Dr n. med. Sławomir Blamek Załącznik nr 2 do wniosku

advertisement
Dr n. med. Sławomir Blamek
Załącznik nr 2 do wniosku
AUTOREFERAT
I.
Część biograficzna
Urodziłem się 29 maja 1976 roku w Oświęcimiu. Egzamin dojrzałości zdałem
w
1995
roku w
Liceum
Ogólnokształcącym
im. Stanisława
Konarskiego w
Oświęcimiu, w klasie o profilu biologiczno-chemicznym. Studia ukończyłem
z
pierwszą lokatą na Wydziale Lekarskim Śląskiej Akademii Medycznej w Zabrzu i w
2001 roku uzyskałem z wyróżnieniem tytuł lekarza medycyny.
Od 1998 roku brałem udział w pracach Studenckiego Koła Naukowego
działającego przy Zakładzie Radioterapii, od lutego 2002 roku, zostałem zatrudniony
w charakterze lekarza w Zakładzie Radioterapii Centrum Onkologii-lnstytutu im. Marii
Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach w niepełnym wymiarze czasu pracy, a od
października 2002, po zakończeniu stażu podyplomowego podjąłem
pracę w
Zakładzie Radioterapii w pełnym wymiarze czasu pracy. W 2003 roku rozpocząłem
specjalizację w dziedzinie radioterapii onkologicznej. Od początku pracy włączyłem
się
w
działalność
naukową
Zakładu
Radioterapii.
W
trakcie
specjalizacji
uczestniczyłem w licznych kursach krajowych i zagranicznych. W 2003 roku zostałem
również członkiem zespołu wdrażającego radioterapię śródoperacyjną w naszym
ośrodku i utworzonej Pracowni Radioterapii Konwencjonalnej i Śródoperacyjnej.
W styczniu 2008 roku uzyskałem stopień doktora nauk medycznych na
podstawie rozprawy „Ocena wyników leczenia naczyniaków tęłniczo-żylnych mózgu
metodą
radiochirurgii stereotaktycznej”.
Uniwersytet
Medyczny
w
Stopień
Katowicach,
został
Wydział
nadany
Lekarski
przez
z
Śląski
Oddziałem
Stomatologicznym w Zabrzu.
W 2008 roku zdałem też egzamin specjalizacyjny z radioterapii onkologicznej i
otrzymałem stanowisko adiunkta naukowo-badawczego w Zakładzie Radioterapii
Centrum Onkologii-lnstytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Gliwicach.
W 2009 roku (luty-marzec) odbyłem szkoleniowy staż za granicą w Zakładzie
Radioterapii, Inselspital - Universitatsspital w Bernie, w Szwajcarii.
II. Działalność naukowa
Jestem autorem lub współautorem 29 prac opublikowanych w całości oraz 3
komentarzy do prac oryginalnych, z czego 20 zostało opublikowanych po doktoracie.
W 11 z nich (wliczając cykl prac będących przedmiotem habilitacji) jestem pierwszym
autorem, w kolejnych 6 drugim. Sumaryczna wartość punktacji IF, zgodnie z
załączoną analizą bibliometryczną (załącznik 4), wynosi 15,416, a po doktoracie
13,769, uwzględniając zaś cykl prac będących przedmiotem habilitacji - 22,438
punktów, (po doktoracie 20,791). Indeks cytowań według Web of Science wynosi 36 ,
a bez autocytowań 32, h-index wynosi 4. Według bazy danych Scopus indeks
cytowań wynosi 45 , a bez autocytowań 43, h-index wynosi 3.
Uzupełnienie
krajowych
mojego dorobku
i zagranicznych
zjazdach
stanowi
111
naukowych,
prac zaprezentowanych
z
czego
81
prac
na
zostało
opublikowanych w formie streszczeń w suplementach recenzowanych czasopism
naukowych. Byłem ponadto opiekunem naukowym 25 prac przygotowanych przez
studentów w ramach działalności Studenckiego Koła Naukowego przy Zakładzie
Radioterapii.
Mój
dotychczasowy dorobek
naukowy
pod
względem
merytorycznym
można
podzielić na kilka głównych nurtów:
1. Radiochirurgia i frakcjonowana radioterapia stereotaktyczna
a) Skuteczność
i
tolerancja
radioterapii
stereotaktycznej
malformacji
naczyniowych mózgu
b) Skuteczność i tolerancja radiochirurgii stereotaktycznej guzów mózgu oraz
pozaczaszkowej radioterapii stereotaktycznej
c) Techniczne i fizyczne aspekty radiochirurgii stereotaktycznej
2. Radioterapia guzów mózgu u dorosłych i u dzieci
3. Zastosowanie
monitorowaniu
spektroskopii
odczynu
protonowego
rezonansu
popromiennego
oraz
magnetycznego
diagnostyce
w
progresji
nowotworów i uszkodzeń mózgu po radioterapii
4. Genetyka i epigenetyka nowotworów
5. Radioterapia śródoperacyjna
6. Radioterapia przerzutów i czynniki ryzyka ich powstawania
7. Skojarzone leczenie chłoniaków
Część publikacji dotyczy równocześnie dwu lub więcej wyżej wymienionych
tematów.
A.
W
skazane
MARCA
o s ią g n ię c ia
2003
w y n ik a j ą c e
R. O STOPNIACH
TYTULE W ZAKRESIE SZTUKI (D Z .
I
U.
z
art.
16
ust.
2
ustaw y
z
d n ia
14
TYTUŁACH NAUKOWYCH ORAZ STOPNIACH I
NR
65,
POZ.
595
ZE ZM .):
Cykl publikacji na temat skuteczności, tolerancji oraz technicznych aspektów
planowania radiochirurgii stereotaktycznej i hipofrakcjonowanej radioterapii
stereotaktycznej malformacji tętniczo-żylnych mózgu realizowanej za pomocą
przyspieszaczy liniowych [IF = 7,022, MNiSW: 107]
1. Blamek S, Boba M, Larysz D, Rudnik A, Ficek K, Eksner B, Miszczyk L,
Tarnawski R The Incidence o f Imaging Abnormalities after Stereotactic
Radiosurgery for Cerebral Arteriovenous and Cavernous Malformations Acta
NeurochirSuppI 2010; 106: 187-190 MNiSW:7
Mój udział w pracy polegał na opracowaniu metodyki badania, stworzeniu
bazy danych, opracowaniu danych klinicznych, przeprowadzeniu analizy
statystycznej, analizie i interpretacji wyników, zebraniu i analizie piśmiennictwa
oraz przygotowaniu manuskryptu. Wkład własny oceniam na 65%.
2. Blamek S, Tarnawski R, Miszczyk L Linac-based stereotactic radiosurgery for
brain arteriovenous malformations Clin Oncol (R Coll Radiol). 2011 ;23(8):525531 IF: 2.072 MNiSW: 25
Mój udział w pracy polegał na opracowaniu metodyki badania, stworzeniu
bazy danych, opracowaniu danych klinicznych, przeprowadzeniu analizy
statystycznej, analizie i interpretacji wyników, zebraniu i analizie piśmiennictwa
oraz przygotowaniu manuskryptu. Wkład własny oceniam na 90%.
3. Blamek S, Larysz D, Miszczyk L, Idasiak A, Rudnik A, Tarnawski R
Hypofractionated stereotactic radiotherapy for large or involving critical organs
cerebral arteriovenous malformations Radiol Oncol. 2013 Mar;47(1 ):50-56
IF(2012): 1,602 MNiSW:20
Mój udział w pracy polegał na opracowaniu metodyki badania, stworzeniu
bazy danych, opracowaniu danych klinicznych, przeprowadzeniu analizy
statystycznej, analizie i interpretacji wyników, zebraniu i analizie piśmiennictwa
oraz przygotowaniu manuskryptu. Wkład własny oceniam na 75%.
4. Blamek S, Larysz D, Miszczyk L Stereotactic linac radiosurgery and
hypofractionated stereotactic radiotherapy for pediatrie arteriovenous
malformations o f the brain: experiences of a single institution Childs Nerv Syst.
2013 Apr;29(4):651-656 IF(2012): 1,245 MNiSW: 25
Mój udział w pracy polegał na opracowaniu metodyki badania, stworzeniu
bazy danych, opracowaniu danych klinicznych, przeprowadzeniu analizy
statystycznej, analizie i interpretacji wyników, zebraniu i analizie piśmiennictwa
oraz przygotowaniu manuskryptu. Wkład własny oceniam na 90%.
5. Blamek S, Grządziel A, Miszczyk L Robotic radiosurgery versus micro­
multileaf collimator: a dosimetric comparison for large or critically located
arteriovenous malformations Radiat Oncol 2013; 8(1): 205 IF(2012):2,107
MNiSW:30
Mój udział w pracy polegał na opracowaniu metodyki badania, stworzeniu
bazy danych, współudziale w przygotowaniu planów leczenia, opracowaniu
danych dozymetrycznych, przeprowadzeniu analizy statystycznej, analizie i
interpretacji wyników, zebraniu i analizie piśmiennictwa oraz przygotowaniu
manuskryptu. Wkład własny oceniam na 90%.
Wiodącym tematem mojej pracy badawczej od czasu obrony rozprawy doktorskiej
były
zagadnienia
związane
ze
skutecznością
i
tolerancją
stereotaktycznej opartej o zastosowanie przyspieszacza
radiochirurgii
liniowego w
leczeniu
chorych z rozpoznaniem malformacji naczyniowych mózgu. Zajmowałem się przede
wszystkim
radiochirurgią
malformacji
tętniczo-żylnych
(AVM
-
arteriovenous
malformation), choć w jednej z publikacji poruszyłem również temat częstości
występowania odchyleń w badaniach obrazowych po radiochirurgii stereotaktycznej
naczyniaków jamistych.
W pracy z 2010 roku opublikowanej w Acta Neurochirurgica Supplement
zająłem
się opracowaniem
tematu
odpowiedzi
mózgowia
na stereotaktyczne
napromienianie malformacji naczyniowych ocenianej przy pomocy badania metodą
magnetycznego rezonansu jądrowego. Wykazałem, że bezobjawowe odchylenia w
badaniach obrazowych występują u około jednej trzeciej chorych napromienianych
zarówno z powodu malformacji tętniczo-żylnych jak i naczyniaków jamistych.
Rozpoznanie tych drugich wiąże się jednak ze zwiększonym ryzykiem powstania
odczynu popromiennego nie tylko widocznego w badaniach obrazowych, lecz
dającego również objawy kliniczne, pomimo stosowania niższych dawek, niż w
przyp a d ku m alform acji tętniczo-żylnych. Odchylenia w badaniach obrazowych u
chorych napromienianych z powodu malformacji tętniczo-żylnych są zaś zwykle
bezobjawowe, co potwierdza niniejsze opracowanie. Należy podkreślić, że praca ta
jest jedną z
nielicznych
w
piśmiennictwie
światowym
dotykającym
tematyki
radiochirurgii stereotaktycznej malformacji naczyniowych mózgu nie tylko ze względu
na temat (porównawcza ocena odczynu popromiennego za pomocą nowoczesnych
badań
obrazowych)
lecz
także
ze
względu
na
zastosowanie
do
leczenia
przyspieszacza liniowego. Zdecydowana większość opublikowanych dotąd prac
przedstawia bowiem tolerancję i wyniki leczenia za pomocą systemu gamma knife.
Według wiedzy autorów jest to jedyna praca bezpośrednio porównująca częstość i
nasilenie
radiologicznie
ocenianego
odczynu
popromiennego
napromienianych za pomocą przyspieszacza liniowego z powodu
tętniczo-żylnych
i
naczyniaków
jamistych.
Biorąc
pod
u
chorych
malformacji
uwagę
słabsze
udokumentowanie skuteczności radiochirurgii stereotaktycznej w przypadku leczenia
naczyniaków jamistych (w porównaniu do malformacji tętniczo-żylnych) oraz wyniki
moich
badań
zaproponowałem
ograniczenie
wskazań
do
radiochirurgii
stereotaktycznej naczyniaków jamistych w naszym ośrodku.
W pracy opublikowanej w roku 2011 w Clinical Oncology podjąłem się
opracowania doświadczeń w zakresie wyników stereotaktycznego napromieniania
malformacji
tętniczo-żylnych
mózgu.
Celem
pracy
było
między
innymi
wyselekcjonowanie czynników wpływających na prawdopodobieństwo wyleczenia.
Analiza przeprowadzona została na grupie 62 chorych, z których połowa poddana
została wcześniej częściowej embolizacji gniazda naczyniaka. Średnia objętości
napromienianej zmiany wynosiła 11,7 cm3 i była jedną z najwyższych spotykanych w
piśmiennictwie dotyczącym radiochirurgii stereotaktycznej AVM. W pracy wykazałem
miedzy innymi, że włączenie do obszaru tarczowego fragmentów AVM uprzednio
poddanych embolizacji powoduje, że wyniki leczenia nie odbiegają od wyników
napromieniania zmian nieembolizowanych. Włączenie uprzednio embolizowanych
części gniazda naczyniaka do obszaru tarczowego zmniejsza ryzyko rekanalizacji,
która występuje bądź na skutek zmian zachodzących w materiale embolizacyjnym
bądź też w wyniku stymulacji angiogenezy przez materiał embolizacyjny. Jest to
istotne i unikalne spostrzeżenie w świetle publikacji wskazujących na gorsze wyniki
leczenia u chorych poddanych embolizacji w celu zredukowania objętości obszaru
tarczowego do regionów z zachowanym przepływem krwi i może wpłynąć na
weryfikację wskazań do embolizacji przed planowaną radiochirurgią Zauważyłem
również, że ryzyko krwawienia z malformacji maleje w kolejnych latach obserwacji,
co potwierdziło spostrzeżenia innych autorów wskazujących na protekcyjne działanie
radiochirurgii stereotaktycznej w pierwszych latach po leczeniu. Wykazałem ponadto,
że zastosowanie pojedynczej dawki niższej niż 15 Gy w sposób statystycznie
znamienny redukuje prawdopodobieństwo wyleczenia (obliteracji) oraz że najlepsze
wyniki leczenia uzyskuje się napromieniając malformacje o małej objętości i średnicy
mniejszej niż 3 cm, niskim wskaźniku AVM (AVM score - parametr zależny od
objętości i lokalizacji AVM oraz od wieku chorego) i niskim zaawansowaniu
ocenianym za pomocą skali Spetzlera-Martina. Obserwacje poczynione w trakcie
moich
badań
stały
się
podstawą
opracowania
protokołu
radiochirurgii
stereotaktycznej AVM w naszym ośrodku, a w szczególności zaleceń dotyczących
dawkowania i definiowania obszaru tarczowego.
W pracy opublikowanej w 2013 roku w Radiology and Oncology zbadałem
skuteczność hipofrakcjonowanej radioterapii stereotaktycznej jako metody leczenia
dużych
bądź położonych w bezpośrednim
sąsiedztwie
narządów
krytycznych
malformacji tętniczo-żylnych w grupie 49 chorych. Średnia objętość malformacji
wynosiła 25,07 cm3, większość (34) o wysokim stopniu zaawansowania według skali
Spetzlera-Martina (IIl-V). Zastosowane dawki promieniowania mieściły się w zakresie
12-28 Gy, a podawano w 2-4 frakcjach po 6 - 11 Gy w odstępach co najmniej
jednego tygodnia. Wyniki przeprowadzonej analizy wskazują, że lepsze wyniki
leczenia
uzyskuje
się
stosując
dawki
frakcyjne
> 8 Gy i dawki
całkowite
przekraczające 21 Gy oraz w przypadku leczenia zmian o objętości < 8 , 1 8 cm3.
Analiza danych pokazała ponadto, że prawdopodobieństwo uzyskania całkowitej
obliteracji AVM może zależeć od innych czynników, niż wystąpienie obliteracji
częściowej. Jest to obserwacja nowa i wcześniej nie publikowana, jednak ze względu
na brak znamienności statystycznej zagadnienie to wymaga dalszych badań. Należy
również
podkreślić,
prezentująca
że jest to
wyniki
pierwsza
hipofrakcjonowanej
w
światowym
radioterapii
piśmiennictwie
stereotaktycznej
praca
AVM
z
wykorzystaniem przyspieszacza liniowego z planową przerwą pomiędzy frakcjami. W
podobnej
pracy,
przedstawiającej
wyniki
leczenia
podobną
metodą
lecz
z
wykorzystaniem wiązki protonów, uzyskane wyniki były nieco gorsze, pomimo
mniejszej średniej objętości AVM w opisanej grupie.
W kolejnej pracy opublikowanej w 2013 roku w Child’s Nervous System
przedstawiłem wyniki leczenia dzieci, u których rozpoznano malformacje tętniczożylne nie kwalifikujące się do leczenia operacyjnego. Jest to pierwsza polska praca
prezentująca wyniki stereotaktycznej radiochirurgii i hipofrakcjonowanej radioterapii
malformacji tętniczo-żylnych u dzieci i jedna z bardzo nielicznych w światowym
piśmiennictwie dotyczących hipofrakcjonowania u dzieci. Badana grupa obejmowała
dziesięcioro dzieci, u których rozpoznano AVM o objętości zawierającej się w
przedziale 0,6 - 36,8 cm3 (średnia 13,2 cm3), w tym cztery stopnia II, cztery stopnia
III i dwie stopnia IV według skali Spetzlera-Martina. Pięcioro napromienianych było
pojedynczą dawką 1 6 - 2 0 Gy, a druga połowa dawką 16 - 24 Gy podaną w 2 lub 3
frakcjach. Całkowitą obliterację uzyskano u ośmiorga dzieci, częściową u jednego. W
badanej
grupie
zaobserwowałem
taką
samą
skuteczność
radiochirurgii
stereotaktycznej i hipofrakcjonowanej radioterapii stereotaktycznej co jest obserwacją
unikalną w piśmiennictwie światowym. Dobre wyniki leczenia w badanej grupie
pokrywają się z obserwacjami innych autorów wskazującymi na wyższą skuteczność
leczenia promieniami u dzieci niż u dorosłych. Przyczyna takiego stanu rzeczy nie
została do tej pory w pełni wyjaśniona. Opierając się na własnych obserwacjach
zaproponowałem istnienie odmiennych własności radiobiologicznych AVM u dzieci w
porównaniu do dorosłych. Wysoka skuteczność hipofrakcjonowanej radioterapii
stereotaktycznej może wskazywać na wyższą wartość alfa/beta AVM u dzieci niż u
dorosłych.
Propozycja
ta
ma
oparcie
w
wynikach
badań
innych
autorów
wskazujących na bardziej nasilone procesy angiogenezy, a co za tym idzie, większy
potencjał wzrostowy i intensywniejsze podziały komórkowe w gnieździe naczyniaków
u dzieci niż u dorosłych. Odmienne własności radiobiologiczne malformacji tętniczożylnych u dzieci opisane zostały po raz pierwszy w mojej pracy.
W pracy opublikowanej w Radiation Oncology w 2013 dokonałem porównania
rozkładów promieniowania uzyskiwanych w systemie CyberKnife i w przypadku
konwencjonalnego
przyspieszacza
liniowego
wyposażonego
w
mikrokolimator
wielolistkowy. Porównanie dotyczyło malformacji tętniczo żylnych o dużej objętości
bądź położonych w obrębie lub bezpośrednim sąsiedztwie narządów krytycznych,
czyli stanowiących największe wyzwanie dla radiochirurgii stereotaktycznej. Jest to
pierwsze w światowym piśmiennictwie tak szczegółowe porównanie obu systemów w
szczególnej
sytuacji
napromieniania
olbrzymich
bądź
krytycznie
położonych
malformacji. Porównanie dotyczyło indeksów homogenności (HI), konformalności
według
definicji
RTOG (Cl),
indeksu
konformalności zaproponowanego
Lomaxa i wsp. (CIL), indeksu gradientu dawki (GSI -
przez
gradient score index),
wskaźnika konformalności (CN - conformation number), wskaźnika jakości pokrycia
(Q - quality of coverage), objętości napromienianych dawkami 2, 4, 6, 8, 10 i 12 Gy
(odpowiednio
V2-V12),
dawek
maksymalnych
i minimalnych
oraz
stosunków
objętości izodoz 80%, 60% i 40% dawki planowanej do objętości PTV, co było
dodatkowym wskaźnikiem oceny gradientu dawki.
Porównanie wykazało, że system CyberKnife charakteryzuje się lepszą
konformalnością planów leczenia i większą skutecznością w zakresie oszczędzania
tkanek zdrowych napromienianych niskimi dawkami (V2 i V4 były znamiennie
niższe).
Przyspieszacz
liniowy
wyposażony
w
mikrokolimator
wielolistkowy
charakteryzuje się z kolei lepszą homogennością rozkładu dawki, niższymi dawkami
maksymalnymi w obszarze tarczowym i krótszym czasem napromieniania (mniejsza
ilość jednostek monitorowych). Żaden z systemów nie gwarantuje uzyskania
gradientu dawki wokół dużych, lub otoczonych przez narządy krytyczne malformacji
tętniczo-żylnych o skomplikowanym kształcie porównywalnego do uzyskiwanego w
przypadku małych, kulistych obszarów tarczowych jak przerzuty czy nerwiaki nerwu
VIII (opisane przez innych autorów).
Problematykę
hipofrakcjonowanej
tolerancji
radioterapii
i
skuteczności
malformacji
stereotaktycznej
tętniczo-żylnych
radiochirurgii
oraz
i
naczyniaków
jamistych zaprezentowałem również na licznych międzynarodowych i krajowych
konferencjach
liniowego
z
naukowych
Prace te obejmowały zastosowanie
mikrokolimatorem
wielolistkowym
oraz technologii
przyspieszacza
CyberKnife
do
leczenia malformacji tętniczo-żylnych mózgu u dorosłych i u dzieci.
Jako
uzupełnienie
mojego
dorobku
w
tym
zakresie
można
również
potraktować komentarz do pracy na temat wykorzystania obrazowania magnetycznorezonansowego do oceny efektu leczenia radiochirurgicznego, opublikowany w
Neurosurgery w 2014 roku. Zwróciłem w nim uwagę na pomijany w piśmiennictwie
problem pozornej obecności cech przetrwałego przepływu przez gniazdo naczyniaka
w badaniu NMR, które w istocie uległo całkowitej obliteracji, co z kolei można
wykazać za pomocą cyfrowej angiografii subtrakcyjnej.
B.
P o zostałe
o s ią g n ię c ia n a u k o w o - b a d a w c z e
Tematyka pozostałych publikacji
Radioterapia stereotaktyczna guzów mózgu oraz stereotaktyczna radiochirurgia
pozaczaszkowa
Uzupełnieniem
moich
prac
dotyczących
radioterapii
stereotaktycznej
malformacji naczyniowych mózgu jest szereg prac dotyczących wyników leczenia i
aspektów technologicznych zastosowania radiochirurgii stereotaktycznej w leczeniu
guzów mózgu oraz w leczeniu zmian pozaczaszkowych (guzów kręgosłupa i
gruczołu
krokowego). W pracach tych opisałem
między innymi zastosowanie
modulacji intensywności wiązki w radiochirurgii stereotaktycznej do napromieniania
zmian o skomplikowanych kształtach bądź położonych w bezpośrednim sąsiedztwie
narządów krytycznych. W kolejnych pracach podsumowane zostały doświadczenia
naszego ośrodka dotyczące leczenia tą metodą między innymi nerwiaków nerwu
przedsionkowo-ślimakowego, mięsaków oczodołu u dzieci, gruczolaków przysadki
mózgowej, przerzutów do mózgu, oponiaków czy nerwiaków nerwu trójdzielnego. W
opublikowanych komentarzach do artykułów w Neurosurgery skonfrontowałem nasze
doświadczenia dotyczące radiochirurgii stereotaktycznej z wynikami leczenia guzów
w obrębie ośrodkowego układu nerwowego za pomocą gamma knife w innych
ośrodkach.
W
kolejnych
pracach
opisaliśmy wstępne wyniki
leczenia
guzów
kręgosłupa z zastosowaniem kierowanego obrazowaniem systemu CyberKnife oraz
problematykę
migracji
znaczników
kierowania systemem CyberKnife.
założonych
do
stercza
a
używanych
do
Zastosowanie spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego w diagnostyce
wznów glejaków i ocenie odczynu popromiennego w mózgowiu
Jednym z istotnych nurtów moich badań było wykorzystanie spektroskopii protonowej
magnetycznego rezonansu jądrowego (1H-MRS) do oceny odczynu popromiennego
u dzieci napromienianych z powodu guzów mózgu oraz poddanych profilaktycznej
radioterapii mózgowia z powodu ostrej białaczki limfoblastycznej. Podsumowaniem
owych prac były publikacje oryginalne w suplemencie Acta Neurochirurgica, jedna
praca poglądowa oraz szereg doniesień zjazdowych. Wykazaliśmy między innymi, że
zaburzenia
metaboliczne
powstające
w
mózgu
bezpośrednio
po
radioterapii
stopniowo ustępują, a normalizujące się stężenie N-acetyloasparaginianu (NAA) w
obszarach wykazujących wcześniej cechy uszkodzenia (obniżona wartość proporcji
NAA do kreatyny, obecność sygnałów pochodzących od mleczanów i lipidów) może
świadczyć
o
metabolicznej
przynajmniej
tkanki
częściowej
nerwowej.
regeneracji
Zauważyliśmy
lub
również,
przywróceniu
że
rodzaj
funkcji
zaburzeń
metabolicznych w prawidłowym w badaniach obrazowych mózgowiu zależy od
przeprowadzonego wcześniej leczenia oraz że wyniki badania metodą spektroskopii
NMR pozwalają na wczesne wykrycie progresji bądź wznowy guza. Opisaliśmy także
charakterystykę
metaboliczną mózgowia
po
profilaktycznym
napromienianiu
z
powodu ostrej białaczki limfoblastycznej u dzieci, wykazując istnienie zaburzeń
metabolizmu pod postacią obniżenia wartości proporcji NAA do kreatyny i choliny do
kreatyny nawet w przypadku braku widocznych cech odczynu popromiennego w
badaniach. Zajmowałem się również tematem zastosowania 1H-MRS w diagnostyce
różnicowej wznów glejaków i odczynu popromiennego, co znalazło podsumowanie w
rozdziale podręcznika pod redakcją R. Tosi i V. Tugnoli wydanego przez Nova
Science Publishers, Inc. w Nowym Jorku w roku 2005 (Nuclear Magnetic Resonance
Spectroscopy in the Study of Neoplastic Tissue) zatytułowanym Differentiation o f
Radiation Effect from Glioma Progression by MRS.
Zaburzenia czynnościowe po leczeniu guzów mózgu i profilaktycznej radioterapii
mózgowia - ocena neuropsychologiczna i metody profilaktyki
Ten fragment moich badań dotyczył neuropsychologicznej oceny zaburzeń
pracy mózgu u chorych poddanych leczeniu z powodu guzów mózgu w wieku
dziecięcym oraz zastosowania nowoczesnych technik radioterapii do zaoszczędzenia
obszarów
potencjalnie
zawierających
strefy
aktywnego
namnażania
komórek
macierzystych mózgu. Wykazaliśmy, że leczenie, w tym radioterapia, z powodu
guzów tylnej jamy czaszki u dzieci może wpływać na powstawanie zaburzeń
neuropsychologicznych i zaburzenia rozwojowe, szczególnie w zakresie zdolności
językowych
i funkcji emocjonalnych. W dwóch oryginalnych
pracach z kolei
udowodniliśmy istnienie technicznej możliwości znaczącego zmniejszenia dawki
promieniowania
w
strefie
przykomorowej
i w
okolicy
hipokampa
u chorych
profilaktycznie napromienianych na mózgowie w przebiegu drobnokomórkowego
raka płuca. Dotychczasowe wyniki badań wskazują bowiem, że zaoszczędzenie tych
obszarów może poprawić jakość życia chorych po radioterapii poprzez zmniejszenie
popromiennych
zaburzeń
poznawczych
i
deficytów
intelektualnych.
Najskuteczniejsze w redukowaniu dawki promieniowania w chronionych obszarach
okazały się tomoterapia helikalna i technika modulacji intensywności dawki (IMRT).
Genetyka i epigenetyka nowotworów, molekularne sygnatury nowotworów
W
swojej
pracy
naukowej
zajmowałem
się
również
analizą defektów
genetycznych prowadzących do rozwijania się nowotworów oraz cech genetycznych i
epigenetycznych
nowotworów mogących wpływać na odpowiedź na leczenie.
Podsumowaniem owych prac były publikacje oryginalne omawiające szczegóły
ekspresji genów receptorów naskórkowego czynnika wzrostu w glejakach o wysokim
stopniu złośliwości oraz wpływ promieniowania jonizującego na stopień metylacji
wybranych
genów w
prawidłowej
błony
komórkach
śluzowej
gruczolakoraka jelita
jelita.
Problematykę
grubego
zaburzeń
i komórkach
genetycznych
wpływających na rozwój gruczolaków przysadki mózgowej i ich implikacji klinicznych
poruszyłem
w
pracy
poglądowej
opublikowanej
w
Folia
Neuropathologica.
Zajmowałem się również prognostycznymi markerami nowotworów, w tym raka
tarczycy, płuca i glejaków. W oryginalnej, prospektywnej pracy na temat kryteriów
interpretacyjnych
oznaczania
stężenia
tyreoglobuliny
w
warunkach
stymulacji
endogennym TSH u chorych na zróżnicowane raki tarczycy wykazaliśmy, że
przyjęcie granicznego stężenia 30 ng/ml pozwala lepiej prognozować przebieg
choroby u chorych w remisji, w odróżnieniu od często proponowanej wartości 10
ng/ml.
Techniczne aspekty zastosowania radioterapii śródoperacyjnej u chorych na raka
piersi poddanych leczeniu oszczędzającemu oraz ocena tolerancji i wyników
leczenia.
Kolejne zagadnienie, którym się zajmowałem, to oszczędzające leczenie z
zastosowaniem radioterapii śródoperacyjnej chorych na raka piersi. W 2003 roku
nasz zespół jako pierwszy w kraju
wprowadził do użytku w naszym ośrodku
radioterapię śródoperacjną (IORT) z użyciem kilowoltowego promieniowania X. W
kolejnych pracach szczegółowo przedstawiliśmy tą metodę leczenia oraz aspekty
techniczne
i
organizacyjne
IORT,
problematykę
wczesnych
odczynów
popromiennych, szczegóły celowanej diagnostyki i kwalifikacji do procedury oraz
wyniki leczenia z zastosowaniem tej metody. Omówiliśmy również problem różnic
pomiędzy kliniczną i histopatologiczną oceną stopnia zaawansowania choroby u
chorych na raka piersi poddanych leczeniu oszczędzającemu.
Ocena ryzyka przerzutowania i leczenie chorych na rozsiane nowotwory złośliwe
W kręgu moich zainteresowań znalazł się również problem oceny ryzyka
przerzutowania u chorych na nowotwory złośliwe oraz metody leczenia chorych na
rozsiane nowotwory. Wykazaliśmy, że ryzyko powstawania przerzutów odległych u
chorych na raka krtani zależy od lokalizacji ogniska pierwotnego (ryzyko jest większe
w przypadku nadgłośniowego położenia nowotworu w porównaniu z głośnią) oraz od
zajęcia szyjnych węzłów chłonnych. W pracy podsumowującej wyniki napromieniania
całego narządu u chorych cierpiących z powodu mnogich przerzutów do wątroby
wykazaliśmy, że ta metoda leczenia jest dobrze tolerowana i daje satysfakcjonujący
efekt paliatywny. Pozwala między innymi na ograniczenie czy nawet uwolnienie od
dolegliwości bólowych u chorych nie reagujących na leki przeciwbólowe i nie
kwalifikujących się do leczenia systemowego, bądź u chorych, u których możliwości
zastosowania chemioterapii zostały wyczerpane. W szeregu doniesień zjazdowych z
kolei
opisaliśmy
doświadczenia
z
zastosowaniem
bisfosfonianów
u
chorych
cierpiących z powodu przerzutów do kości. Zaprezentowaliśmy również wstępne
wyniki leczenia przerzutów do kręgosłupa za pomocą radiochirurgii stereotaktycznej
prowadzonej z wykorzystaniem systemu CyberKnife.
Skojarzone leczenie chłoniaków
Odrębną grupę
prac
stanowią doniesienia
dotyczące
skojarzonego
leczenia chłoniaków. Omówiliśmy między innymi rzadki przypadek pierwotnego
chłoniaka przysadki mózgowej, a w kolejnych doniesieniach odległe wyniki leczenia
chłoniaka Hodgkina i późne powikłania terapii z uwzględnieniem ryzyka wtórnych
nowotworów i powikłań kostnych.
Brałem
również
udział
w
zadaniach
badawczych
i
badaniach
klinicznych
prowadzonych w naszym Ośrodku:
1.
Rozwój,
optymalizacja
i
porównanie
skuteczności
nowych
technik
radioterapii - wykonawca
2.
Retrospektywna ocena wyników leczenia dzieci chorych na guzy mózgu kierownik
3.
Retrospektywna ocena wyników leczenia naczyniaków tętniczo-żylnych i
jamistych mózgu metodą radiochirurgii stereotaktycznej - kierownik
4.
Zbadanie skuteczności profilaktycznej radioterapii ośrodkowego układu
nerwowego w przebiegu drobnokomórkowego raka płuca z zaoszczędzeniem
stref aktywnego namnażania komórek macierzystych mózgu - wykonawca
5.
Ocena tolerancji i skuteczności IORT skojarzonej z teleradioterapią w
leczeniu oszczędzającym chorych na raka piersi - wykonawca
6.
Zbadanie
znaczenia
ekspresji
wybranych
markerów
molekularnych,
proteomicznych i biochemicznych dla predykcji skuteczności miejscowej
konwencjonalnej
i przyspieszonej
radioterapii
u chorych
na miejscowo
zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca, u których stosowano
indukcyjną chemioterapię - wykonawca
7.
Optymalizacja i indywidualizacja radioterapii stereotaktycznej guzów i
zmian nienowotworowych ośrodkowego układu nerwowego i kręgosłupa kierownik
8.
Zastosowanie
wizualizacji
3D
metod
diagnostyki
i analizy
MES
proteomicznej
do wyboru
oraz
optymalnych
nowoczesnej
metod
terapii
przerzutów do kręgosłupa - kierownik
Podsumowując, do moich najważniejszych osiągnięć naukowych można by
zaliczyć:
1.
W ieloletnią pracę badawczą dotyczącą radioterapii stereotaktycznej chorych
na malformacje naczyniowe mózgu z wnikliwą analizą skuteczności, tolerancji
i
technicznych
aspektów
tej
metody
leczenia,
czego
efektem
było
opublikowanie cyklu prac na ten temat a także stworzenie standardów
radiochirurgii i hipofrakcjonowanej radioterapii stereotaktycznej AVM i guzów
mózgu w naszym ośrodku.
2.
Zbadanie przydatności spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego do
diagnostyki guzów mózgu u dorosłych i u dzieci oraz do oceny odczynu
popromiennego
u
chorych
leczonych
z
powodu
guzów
mózgu
bądź
profilaktycznie napromienianych na mózgowie wraz z neuropsychologiczną
oceną konsekwencji przeprowadzonego leczenia i zbadaniem możliwości
ochrony stref aktywnego namnażania komórek macierzystych mózgu u
chorych poddanych profilaktycznej radioterapii mózgowia
3.
Opracowanie
podstaw medycznych
i kryteriów kwalifikacji do
leczenia,
wdrożenie do praktyki oraz upowszechnienie radioterapii śródoperacyjnej oraz
wstępna ocena wyników i tolerancji tej metody leczenia
Moje
plany
zastosowaniem
rozwoju
naukowego
radiochirurgii
obejmują
stereotaktycznej
kontynuację
realizowanej
badań
za
nad
pomocą
przyspieszaczy liniowych (konwencjonalnego i CyberKnife) do leczenia chorych na
guzy ośrodkowego układu nerwowego i kręgosłupa. Jestem kierownikiem zadania
badawczego umieszczonego w Planie Naukowym Centrum Onkologii, którego celem
jest opracowanie szczegółów technicznych i wyników leczenia tą metodą. Pod moim
kierunkiem
przygotowywane
są
prace
dotyczące
zastosowania
radiochirurgii
stereotaktycznej u chorych na wydzielające i niewydziełające gruczolaki przysadki,
przerzuty do kręgosłupa (CyberKnife), oponiaki (CyberKnife) oraz nerwoból nerwu
trójdzielnego. Utrzymuję i rozwijam bazę danych chorych na malformacje tętniczożylne mózgu, zawierającą już dane około 170 chorych, aby w przyszłości ocenić
odległe wyniki leczenia oraz wartość radiochirurgii stereotaktycznej w powtórnym
napromienianiu fragmentów AVM z przetrwałym przepływem. Aktualnie prowadzę
badania nad technicznymi aspektami radioterapii całego ciała (TBI), szpiku kostnego
(TMI) i układu chłonnego (TLI). Jednym z celów badania przygotowywanego przez
Sekcję Radioterapii Polskiej Grupy Badania Chłoniaków jest ocena późnych powikłań
po TBI. Zajmuję się również we współpracy z Politechniką Śląską biomechanicznymi
właściwościami kręgosłupa
z przerzutami nowotworowymi. Celem naszych badań
jest stworzenie podstaw inżynierskiego systemu wspomagania planowania leczenia u
chorych na nowotwory z przerzutami do kręgów (dobór stosownego rodzaju
stabilizacji na podstawie analizy biomechanicznej). Biorę również udział w badaniach
nad
pozaczaszkową
radioterapią
stereotaktyczną
(np.
guzy
wątroby),
występowaniem wtórnych nowotworów po radioterapii, odległymi wynikami leczenia
guzów mózgu.
Szczegółowe
zestawienie
moich
osiągnięć
naukowych
przedstawione
jest
w
załączniku nr 5.
III. Działalność dydaktyczna
W latach 2004-2009 prowadziłem ćwiczenia dla studentów VI roku Wydziału
Lekarskiego, Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. Od 2003 roku pełnię opiekę
merytoryczną
nad
pracami
naukowymi
powstającymi
w
ramach
działalności
Studenckiego Koła Naukowego przy Zakładzie Radioterapii naszego ośrodka. Prace
te były prezentowane na krajowych i międzynarodowych konferencjach studentów i
młodych
lekarzy,
a także
na onkologicznych
i chirurgicznych
konferencjach
naukowych, z których dziesięć zostało nagrodzonych bądź wyróżnionych. Pełnię też
aktualnie obowiązki kierownika specjalizacji z radioterapii onkologicznej dla jednej
osoby.
Prowadziłem
wykłady
z
zakresu
radioterapii
w
ramach
kursów
organizowanych przez CMKP oraz Instytut Onkologii i ćwiczenia w ramach kursów
doskonalących dla lekarzy radioterapeutów i fizyków medycznych. Prowadziłem
wykłady na konferencjach i zebraniach towarzystw naukowych na zaproszenie
organizatorów.
specjalizacyjne
Pełniłem
w
również
Zakładzie
opiekę
nad
Radioterapii
lekarzami
oraz
odbywającymi staże szkoleniowe w naszym Ośrodku.
odbywającymi
zagranicznymi
staże
stażystami
Od roku 2010 jestem członkiem kolegium redakcyjnego -
grona stałych
recenzentów (reviewers board) czasopisma Journal of Pediatrie Epilepsy.
Od dwóch lat (2012-2013) jestem recenzentem streszczeń nadsyłanych na
coroczną konferencję American Society for Therapeutic Radiology and Oncology
(ASTRO) w zakresie radioterapii chorób nienowotworowych i nowotworów łagodnych
(nonmalignant diseases).
Recenzowałem 12 prac dla czasopism z Listy Filadelfijskiej (Neurosurgery,
Neuroradiology,
Child’s Nervous System,
Radiation Oncology,
Radiology and
Oncology, Diabetes Research and Clinical Practice, European Journal of Paediatric
Neurology) oraz jedną pracę dla czasopisma spoza Listy Filadelfijskiej (Journal of
Pediatrie Neurology).
IV.
Działalność organizacyjna
Od 01.08.2003, od początku założenia, jestem
pracownikiem
Pracowni
Radioterapii Konwencjonalnej i Środoperacyjnej, który zapoczątkował i wdrożył do
rutynowego stosowania w Gliwickim
Oddziale Centrum
Onkologii radioterapię
śródoperacyjną.
Jestem członkiem zespołów, które zapoczątkowały i wdrożyły do rutynowego
stosowania w Gliwickim Oddziale Centrum Onkologii wiele technik terapeutycznych
takich jak: radioterapia z bramkowaniem oddechowym, radioterapia kierowana
obrazowaniem
(IGRT) z
użyciem
systemu
2D-2D
kV
i CBCT,
radioterapia
stereotaktyczna z wykorzystaniem noża cybernetycznego (CyberKnife), tomoterapia
helikalna (w tym napromienianie szpiku kostnego przed przeszczepem komórek
krwiotwórczych -
TMI,
czy
napromienianie
całego
układu
chłonnego
-
TLI
stosowanym
jako
niemieloablacyjne
przygotowanie
do
allogenicznego
przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych szpiku kostnego).
Byłem
członkiem
Komitetu
Organizacyjnego
X
Jubileuszowego
Zjazdu
Polskiego towarzystwa Chirurgii Onkologicznej w Zakopanem w dniach 13-15 maja
2004 oraz członkiem Komitetu Naukowego VIII Międzynarodowego Sympozjum
Studentów i Młodych Lekarzy z Zakresu Chirurgii i Innych Specjalności Zabiegowych
odbywającego się w Ustroniu pomiędzy 5. a 7. maja 2006r.
Od 2012 roku jestem członkiem Kolegium Naukowego gliwickiego Oddziału
Centrum Onkologii Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie.
Od 2013 roku jestem przewodniczącym Sekcji Radioterapii Polskiej Grupy
Badania Chłoniaków. W ramach działalności sekcji odpowiadam za przygotowanie
projektów międzyośrodkowych badań dotyczących zastosowania radioterapii w
leczeniu chłoniaków.
Szczegóły mojej działalności dydaktycznej i organizacyjnej umieszczone są w
załączniku nr 5.
V.
Rozwój kadry naukowej
Współpracuję z młodymi pracownikami naukowymi i przekazuję wiedzę z
zakresu
zajmujący
metodyki
się
prac
badawczych.
opracowaniem
wyników
Zorganizowałem
leczenia
guzów
między
innymi
zespół
ośrodkowego
układu
n e rw o w e g o i kręgosłupa metodą radiochirurgii stereotaktycznej.
Od 2002 roku prowadzę opiekę nad studentami w działającymi w ramach Koła
Onkologicznego Studenckiego Towarzystwa Naukowego nadzorując merytorycznie
prace powstające w ramach działalności Koła. Prace te uzyskiwały liczne nagrody i
wyróżnienia na krajowych i międzynarodowych konferencjach studentów i młodych
lekarzy. Kilkoro z moich studentów wybrało specjalizację z radioterapii onkologicznej
bądź onkologii klinicznej jako drogę swojego rozwoju zawodowego i naukowego i
znalazło zatrudnienie w Instytucie Onkologii w Gliwicach, w Zakładzie Radioterapii,
Zakładzie Brachyterapii i Klinice Onkologii Klinicznej i Doświadczalnej a także w
Zakładzie Radioterapii w Katowicach.
VI.
Działalność w towarzystwach naukowych
Jestem członkiem:
-
International Brain Research Organization (IBRO)
-
Polskiego Towarzystwa Radioterapii Onkologicznej (PTRO)
-
Polskiej Grupy Badawczej Chłoniaków / Polish Lymphoma Research Group
(PGBCh/PLRG), gdzie pełnię rolę przewodniczącego Sekcji Radioterapii
VII. Udział w kursach zagranicznych
Basic Clinical Radiobiology, 12-16 X 2003, Santorini, Grecja
Imaging for Target Volume Determination in Radiotherapy, 12-16 VI 2005, Giardini
Naxos, Włochy
Evidence-Based Radiation Oncology: Methodological Basis & Clinical Application,
13-18 XI 2005, Dubrovnik, Chorwacja
Download