bliskie sąsiedztwo

advertisement
INICJATYWA ALEKSANDRA KWAŚNIEWSKIEGO
BLISKIE SĄSIEDZTWO
WARSZAWA 2007
Inicjatywa Aleksandra Kwaśniewskiego Bliskie Sąsiedztwo jest zbiorem propozycji
w zakresie reformy Europejskiej Polityki Sąsiedztwa Unii Europejskiej. Ma na celu
pobudzenie międzynarodowej dyskusji na temat najlepszych form i metod wsparcia dla
procesu transformacji polityczno – ekonomicznej obszaru Europy Wschodniej oraz
formuły stosunków rozszerzonej Unii Europejskiej z jej wschodnimi sąsiadami.
2
INICJATYWA ALEKSANDRA KWAŚNIEWSKIEGO
„BLISKIE SĄSIEDZTWO”
Niewątpliwym osiągnięciem polskiej polityki zagranicznej ostatnich 17 lat było
efektywne budowanie przyjaznego, korzystnego dla Polski otoczenia na wschód od jej
granic. Po rozpadzie ZSRR rozpoczął się trudny proces kształtowania się nowego ładu
politycznego i gospodarczego. Proces ten trwa do dziś. Sukces polskiej transformacji
stanowi w naturalnym sensie dobry wzór i przykład dla społeczeństw i elit wielu państw
wschodnioeuropejskich, które swą przyszłość widzą w integracji z organizacjami
euroatlantyckimi i europejskimi. Szacunek i uznanie zdobywała fundamentalna polska
myśli i praktyka polityczna, Ŝe proces integracji europejskiej nie powinien kończyć się na
naszych wschodnich granicach. Stabilizacja poprzez integrację i współpracę jest strategią,
która sprawdziła się w przypadku Europy Środkowej i moŜe się sprawdzić takŜe wobec
naszych wschodnich, europejskich sąsiadów. JednakŜe wydarzenia, które mają miejsce w
państwach Europy Wschodniej na przestrzeni ostatnich kilku miesięcy uświadamiają
dobitnie, Ŝe trwający od dłuŜszego czasu zastój w zakresie relacji Unii Europejskiej z jej
wschodnimi sąsiadami zaczyna mieć bardzo niekorzystny wpływ na sytuację w państwach
tej części Europy, pozostających poza „klubem UE”. Wzrost mocarstwowych ambicji
Rosji, zaostrzenie antydemokratycznego kursu przez reŜim Aleksandra Łukaszenki czy
wreszcie defensywa, w jakiej znalazł się na Ukrainie obóz „pomarańczowych” są
dowodami, Ŝe brak konsekwentnej i stałej aktywności Wspólnoty wobec państw Europy
Wschodniej moŜe spowodować ich odwrót z drogi reform społeczno-politycznych i
gospodarczych. Zaniechania polityczne ze strony UE i jej państw członkowskich mogą w
dłuŜszej perspektywie zwiększyć zagroŜenie destabilizacji sytuacji wewnętrznej w szeregu
krajów wschodniego sąsiedztwa. W połączeniu ze specyficznymi uwarunkowaniami
politycznymi, etnicznymi i historycznymi moŜe to w konsekwencji prowadzić do
pojawienia się lokalnych konfliktów (np. Mołdowa – Naddniestrze czy teŜ Armenia –
AzerbejdŜan – Górny Karabach). Przeciwdziałanie tym negatywnym procesom jest
zadaniem i obowiązkiem całej Unii Europejskiej. W interesie Polski i UE leŜy zatem
konieczność aktywnego wspierania wszelkich procesów, słuŜących modernizacji
europejskiego Wschodu, stworzenia wybranym państwom regionu perspektywy
3
członkostwa w UE i NATO, a takŜe systemu zachęt, który będzie mobilizował naszych
sąsiadów do podejmowania wyborów politycznych zgodnych ze standardami i
wartościami europejskimi. Niniejsza Inicjatywa ma na celu pobudzenie międzynarodowej
dyskusji na ten temat, jak teŜ stanowi próbę wskazania głównych kierunków reformy
polityk UE w zakresie relacji ze wschodnimi sąsiadami. Przedstawia takŜe szereg
postulatów i rekomendacji dla działań i przedsięwzięć Polski na arenie międzynarodowej.
I. Ocena sytuacji w zakresie polityki Unii Europejskiej wobec wschodniego
sąsiedztwa.
Zachodzące obecnie w Europie Wschodniej i Azji Centralnej procesy kształtują
kierunek geopolitycznego i cywilizacyjnego rozwoju tego regionu na lata, a moŜe i dekady.
Specyfika polityki europejskiej oraz kalendarz wyborczy sprawiają, Ŝe nie wszyscy
partnerzy Polski z Europy Zachodniej, zaabsorbowani bądź to problemami
wewnętrznymi, bądź to skomplikowaną sytuacją w innych regionach kontynentu,
dostrzegają znaczenie dokonujących się na wschodzie przemian. Obecna rzeczywistość
wymaga od polskiej polityki zagranicznej podjęcia wysiłków na rzecz zwiększenia i
właściwego ukierunkowania tego zainteresowania. Niestety, od ponad półtora roku
obserwujemy niepokojący proces odchodzenia od dotychczasowego priorytetowego
znaczenia działań wobec Europy Wschodniej w polskiej polityce zagranicznej.
Pierwszeństwo zyskują takie aspekty polskiej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, jak
bezpieczeństwo energetyczne, zacieśnianie sojuszu z USA czy wojna z terroryzmem.
Zmiana priorytetów odbywa się kosztem relacji z kluczowymi państwami Unii
Europejskiej, w tym Francją i Niemcami, z którymi Polska spiera się w kwestii traktatu
konstytucyjnego, bezpieczeństwa energetycznego czy spraw historycznych. Pogorszenie
stosunków oraz osłabienie dialogu politycznego z naszym zachodnim sąsiadem prowadzi
do utraty przez Polskę pozycji „adwokata” Europy Wschodniej oraz moŜliwości
przekonywania naszych zachodnioeuropejskich partnerów do polskiej wizji rozwoju
relacji ze wschodnim sąsiedztwem Unii Europejskiej.
4
Tymczasem wybór strategii postępowania jest oczywisty. Na Wschodzie zachodzą
dynamiczne procesy, które uniemoŜliwiają przyjęcie przez Unię Europejską roli
pasywnego obserwatora tych przemian. Sztuczne ograniczanie zasięgu integracji
europejskiej i euroatlantyckiej do linii Bugu grozi utrwaleniem zapóźnień cywilizacyjnych
obszaru Europy Wschodniej, erozją instytucji i społeczeństwa obywatelskiego.
Upośledzać to będzie stabilność całego kontynentu, prowadząc do proliferacji zagroŜeń
na terytorium Unii Europejskiej.
Odpowiedzi na te wyzwania Unia Europejska powinna poszukiwać nie w
nieskoordynowanych działaniach poszczególnych państw członkowskich, lecz poprzez
wspólne nadanie szerszego, politycznego formatu Europejskiej Polityce Sąsiedztwa – w
postaci „wschodniego wymiaru” Unii Europejskiej.
Jak dotychczas „wschodni wymiar” UE – jako spójny, całościowy mechanizm,
obliczony na współdziałanie wspólnoty z jej wschodnimi partnerami – w istocie nie
istnieje. Po rozszerzeniu Unii w 2004 roku o grupę państw z Europy Środkowej i
Wschodniej, obecnie stosunki UE z tymi państwami regionu, które pozostały poza
„klubem”, ograniczają się w praktyce do stworzonego w tym samym roku instrumentu
Europejskiej Polityki Sąsiedztwa (EPS, ang. ENP). Instrument ten nie jest jednak
powołany wyłącznie dla krajów regionu EW, lecz obejmuje wszystkie - oprócz Bałkanów,
Rosji i Turcji - regiony geopolitycznego sąsiedztwa obecnego terytorium Unii, a więc
takŜe Bliski Wschód (a konkretnie obszar Lewantu), region Maghrebu czy Zakaukazie.
Tym samym EPS jest narzędziem zbyt ogólnikowym i zróŜnicowanym, aby
skutecznie mogło stawiać czoła specyficznym i wielopłaszczyznowym oczekiwaniom
krajów Europy Wschodniej. Nie sposób zapewnić skuteczność narzędzi unijnych w
sytuacji, gdy te same instrumenty adresowane są do tak róŜnych pod względem
politycznym, ekonomicznym czy cywilizacyjno-kulturowym krajów jak Libia, Armenia czy
Ukraina.
Celem EPS nie jest doprowadzenie do członkostwa państw sąsiednich w Unii
Europejskiej, lecz realizacja współpracy w obszarach, które uznane zostały za potrzebne i
5
wartościowe dla obu stron. Unia Europejska zaoferowała w ten sposób swoim sąsiadom
uprzywilejowaną pozycję, opartą i zbudowaną na poszanowaniu wspólnych standardów i
wartości, tj. demokracji, praw człowieka, praworządności, zasad wolnego rynku i
zrównowaŜonego rozwoju. EPS z załoŜenia oferuje bardziej ścisłą integrację polityczną i
ekonomiczną, jednak nie prowadzi bezpośrednio do rozpoczęcia rozmów akcesyjnych.
Maksimum tego, co Unia oferuje, to - słowami Romano Prodiego – wszystko poza
udziałem w instytucjach (everything but institutions).
Państwa uczestniczące dziś w EPS łączy w zasadzie jedynie to, Ŝe znajdują się na
peryferiach obszaru UE. W sposób naturalny wymusza to na Wspólnocie zainteresowanie
przyszłością tych państw i sytuacją w nich panującą. JednakŜe bez zróŜnicowania
stosowanych przez Unię mechanizmów wobec państw z jej przedpola, nie sposób będzie
skutecznie wpływać w dłuŜszej perspektywie czasowej na poŜądane kierunki zmian i
procesy wewnętrzne w tych krajach. Wysiłki pomocowe UE muszą uwzględniać specyfikę
poszczególnych partnerów i ich zróŜnicowane potrzeby, a co więcej – muszą być oparte o
spójną, długookresową strategię UE wobec jej peryferiów. Strategia taka musi przede
wszystkim dawać odpowiedź na pytanie, czy Unia chce się dalej rozszerzać, a jeśli tak, to
kiedy i o jakie państwa.
Zasadniczą słabością EPS jest deficyt instrumentów o oddziaływaniu regionalnym,
szczególnie wobec wschodnich sąsiadów. Regionalny wymiar współpracy jest duŜo
bardziej widoczny w przypadku państw basenu Morza Śródziemnego, w ramach
Partnerstwa Euro - Śródziemnomorskiego (tzw. Procesu Barcelońskiego). Instrumentem
polityki regionalnej wobec tego obszaru są m.in. Konferencje Ministrów Spraw
Zagranicznych Partnerstwa Euro - Śródziemnomorskiego oraz ministerialne konferencje
oraz porozumienia sektorowe (w obszarze handlu, przemysłu, energii). Relacje ze
wschodnimi sąsiadami mają natomiast głównie dwustronny charakter, przy czym
specjalne miejsce w architekturze stosunków sąsiedzkich zajmuje Rosja. Realizowany jest
unijno - rosyjski dialog energetyczny (rozpoczęty w 2000 r. w ParyŜu) oraz projekt
stworzenia czterech wspólnych przestrzeni.
6
W świetle powyŜszych rozwaŜań, EPS w obecnym wydaniu paradoksalnie sprzyja
w wielu obszarach utrzymywaniu bądź powstawaniu nowych podziałów. Rosja postrzega
w EPS zagroŜenie dla jej własnych planów integracyjnych na obszarze b. ZSRR oraz
uprzywilejowanych stosunków dwustronnych z poszczególnymi państwami Unii
Europejskiej. EPS dla Ukrainy oraz Mołdowy jest substytutem polityki rozszerzenia oraz
źródłem frustracji z racji równorzędnego traktowania z państwami regionu Afryki
Północnej i Bliskiego Wschodu, kulturowo i cywilizacyjnie znacznie odległymi Europie.
Niezrozumiałe jest takŜe pomijanie tych państw (a takŜe Białorusi) przy dialogu z Rosją w
sprawach ich dotyczących, czyli np. tranzycie energii, transporcie, polityce handlowej.
Państwa Kaukazu z kolei poszukują przede wszystkim politycznego zainteresowania i
wsparcia w procesach transformacji oraz próbach uniezaleŜnienia gospodarczego od
Rosji.
Szczególnie aktualnym problemem w stosunkach Unii Europejskiej z Rosją pozostaje
fakt, Ŝe Moskwa najwyraźniej dąŜy do pomniejszenia roli Polski oraz innych nowych
państw członkowskich Unii Europejskiej w Europie i samej Wspólnocie. W ostatnich
latach Polska była świadkiem pomijania jej przez Rosję w waŜnych przedsięwzięciach
gospodarczych i politycznych, przy jednoczesnym umocnieniu jej stosunków z Niemcami
i Francją. Ostatnie miesiące przyniosły przykłady działań Rosji wobec naszego kraju o
jawnie dyskryminacyjnym charakterze (vide embargo na produkty mięsne). Polityka
rosyjska dąŜy w ten sposób do dezintegracji wspólnych działań Unii Europejskiej oraz
tworzenia podziałów w ramach Wspólnoty. Jednak w ostatnich kilku latach wizerunek
Rosji uległ pogorszeniu takŜe na zachodzie Europy, zwłaszcza na skutek:
• uznania przez Kreml kwestii dostaw i cen eksportowanych surowców
energetycznych za instrumenty nacisku w polityce zagranicznej, a tym samym
spadku wiarygodności Rosji jako przewidywalnego i stabilnego dostawcy nośników
energetycznych;
• nasilenia represji wobec opozycji politycznej, wolnych mediów oraz organizacji
samorządowych;
• wywierania przez Moskwę nacisku, a nawet szantaŜu, na niektóre kraje połoŜone
na obszarze WNP (zwłaszcza Białoruś, ale takŜe Kazachstan i Turkmenistan),
7
celem osiągnięcia określonych korzyści politycznych i ekonomicznych (najczęściej
w obszarze energetyki);
• negatywnej reakcji Rosji na tzw. „kolorowe” rewolucje, zwłaszcza na protesty
społeczne przeciwko fałszerstwom wyborczym, które miały miejsce w Gruzji i na
Ukrainie;
• kontrowersji związanych z budową Gazociągu Północnego oraz nieuwzględniania
bezpieczeństwa i interesów państw połoŜonych w regionie.
Wszystkie ww. czynniki i uwarunkowania stwarzają korzystne uwarunkowania dla
podjęcia całościowego przeglądu Europejskiej Polityki Sąsiedztwa, ze szczególnym
uwzględnieniem jej wschodniego wymiaru oraz potrzeby budowania wspólnej pozycji UE
wobec Rosji oraz jej polityki zagranicznej. W szerszym aspekcie, ostatnie dwa rozszerzania
Unii Europejskiej o państwa EŚiW oraz dyskusje nad treścią Traktatu Konstytucyjnego
stwarzają właściwe okoliczności do aktywnego podtrzymywania i pogłębiania
zainteresowania UE obszarem Europy Wschodniej.
II. Propozycje i rekomendacje dla Unii Europejskiej
2.1. Wymiar strategiczno-polityczny:
• UE powinna podjąć prace na rzecz opracowania spójnej, długofalowej strategii
polityki zewnętrznej, w tym zwłaszcza kwestii dalszego rozszerzania Wspólnoty
(jego tempa, zasięgu etc.). W dokumencie takim warto byłoby określić ogólny (i
warunkowy) horyzont czasowy przyszłych rozszerzeń, tak aby kraje aspirujące do
członkostwa miały przed sobą wyraźną perspektywę strategiczną („czas na
transformację”). Te kraje europejskie, które z róŜnych względów nie będą
zainteresowane członkostwem w UE, powinny mieć określoną perspektywę
partnerskich stosunków z Unią, z jasno sprecyzowanymi korzyściami wynikającymi
z takiej współpracy. Współpraca taka powinna uwzględniać wspomniane
zróŜnicowanie poszczególnych partnerów UE i być skierowana konkretnie do ich
zapotrzebowań i moŜliwości.
8
Jest oczywiste, Ŝe postulowana „strategia zewnętrzna” UE ma w istocie wtórny
charakter wobec kwestii reformy wewnętrznej Wspólnoty. Problem reform UE –
związany głównie z usprawnieniem mechanizmów działania poszerzonej Unii i
znajdujący się w faktycznym zawieszeniu od dwóch lat – ma fundamentalne
znaczenie nie tylko dla zwiększenia efektywności organizacji, ale takŜe jej
„strategicznej atrakcyjności” dla poszczególnych państw EW.
• W ramach UE naleŜy dąŜyć do większego skorelowania poczynań poszczególnych
państw unijnych, zbudowania lobby państw członkowskich UE, podobnie
traktujących
politykę
wschodnią,
dla
realizacji
konkretnych,
precyzyjnie
określonych programów dotyczących m.in.: wsparcia procesów reformy obronnej,
tworzenia ośrodków przekwalifikowania kadr czy przygotowania językowego. Jest
to szczególne zadanie dla Polski i pozostałych państw Europy Środkowej,
członków UE i NATO. W ramach grupy łatwiej byłoby podzielić się zadaniami i
kosztami. W tej formule najwygodniej takŜe rozwijać współpracę w zakresie
dotychczasowych aspektów współpracy, jak i w dziedzinie nowych zagroŜeń
(związanych z terroryzmem, zorganizowaną przestępczością i nielegalną migracją).
2.2. Wymiar instytucjonalny:
• NaleŜy rozwaŜyć moŜliwość zreformowania Europejskiej Polityki Sąsiedztwa,
poprzez włączenie do niej innych mechanizmów współdziałania i oddziaływania
Unii z jej geopolitycznym otoczeniem. Taka „nowa EPS” powinna nie tylko
uwzględniać większość z propozycji Komisji przedstawionych w dniu 4 grudnia
2006 r., ale obejmować takŜe mechanizm Paktu Stabilności dla Bałkanów, Procesu
Barcelońskiego,
jak
i
nowo
powołanego,
wyodrębnionego
„wymiaru
wschodniego” (patrz Wykres).
• W
obecnych
uwarunkowaniach
instytucjonalnych
usprawnienia
wymaga
mechanizm koordynacji polityki zagranicznej UE. Europejska Polityka Sąsiedztwa
od samego początku była tworzona jako pewne rozwiązanie pośrednie pomiędzy
polityką rozszerzania a polityką zagraniczną. Dlatego WPZiB realizowana jest
9
przez Radę oraz Wysokiego Przedstawiciela ds. WPZiB, natomiast EPS przez
Komisję Europejską oraz Komisarza ds. Stosunków Zewnętrznych UE. Wobec
poszerzenia UE do 27 państw oraz wyzwań polityki wschodniej, niezbędne wydaje
się instytucjonalne uznanie polityki sąsiedztwa za część wspólnej polityki
zagranicznej. Poszerzy to bowiem zakres moŜliwych do zastosowania środków
politycznych, będących dzisiaj do dyspozycji Rady w ramach WPZiB.
• Dzisiejszy podział kompetencji pomiędzy Radę a Komisję nie sprzyja spójności i
efektywności polityki wschodniej, gdyŜ w obecnych realiach traktatowych
aktywność dyplomatyczna Unii musi być umiejętnie stymulowana poprzez polityki
zagraniczne państw członkowskich. Jest to kolejny argument za przesunięciem
kompetencji w zakresie EPS w kierunku Rady i Wysokiego Przedstawiciela.
Wywodząc swoje uprawnienia wprost z państw członkowskich, obie instytucje
będą mogły sprawniej i szybciej aniŜeli Komisja Europejska reagować na
pojawiające się wyzwania, doprowadzając do odpowiednich adaptacji w polityce
wschodniej UE.
Europejska Polityka
Sąsiedztwa (EPS)
Proces Barceloński
(kraje regionu M.
Śródziemnego)
Pakt Stabilizacji
(Bałkany)
Wymiar Wschodni
(kraje EW wraz z Rosją)
• Powołanie do Ŝycia jednolitego, odrębnego „wymiaru wschodniego” –
zawierającego m.in. mechanizmy pomocowe (w róŜnych aspektach) oparte o jasne,
czytelne i proste kryteria – w znaczący sposób przyczyniłoby się do nadania
10
polityce UE wobec Europy Wschodniej nowych impulsów, a takŜe zwiększenia
skuteczności działań Wspólnoty wobec tego regionu.
• Mechanizmy pomocowe w ramach takiego wymiaru powinny zakładać
zróŜnicowanie pomocy i asysty ze strony UE dla jej partnerów z EW w zaleŜności
od ich aspiracji, postępów w procesie transformacji i spełniania stawianych
wymogów. Pierwszym instrumentem nowej strategii mogą być umowy o
współpracy nowej generacji (Enhanced Agreements), które zastąpić mają
dotychczas obowiązujące Porozumienia o Partnerstwie i Współpracy (PCA).
Umowy te nie powinny ograniczać się do spraw technicznych, lecz zawierać
równieŜ polityczną deklarację ws. perspektyw członkostwa w przyszłości.
• Wymiar
Wschodni
powinien
zawierać
skuteczne
narzędzia
finansowe.
Odzwierciedleniem zmiany priorytetów EPS powinna być zmiana alokacji środków
w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa i Partnerstwa (ENPI), jak
równieŜ szersze wykorzystanie moŜliwości związanych z pozyskiwaniem środków
z międzynarodowych instytucji finansowych (za pomocą Funduszu Inwestycyjnego
Sąsiedztwa (NIF)).
• Pomoc materialna, finansowa i intelektualna (know-how), przekazywana przez UE
krajom Europy Wschodniej, musi być zindywidualizowana i alokowana według
kryteriów politycznych, wynikających z załoŜeń ww. ogólnej strategii Unii.
Oznacza to, Ŝe inną pomoc powinny otrzymywać kraje zainteresowane
członkostwem we wspólnocie (np. Ukraina, Mołdowa czy Gruzja), a inną –
państwa
nie
wykazujące
aspiracji
członkowskich
czy
nie
spełniające
fundamentalnych kryteriów formalnych (np. Rosj i Białoruś).
• Nowy Wymiar Wschodni powinien obejmować współpracę UE ze wszystkimi
państwami EW, a więc takŜe z Rosją. Specjalny status stosunków Unii z FR moŜe
zostać zachowany, ale jedynie w odniesieniu do konkretnych aspektów współpracy
(energetyka, polityka handlowa, dialog polityczny etc.). Utrzymywanie przez Unię
11
specjalnych stosunków z Rosją per se wydaje się umacniać międzynarodową
asertywność Moskwy, co nie wpływa korzystnie na całokształt stosunków unijnorosyjskich, a takŜe stosunków Wspólnoty z innymi państwami WNP. Stąd naleŜy
stale i konsekwentnie umacniać wymiar regionalny Europejskiej Polityki
Sąsiedztwa.
• NaleŜy dąŜyć do połączenia EPS z koncepcją czterech przestrzeni, realizowaną w
stosunkach UE-Rosja. W interesie UE jest stworzenie przestrzeni jednolitych
standardów i warunków kooperacji na całym obszarze Europy Wschodniej. JuŜ
dzisiaj w szeregu obszarów polityka UE wobec Ukrainy czy Białorusi nie moŜe
abstrahować od stosunków tych państw z Rosją. Dotyczy to zwłaszcza zagadnień
energii (a takŜe transportu, ochrony zdrowia i Ŝywności). Stąd niniejsza Inicjatywa
stawia postulat włączenia państw EPS do dialogu energetycznego UE – Rosja w
charakterze obserwatorów, a następnie uczestników. Dialog ten nie moŜe być
toczony z pominięciem de facto głównych państw tranzytowych dla nośników
energii przesyłanych z Rosji na zachód Europy.
• Koniecznością
wydaje
się
adaptacja acquis Schengen
do uwarunkowań
wschodniego sąsiedztwa. Polityka wizowa wobec europejskich sąsiadów powinna
kształtować się odmiennie od polityki wobec państw pozaeuropejskich.
Szczególnym argumentem jest tutaj znaczenie swobodnego przepływu osób dla
przyśpieszenia zmian politycznych i transformacji ekonomicznej naszego
bezpośredniego sąsiedztwa. Dotyczy to zwłaszcza Białorusi, wobec której
rozszerzenie strefy Schengen o nowe państwa członkowskie UE oznaczać będzie
drastyczne podniesienie cen wiz, co uderzy nie w tamtejszy reŜim, lecz w obywateli
tego państwa.
12
III. Propozycje/rekomendacje dla Polski
3.1. Wymiar polityczno-strategiczny:
• Polska obecność na obszarze WNP jest widoczna, ale nie odpowiada naszym
potrzebom (tj. stabilizowanie sytuacji w regionie, budowa stosunków partnerskich,
promowanie zachodnich standardów i wartości, rozwój współpracy gospodarczej).
W ostatnich miesiącach dały się zauwaŜyć niepokojące oznaki spadku polskiej
aktywności dyplomatycznej i politycznej na obszarze naszego wschodniego
sąsiedztwa
(radykalizacja
reŜimu
A.
Łukaszenki,
osłabienie
obozu
„pomarańczowych” na Ukrainie).
• Z uwagi na powyŜsze, Polska powinna dokonać pogłębionego przeglądu sytuacji
strategicznej na swoim „wschodnim zapleczu”. Taka kompleksowa analiza sytuacji
w Europie Wschodniej powinna stanowić wstęp do opracowania strategii działań
politycznych RP wobec tego regionu. Dokument ów stanowiłby podstawę do
szczegółowych, konkretnych działań władz RP i instytucji pozarządowych (w
idealnym scenariuszu – wspieranych w tym momencie przez państwo) wobec
poszczególnych państw regionu Europy Wschodniej. Materiał taki powinien
zawierać przede wszystkim odpowiedź na fundamentalne pytanie, co Polska chce
uzyskać w tej części kontynentu, oraz jakie są krótko- i długookresowe interesy RP
(polityczne, ekonomiczne, ale i cywilizacyjno-kulturowe) w regionie Europy
Wschodniej? Proces przygotowania takiego dokumentu powinien zawierać etap
społecznych konsultacji.
• W strategii naleŜy podkreślić jednoznaczne poparcie polskich elit politycznych dla
idei dalszego rozszerzania NATO oraz UE (polityka „otwartych drzwi"), jako
bodźca stymulującego główne kierunki wolnorynkowych przemian w krajach
połoŜonych na wschodzie kontynentu. O ile sam proces rozszerzenia moŜe w
najbliŜszych latach ulec spowolnieniu, to sama idea powinna pozostać aktualna i
wiąŜąca. Fundamentalnym zadaniem Warszawy jest więc dziś aktywne i
13
wielopłaszczyznowe działanie na rzecz ciągłego podtrzymywania na agendzie
kwestii rozszerzania UE i NATO.
Nie ulega wątpliwości, Ŝe Polska powinna dziś aktywnie i intensywnie dąŜyć do
utrzymania swej niegdysiejszej roli „promotora” integracji europejskiej wobec
państw EW – szczególnie Ukrainy, ale teŜ Mołdowy i Białorusi, z którą relacje
muszą zostać odbudowane.
• Do niewątpliwych aktywów naszej polityki zagranicznej moŜna zaliczyć to, Ŝe
moŜemy podzielić się z państwami obszaru WNP swoimi doświadczeniami w
zakresie przemian ustrojowych i społeczno - ekonomicznych. Dla wschodnich
partnerów cenne będą nasze doświadczenia w zakresie reformy obronnej (np.
wprowadzanie zasad cywilnej kontroli nad wojskiem oraz przeprowadzanie
przeglądu obronnego). Nasza polityka, oparta na propagowaniu sprawdzonych
wzorców transformacji i wspólnych interesach, ma szansę być efektywną,
przyczyniając się do rozszerzania strefy stabilności.
• NaleŜy lobbować na forum Unii na rzecz większego zainteresowania regionem
Europy Wschodniej, w tym zwłaszcza na rzecz wdroŜenia reform EPS, powołania
Wymiaru Wschodniego i opracowania koncepcji strategicznej Wspólnoty wobec
Wschodu. Aby zwiększyć szanse oddziaływania w poŜądanym kierunku na decyzje
UE w tym zakresie, naleŜy poszukiwać sojuszników zarówno wśród „nowych”
państw Unii (głównie państwa bałtyckie, Słowacja, Rumunia), jak i „starych”
(Niemcy, Szwecja, Francja, Wlk. Brytania).
• Potencjalnie najbardziej wartościowym sojusznikiem dla działań Polski wobec
wschodniego sąsiedztwa są Niemcy. O wielu zbieŜnościach w politycznym
myśleniu o wschodnim sąsiedztwie świadczą niemieckie propozycji reformy EPS,
zawarte w pakiecie „ENP plus”, zaproponowanym przez niemiecką prezydencję.
Poprzez dialog, zbliŜenie polityczne oraz nawiązanie do tradycyjnego postulatu
niemieckiej polityki zagranicznej „stabilizacji poprzez partnerstwo i członkostwo”
naleŜy zachęcać Berlin do większego zainteresowania wschodnimi sąsiadami
14
Polski. MoŜna takŜe zaproponować włączenie Niemiec do polskich działań wobec
Ukrainy i Białorusi (wspólny komitet konsultacyjny?), jak równieŜ podejmować
wspólne inicjatywy na forum UE. Sprzyjać to będzie uznaniu Polski przez Niemcy
jako głównego partnera swojej polityki wschodniej, nieodzownego współtwórcę
inicjatyw na tym obszarze.
• WaŜnym kwestią dla polskiej polityki wschodniej jest znalezienie właściwej
formuły dla ułoŜenia stosunków z Rosją. W interesie obu państw leŜy
rozwiązywanie problemów poprzez dialog oraz rozszerzanie praktycznej
współpracy w dziedzinie gospodarki, kultury i nauki. Dynamika obu procesów nie
powinna być od siebie zaleŜna.
• Elementem polityki zagranicznej dopełniającym obraz naszych priorytetów i
aktywności na kierunku wschodnim są działania w stosunku do Białorusi. Cel
polskiej polityki względem Białorusi jest oczywisty: chcemy przyjaznych
stosunków z demokratyczną Białorusią, będziemy z nią rozwijać współpracę, a
mieszkający tam Polacy korzystać będą z dobrodziejstw przynaleŜnych
mniejszościom, zgodnie z międzynarodowymi standardami. Potrzebne jest
zakończenie etapu izolowania tego kraju (co okazało się dotychczas taktyką
nieskuteczną) i przygotowanie kompleksowego, długofalowego planu działania, jak
taki stan osiągnąć. W tym celu niezbędne jest utrzymywanie stałych, bieŜących
konsultacji z głównymi politykami Litwy, Łotwy, Ukrainy oraz UE i Stanów
Zjednoczonych. Litwa, Łotwa i Ukraina (jako sąsiedzi Białorusi) w sposób
oczywisty zainteresowane są rozwojem demokracji i umocnieniem rządów prawa
na Białorusi. Unia powinna powaŜnie rozwaŜyć podjęcie konsultacji z Białorusią
nt. bezpieczeństwa energetycznego, kontroli granic, nielegalnego przemytu osób i
towarów, itp.
3.2. Wymiar instytucjonalny:
15
Dla tych państw regionu wschodnioeuropejskiego, które przejawiają aspiracje
integracyjne, naleŜy w pilnym trybie wdroŜyć szereg działań pomocowych. Większość z
nich leŜy w zasięgu moŜliwości państwa polskiego; dla zwiększenia efektywności tego typu
działań, moŜna rozwaŜyć włączenie w ich realizację innych państw członkowskich UE.
Do kroków tych naleŜy zaliczyć:
• doradztwo dla państw Europy Wschodniej w zakresie polskich doświadczeń w
dostosowywaniu prawa, gospodarki, administracji etc. do standardów i norm
unijnych;
• selektywne otwarcie rynków pracy dla pracowników z państw Europy Wschodniej;
polski rynek pracy cechuje się rosnącym deficytem pracowników w niektórych
branŜach; niedobór ten będzie narastał wraz z postępem procesów inwestycyjnych
w naszym kraju, szczególnie w okresie przed Euro 2012;
• szkolenia dla urzędników państwowych i samorządowych tych państw, młodych
liderów etc. w zakresie know-how integracji europejskiej i funkcjonowania UE;
• aktywne wsparcie polityczne dla tych państw (głównie na forum UE) we
współpracy z innymi państwami UE;
• wspieranie (na ogólnym poziomie) działań krajowych i zagranicznych organizacji
pozarządowych na rzecz umacniania/wdraŜania w tych państwach demokracji,
praw człowieka, idei społeczeństwa obywatelskiego etc.;
• prowadzenie dialogu politycznego na rzecz poprawy stosunków politycznych, w
celu współtworzenia odpowiedniego klimatu dla dialogu UE z regionem EW (→
np.
proponowany
przez
Fundację
Amicus
Europae
projekt
„dialogu
energetycznego” RP – RFN – FR);
• organizacja (lub wsparcie dla NGO’s) w zakresie wymiany młodzieŜy, stypendiów
dla studentów ze wschodu etc.
***
Fundacja Amicus Europae będzie rozwijać w ramach swoich statutowych działań dalszą,
bardziej szczegółową dyskusję na temat propozycji zawartych w Inicjatywie. W tym celu
16
będą organizowane konferencje, seminaria i spotkania dyskusyjne; opracowane zostaną
tematyczne raporty, analizy i opinie.
Przedsięwzięcia Fundacji Amicus Europae w ramach Inicjatywy Bliskiego Sąsiedztwa będą
miały charakter apolityczny, otwarty na róŜne środowiska oraz ukierunkowany na
osiągnięcie wymiernych korzyści. Przyjęta zasada wynika nie tylko ze Statutu Fundacji i
dobrego obyczaju, lecz przede wszystkim z głębokiego przeświadczenia, Ŝe skuteczna
polityka wschodnia jest elementem polskiej i europejskiej racji stanu, dla realizacji której
wymagane jest współdziałanie wszystkich sił politycznych i społecznych, w imię
wspólnego bezpieczeństwa, umocnienia pozycji międzynarodowej naszego kraju oraz
spójności politycznej całej Unii Europejskiej.
17
***
Fundacja Aleksandra Kwaśniewskiego Amicus Europae
Nadrzędną misją Fundacji jest popieranie integracji europejskiej, a takŜe wspieranie
procesów dialogu i pojednania, mających na celu rozwiązanie politycznych i regionalnych
konfliktów w Europie.
Do najwaŜniejszych celów Fundacji naleŜą:
• Wspieranie wysiłków na rzecz budowy społeczeństwa obywatelskiego, państwa prawa
i umocnienia wartości demokratycznych;
• Propagowanie dorobku politycznego i konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej;
• Propagowanie idei wspólnej Europy i upowszechnienie wiedzy o Unii Europejskiej;
• Rozwój Nowej Polityki Sąsiedztwa Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem
Ukrainy i Białorusi;
• Wsparcie dla krajów aspirujących do członkostwa w organizacjach europejskich i
euroatlantyckich;
• Promowanie współpracy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, szczególnie w
dziedzinie bezpieczeństwa międzynarodowego i rozwoju gospodarki światowej;
• Integracja mniejszości narodowych i religijnych w społeczności lokalne;
• Propagowanie wiedzy na temat wielonarodowej i kulturowej róŜnorodności oraz
historii naszego kraju i regionu;
• Popularyzowanie idei olimpijskiej i sportu.
KONTAKT:
Fundacja Aleksandra Kwaśniewskiego Amicus Europae
Al. Przyjaciół 8/5
00-565 Warszawa
Tel. +48-22-622-66-33
Tel. +48-22-629-48-16
e-mail: [email protected]
www.kwasniewskialeksander.pl (Fundacja)
18
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards