przyrodniczym wraz z wytycznymi
konserwatorskimi
7.1 Istniejące obszary i obiekty chronione
 Otulina Cedyńskiego Parku Krajobrazowego
Na terenie gminy istnieje jeden obiekt wielkopowierzchniowy - otulina Cedyńskiego Parku
Krajobrazowego , której granica przebiega w zachodniej części gminy na linii Strzeszów Białęgi obejmując miasto Trzcińsko Zdrój wraz z jeziorem Trzygłowskim. W obrębie otuliny
znalazło się wiec szereg obiektów proponowanych w niniejszym opracowaniu do objęcia
różnymi formami ochrony, których pełen spis zamieszczony jest poniżej. Dzięki otulinie
cenne elementy przyrodnicze będą miały podobna osłonę jak Park, jednakże warunkiem
koniecznym jest sporzadzenie planu ochrony, którego do dzisiaj
Cedyński PK nie ma.
Postępowanie w obrębie otuliny określa Rozporządzenie nr 3/93 Wojewody Szczecińskiego z
dnia 1 kwietnia 1993r w sprawie utworzenia Cedyńskiego Parku Krajobrazowego (ANEKS
pkt.3)
 Strefa ochronna bielika
Dotychczas na terenie gminy zlokalizowano 1 miejsce gniazdowania bielika uznane przez
wojewodę za stanowisko rozrodu i stałego przebywania.Znajduje się ono w lasach
Nadleśnictwa Mieszkowice w pobliżu Gogolic.
Postępowanie w obrębie strefy reguluje Rozporządzenie MOŚZN i L.(ANEKS pkt.3)
36
 Parki zabytkowe
Wymienione w pkt. 4.2 niniejszego opracowania parki w miejscowościach: Chełm Dln.,
Gogolice, Dobropole, Piaseczno, Rosnowo, Stołeczna są wpisane do rejestru parków
zabytkowych i podlegają opiece Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
7. 2 Projektowane obiekty chronione
Nie zgłoszono jak dotąd żadnego formalnego projektu objęcia ochroną walorów
przyrodniczych w gminie Trzcińsko Zdrój.
7. 3 Obszary i obiekty proponowane do ochrony
 Rezerwaty
Proponujemy utworzenie na terenie gminy trzech rezerwatów przyrody. Wyjątkowo
wysokie wartości przyrodnicze zarówno florystyczne jak i faunistyczne tych obiektów
kwalifikują je do objęcia tą formą ochrony. Istniejące materiały badawcze dowodzą dużego
nagromadzenia w nich
niezwykle cennych gatunków roślin i zwierząt w niewiele
przekształconych środowiskach. Rezerwat może umożliwić im przetrwanie. Plan ochrony,
którego sporządzenie jest w przypadku rezerwatów obowiązkowe uwzględni wszelkie aspekty
dotyczące zagrożeń i sposobów zapobiegania im. Jednakże skomplikowana procedura
powołania rezerwatu jak również długi tok tworzenia planu ochrony skłania do wskazania na
istniejące przepisy o ochronie gatunkowej roślin i zwierząt ( Zał. Pkt.2 i 3), które gwarantują
ochronę tym unikalnym obszarom..
Poniżej przedstawiamy spis i krotki opis prezentowanych obiektów
R-I
H 14
Proponowany rezerwat przyrody faunistyczno - florystyczny.
Lokalizacja : między miejscowościami Gogolice - Osiecze - Piaseczno - Babin Chełm Górny.
Przedmiot ochrony : zespół cennych ekosystemów na podmokłych terenach
leśnych z miejscami występowania chronionych gatunków roślin i zwierząt.
Charakterystyka przyrodnicza : rozległy kompleks olsów bagiennych i
roślinności torfowiskowej w niedostępnych, zatopionych bagnach, w kontakcie z
lasami na gruncie mineralnym z licznymi pomnikowymi okazami dębów, buków ,
świerków oraz gatunkami roślin chronionych ( perłówka jednokwiatowa , marzanka
37
wonna) oraz jeziorko pokryte na całej powierzchni przez grążele żółte i grzybienie
białe, otoczone szuwarami i pasem podtopionej obumierającej olszyny. Występują
tu liczne gatunki zwierząt chronionych : płazy, gady ( żółw błotny ), ptaki ( orzeł
bielik, orlik krzykliwy, brodziec samotny, błotniak stawowy) oraz ssaki. W obszarze
proponowanego rezerwatu znajduje się strefa rozrodu i stałego przebywania co
najmniej trzech gatunków chronionych strefowo.
Wskazania : 1.Ograniczenie gospodarki leśnej.
2. Zachowanie istniejących stosunków wodnych.
3. Zabezpieczenie przed zanieczyszczeniami i zbyt silną antropopresją
przez stworzenie ścieżek dydaktycznych.
R - II
G 15
R - III
I 20
Proponowany rezerwat przyrody faunistyczno - florystyczny „Jezioro Morskie
Oko”
Lokalizacja : grupa jeziorek wokół jeziora Morskie Oko z otaczającymi je
podmokłymi łąkami.
Przedmiot ochrony : Cenny ekosystem niewielkich jeziorek i podmokłych łąk z
miejscami występowania chronionych gatunków roślin i zwierząt.
Charakterystyka przyrodnicza : Jeziorka o dużych walorach krajobrazowych,
bardzo zróżnicowanej roślinności wodnej, szuwarowej, z pływającymi wyspami i
partiami torfowiskowymi. Na skarpach roślinność murawowa i leśna, drzewa
pomnikowe (w tym kilkanaście dębów) oraz rośliny ściśle chronione (grążele żółte i
grzybienie białe. Liczne gatunki płazów, najprawdopodobniej żółw błotny oraz
liczne chronione gatunki ptaków ( m.in. gągoł , brodziec samotny , derkacz ).
Wskazania : 1. Zachowanie istniejących stosunków wodnych.
2. Zabezpieczenie przed zanieczyszczeniami.
Proponowany rezerwat przyrody faunistyczno - florystyczny „ Źródła rzeki
Kosy”
Lokalizacja : Wąwóz z obszarem źródliskowym rzeki Kosy na południe od
Chełma Dolnego
Przedmiot ochrony : Obszar źródliskowy o wyjątkowych walorach krajobrazowych
i przyrodniczych, chronione gatunki zwierząt
Charakterystyka przyrodnicza : Wąwóz porośnięty olszyną źródliskową z rzadką
paprocią - nasięźrzałem zwyczajnym i innymi gatunkami charakterystycznymi, we
wspólnym ciągu z Jez. Chełm; liczne gatunki płazów , żółw błotny oraz
najprawdopodobniej gniazdujące na tym obszarze kania ruda i błotniak stawowy.
(obserwowane w czasie przeprowadzania inwentaryzacji przyrodniczej gminy)
Wskazania : 1. Ograniczenie gospodarki leśnej
2. Zachowanie istniejących stosunków wodnych
3. Zabezpieczenie przed zanieczyszczeniami i zbyt silną antropopresją
przez stworzenie ścieżek dydaktycznych.
 Obszary Chronionego Krajobrazu (OChK)
38
Zaproponowano utworzenie dwóch dużych tego rodzaju obiektów.
Jest to forma ochrony, która również umożliwia działalność człowieka na obszarze
chronionym, jednakże musi być ona skanalizowana w określonych potrzebami przyrody
granicach. OChK mogą być ustanowione przez Radę Gminy. W jego zasięgu znajdą się inne
formy ochrony, np. mniejsze użytki ekologiczne, pomniki przyrody, stanowiska rozrodu
i regularnego przebywania gatunków chronionych, stanowiska florystyczne i inne. OChK
stanowi dla tych form rodzaj otuliny będąc przestrzenią wymuszająca na planistach
i inwestorach działania proochronne, np. budowa dróg musi uwzględniać istnienie szlaków
migracyjnych zwierząt i należy zaprojektować i wykonać przepusty dla drobnych ssaków
i płazów oraz obsadzenie jezdni szerokopasmowa zielenią.
Poniżej przedstawiamy spis i krótki opis prezentowanych obiektów
OChK -I
Obszar Chronionego Krajobrazu - Dolina Tywy
Lokalizacja : Miasto Trzcińsko Zdrój z jeziorami: Strzeszowskim,
Trzcińskim i Miejskim i sąsiednimi mniejszymi akwenami, częściowo w
otulinie CPK ( jezioro Miejskie i miasto Trzcińsko )
Przedmiot ochrony :Cenny ekosystem wodny ( źródła Tywy) i korytarz
ekologiczny
Charakterystyka przyrodnicza : Obniżenie rynnowe Tywy z jeziorami
i przyległym obszarem, ważny korytarz ekologiczny biegnący poza granice
gminy z licznymi stanowiskami cennych, będących pod ochroną, gatunków
flory i fauny ( ryby, płazy, ptaki), miejsce gniazdowania, żerowania
i zimowania ptaków, .
Wskazania :1. Kontrolowanie gospodarki ściekowej i właściwe składowanie
odpadów ( Czarnołęka), a przede wszystkim skanalizowanie
Strzeszowa, uruchomienie oczyszczalni ścieków, uzbrojenie
działek nad jeziorem przeznaczonych pod budownictwo
rekreacyjne.
2.Udostępnienie dla celów turystycznych, rekreacyjnych i
uzdrowiskowych
pod
warunkiem
zabezpieczenia
odpowiedniej infrastruktury ograniczającej antropopresję
( wyznaczenie ścieżek spacerowych, kąpielisk itp.)
OChK-II
Obszar Chronionego Krajobrazu II
Lokalizacja:Środkowa część gminy Trzcińsko Zdrój od granicy z
województwem gorzowskim aż do granicy z gminą Chojna, częściowo w
otulinie CPK.
Przedmiot ochrony:Obszar z ciekawą rzeźbą polodowcową i licznymi
terenami o wyjątkowych walorach przyrodniczych.
Charakterystyka przyrodnicza : Cenne obszary florystyczne i faunistyczne,
39
obejmujące m.in. dwa proponowane rezerwaty ( R -I i R -II) i dwa zespoły
przyrodniczo krajobrazowe ( ZPK-II i ZPK - III); najważniejsze w
województwie miejsce występowania i rozrodu żółwia błotnego ( gatunek
ginący) i ropuchy paskówki ; nagromadzenie kociołków wytopiskowych z
interesującą florą i fauną.
Wskazania: 1. Obszar powinien zachować swą naturalną strukturę .
2. Należy zachować obecne stosunki wodne , a nawet miejscami
dążyć do podniesienia poziomu wód.
3. Zabezpieczenie przed zanieczyszczeniami
4.Udostępnienie turystyczne pod warunkiem zabezpieczenia
odpowiedniej infrastruktury (ścieżki dydaktyczne, szlaki piesze i rowerowe,
agroturystyka , turystyka konna.
 Zespoły Przyrodniczo - Krajobrazowe
Ich celem jest ochrona zarówno wartości przyrodniczych jak i kulturowych na wskazanym
obszarze z uwzględnieniem walorów estetycznych. Działalność na terenach objętych tą formą
ochrony uwarunkowana jest opracowaniem dla nich planu zagospodarowania przestrzennego.
Plan ten w winien uwzględniać postulaty przyrodników w aspekcie lokalizacji dróg, sieci
osadniczej, projektowanych inwestycji itd. Przeprowadzona inwentaryzacja przyrodnicza
wykazała istnienie chronionych gatunków roślin i zwierząt oraz szczególne walory
geomorfologiczne terenu gminy Trzcińsko Zespoły przyrodniczo - krajobrazowe, które
proponujemy powołać są pewnym podkreśleniem charakterystycznych dla tej gminy walorów.
Nadanie im rangi obszaru chronionego zmusi właścicieli, decydentów i potencjalnych
inwestorów do wnikliwego rozpatrywania problemów związanych z użytkowaniem tego
terenu .
Poniżej przedstawiamy spis i krótki opis prezentowanych obiektów.
ZPK - I
H5
Zespół Przyrodniczo Krajobrazowy Jez. Miejskiego włączenie z miastem
Trzcińsko Zdrój
Lokalizacja : Jez. Miejskie włączenie ze starym miastem Trzcińsko Zdrój ;
teren w granicach otuliny CPK
Przedmiot ochrony : Ciekawe założenia parkowe wraz z historyczną
zabudową miejską nad Jeziorem Miejskim oraz cenna strefa faunistyczna
Charakterystyka przyrodnicza :Na brzegu wschodnim jeziora las łęgowy o
charakterze parkowym, który z jeziorem oraz historycznym kształtem
urbanistycznym i zabytkami architektury tworzy ciekawy zespół przyrodniczo
krajobrazowy. Obszar bytowania płazów i ptaków dla, których jest to ważne
miejsce w okresie migracji i zimowania.
Wskazania:1.
Zabezpieczenie
wód
jeziora
i
Rurzycy
przed
40
zanieczyszczeniami
( likwidacja składowiska
odpadów w dolinie Rurzycy).
2. Zabezpieczenie przed zbyt silną antropopresją między innymi
przez ograniczenie zabudowy na wschodnim brzegu jeziora.
3. Przekształcenie i wzbogacenie zieleni miejskiej z
wykorzystaniem istniejących zadrzewień na północ od Rurzycy
oraz wzbogacenie zadrzewień o funkcji ochronnej nad
jeziorem, na stokach wokół stadionu.
4. Wprowadzenie zieleni izolacyjnej wokół terenów zakładów
budowlanych przy drodze do Myśliborza.
ZPK - II
Ł 10
Zespół Przyrodniczo Krajobrazowy „Czereśniowe Kociołki „
Lokalizacja : Rejon Stołeczna - Dobropole
Przedmiot ochrony:Unikalna rzeźba polodowcowa z cennymi stanowiskami
florystycznymi i faunistycznymi.
Charakterystyka przyrodnicza :Teren z licznymi kociołkami śródpolnymi i
śródleśnymi, cenne starodrzewy, fragmenty lasów o prawie naturalnym
charakterze, liczne stanowiskami roślin chronionych, miejsca rozrodu i stałego
przebywania wielu gatunków płazów
Wskazania : 1.Wykorzystanie do celów dydaktycznych i rekreacyjnych przez
stworzenie kompleksu turystyczno - rekreacyjnego ( ścieżki
rowerowe i piesze, ścieżki dydaktyczne); działalność
agroturystyczna.
2.Zabezpieczenie przed zanieczyszczeniami ( likwidacja dzikich
składowisk śmieci ) i rekultywacja obszarów zdegradowanych.
3. Ochrona roślinności wokół kociołków.
41
ZPK -III
BC 16
Zespół Przyrodniczo Krajobrazowy „Jezioro Białęgi”
Lokalizacja : Jezioro na południowo- zachodnim krańcu gminy w granicach
otuliny CPK
Przedmiot ochrony:Cenny ekosystem wodny ze
stanowiskami
florystycznymi i faunistycznymi.
Charakterystyka przyrodnicza : Jezioro o urozmaiconym brzegu
mineralnym z ładną dąbrową grądową i brzegu torfowiskowym z olszyną
łęgowa, kwaśnym olsem
i różnymi fitocenozami zaroślowymi,
turzycowiskowymi, szuwarowymi; w wodzie bogata roślinność podwodna, na
powierzchni grążel żółty; po północnej stronie droga leśna obsadzona
okazałymi dębami oraz bukami i innymi drzewami o znacznych rozmiarach ta aleja leśna może wyznaczać granicę zespołu. Jest to również cenny obszar
faunistyczny o dużej wartości edukacyjnej ( między innymi żerowiska kani
rudej i czarnej ).
Wskazania :1. Ograniczenie gospodarki leśnej.
2. Zachowanie istniejących stosunków wodnych.
3. Zabezpieczenie przed zanieczyszczeniami i zbyt silną antropopresją przez skanalizowanie ruchu turystycznego i
ograniczenie zabudowy.
 Użytki ekologiczne
Ta forma ochrony umożliwia zachowanie cennych fragmentów przyrody uwzględniając
równocześnie potrzeby człowieka w warunkach racjonalnego gospodarowania. Ustawa o
ochronie przyrody dopuszcza powoływanie użytków ekologicznych zarówno przez wojewodę
jak i przez gminy, które mogą dzięki temu, kierując się troską o zachowanie największych
wartości na obszarze swego administrowania, skutecznie zadbać o zachowanie cennych
przyrodniczo obiektów. Gmina Trzcińsko Zdrój jest wyjątkowo bogata w rożne wartościowe
elementy przyrody, od krajobrazu poczynając na składzie gatunkowym flory i fauny kończąc.
Proponujemy utworzenie sześciu użytków ekologicznych zachęcając jednocześnie
władze gminy do energicznego działania na gruncie ochrony tych obiektów. Powołanie
użytków ekologicznych powinno poprzedzić opracowanie dokumentacji, której zręby już są w
postaci wyników przeprowadzonej przez specjalistów inwentaryzacji przyrodniczej.
Uwzględnienie użytków ekologicznych w planach zagospodarowania przestrzennego jest
obowiązkiem ustawowym. Wiążą się z tym określone następstwa nakazujące planistom
42
dostosowanie swoich projektów do wymogów przepisów dotyczących ochrony przyrody
(ANEKS pkt.3)
Gospodarka na tych obszarach powinna zmierzać do zachowania istniejących warunków
środowiska, które gwarantują zachowanie cennych
biotopów. W przypadku
istnienia
elementów degradujących ( np. wysypisk śmieci, oczyszczalni ścieków,
arterii
komunikacyjnych i in.) działanie winno zmierzać do zminimalizowania ich oddziaływania na
drodze rozwiązań technicznych lub prawnych ( np. zakaz wysypywania śmieci w określonych
miejscach). Jednocześnie sprawą pilną staje się rekultywacja zniszczonych obszarów. W
poszczególnych przypadkach wskazane jest konsultowanie się z przyrodnikami w celu
określenia sposobów uniknięcia kolizji na drodze przyroda - gospodarka człowieka. Podajemy
pewne aspekty ochronne w opisie poszczególnych obiektów, jednakże należy je traktować
kadłubowo, pamiętając o ogólnych zasadach ochrony przyrody zawartych w ustawach.
Poniżej przedstawiamy spis i krótki opis prezentowanych obiektów.
UE - I
I5
Proponowany użytek ekologiczny „Czarnołęka”
Lokalizacja : Na południowy wschód od Trzcińska Zdrój
Przedmiot ochrony : Cenny ekosystem wodny z licznymi chronionymi gatunkami
roślin i zwierząt.
Charakterystyka przyrodnicza : Dwa jeziorka na całej prawie powierzchni
pokryte przez grzybienie białe i grążele żółte, otoczone na znacznej części przez
różnorakie fitocenozy torfowiskowe, będące również obszarami cennymi dla
płazów i ptaków.
Wskazania : 1. Zachowanie istniejących stosunków wodnych.
2 . Ochrona przed zanieczyszczeniami i zbyt silną antropopresją.
UE - II
I6
Proponowany użytek ekologiczny - florystyczny
Lokalizacja : Na południowy - zachód od Trzcińska Zdrój zbocza nad starą
żwirownią
Przedmiot chrony : Cenne stanowisko florystyczne.
Charakterystyka przyrodnicza : Stanowisko rzadkich gatunków roślin ( len
austriacki , rumian żółty )
Wskazania : 1.Wykorzustanie stanowiska do celów dydaktycznych.
2.Zachowanie istniejących stosunków wodnych, w przyszłości
usuwanie zakrzaczeń tłumiących roślinność kserotermiczną.
UE -III
H8
Proponowany użytek ekologiczny : „Jezioro Klasztorne ”
Lokalizacja : Jezioro Klasztorne i jego okolice
43
Przedmiot ochrony : Cenny ekosystem wodny , miejsce gniazdowania licznych
gatunków ptaków
Charakterystyka przyrodnicza : Jezioro jest miejscem gniazdowania licznych
gatunków ptaków (m.in. gągoł , kszyk ) i bytowania wielu gatunków płazów;
stanowisko roślin chronionych ; grążele żółte i grzybień biały.
Wskazania : 1.Zabezpieczenie przed zanieczyszczeniami i zbyt silną
antropopresją.
UE -IV
M9
Proponowany użytek ekologiczny florystyczny
Lokalizacja : zbocze nad drogą Stołeczna - Dobropole
Przedmiot ochrony : Cenne stanowisko florystyczne
Charakterystyka przyrodnicza : Ciepłolubne zbocze z cennymi gatunkami
kserotermicznymi
Wskazania : 1.Wykorzystanie stanowiska do celów dydaktycznych.
2.Zachowanie istniejących stosunków wodnych, w przyszłości
usuwanie zakrzaczeń tłumiących roślinność kserotermiczną.
UE - V
E 11
Proponowany użytek ekologiczny florystyczno - faunistyczny
Lokalizacja : Dwa jeziorko śródleśne na zachód od Gogolic.; w granicach otuliny
CPK
Przedmiot ochrony : Cenne stanowisko florystyczne i faunistyczne.
Charakterystyka przyrodnicza : Dwa jeziorka śródleśne, jedno z zatopioną
wysepką na środku i lustrem wody pokrytym w 60% przez grążele żółte i w 10%
przez grzybienie białe, nad jeziorkiem okazałe jesiony obficie porośnięte przez
porosty, drugie - malownicze jezioro o urozmaiconej roślinności: grzybienie białe
- , grążel żółty nielicznie, osoka aloesowata, skupienia oczeretu jeziornego w
środku jeziora; wysoki brzeg północny a dalej pola na wzgórzach .Występują
również liczne gatunki płazów i ptaków.
Wskazania : 1.Ograniczenie gospodarki leśnej.
2.Zachowanie istniejących stosunków wodnych .
3.Zabezpieczenie przed zanieczyszczeniami i zbyt silną
antropopresją.
UE- VI
IJ 19
Proponowany użytek ekologiczny florystyczno - faunistyczny
Lokalizacja : śródleśne jezioro na południowy - zachód od wsi Warnica
Przedmiot ochrony : Cenne stanowisko florystyczne i faunistyczne.
Charakterystyka przyrodnicza : Śródleśne jezioro z dużymi płatami grzybieni
białych i grążeli żółtych pokrywającymi 40% lustra wody, na brzegu pło
szuwarowe, pierścień zarośli wierzbowych, olszyna bagienna. Jest to również
stanowisko żółwia błotnego.
Wskazania : 1.Ograniczenie gospodarki leśnej
2.Zachowanie istniejących stosunków wodnych
3. Zabezpieczenie przed zanieczyszczeniami i zbyt silną
44
antropopresją
 Pomniki przyrody
Do tej grupy obiektów chronionych zaliczyliśmy pojedyncze stare drzewa, grupy drzew i głazy.
Poniżej przedstawiamy spis i krótki opis prezentowanych obiektów.
Nr
Miejscowość
obiektu
Opis pomnika przyrody
Uwagi
ustawiony przy
stadionie
Nr 1
Trzcińsko - Zdrój
głaz narzutowy
Nr 2
Rosnowo
cis o obw. 95 cm
Nr 3
Smuga
pomnikowy okaz modrzewia
Nr 4
Smuga
pomnikowy okaz brzozy
Nr 5
Dobropole park
pomnikowy okaz wiązu
Nr 6
Tchórzno
topola czarna, obw. 335 cm
koło rowu
melioracyjnego
Nr 7
Tchórzno
lipa drobnolistna, obw. 465 cm
koło
przystanku
autobusowego
Nr 8
Wesoła oddz. 328a
w lesie bukowym pomnikowy
świerk o obw. 500 cm
Nr 9
Stołeczna
buk zrośnięty z trzech pni do na krańcu
wysokości 3 m, obw. 510 cm,
południowym
kociołka
Nr 10
Osiecze płn.- zach.
pomnikowy
szypułkowego
Nr 11
droga
Smuga
Gogolice
Nr 12
Gogolice oddz. 57a
grupa dębów pomnikowych
Nr 13
Gogolice oddz. 57i
wiąz szypułkowy o obw. 370 cm
Nr 14
Gogolice zach.
grupa dębów pomnikowych
okaz
dębu
- dąb szypulkowy o obw.558 cm
45
Nr 15
Gogolice - park
grupa dębów szypułkowych o obw.
350, 410, 460, 580 cm
Nr 16
Gogolice - park
buki o obw. 330, 400 cm
Nr 17
Gogolice oddz. 106
liczne okazy buków pomnikowych
Nr 18
droga Piaseczno
Gogolice
Nr 19
Piaseczno oddz. 103 j buk o obw. 638 cm
Nr 20
droga Piaseczno
Stołeczna
- dąb o obw. 500 cm
Nr 21
droga Piaseczno
Stołeczna
- buk o obw. 500 cm
Nr 22
Piaseczno oddz. 343b
- dąb o obw. 680 cm
na granicy
proponowanego
rezerwatu
sosny pomnikowe, rozdzielajace się tworzą rodzaj alei
na 2 konary, obw. 290 cm, 300 cm, wzdłuż drogi leśnej
330 cm;
na 5 konarów ,obw. 415 cm;
pojedyńczy pień obw. 190 cm;
Nr 23
Piaseczno oddz. 343d
głaz pogrążony w ziemi, wys. 120
cm, obwód u podstawy 820 cm
Nr 24
Gogolice oddz. 111a
w
lesie
dębowym
grupa
pomnikowych
dębów
szypułkowych, najgrubszy o obw.
440 cm
Nr 25
droga
Narost
Gogolice
- grupa dębów pomnikowych
Nr 26
droga
Narost
Gogolice
- grupa
dębów
o obw.do 510 cm
Nr 27
droga
Narost
Gogolice
- pomnikowy okaz platana
Nr 28
droga
Narost
Gogolice
- głaz narzutowy
46
pomnikowych
Nr 29
droga Głębokie
Szczygłów
- głaz narzutowy
Nr 30
droga Głębokie
Szczygłów
- dąb o obw. 755 cm
Nr 31
Chełm Górny
dąb szypułkowy
Nr 32
Chełm Górny
dąb szypułkowy
Nr 33
jez. Morskie Oko koło grupa dębów szypułkowych, w tym w obrębie
Chełma Górnego
okazy o obw. 350 cm, 410 cm
projektowanego
rezerwatu
Nr 34
Chełm Górny
na krawędzi kociołka dęby zagrożone wycięciem
szypułkowe obw. 380 cm, 425 cm.
Nr 35
Chełm Górny
Dwa dęby szypułkowe przy zagrożone wycięciem
kociołku, obw. w pierśnicy 390cm,
435 cm
Nr 36
Chełm Górny
okazały, rozłożysty dąb szypułkowy
na polu, obw. 370 cm
Nr 37
Chełm Górny
przy kociołku dąb szypułkowy o zagrożony
obw. 430 cm
wycięciem;
obok
wycięty został buk o
obw. 400 cm.
Nr 38
Chełm Górny
grab przy małym obniżeniu, obw.
175 cm,
N r 39
Chełm Górny
przy kociołku dęby, najgrubszy
o obw. 440cm
Nr 40
Chełm Górny
sosna zwyczajna zrośnięta z dwu przy drodze do lasu w
pni obw.
oddz.132a
400 cm - konary obw. 220 cm, 250
cm
Nr 41
Chełm Górny
dęby szypułkowe o obw. 340 - 390 przy drodze do lasu w
cm
oddz.138
47
Aleje pomnikowe
Nr 42
Chelm Dolny
aleja kasztanowa
przy parku
Nr 43
Chelm Dolny
aleja lipowa
przy drodze do
Chełma Górnego
Nr 44
Gogolice
aleja lipowa obwody drzew do 440
cm
w kierunku
Narostu
Nr 45
Rosnowo
potrójna aleja kasztanowów z
dorodnych drzew w średnim wieku
w kierunku
Gogolic, między
wsią a lasem
Nr 46
Gogolice
aleja dębowa
śródpolny szpaler
drzew przy drodze
Gogolice Narost
Nr 47
Piaseczno
aleja orzechowa
w kierunku na
południowy zachód
Nr 48
Piaseczno
ładna aleja dębowa - dęby o
obwodach 210, 255, 300cm.
w kierunku na
zachód
Wskazania : 1. Dla powyższych obiektów należy sporządzić metryki wg wzoru stosowanego
w dokumentacji pomników przyrody dla województwa szczecińskiego ( w zasobach
Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody)
2. Należy chronić przed wycięciem i uszkodzeniem.
 Stanowiska dokumentacyjne
Proponujemy powołanie dwóch stanowisk dokumentacyjnych. Są to obiekty przyrody nieożywionej
mające dużą wartość dydaktyczną.
 SD - 1 ( G 3 ) - Oz na SW od wsi Strzeszów, gm. Trzcińsko Zdrój -o długości 1,3 km i
kierunku NE-SW.
 SD - 2
( I 10) - Oz na W od wsi Stołeczna, gm. Trzcińsko Zdrój o długości 1,5 km,
kierunek NE-SW.
Wskazania: 1. Obiekty należy udostępnić w celach dydaktycznych
48
2. Chronić teren przed jakąkolwiek deformacją
7.4 Inne cenne obszary i obiekty
W tym punkcie umieszczono pozostałe cenne obiekty przyrodnicze, którymi są
najczęściej stanowiska gatunków chronionych roślin i ciekawych zbiorowisk roślinnych,
miejsca bytowania i rozrodu rozmaitych gatunków fauny, skupiska starodrzewu i in..
Obszarów tych jest duża ilość ( podajemy 31), rozmieszczone są na terenie całej gminy.
Niektóre z nich znajdują się w obrębie proponowanych wyżej obiektów powierzchniowych,
inne stanowią wyodrębnione spośród mniej cennych przyrodniczo terenów miejsca. Nie
proponujemy dla nich konkretnej formy ochrony, ale należy mieć świadomość, że obiekty te
są ważne dla zachowania różnorodności biologicznej flory i fauny i wartościowymi
krajobrazowo miejscami. na omawianym terenie. Bytujące tu zwierzęta i rosnące rośliny
nalezą do taksonów objętych ochrona gatunkową i z tego powodu degradacja tych miejsc jest
zabroniona prawem.
Określenie lokalizacji powyższych obszarów oraz opis ich walorów jest wskazówką dla
planistów
umożliwiającą
im
projektowanie
zagospodarowania
obszaru
gminy
z uwzględnieniem potrzeb ochrony przyrody.
Podejmowanie decyzji o działaniach na tych terenach powinno odbywać się w porozumieniu
ze specjalistami przyrodnikami, którzy mogą wskazać kolizje planowanych posunięć ze
środowiskiem i jeśli to będzie możliwe określą wskazania dla konkretnych miejsc.
Poniżej przedstawiamy spis i krótki opis prezentowanych obiektów
OC- 1
Ł1
OC - 2
Śródpolne i środleśne oczka wodne na północ od miejscowości Cieplice stanowisko żerowania i rozrodu płazów i ptaków ( m.in. gągoła )
Śródpolne oczka wodne na północny - wschód od Czarnołęki żerowania i rozrodu płazów i ptaków
K4
49
stanowisko
OC - 3
G2
OC - 4
G4
OC - 5
H4
OC - 6
I 8;
H 7;I 7
OC - 7
F7
OC - 8
Jezioro Strzeszowskie i Trzcińskie oraz podmokłe łąki przy Czanołęce - stanowisko
bytowania , żerowania i rozrodu ryb ( sieja , sielawa ) płazów i ptaków ( orzeł bielik
, kania ruda ,błotniak zbożowy) dla ptaków to rejon skupisk migracyjnych i
zimowania, stanowiska wydry. Ciekawy element przyrody nieożywionej - złoża
kredy jeziornej
Śródpolne oczka wodne między Srzeszowem a Trzcińskiem - stanowisko żerowania
i rozrodu płazów
Jezioro Miejskie - stanowisko bytowania , żerowania i rozrodu ryb, płazów i
ptaków; dla wielu gatunków ptaków rejon skupisk migracyjnych i zimowania;
stanowiska wydry
Śródpolne oczka wodne i jeziorka między Klasztornym a Trzcińskiem - stanowisko
żerowania i rozrodu płazów i ptaków
Kompleksy śródpolnych oczek wodnych bezodpływowych i trzcinowiska między
Drzeszem a Rosnowem - stanowisko żerowania i rozrodu płazów , gadów ( żółw
błotny ) i ptaków , ssaków - wydra , cenne trzcinowiska - w otulinie CPK
Śródpolne oczka wodne na wschód od Rosnowa - stanowisko żerowania i rozrodu
płazów i ptaków ,obserwowano kanię rudą i błotniaka zbożowego - w otulinie CPK
D8
OC - 9
Śródleśne oczka wodne w okolicach Czartorii i na północny - zachód od Rosnowa
C7
- stanowisko żerowania i rozrodu płazów i ptaków ( gągoł ) - w otulinie CPK
OC -10 Śródpolne oczka wodne na północ od Stołecznej - stanowisko żerowania i rozrodu
płazów
K8
OC -11 Śródpolne oczka wodne w okolicach Dobropola - stanowisko żerowania i rozrodu
Ł 8;M 7; płazów i ptaków
L 8; M 6
OC -12 Jezioro Dobropolskie z otaczającymi je łąkami - stanowisko żerowania i rozrodu
płazów i ptaków
O9
OC- 13 Śródpolne oczka wodne na północ od Rosnówka - stanowisko żerowania i rozrodu
płazów , gadów (żółw błotny ) i ptaków, cenne obszary leśne - grąd dębowo C9
wiązowy z bogatym podszyciem i rzadkimi gatunkami flory - w otulinie CPK
OC- 14 Śródpolne i śródleśne oczka wodne na północny - zachód od Gogolic - stanowisko
żerowania i rozrodu płazów, gadów ( żółw błotny ) - w otulinie CPK
50
D 10
OC- 15
Na północ od Gogolic - cenne obszary leśne - stara dąbrowa z bogatym podszyciem
- w otulinie CPK
DE 11
OC- 16 Śródpolne oczka wodne na północ od Gogolic - stanowisko żerowania i rozrodu
płazów , gadów ( żółw błotny ) i ptaków ( orzeł bielik , kania ruda , gągoł )
F 10
OC- 17 Na południowy - wschód od Stołecznej - skupiska cennego starodrzewu
L9
OC- 18 Płaty buczyny pomorskiej na wschód od Stołecznej - cenne obszary laśne
Ł9
OC- 19 Północny brzeg Jeziora Czernikowskiego - cenne obszary florystyczne
O9
OC- 20 Śródpolne oczka wodne na południe od Stołecznej - stanowisko żerowania i rozrodu
płazów
J 11
OC- 21 Śródpolne oczka wodne wokół Piaseczna - stanowisko żerowania i rozrodu płazów i
ptaków
IJ 11
OC- 22 Na północ od Piaseczna - skupiska cennego starodrzewu
I 11
OC- 23 Oczka wodne przy miejscowości Gogolino - stanowisko żerowania i rozrodu
płazów, gadów ( żółw błotny )
F 11
OC- 24 Śródpolne oczka wodne na południu od Gogolic - stanowisko żerowania i rozrodu
płazów ,gadów ( żółw błotny ) ptaków ( orzeł bielik , kania ruda ) sąsiaduje z
F 12
cennym obszarem leśnym - liściasty las zboczowy , liczne bluszcze
OC- 25 Jezioro Głębokie - stanowisko żerowania i rozrodu płazów i gadów ( żółw błotny )
G 13
OC- 26 Między Gogolinem a Chełmem Górnym - skupiska cennego starodrzewu
F 13
OC- 27 Śródpolne i śródleśne oczka wodne na północny -zachód od Gogolic - stanowisko
żerowania i rozrodu płazów, gadów ( żółw błotny ), ptaków ( gągoł ) - w otulinie
E13;
CPK
D12
OC- 28 Śródpolne oczka wodne wokół Chełma Górnego - stanowisko żerowania i rozrodu
E 14
płazów , ptaków ( gągoł )
51
OC- 29 Śródpolne oczka wodne w okolicach Babina - stanowisko żerowania i rozrodu
J 14
płazów
OC- 30 Na południe od Piasek - cenne obszary leśne z licznymi głazowiskami
L 13
OC- 31 Śródpolne i śródleśne oczka wodne na północ Chełma Górnego - stanowisko
H 17;
żerowania i rozrodu płazów , ptaków , cenne trzcinowiska
IJ 16
7. 5 Elementy Ekologicznej Sieci Obszarów Chronionych (ESOCh)
Sieć ESOCh tworzą strefy faunistyczne i wiążące je korytarze ekologiczne. Na obszarze
gminy Trzcińsko Zdrój rozpoznano dotychczas istnienie :
- 2 stref ważnych dla ichtiofauny
- 19 stref ważnych dla herpetofauny
- 13 stref ważnych dla ornitofauny
- 4 stref ważnych dla teriofauny
Ich powierzchnia wynosi od kilku arów do kilkuset hektarów. Pełnią one rolę miejsc rozrodu i
stałego przebywania zwierząt gatunków chronionych. Dotychczas nie uzyskały żadnego
statusu ochrony przyrody.
Tereny te są w większości obszarami podmokłymi, torfowiskami, jeziorami lub oczkami
wody albo trzcinowiskami. Stanowią pozostałość dużych kompleksów obszarów podmokłych
i zabagnionych dolin rzecznych Tywy, Rurzycy i Myśli, które poprzez melioracje i osuszanie
w większości przekształcono w użytki zielone.
Drugim obszarem cennym dla fauny są, leżące poza dolinami rzecznymi śródpolne oczka
wodne tzw. kociołki polodowcowe. Większość kociołków
drzewami, które
obecnie w wielu
dawniej została obsadzona
przypadkach są częściowo uschnięte lub całkowicie
obumarłe. Powinny być jednak zachowane w krajobrazie i chronione nawet po obumarciu,
gdyż stanowią one doskonałe ukrycie dla wielu gatunków zwierząt.
Ponieważ niektóre z wyżej wymienionych stref faunistycznych wzajemnie się na siebie
nakładają lub uzupełniają, można na terenie gminy Trzcińsko Zdrój wytypować 13 stref
faunistycznych zbiorczych, stanowiących elementy podstawowe ESOCh. Są to :
52
strefa 1 - doliny rzek Tywy i Rurzycy obejmujące tak same rzeki jak i ich bezimienne
dopływy wraz z jeziorami Strzeszowskim, Miejskim, Trzcińskim, Czarnołęka i
Klasztornym,
strefa 2 - śródpolne oczka wodne pomiędzy Trzcińskiem a Stołeczną,
strefa 3 - śródpolne i śródleśne oczka wody wraz z kompleksem leśnym i uprawnym,
położone na południowy zachód , północ i wschód od Rosnowa,
strefa 4 - śródpolne i sródleśne oczka wodne na zachód od Gogolic,
strefa 5 - kompleksy trzcinowisk na północ i północny wschód od Drzesza,
strefa 6 - śródpolne oczka wodne (kociołki polodowcowe) położone na północny zachód od
Dobropola, jezioro Dobropolskie wraz z otaczającymi go łąkami,
strefa 7 - łąki i śródpolne oczka wodne pomiędzy Górczynem, Osieczem a Smugą,
strefa 8 -śródpolne i śródleśne oczka wodne pomiędzy Stołeczną i Warnicami (kociołki
polodowcowe),
strefa 9 - kompleks leśny wraz z śródleśnymi oczkami wody i grzęzawiskami położone w
trójkącie Gogolice, Piaseczno i Chełm Górny,
strefa 10 - śródpolne oczka wodne w pobliżu Białęg oraz jezioro Białęgi,
strefa 11 - śródpolne i śródleśne oczka wodne i podmokłe łąki pod Chełmem Górnym,
strefa 12 - śródleśne jeziora i oczka wodne na południe od Chełma Dolnego,
strefa 13- źródła rzeki Kosy wraz z bezimiennym jeziorkiem położonym przy granicy
województwa na zachód od wsi Warnice.
7.5.1 Korytarze i bariery ekologiczne
A) Korytarze
W efekcie prowadzonej inwentaryzacji faunistycznej gminy Trzcińsko Zdrój oceniono,
że przez granice gminy przebiega szereg korytarzy ekologicznych mających znaczenie lokalne
lub ponadregionalne Są nimi:
1/ korytarze ekologiczne, mające znaczenie ponadregionalne.
Do tego rodzaju korytarza należy zaliczyć zlewnię Kosy i Myśli na całej długości przebiegu
przez gminę. Korytarz ten ma znaczenie dla herpetofauny, szczególnie żółwia błotnego jako
szlak wędrówek.
53
2/ korytarze ekologiczne o znaczeniu lokalnym.
Do tego rodzaju korytarzy należy zaliczyć głównie cieki zlewni wszystkich rzek
przepływających przez gminę, łączące przede wszystkim ze sobą miejsca rozrodu i zimowania
zwierząt. Korytarze te mają znaczenie dla niektórych gatunków bezkręgowców związanych ze
środowiskami wodno - błotnymi, dla herpetofauny oraz dla kilku gatunków ssaków.
Roślinność na ich terenie ma charakter w dużym stopniu naturalny i nie stanowi barier dla
przemieszczających się zwierząt. Warunkiem utrzymania tych korytarzy jest zachowanie
naturalnego biegu rzek bez sztucznych barier w samym cieku jak i w całych dolinach
rzecznych.
Powyższa sieć korytarzy ekologicznych stanowi integralny element Ekologicznej Sieci
Obszarów Chronionych Pomorza Szczecińskiego.
B)
Bariery
Do sztucznych barier ekologicznych istotniej wpływających na los bytującej fauny, na
obszarze gminy Trzcińsko Zdrój, należą przede wszystkim następujące drogi :
1/ szosa Strzeszów - Trzcińsko Zdrój. Droga ta przecina szlak migracji płazów. Szczególnie
newralgicznym miejscem jest odcinek, gdzie koncentruje się szlak wędrówek ropuchy
szarej, huczka, kumaka i żab brunatnych i zielonych.
2/ szosa Chojna - Trzcińsko Zdrój - Myślibórz. W granicach gminy Trzcińsko Zdrój
miejscami newralgicznymi są odcinki pomiędzy :
- granicą gminy i Rosnowem (odcinek leśny),
- Trzcińskiem Zdrój a Góralicami.
Na obu tych odcinkach dochodzi głównie do kolizji samochodów z płazami, jak i ssakami,
m.in. jeżami, lisami, a także wydrami.
3/ szosa Trzcińsko Zdrój - Warnice. Na odcinku tym w wyniku kolizji z samochodami giną
płazy, a szczególnie ropuchy szare i paskówki oraz grzebiuszki ziemne, jak i drobne ssaki,
w tym głównie jeże.
4/ szosa Rosnowo - Gogolice na odcinku pomiędzy Rosnowem wsią a Rosnowem Stacją
PKP. Dochodzi tutaj do kolizji samochodów z płazami, w wyniku których giną ropuchy
54
szare oraz grzebiuszki ziemne, żaby zielone i brunatne, jak ssakami, w tym głównie jeżami,
kunowatymi i lisami.
5/ szosa Gogolice - Chełm Górny. Dochodzi tutaj do kolizji z samochodami w wyniku
których giną ropuchy szare, zielonej i paskówki oraz grzebiuszki ziemne, żaby zielone i
brunatne, jak i ssaki, w tym głównie jeże, kunowate i lisy.
6/ szosa Warnice - Smolnica. Dochodzi tutaj do kolizji samochodów z herpetofauną. Znanych
jest kilka przypadków przejechania żółwia błotnego,
Do barier naturalnych należy uznać ukształtowanie terenu, a w szczególności duże różnice w
wysokości terenu, dochodzące do 100 m n.p.m. Stanowią one często barierę nie do przebycia
dla niektórych płazów.
55
8. WNIOSKI.
Inwentaryzacja przyrodnicza
flory i roślinności w gminie Trzcińsko Zdrój dostarczyła
bogatych informacji o charakterze i zróżnicowaniu szaty roślinnej oraz walorach
faunistycznych obszaru gminy na tle cennych ekosystemów występujących w urozmaiconym
polodowcowym krajobrazie, będącym również wartościowym elementem środowiska
naturalnego.
1. W gminie Trzcińsko stwierdzono występowanie 20 gatunków rzadkich i chronionych roślin,
i cenne rzadkie zbiorowiska roślin. Wyodrębniono 13 węzłowych ( zbiorczych) stref
faunistycznych.
2. Stwierdzono, że obszary cenne są zagrożone głownie przez zanieczyszczenie wód ( ścieki,
pestycydy, nawozy sztuczne, dzikie wysypiska śmieci, wylewiska nieczystości); zachwianie
stosunków wodnych ( melioracje, pozyskiwanie kopalin), ruch samochodowy ( kolizje dróg
ze szlakami migracyjnymi zwierząt) antropopresji ( wycinanie drzew itp...).
3. Stwierdzono, że do najbardziej zdegradowanych miejsc na terenie gminy należą m.in. :
a) wody powierzchniowe (Rurzyca, jezioro Miejskie i Strzeszowskie) i wody podziemne
( okolice Góralic i Strzeszowa)
b) tereny, na których znajdują się odkrywkowe kopalnie : kruszywa w Chełmie Górnym (
zniszczenie
gleby, deformacja powierzchni ziemi, zakłócenie stosunków gruntowo
wodnych i szkodliwe oddziaływanie na sąsiadujący drzewostan leśny) i kredy jeziornej
k/Strzeszowa (deformacja powierzchni ziemi, zagrożenie dla nurtu Tywy, która przepływa
przez pole eksploatacyjne).
c) dzikie wysypiska śmieci lokalizowane często w kociołkach polodowcowych ( koło
Stołecznej), przy ujęciach wody ( np. w Dobropolu) , w innych newralgicznych miejscach
( nad Tywa na południe od jeziora Trzcinskiego) i w parkach. Również istniejące,
zalegalizowane wysypisko odpadów "Czarnołęka" stwarza bezpośrednie zagrożenie dla
niewielkiego akwenu przylegającego do składowiska a pośrednie dla Rurzycy (strefa
drenażu); i ze względu na brak strefy zieleni izolacyjnej stanowi bardzo szpecący element
przy drodze Trzcińsko-Stołeczna.
56
4. Ustalono, że należy podjąć lub kontynuować prace na rzecz jak najszybszego
wyeliminowania zagrożeń i barier i stałą kontrolę jakości środowiska w obrębie najbardziej
zagrożonych degradacja miejsc
5. Ustalono, że należy powołać sieć obszarów chronionych, które chroniłyby najcenniejsze
strefy faunistyczne lub ich fragmenty. Wojewoda powinien formalnie uznać stref
faunistyczne za miejsca rozrodu i stałego przebywania.
6 . Zaproponowano przywrócenie uzdrowiskowej funkcji miasta Trzcińsko Zdrój, co powinno
być poprzedzone dokładnym badaniem zasobów i przydatności dla przyrodolecznictwa złóż
torfu borowinowego .
7. Przyjęto, że należy przystąpić do sporządzenia planu ochrony otuliny Cedyńskiego Parku
Krajobrazowego.
8. Zaproponowano rozszerzenie działalności edukacyjnej i popularyzującej ideę ochrony
przyrody, m.in. poprzez stworzenie ścieżek przyrodniczo - edukacyjnych i umiejętne
zagospodarowanie turystyczne obszaru gminy z nastawieniem na eko- i agroturystykę.
9. Zaproponowanie włączenia miejscowej ludności do aktywnego działania na rzecz ochrony
walorów swoich okolic, zwłaszcza w kwestii dbałości o parki, cenne starodrzewy, pomniki
przyrody
10. Ustalono, że zapisy dotyczące ochrony najcenniejszych wartości przyrodniczych gminy
powinny znaleźć się w studium uwarunkowań przyrodniczych oraz planie
zagospodarowania przestrzennego gminy Trzcińsko Zdrój.
9. WSKAZANIA DO STUDIUM UWARUNKOWAŃ PRZYRODNICZYCH ORAZ
PLANU
ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY TRZCIŃSKO
ZDRÓJ.
Studium uwarunkowań przyrodniczych gminy Trzcińsko Zdrój powinno ująć wszystkie
powyżej prezentowane wartości przyrodnicze wymagające ochrony lub/i zabiegów
konserwatorskich. Do priorytetów w zakresie ochrony przyrody, które należy bezwzględnie
zapisać w Studium, a następnie w planie zagospodarowania przestrzennego gminy należy
zaliczyć:
57
1/ konsekwentną ochronę wód przed zanieczyszczeniem ( zadrzewienie terenów na drodze
spływu wód powierzchniowych i podziemnych do zbiorników i cieków wodnych ),
2/ dalszą poprawę czystości wód powierzchniowych, budowa oczyszczalni ścieków,
ograniczenie napływu wód z jeziora Miejskiego do Strzeszowskiego. które niosą duże
ilości zanieczyszczeń
3/ podjęcie intensywnych działań na rzecz ochrony najcenniejszych obszarów przyrodniczych
zlokalizowanych w granicach gminy, a w szczególności podniesienia retencji wód na
kompleksach torfowisk i łąk w obrębie wyznaczonych stref faunistycznych oraz
utrzymanie małych cieków w strefach faunistycznych oraz korytarzach ekologicznych,
łączących te strefy;
4/ wprowadzenie bezwzględnego zakazu lokowania w strefach cennych inwestycji
kubaturowych i liniowych (bez stosownych analiz przyrodniczych) oraz realizacji
melioracji, które spowodowałyby pogorszenie warunków wodnych w tych strefach i
korytarzy ekologicznych oraz prowadziłyby do dalszego osuszania istniejących jeszcze
terenów podmokłych,
5/ dostosowanie przebiegu dróg i szlaków komunikacyjnych do stref faunistycznych, a w
szczególności miejsc rozrodu i stałego przebywania chronionych na podstawie § 2 ust.4
rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa
z 6 stycznia 1995 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. Nr 13, poz. 61),
6/ wszelkie nowe inwestycje drogowe lub też modernizacje dróg muszą uwzględniać, w
miejscach kolizji z trasami migracji zwierząt, bezwzględną potrzebę budowy przepustów.
Ponadto istniejące obecnie przepusty muszą być regularnie czyszczone lub też
przebudowywane i powiększane w celu zachowania ich drożności. Szlaki wędrówek
płazów powinny być objęte takimi rodzajami działań ochronnych, które umożliwią
zwierzętom swobodne odbycie sezonowych migracji.
7/ potrzebę utrzymania istniejących i wprowadzania nowych szerokopasmowych zadrzewień
wzdłuż dróg, linii kolejowych i cieków wodnych
8/ potrzebę dostosowania poziomu nawożenia do zdolności sorbcyjnych gleb i opracowanie
zasad gospodarki rolnej w celu ograniczenia wpływu nawozów i preparatów ochrony
roślin, spłukiwanych i rozpuszczonych w wodach. O ile jest to z jakiegoś powodu
58
niemożliwe, należy zaplanować rozwiązania techniczne zlokalizowane w bezpośredniej
bliskości rezerwatu, które przyczynią się do redukcji tych związków w wodach płynących,
9/ ochronę niektórych elementów krajobrazu naturalnego ( kociołki i inne formy
polodowcowe ukształtowanie terenu, torfowiska, jeziora itp.) i kulturowego ( parki, aleje)
10/ wyznaczenie szlaków turystycznych i ścieżek przyrodniczo - dydaktycznych w oparciu
o sieć obszarów cennych. Działania te powinny być prowadzone we współpracy z
przyrodnikami.
11/ pilne wyeliminowanie istniejących zagrożeń środowiska naturalnego, wynikających z :
a/ istnienia kotłowni nie posiadających odpowiednich urządzeń zabezpieczających przed
zanieczyszczeniem powietrza,
b/ likwidacja dzikich wysypisk i wylewisk nieczystości,
c/ likwidacja innych nieprawidłowości w gospodarce wodno - kanalizacyjnej przyczyniających się w pierwszej kolejności do zanieczyszczenia wód powierzchniowych
i gruntowych, a w szczególności dziurawych szamb, otwartych gnojowników, miejsc
składowania przeterminowanych środków ochrony roślin i różnych preparatów
chemicznych skanalizowanie miejscowości Strzeszów,
12/ rozważenie w przyszłości możliwość przyrodniczo - turystycznego zagospodarowania
terenów cennych przyrodniczo z nastawieniem na mało agresywne formy turystyki,
np. pieszą, rowerową, konną,
13/ wykorzystanie istniejącej sieci osadniczej i komunikacyjnej do turystycznych
( agroturystyka) i jako zaplecze rekreacyjne uzdrowiska Trzcińsko Zdrój.
9.1 Inne wskazania z zakresu ochrony przyrody.
Należy :
1/ w najbliższym czasie, w ścisłej współpracy z właściwymi służbami, Zarządem i
społeczeństwem Gminy Trzcińsko Zdrój oraz naukowcami, przystąpić do opracowania
planu ochrony otuliny Cedyńskiego Parku Krajobrazowego dla tej części gminy, która
znajduje się w granicach otuliny,
59
2/ wypracować z Zarządem Gminy Trzcińsko Zdrój sposób ochrony istniejących stref
faunistycznych,
3/ wzmóc kontrolę nad przestrzeganiem przepisów z zakresu ochrony przyrody i środowiska,
szczególnie na obszarze miejsc rozrodu i stałego przebywania zwierząt gatunków
chronionych.
60
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards