Leki przeciwwskazane w niewydolności serca

advertisement
TERAPIA - KARDIOLOGIA - WRZESIEŃ 2015
Redaktor numeru: prof. dr hab. n. med. Jarosław Drożdż Inne artykuly | Inne edycje
Inne leki stosowane w terapii: glikozydy
naparstnicy, leki antyarytmiczne,
antykoagulanty, leki przeciwwskazane
Summary
In patients with heart failure there often coexist other serious cardiovascular problems and
cardiac complications that determine the type of therapy and indicate the use of additional
classes of drugs prior to non-dedicated heart failure. Atrial fibrillation and ventricular
arrhythmias are often associated with heart failure. The pharmacotherapy of these clinical
conditions has changed in recent years, but it is still a challenge for doctors. Amiodarone and
digitalis, apart from beta-blockers, are the most common antiarrhythmics used in patients with
heart failure.
Moreover in atrial fibrillation and other clinical conditions in patients with heart failure, such
as venous thromboembolism, intracardiac thrombus or the state after valve replacement,
anticoagulation gives indubitable benefits. In addition, knowledge on medications
contraindicated in heart failure is important, because they can lead to the exacerbation of the
disease and worsen the initially unfavorable prognosis in such patients.
Keywords: heart failure, digoxin, antiarrhythmics, anticoagulants, drugs contraindicated.
Słowa kluczowe: niewydolność serca, digoksyna, leki antyarytmiczne, antykoagulanty, leki
przeciwwskazane.
Lek. Magdalena Misztal-Teodorczyk,
dr n. med. Anna Cichocka-Radwan,
prof. dr hab. n. med. Jarosław Drożdż
Klinika Kardiologii
Katedra Kardiologii i Kardiochirurgii UM w Łodzi
Kierownik Kliniki:
prof. dr hab. n. med. Jarosław Drożdż
Glikozydy naparstnicy
Glikozydy naparstnicy w terapii niewydolności serca (NS) są lekami znanymi od dwóch
stuleci. Obecnie z tej grupy leków stosuje się digoksynę oraz metylodigoksynę. Leki te
wykazują liczne działania na mięsień sercowy:

inotropowe dodatnie – poprzez hamowanie zależnej od ATPazy pompy sodowopotasowej w błonie komórkowej kardiomiocytów;



dromotropowe ujemne – na poziomie łącza przedsionkowo-komorowego;
chronotropowe ujemne – poprzez pobudzanie nerwu błędnego i hamowanie
aktywności współczulnej;
batmotropowe dodatnie – zwiększają pobudliwość mięśni, co skutkuje zwiększonym
ryzykiem wystąpienia arytmii komorowych.
Ponadto zmniejszają opory naczyniowe, poprawiają funkcję baroreceptorów, zwiększając
przepływ przez nerki, prowadzą do zwiększenia diurezy i zmniejszenia wydzielania reniny
(1).
Zgodnie z wynikami badania DIG (Digitalis Investigation Group) leczenie digoksyną
pacjentów z niewydolnością serca prowadziło do zmniejszenia ryzyka hospitalizacji z
powodu zaostrzenia objawów NS, lecz nie wpływało na śmiertelność całkowitą (2). W świetle
przeprowadzonych w ciągu ostatniej dekady badań i metaanaliz oraz zgodnie z wytycznymi
European Society of Cardiology (ESC) z 2012 r. wskazania do stosowania glikozydów
naparstnicy u pacjentów z NS to:
1. zaleca się: u chorych z dysfunkcją skurczową lewej komory z
przetrwałym/utrwalonym migotaniem przedsionków (atrial fibrillation, AF) w II–IV
klasie NYHA jako drugi lek w połączeniu z β-blokerem w celu kontroli częstości
rytmu komór;
2. można rozważyć: u chorych z dysfunkcją skurczową lewej komory w rytmie
zatokowym, którzy nie tolerują β-blokera, a są leczeni lekami z grupy inhibitorów
konwertazy angiotensyny lub sartanami i antagonistami receptora
mineralokortykoidowego w celu zmniejszenia ryzyka hospitalizacji;
3. można rozważyć: u chorych z dysfunkcją skurczową lewej komory wykazujących
objawy – w II–IV klasie NYHA, pomimo stosowania β-blokera, leków z grupy
inhibitorów konwertazy angiotensyny lub sartanów i antagonistów receptora
mineralokortykoidowego (3).
Glikozydy naparstnicy zwalniają częstość akcji serca najlepiej w spoczynku, natomiast w
czasie wysiłku są nieskuteczne, dlatego dąży się do ich łączenia z β-adrenolitykami wobec
lepszych wyników terapii skojarzonej niż monoterapii każdym z tych leków z osobna (4).
Przeciwwskazania do stosowania leków z tej grupy to: kardiomiopatia przerostowa z
zawężaniem drogi odpływu, ostre zespoły wieńcowe, groźne komorowe zaburzenia rytmu,
zaburzenia elektrolitowe: hipokaliemia, hiperkalcemia, blok przedsionkowo-komorowy II i III
stopnia, bradykardia, zespół chorego węzła zatokowego, zespół zatoki szyjnej – w przypadku
chorych bez stymulatora serca, zespoły preekscytacji, wieloogniskowy częstoskurcz
przedsionkowy, amyloidoza serca, niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową oraz
objawy nietolerancji leku.
Dawkowanie glikozydów naparstnicy jest następujące:

digoksyna – przed jej włączeniem należy oznaczyć poziom kreatyniny i potasu w
surowicy; u dorosłych z prawidłową funkcją nerek – dawka 0,125–0,25 mg, u chorych
w wieku podeszłym oraz z niewydolnością nerek 0,0625–0,125 mg/24 godz.;
oznaczenie poziomu stężenia digoksyny należy wykonać po ok. 5–7 dniach od
momentu włączenia leczenia przewlekłego;

metylodigoksyna – korzystniejsza w wieku podeszłym (powyżej 75. roku życia) –
dawka 0,1–0,2 mg (5).
Wadą glikozydów naparstnicy jest ich wąski indeks terapeutyczny, zwłaszcza u chorych z
niewydolnością nerek (zakres terapeutyczny 0,6–1,2 ng/ml). Najgroźniejszymi i często
jedynymi objawami zatrucia tymi lekami są zaburzenia rytmu i przewodzenia (bradykardia
zatokowa, bloki przedsionkowo-komorowe, komorowe zaburzenia rytmu), ponadto mogą
występować objawy ze strony przewodu pokarmowego, najrzadziej zaś tak charakterystyczne
dla tej grupy leków zaburzenia widzenia wraz z obecnością żółtych obwódek podczas
patrzenia na źródło światła. Należy też wspomnieć o interakcjach tej grupy leków (tabela 1)
(6).
Podsumowując, glikozydy naparstnicy, pomimo wieloletniej obecności na kartach historii
medycyny, w leczeniu pacjentów z przewlekłą NS nadal znajdują miejsce w farmakoterapii,
choć obecnie ich zastosowanie zostało ograniczone do kontroli częstości rytmu komór w
przypadku migotania przedsionków bądź rozszerzenia dotychczas stosowanej terapii NS.
Leki antyarytmiczne
Zaburzenia rytmu serca są istotnym problemem u chorych z NS wobec ich częstego
współwystępowania oraz ograniczonych możliwości farmakoterapii. Obecnie stosowanymi
lekami antyarytmicznymi w NS według klasyfikacji Vaughana Williamsa są: β-adrenolityki –
grupa II (omówione w innej pracy), amiodaron, dofetilid (lek niedostępny w Polsce) – grupa
III. Leki z grupy I według tej klasyfikacji oraz stosunkowo „nowy” lek antyarytmiczny jakim
jest dronedaron (bezjodowa pochodna amiodaronu) są przeciwwskazane w NS z uwagi na
zwiększone ryzyko przedwczesnego zgonu, działanie proarytmiczne, ponadto dronedaron
zwiększa ryzyko hospitalizacji z przyczyn sercowo-naczyniowych (3,7). Z kolei leków z
grupy IV (blokerów kanału wapniowego jak werapamil i diltiazem) nie zaleca się w
farmakoterapii chorych z NS ze zmniejszoną frakcją wyrzutową wobec ich ujemnego
działania inotropowego, natomiast są one alternatywą dla β-adrenolityków w NS z zachowaną
funkcją skurczową (3).
Obecnie jedynym zalecanym lekiem antyarytmicznym u chorych ze skurczową NS jest
amiodaron (3,8). Jest on zaliczany do III klasy leków antyarytmicznych, gdyż wydłuża okres
repolaryzacji, jednak jego działanie na kardiomiocyty jest wielokierunkowe. Silnie hamuje
przepływ jonów potasu, ponadto hamuje dokomórkowe prądy (wapniowy i sodowy) oraz
działa blokująco na receptory α- i β-adrenergiczne, w związku z czym ma właściwości
wszystkich czterech klas. Hamuje też konwersję tyroksyny (T4) do trójjodotyroniny (T3). Jego
czas półtrwania wynosi ok. 50 dni, a działanie antyarytmiczne może się utrzymywać aż do
150 dni po zaprzestaniu stosowania (1,9,10). Pomimo wyników badania SCD HeFT (Sudden
Cardiac Death in Heart Failure Trial), w którym nie wykazano skuteczności amiodaronu w
zapobieganiu nagłym zgonom w porównaniu do placebo, jest to nadal najczęściej stosowany
lek antyarytmiczny (11).
Według wytycznych ESC wskazaniami do stosowania amiodaronu u osób z NS są:
1. zaleca się: u chorych po implantacji ICD (implantowany kardiowerter-defibrylator),
jeśli mimo optymalnej farmakoterapii i ustawień urządzenia nadal występują
objawowe komorowe zaburzenia rytmu lub wyładowania ICD;
2. można rozważać:
• u chorych z przetrwałym/utrwalonym AF w II–IV klasie NYHA z dysfunkcją
skurczową lewej komory jako alternatywne leczenie I rzutu w przypadku braku
tolerancji b-blokera lub digoksyny, bądź jako alternatywne leczenie II rzutu –
połączenie amiodaronu razem z β-blokerem lub digoksyną w celu kontroli częstości
rytmu komór w przypadku nieskuteczności leczenia tymi lekami i nietolerancją ich
połączenia,
• u chorych z AF w II–IV klasie NYHA z dysfunkcją skurczową lewej komory można
rozważyć kardiowersję farmakologiczną przy użyciu amiodaronu w celu poprawy
stanu klinicznego mimo optymalnej farmakoterapii i częstości rytmu komór, jak
również można rozważyć podawanie tego leku przed i po skutecznej kardiowersji
elektrycznej w celu utrzymania rytmu zatokowego,
• u chorych z nawrotami utrwalonych objawowych arytmii komorowych, u których
nie uznano za właściwą implantację ICD, a poddawanych optymalnej farmakoterapii,
można rozważyć jako leczenie zapobiegające;
3. nie zaleca się: rutynowego leczenia amiodaronem chorych z nieutrwalonymi
arytmiami komorowymi (3).
Dawkowanie amiodaronu:
1. Doraźnie: iv. początkowo 5 mg/kg m.c. (zwykle 300 mg) w ciągu 15–30 minut,
następnie 1 mg/min (360 mg) w ciągu 6 godzin, następnie 0,5 mg/min (540 mg) przez
18 godzin (maks. dawka dobowa 1200 mg).
2. Długotrwale:
• dawka nasycająca p.o. 200 mg (czasem 400 mg) 3 x dziennie przez 7–14 dni, 200
mg 2 x dziennie przez następne 7–14 dni;
• dawka podtrzymująca p.o. 200 mg/dobę (6).
Przeciwwskazania do stosowania to: blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia (u
chorych bez stymulatora serca), dysfunkcja węzła zatokowego, wydłużenie odstępu QT,
choroby tarczycy – nadczynność, uszkodzenie wątroby, ciąża i laktacja, objawy nietolerancji
leku (10). Najczęstsze działania niepożądane dotyczą płuc i przewodu pokarmowego (tabela
2). U leczonych amiodaronem powinno się wykonywać badania RTG klatki piersiowej
wyjściowo i co rok oraz badania czynnościowe wyjściowo i w razie niepokojących objawów.
Ponadto, z uwagi na wpływ leku na hormony tarczycy, powinno się oceniać ich stężenie
wyjściowo i co pół roku oraz w przypadku objawów nadczynności bądź niedoczynności
tarczycy. Osoby leczone przewlekle amiodaronem winny być poddawane ocenie
okulistycznej oraz ocenie parametrów wątrobowych (wyjściowo i co 6 miesięcy; wzrost 2–3krotny ponad normę jest wskazaniem do zaprzestania leczenia). Wśród interakcji lekowych
amiodaronu warto wspomnieć o nasileniu działania doustnych antykoagulantów oraz
zwiększeniu stężenia digoksyny (5,6,9).
W leczeniu zaburzeń rytmu serca u chorych z przewlekłą NS nie ma obecnie leków
antyarytmicznych w pełni bezpiecznych i niezawodnych, gdyż, jak powszechnie wiadomo,
każdy lek o działaniu antyarytmicznym niesie ze sobą ryzyko arytmii.
Leki przeciwkrzepliwe
Pacjenci z przewlekłą niewydolnością serca, szczególnie z obniżoną funkcją skurczową lewej
komory, mają podwyższone ryzyko zdarzeń zakrzepowo-zatorowych, co jest wynikiem:



zastoju krwi w poszerzonych hipokinetycznych jamach serca oraz w obwodowych
naczyniach krwionośnych;
wzrostu aktywności prokoagulacyjnej;
częstych arytmii przedsionkowych, także niemych klinicznie (12–14).
Ryzyko zakrzepowo-zatorowe u chorych stabilnych klinicznie z NS jest dosyć niskie i wynosi
1–3% (15,16). Ponadto u pacjentów z NS w rytmie zatokowym i bez dodatkowych czynników
predysponujących do zakrzepicy terapia warfaryną nie zmniejszała śmiertelności, ryzyka
udaru niedokrwiennego, zawału serca czy hospitalizacji z powodu zaostrzenia NS w
porównaniu z brakiem takiego leczenia, natomiast zwiększała ryzyko poważnych krwawień
(17,18). Niemniej jednak są sytuacje kliniczne, które często występują u chorych z NS i
niewątpliwie wymagają leczenia przeciwzakrzepowego, a co więcej – determinują jego rodzaj
(tabela 3).
Migotanie przedsionków
Decyzja o włączeniu leczenia przeciwzakrzepowego u pacjentów z NS ma większe znaczenie
dla ich rokowania, niż decyzja o strategii kontroli rodzaju czy częstości rytmu komór.
Profilaktyka przeciwzakrzepowa u pacjentów z NS i migotaniem przedsionków zgodnie z
zaleceniami ESC z 2012 r. powinna się opierać na skali CHA2DS2-VASc, którą
przedstawiono w tabeli 4 (19,20).
Doustny lek przeciwzakrzepowy należy włączyć u każdej osoby z
napadowym/przetrwałym/utrwalonym migotaniem przedsionków oraz wynikiem ≥ 1 w skali
CHA2DS2-VASc, jeśli nie ma przeciwwskazań do takiego leczenia, niezależnie od tego, czy
stosuje się strategię kontroli rodzaju i częstości rytmu serca, w tym również po skutecznej
kardiowersji. Wywiad niewydolności serca nie zawsze jest czynnikiem ryzyka, a litera „C” w
skrócie CHA2DS2-VASC dotyczy skurczowej dysfunkcji umiarkowanego/ciężkiego stopnia
(np. NS z obniżoną frakcją wyrzutową) lub pacjentów ostatnio hospitalizowanych z powodu
zdekompensowanej NS, zarówno z obniżoną, jak i zachowaną frakcją wyrzutową (21). Tak
więc, znaczny odsetek pacjentów z NS i migotaniem przedsionków ma wskazania do leczenia
przeciwzakrzepowego. Niemniej jednak należy również ocenić ryzyko krwawienia, najlepiej
przy użyciu skali HAS-BLED (tabela 5) (19,22). Duża grupa chorych z niewydolnością serca
uzyskuje powyżej 3 pkt w powyższej skali. Wówczas antykoagulacja wymaga systematycznej
kontroli i zapobiegania dającym się skorygować czynnikom ryzyka krwotocznego.
W obecnych wytycznych u zdecydowanej większości pacjentów z niezastawkowym AF, w
tym również z NS, zaleca się nowe doustne antykoagulanty (new oral anticoagulants, NOAC)
jako korzystniejsze w porównaniu z antagonistami witaminy K (VKA) (3,19). Wszystkie
dotychczas przebadane w próbach klinicznych NOAC nie okazały się gorsze od VKA, a
jednocześnie bezpieczniejsze, konsekwentnie zmniejszając częstość krwawień
śródczaszkowych (tabela 6). W przeciwieństwie do antagonistów witaminy K, nowe doustne
leki przeciwzakrzepowe cechuje bardziej przewidywalna farmakokinetyka i
farmakodynamika oraz mniejsza ilość interakcji ze składnikami diety. Dodatkową ich zaletą
jest brak potrzeby rutynowego monitorowania terapii (tabela 7). Niestety, NOAC są
przeciwwskazane w przypadku ciężkiego upośledzenia czynności nerek (dabigatran – GFR <
30 ml/min, riwaroksaban i apiksaban – GFR < 15 ml/min). Jest to niewątpliwie problem u
wielu pacjentów z NS i często obniżoną funkcją nerek. Stąd ESC zaleca określenie GFR
przed rozpoczęciem terapii NOAC, a następnie coroczną kontrolę, z wyjątkiem pacjentów z
GFR = 30–49 ml/min, u których zaleca się pomiar 2–3 razy w roku (3,19). Dodatkowa wadą
NOAC jest brak prostych metod oceny działania antykoagulacyjnego i brak swoistego
antidotum (tabela 8).
Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
Hospitalizacja z powodu niewydolności serca w ostatnich 3 miesiącach jest silnym
czynnikiem ryzyka predysponującym do wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej
(iloraz szans > 10), natomiast zastoinowa niewydolność serca – umiarkowanym (iloraz szans
2–9) (23). Często u chorych z NS współistnieją inne, dodatkowe obciążenia prozakrzepowe,
jak obecność centralnych cewników żylnych, infekcje, transfuzje krwi, cukrzyca czy otyłość.
Zaleca się niezwłoczne rozpoczęcie parenteralnej antykoagulacji u pacjentów z NS z
wysokim lub pośrednim klinicznym prawdopodobieństwem zatorowości płucnej już podczas
przeprowadzania diagnostyki, najlepiej heparyną drobnocząsteczkową czy fondaparinuksem
(24). Równolegle do terapii parenteralnej zaleca się włączenie antagonistów witaminy K z
docelową wartością wskaźnika INR (międzynarodowy współczynnik znormalizowany) = 2,5,
zakres 2,0–3,0. Jako alternatywę dla terapii skojarzonej z zastosowaniem antykoagulacji
parenteralnej i VKA zaleca się leczenie za pomocą riwaroksabanu (15 mg 2 x dziennie przez
3 tygodnie, a następnie 20 mg raz na dobę), apiksabanu (10 mg 2 x dziennie przez 7 dni,
potem 5 mg 2 x na dobę), dabigatranu (150 mg 2 x dziennie lub 110 mg 2 x dziennie u
pacjentów ≥ 80. roku życia lub stosujących werapamil). Chorzy z zatorowością wtórną do
przejściowej obecności czynnika ryzyka wymagają doustnej antykoagulacji przez 3 miesiące,
a z idiopatyczną zatorowością – co najmniej 3 miesiące. U pacjentów z drugim epizodem
idiopatycznej żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej zaleca się bezterminowe leczenie
przeciwkrzepliwe. U stosujących długotrwałą antykoagulację, szczególnie z przewlekłą NS,
ryzyko i korzyści leczenia powinny być regularnie oceniane (3).
Stan po wymianie zastawki
Wskazania do leczenia przeciwkrzepliwego po zabiegu naprawy lub wymiany zastawki:
1. zaleca się: stosowanie antagonistów witaminy K do końca życia u wszystkich
pacjentów z protezą mechaniczną;
2. powinno się rozważyć: dołączenie kwasu acetylosalicylowego u chorych z protezą
mechaniczną i towarzyszącą miażdżycą naczyń lub po incydencie zakrzepowozatorowym, mimo prawidłowej wartości INR;
3. należy rozważyć:
• stosowanie antagonistów witaminy K przez pierwsze 3 miesiące po wszczepieniu
protezy biologicznej mitralnej lub trójdzielnej oraz po zabiegu naprawczym zastawki
mitralnej,
• stosowanie kwasu acetylosalicylowego przez pierwsze 3 miesiące po wszczepieniu
bioprotezy aortalnej;
4. można rozważyć: stosowanie antagonistów witaminy K przez pierwsze 3 miesiące po
wszczepieniu bioprotezy aortalnej;
5. nie jest zalecane: stosowanie doustnych bezpośrednich inhibitorów czynnika IIa lub
Xa u pacjentów z protezami mechanicznymi (25,26).
Optymalna docelowa wartość INR zależy od czynników ryzyka zależnych od pacjenta takich
jak obniżona frakcja wyrzutowa lewej komory < 35%, powiększenie jam serca, a także od
pozycji i rodzaju implantowanej protezy (tabela 9).
Skrzeplina wewnątrzsercowa
Do powstawania skrzeplin wewnątrzsercowych u pacjentów z niewydolnością serca dochodzi
najczęściej w okolicy segmentów z odcinkowymi zaburzeniami kurczliwości, głównie w
koniuszku, w uszku lewego przedsionka w przypadku migotania przedsionków lub na
implantowanych elektrodach wewnątrzsercowych. U pacjentów z potwierdzoną w badaniu
obrazowym skrzepliną w jamach serca należy zastosować leczenie przeciwkrzepliwe przez co
najmniej 3 miesiące, a najlepiej za pomocą VKA przez 6 miesięcy. Ponowna ocena obrazowa
pozwala na przerwanie leczenia wcześniej niż po 6 miesiącach w przypadku stwierdzenia lizy
skrzepliny, a zwłaszcza gdy nastąpiła poprawa kurczliwości koniuszka.
Leki przeciwwskazane w niewydolności serca
Bardzo ważnym zagadnieniem w terapii niewydolności serca jest znajomość leków
niewskazanych i przeciwwskazanych, mogących nasilać objawy dysfunkcji mięśnia
sercowego i będących przyczyną progresji choroby, prowadzących do zaburzeń rytmu i
przewodzenia oraz rozwoju wad zastawkowych, a także pogarszających już wyjściowo
niepomyślne rokowanie pacjentów z NS. Wyróżniamy następujące grupy preparatów
przeciwwskazanych:
1. Antagoniści kanału wapniowego:
• werapamil i diltiazem – mają silne ujemne działanie inotropowe i chronotropowe, co
powoduje pogorszenie funkcji lewej komory u chorych z NS.
2. Leki antyarytmiczne klasy I i III:
• mają ujemne działanie inotropowe i proarytmogenne;
• antyarytmiki klasy I – flekainid i enkainid zwiększają śmiertelność u pacjentów z NS
o etiologii niedokrwiennej;
3.
4.
5.
6.
7.
8.
• antyarytmiki klasy III – w badaniu SWORD (Survival With ORal D-sotalol) Dizomer sotalolu jako antagonista kanałów sodowych zwiększał ryzyko zgonu u
chorych z dysfunkcją lewej komory i frakcją wyrzutową < 40%, głównie z powodu
arytmii (27).
Leki α-adrenolityczne:
• doksazosyna – stosowana w leczeniu nadciśnienia tętniczego i przeroście gruczołu
krokowego; w porównaniu do chorych leczonych diuretykami, w badaniu ALLHAT
(Antihypertensive and Lipid-Lowering Treatment to Prevent Heart Attack Trial),
powodowała progresję NS (28).
Doustne leki przeciwcukrzycowe – tiazolidinediony:
• rozyglitazon i pioglitazon – są przeciwwskazane w rozpoznanej uprzednio NS w I do
IV klasie według NYHA; powodują zwiększoną retencję płynów, nagłe zwiększenie
masy ciała i narastanie obrzęków; najczęściej objawy te występują u pacjentów
przyjmujących jednocześnie pioglitazon i insulinę.
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ):
• zarówno efekt terapeutyczny, jak i niekorzystne działanie na układ sercowonaczyniowy wynika z blokowania cyklooksygenazy COX-1 i COX-2; blokowanie
enzymu COX-2 powoduje zmniejszoną syntezę prostaglandyn PG i PGI, które działają
naczyniorozszerzająco;
• skutkiem jest zmniejszenie przepływu nerkowego i zwiększenie retencji sodu i
wody, wzrost ciśnienia tętniczego i zmniejszenie skuteczności diuretyków
stosowanych w leczeniu NS oraz zaburzenia krzepnięcia i uszkodzenia śródbłonka;
• jedynym NLPZ o udowodnionym działaniu kardioprotekcyjnym jest kwas
acetylosalicylowy blokujący w płytkach krwi enzym COX-1, biorący udział w
syntezie tromboksanu – obkurczającego naczynia krwionośne i aktywującego płytki.
Glikokortykosteroidy:
• powodują aktywację układu renina-angiotensyna-aldosteron, zmniejszenie produkcji
substancji naczyniorozszerzających, zaburzenia gospodarki węglowodanowej,
lipidowej, białkowej oraz zaburzenia elektrolitowe – zatrzymywanie wody i sodu w
organizmie prowadzące do obrzęków, nadciśnienia tętniczego i progresji NS.
Leki neurologiczne – agoniści receptorów dopaminergicznych, np. kabergolina
stosowana w leczeniu choroby Parkinsona działa agonistycznie w stosunku do
receptorów serotoninergicznych zastawek serca, sprzyjając ich degeneracji.
Leki psychiatryczne, np. trójcykliczne leki przeciwdepresyjne, sole litu, wykazują
ujemne działanie inotropowe i chronotropowe oraz proarytmogenne, wydłużając
odcinek QT.
Dodatkowo, we wczesnej fazie ostrej niewydolności serca, lekami przeciwwskazanymi są
inhibitory konwertazy angiotensyny i leki β-adrenolityczne, co nie zmienia znaczenia tych
preparatów w leczeniu przewlekłej NS.
Autor do korespondencji:
prof. Jarosław Drożdż
Klinika Kardiologii UM w Łodzi, Centrum Kliniczno-Dydaktyczne
ul. Pomorska 251, 92–213 Łódź, tel.: 42 2014310
e-mail: [email protected]
Piśmiennictwo:
1. Kostowski W., Herman Z.: Podstawy farmakoterapii. Warszawa, WL PZWL, 2006, I:
529–542, 550–557.
2. The Digitalis Investigation Group: The effect of digoxin on mortality and morbidity in
patients with heart failure. N Engl J Med 1997, 336: 525–533.
3. McMurray J.J., Adamopoulos S., Anker S.D. i wsp.: ESC Guidelines for the diagnosis
and treatment of acute and chronic heart failure 2012. Eur Heart J 2012, 33 (14):
1787–1847.
4. Khand A.U., Rankin A.C., Martin W. i wsp.: Carvedilol alone or in combination with
digoxin for the management of atrial fibrillation in patients with heart failure? J Am
Coll Cardiol 2003, 42: 1944–1951.
5. Retwiński A., Krekora J. Glikozydy naparstnicy oraz Wojtysiak Ł., Ptaszyński Ł. Leki
antyarytmiczne u chorych z niewydolnością serca W: Drożdż J. (red): Terapia
niewydolności serca. Poznań, Termedia, 2011: 169–181.
6. Szczeklik A., Tendera M.: Kardiologia – podręcznik oparty na zasadach EBM.
Kraków, Medycyna Praktyczna, 2010, II: 1130–1137.
7. Connolly S.J., Camm A.J., Halperin J.L. i wsp.: Dronedarone in high-risk permanent
atrial fibrillation. N Engl J Med 2011, 365: 2268–2276.
8. Piepoli M., Villani G.Q., Ponikowski P. i wsp.: Overview and meta-analysis of
randomised trials of amiodarone in chronic heart failure. Int J Cardiol 1998, 66: 1–10.
9. Banasiak W., Opolski G., Poloński L. i wsp.: Choroby serca Braunwald. Wrocław,
Elsevier Urban & Partner, 2007, II: 709–711.
10. Pruszczyk P., Hryniewiecki T., Drożdż J.: Wielka Interna – Kardiologia z elementami
angiologii II. Warszawa, Medical Tribune Polska, 2010, 3: 184–192.
11. Bardy G.H., Lee K.L., Mark D.B. i wsp.; Sudden Cardiac Death in Heart Failure Trial
(SCD-HeFT) Investigators: Amiodarone or an implantable cardioverter-defibrillator
for congestive heart failure. N Engl J Med 2005, 352: 225–237.
12. Stratton J.R., Nemanich J.W., Johannessen K.A. i wsp.: Fate of left ventricular
thrombi in patients with remote myocardial infarction or idiopathic cardiomyopathy.
Circulation 1988, 78: 1388–1393.
13. Jafri S.M.: Hypercoagulability in heart failure. Semin Thromb Hemost 1997, 23: 543–
545.
14. Yancy C.W., Jessup M., Bozkurt B. i wsp.: 2013 ACCF/AHA guideline for the
management of heart failure: a report of the American College of Cardiology
Foundation/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines. J Am
Coll Cardiol 2013, 62 (16): e147–239.
15. Dunkman W.B., Johnson G.R., Carson P.E. i wsp.: Incidence of thromboembolic
events in congestive heart failure: the V-HeFT VA Cooperative Studies Group.
Circulation 1993, 87 (6 Suppl): VI94–101.
16. Dunkman W.B.: Thromboembolism and antithrombotic therapy in congestive heart
failure. J Cardiovasc Risk 1995, 2: 107–117.
17. Baker D.W., Wright R.F.: Management of heart failure, IV: anticoagulation for
patients with heart failure due to left ventricular systolic dysfunction. JAMA 1994,
272: 1614–1618.
18. Cioffi G., Pozzoli M., Forni G. i wsp.: Systemic thromboembolism in chronic heart
failure: a prospective study in 406 patients. Eur Heart J 1996, 17: 1381–1389
19. Camm A.J., Lip G.Y., De Caterina R. i wsp.: 2012 focused update of the ESC
Guidelines for the management of atrial fibrillation: an update of the 2010 ESC
Guidelines for the management of atrial fibrillation. Eur Heart J 2012, 33 (21): 2719–
2747.
20. Lip G.Y., Nieuwlaat R., Pisters R. i wsp.: Refining clinical risk stratification for
predicting stroke and thromboembolism in atrial fibrillation using a novel risk factorbased approach: the Euro Heart Survey on atrial fibrillation. Chest 2010, 137: 263–
272.
21. Banerjee A., Taillandier S., Olesen J.B. i wsp.: Ejection fraction and outcomes in
patients with atrial fibrillation and heart failure: the Loire Valley Atrial Fibrillation
Project. Eur J Heart Fail 2012, 14: 295–301.
22. Pisters R., Lane D.A., Nieuwlaat R. i wsp.: A novel user-friendly score (HAS-BLED)
to assess 1-year risk of major bleeding in patients with atrial fibrillation: the Euro
Heart Survey. Chest 2010, 138 (5): 1093–1100.
23. Rogers M.A., Levine D.A., Blumberg N. i wsp.: Triggers of hospitalization for venous
thromboembolism. Circulation 2012, 125: 2092–2099.
24. Konstantinides S.V., Torbicki A., Agnelli G. i wsp.: 2014 ESC guidelines on the
diagnosis and management of acute pulmonary embolism. Eur Heart J 2014, 35 (43):
3033–3069, 3069a–3069k.
25. Vahanian A., Alfieri O., Andreotti F. i wsp.: Guidelines on the management of
valvular heart disease. Eur Heart J 2012, 33 (19): 2451–2496.
26. Cannegieter S.C., Rosendaal F.R., Briet E.: Thromboembolic and bleeding
complications in patients with mechanical heart valve prostheses. Circulation 1994,
89: 635–641.
27. Waldo A.L., Camm A.J., deRuyter H. i wsp.: Effect of d-sotalol on mortality in
patients with left ventricular dysfunction after recent and remote myocardial
infarction. The SWORD Investigators. Survival With Oral d-Sotalol. Lancet 1996, 348
(9019): 7–12.
28. Furberg C., Wright J., Davis B. i wsp.: Major outcomes in high-risk hypertensive
patients randomized to angiotensin-converting enzyme inhibitor or calcium channel
blocker vs diuretic: The Antihypertensive and Lipid-Lowering Treatment to Prevent
Heart Attack Trial (ALLHAT). JAMA 2002, 288 (23): 2981–2997.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards