1 BORELIOZA Borelioza inaczej Choroba z Lyme lub krętkowica

advertisement
BORELIOZA
Borelioza inaczej Choroba z Lyme lub krętkowica kleszczowa jest wieloukładową
chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie, krętki Borrelia burgdorferi, B. garinii,
B. afzeli. Głównym rezerwuarem choroby są dziko żyjące gryzonie, ssaki oraz ptaki. Krętki te
stwierdzono u przeżuwaczy, zwierząt mięsożernych, u kosów, bażantów, komarów, mew,
zwierzyny płowej (sarny, jelenie, daniele) a także jaszczurek.
Borrelia burgdorferi źródło: wikipedia.pl
Zakażenie krętkami szerzy się przez przenosicieli, czyli tak zwany wektor. Podstawowym
wektorem przenoszenie zakażenia u zwierząt i ludzi są kleszcze z rodzaju Ixodes.
Ixodes ricinus (kleszcz pospolity)
Borelioza z Lyme została opisana jako odrębna jednostka chorobowa w Stanach
Zjednoczonych w 1977r. a jej czynnik etiologiczny, krętka Borrelia burgdorferi wykryto
kilka lat później w 1982r. Śledząc publikacje przedstawiające opis zachorowań o różnych
przebiegu klinicznym, pojawiających się po ukąszeniu przez kleszcza, przypuszcza się, że
choroba występowała w Europie przez całe stulecie.
Jak już wspomniano wyżej, głównym przenosicielem bakterii Borrelia burgdorferi są
kleszcze z rodzaju Ixodes. W Europie jest to Ixodes ricinus (kleszcz pospolity).
Czym właściwie są kleszcze? To małe stawonogi należące do gromady pajęczaków. Żyją
w miejscach lekko wilgotnych i obfitujących w roślinność. Można spotkać je w lasach i na
1
obrzeżach lasów, w zagajnikach, na obszarach porośniętych wysoką trawą, zaroślami,
paprociami, na łąkach, nad brzegiem rzek i jezior. Pojawiają się także w parkach i działkach.
Kleszcze zimują głęboko pod ściółką leśną, w miejscach gdzie temperatura wynosi około
0 oC. Wzrost temperatury rozpoczynający się w marcu/kwietniu powoduje wzrost aktywności
kleszczy, który trwa do października/listopada. Cykl rozwojowy kleszcze składa się z trzech
stadium tzw. larwa, nimfa oraz imago, czyli postać dojrzała osobnika. Kleszcz, aby móc się
przekształcić w kolejną postać musi, choć raz wyssać krew od kręgowca. W ten właśnie
sposób sam ulega zakażeniu. Żerując dalej przekazuje krętki kolejnym żywicielom.
U kleszcza krętki obecne są głównie w jelicie środkowym. W czasie żerowania liczba bakterii
w jelicie gwałtownie wzrasta. Przedostają się one do ślinianek, a z tamtą wraz ze śliną będącą
nośnikiem zarazka przez skórę do ustroju żywiciela, którym między innymi może być
człowiek. Typowymi miejscami ukąszenia u człowieka są głowa, uszy, miejsca zgięcia
dużych stawów, ręce i nogi. Ponieważ ślina kleszcza posiada właściwości znieczulające,
ukąszenie na ogół nie zostaje zauważone. Niestety borelioza to nie jedyna choroba, którą
może nas „poczęstować” kleszcz. Przenoszą one, oprócz bakterii, również wirusy oraz
pierwotniaki. Do chorób wirusowych należy między innymi kleszczowe zapalenie
mózgu. Jednak nie każdy kleszcz musi być rezerwuarem wszystkich chorób.
PRZEBIEG ZAKAŻENIA I OBJAWY
Do zakażenia dochodzi poprzez ssanie krwi człowieka przez zakażonego krętkiem
kleszcza. W przebiegu zakażenia wyróżnia się dwa stadia. W pierwszym stadium
charakterystycznym objawem jest zmiana skórna zwana rumieniem wędrującym, która
powstaje na skórze w miejscu ukąszenia przez kleszcza od 7 – 10 dni od kontaktu
z kleszczem. W ciągu kolejnych dni i tygodni zmiana ta powiększa się tworząc czerwoną lub
sinoczerwoną plamę. Powstały rumień przekracza średnicę 5 cm i może obejmować znaczną
powierzchnię ciała. Miejscowej zmianie skórnej towarzyszą często objawy uogólnione, na
ogół łagodne takie jak: zmęczenie, bóle mięsni, gorączka, ból głowy, sztywność karku itp.
Po kilku tygodniach rumień może ustąpić samoistnie, ale zakażenie rozprzestrzenia się na
wiele układów i narządów.
2
Każdy chory z rumieniem wędrującym powinien zasięgnąć
porady
lekarza!
Jest
to
objaw
wystarczający
do
stwierdzenia przez lekarza zachorowania na boreliozę
i rozpoczęcia leczenia!
Drugie stadium boreliozy z Lyme związane jest najczęściej z zakażeniem układu
nerwowego tj. neuroborelioza, układu kostno-stawowego lub układu krążenia z mało
charakterystycznymi objawami klinicznymi. Wczesne objawy neuroboreliozy to najczęściej:
limfocytarne zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych i mózgu, zapalnie nerwów
czaszkowych z jednostronnym (rzadko dwustronnym) porażeniem nerwu twarzowego,
zapalnie nerwów obwodowych i bolesne zapalnie korzeniowonerwowe (zapalenie
korzeniowo-oponowe,
zespół
Garin
–
Bujadoux
–
Bannwartha).
W
przewlekłej
neuroboreliozie powyższe objawy mogą utrzymywać się przez wiele tygodni lub miesięcy,
prowadząc często do nieodwracalnych zmian i uszkodzenia nerwów. Obraz kliniczny
przewlekłej neuroboreliozy może nasuwać podejrzenie stwardnienia rozsianego, choroby
Alzheimera lub innych zaburzeń psychicznych.
Borelioza układu kostno – stawowego charakteryzuje się nawracającymi zapaleniami
stawów. Typowymi objawami są nawracające obrzęki stawów, po których następuje
przewlekłe zapalenie błony maziowej jednego lub kilku stawów. Najczęściej dotyczy to
stawów kolanowych, rzadziej łokciowych, skokowych i biodrowych. Nieleczona borelioza
stawowa przechodzi w postać przewlekłą, określaną jako utrwalony obrzęk stawów. W tym
okresie dochodzi do uszkodzenia chrząstek i kości, przerostu maziówki i odkładania się
włóknika.
Borelioza układu krążenia objawia się ostrym przebiegiem, znacznymi zaburzeniami
przewodnictwa mięśnia sercowego z wystąpieniem bloków przedsionkowo – komorowych I,
II i III stopnia.
U około 1% chorych, najczęściej u dzieci, może pojawić się ograniczone nacieczenie
skóry – lymphocytoma. Zmiana ta występuję na małżowinie usznej, co jest bardzo
charakterystyczne. Rzadziej w obrębie rumienia w wędrującego. Zmiana ta może również
wystąpić w postaci mnogiej, w formie grudkowatej wysypki.
3
ROZPOZNANIE BORELIOZY
W pierwszym stadium choroby rumień wędrujący jest podstawą do zdiagnozowania
boreliozy i rozpoczęcia antybiotykoterapii. Na tym etapie choroby nie wykonuje się
laboratoryjnych badań diagnostycznych, gdyż zwykle są ujemne. Im antybiotykoterapia jest
wcześniej rozpoczęta, tym rokowanie i poprawa stanu zdrowia są lepsze.
Jeżeli nie wystąpił rumień lub został przeoczony to diagnostyka serologiczna jest
podstawą rozpoznania laboratoryjnego boreliozy z Lyme. Oznaczenie miana przeciwciał w
surowicy krwi lub płynie mózgowo – rdzeniowym w neuroboreliozie lub w płynie stawowym
w boreliozie stawowej przeprowadza się metodą immunoenzymatyczną (ELISA). Metoda
badania polega na identyfikacji specyficznych przeciwciał klasy IgG lub IgM w materiale
badawczym. Przeciwciała te powstają w wyniku odpowiedzi immunologicznej organizmu na
zakażenie bakterią. Zaleca się potwierdzenie swoistości wyniku dodatniego bądź wątpliwie
dodatniego w/w testu badaniem metodą Western-blot. Test ten polega na wykryciu
antygenów bakterii krążących w krwioobiegu.
BORELIOZA W POWIECIE KRAPKOWICKIM
W powiecie krapkowickim oraz w całej Polsce odnotowuje się wzrost zachorowania
na boreliozę.
Zapadalność na boreliozę w latach 2000 - 2011
50
45
40
35
30
Polska
25
woj. opolskie
powiat krapkowicki
20
15
10
5
0
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
4
2007
2008
2009
2010
2011
Na powyższym wykresie przedstawiono zapadalność na boreliozę w Polsce, województwie
opolskim oraz powiecie krapkowickim w latach 2000 – 2011. Widać wyraźnie znaczący
wzrost zapadalności na tę chorobą w kolejnych latach. Od 2007 roku zapadalność w powiecie
krapkowickim znacznie przewyższyła zapadalność odnotowaną w województwie opolskim
i w Polsce i wyniosła 49,0 (woj. opolskie – 29,2, Polska – 23,6). Najniższą zapadalność w
powiecie odnotowano w latach 2000 -2001 i wynosiła 1,4.
LICZBA ZACHOROWAŃ NA BORELIOZĘ
ROK
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
POLSKA
WOJEWÓDZTWO
OPOLSKIE
POWIAT
KRAPKOWICKI
1850
55
brak danych
2473
78
brak danych
2034
89
13
3575
194
14
3822
132
8
4409
171
12
6694
303
16
7735
191
22
8255
240
22
10332
349
29
9005
301
32
9176
342
19
Powyższa tabela przedstawia liczbę zachorowań w Polsce, województwie opolskim oraz
w powiecie krapkowickim. Tak jak z wykazanym wcześniej wzrostem zapadalności
w omawianych latach, wrosła znacznie liczba zachorowań na boreliozę. W roku 2010
odnotowano w powiecie krapkowickim najwięcej przypadków zachorowań na boreliozę. Były
to 32 przypadki. Najmniej zachorowań w powiecie odnotowano w 2004 roku, było to 8
przypadków.
Ze względu na coraz częstsze rozpoznawanie choroby u ludzi oraz powszechne
występowanie zakażonych kleszczy borelioza z Lyme stała się narastającym problemem
zdrowotnym. Od 1996 roku wprowadzono obowiązek zgłaszania i rejestracji zachorowań na
boreliozę. Według prowadzonych badań, nie można w Polsce wskazać rejonów wolnych od
zakażeń B. burgdorferi. Występują one na terenie całego kraju.
5
PROFILAKTYKA
Jedynym środkiem zapobiegania zakażeniom jest stosowanie ochrony osobistej, która
ma prowadzić do uniknięcia kontaktu z kleszczem. Powinniśmy stosować się do kilku zasad:

Jeżeli wybieramy się na spacery lub wędrówki po lasach, parkach, lub innych
miejscach bytowania kleszczy ubierajmy się w taki sposób, aby jak najbardziej zakryć
swoje ciało. Nie powinniśmy zbaczać z wyznaczonych ścieżek, ani wędrować w
zaroślach i wysokich trawach.

Nie powinno się siadać na zwalonych pniach drzew. Mogą w nich przebywać
młodociane formy kleszczy, czyli nimfy.

Dodatkowo należy stosować preparaty chemiczne odstraszające kleszcze.

Bardzo istotna jest również dokłada kontrola ciała po powrocie do domu z terenów
gdzie kleszcze mogą występować. Najlepiej poprosić kogoś o pomoc, aby dokładnie
sprawdzić plecy oraz włosy.

Jeśli znajdziemy kleszcza, należy od razu go usunąć w całości pęsetą lub grubą igłą.
Kleszcza trzeba chwycić tuż przy skórze i pociągnąć w górę, a miejsce po ukąszeniu
dokładnie przemyć spirytusem. Jeżeli tkwi głęboko lub resztki pasożyta pozostały w
skórze, lepiej od razu zgłosić się do lekarza. Nie wolno kleszczem kręcić, wyciskać
go, smarować benzyną ani tłuszczem, bo w czasie tych zabiegów można
rozprzestrzenić bakterie.
Niestety nie jest obecnie na rynku dostępna szczepionka przeciwko boreliozie.
Możemy się jednak zaszczepić przeciw innej chorobie przenoszonej przez kleszcze,
którą jest wirusowe kleszczowe zapalnie mózgu. Wirusem tak samo jak bakterią
B. burgdorferi możemy się zarazić w trakcie kontaktu z kleszczem. Szczepionka
dostępna jest dla dorosłych oraz dzieci od 1 roku życia. Podawana w schemacie
3 dawkowym 0,1 – 3 miesięcy i 5 – 12 od drugiej dawki. Dawkę przypominającą należy
podać po upływie 3 lat od serii podstawowej.
Opracowała:
mgr Daria Kowalska
6
LITERATURA:
1. Magdzik W. „Choroby Zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka”
Wydawnictwo alfa-medica Press. Bielsko Biała 2007.
2. Kostrzewski J., Magdzik W. Choroby zakaźne i ich zwalczanie na ziemiach polskich
w XX wieku. Wydawnictwo Lekarskie PZWL . Warszawa 2001.
3. Czajka H. Szczepienia w profilaktyce chorób zakaźnych. Wydawnictwo Help – Med.
Kraków 2010r.
4. Państwowy Zakład Higieny. Ulotki informacyjne – Choroby zakaźne nadal
zagrożeniem zdrowia świata. Jak możemy się chronić.
5. Państwowy Zakład Higieny. Ulotka informacyjna - Uwaga kleszcze!
7
Download
Random flashcards
Create flashcards