Tytuł: Symulacje i gry symulacyjne, czyli jak naśladujemy procesy

advertisement
Materiał edukacyjny Centrum Edukacji
Obywatelskiej opracowany w ramach
programu „Kształcenie Obywatelskie w
Szkole Samorządowej”.
Tytuł: Symulacje i gry symulacyjne, czyli jak naśladujemy procesy społeczne
Autor: Jarosław Pietrzak
Rodzaj materiału: poradnik
Symulacja jest specyficzną sytuacją, w której role są odgrywane zgodnie z ich obrazem w
świecie realnym. Celem symulacji jest pokazanie pewnego procesu od początku do końca.
Symulacje mogą być zatem ujmowane jako zminiaturyzowany obraz (reprezentacja)
rzeczywistości lub model procesu społecznego, politycznego czy ekonomicznego.
W literaturze przedmiotu występują rozmaite ujęcia terminu "symulacja". Zamiennie stosuje
się takie pojęcia jak: symulacje, symulacje społeczne, gry symulacyjne. Kłopoty definicyjne
nie wynikają z nowatorstwa metody, są raczej konsekwencją różnych sposobów naśladowania
rzeczywistości i różnych sposobów wykorzystywania symulacji w praktyce pedagogicznej.
SYMULACJE SPOŁECZNE
W trakcie symulacji społecznej uczestnicy jedynie w minimalnym stopniu mogą
współzawodniczyć ze sobą na poziomie indywidualnym czy grupowym. Brak zwycięzców i
pokonanych jest tym, co odróżnia symulacje od gier symulacyjnych i edukacyjnych. Celem
symulacji jest raczej wzmacnianie u uczących się umiejętności współdziałania, negocjowania,
osiągania kompromisu.
Symulacje wykorzystywane w edukacji dzieci i młodzieży stanowią na ogół demonstrację
typowych relacji społecznych. Symulacje te mają ustalone cele i założenia, a sekwencja
zdarzeń w nich zdeterminowana jest przez role uczestników.
Przykładami z tego zakresu mogą być:
•
•
•
•
•
symulacje procesu podejmowania decyzji, w którym pracodawcy oraz przedstawiciele
pracowników muszą osiągnąć porozumienie co do ważnych dylematów
ekonomicznych,
symulacje rozwiązywania nieporozumień między ludźmi reprezentującymi różne
kultury,
symulacje rozwijania strategii, których celem jest zwycięstwo w wyborach
politycznych,
symulacje procesu rozwiązywania konfliktów między nauczycielem i uczniami w
typowych sytuacjach szkolnych,
symulacje zgromadzeń (np. parlamentu, rady gminy). Aby zrozumieć zasady
funkcjonowania samorządu lokalnego można wykorzystać symulację sesji rady,
podczas której ma zostać ustalony budżet gminy. Taka technika pozwala na
przedstawienie procedury podejmowania decyzji w radzie, daje ona również okazję do
zastosowania w praktyce wielu umiejętności: dyskusji, negocjowania oraz
podejmowania decyzji w formie głosowania. W technice symulacji zgromadzeń
O ile nie jest stwierdzone inaczej, prawa do materiału posiada Centrum Edukacji Obywatelskiej.
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjneBez utworów zależnych 3.0 Polska. Licencja nie obejmuje zdjęć i materiałów graficznych.
Materiał edukacyjny Centrum Edukacji
Obywatelskiej opracowany w ramach
programu „Kształcenie Obywatelskie w
Szkole Samorządowej”.
•
najważniejszymi kryteriami oceniania będą umiejętność negocjacji, znajomość tematu,
efektywność działań uczestnika,
symulacje negocjacji (np. w sprawie rozszerzenia NATO czy w sprawie warunków
zakończenia konfliktu w społeczności lokalnej).
Specyficzną formą symulacji z obszaru szkolnego są programy komputerowe, oparte na
symulacji procesów cywilizacyjnych, społecznych, kulturalnych i ekonomicznych.
Właściwości programu mogą pomóc nauczycielowi zindywidualizować proces nauczania.
GRY EDUKACYJNE
Opierają się na zasadzie współzawodnictwa. Rywalizacja jest celem samym w sobie. W
mniejszym stopniu niż symulacje nawiązują do zjawisk społecznych. Gry edukacyjne
wymagają na ogół stosowania tabel wyników, w których zapisywane są kolejne osiągnięcia
uczestników. Zwycięstwo zależy od działania wielu czynników, na przykład umiejętności
rozgrywania gier, podejmowania ryzyka itp. Wiele gier edukacyjnych jest skutecznym
sposobem ćwiczenia użytecznych umiejętności, a także pojęć z zakresu historii, geografii,
ekonomii, prawa itp. Gry te opierają się na skłonności ludzi do współzawodnictwa, są silnie
angażujące, mają wysokie walory motywujące, dlatego warto je stosować. Dość znanym
przykładem gier tego rodzaju jest "Monopol".
GRY SYMULACYJNE
Ten typ gier łączy w sobie właściwości symulacji społecznych i gier edukacyjnych. Gry
symulacyjne dobrze odwzorowują takie sytuacje, w których jako nieodłączny element procesu
społecznego pojawia się rywalizacja, która wprowadzana jest po to, aby uczestnicy zrozumieli
mechanizmy rywalizacji społecznej, jej przyczyny i konsekwencje. W pewnych
okolicznościach - związanych ze sposobem funkcjonowania osób w grze symulacyjnej - mogą
wyłonić się zwycięzcy i pokonani. Jednakże ich sukces lub porażka są raczej wypadkową
oddziaływania czynników sytuacyjnych.
Stosujący aktywne techniki nauczania twierdzą, że rywalizacyjny charakter gier
symulacyjnych motywuje uczących się do udziału i rozwiązywania problemów analogicznych
do tych, z jakimi mogą się spotkać w życiu.
Uwaga: gra symulacyjna musi się zakończyć jakąś formą rozładowania napięcia. Po grze
uczniowie powinni "wyjść z roli" i być gotowi do przedyskutowania powstałych sytuacji.
Dobrym sposobem jest wyznaczenie obserwatorów, którzy udzielą uczniom informacji
zwrotnej. Gra powinna być postrzegana jako ćwiczenie pewnych zachowań społecznych w
celu ich skutecznego stosowania w realnych sytuacjach. Z "przegranej" można się równie
wiele nauczyć jak ze "zwycięstwa".
O ile nie jest stwierdzone inaczej, prawa do materiału posiada Centrum Edukacji Obywatelskiej.
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjneBez utworów zależnych 3.0 Polska. Licencja nie obejmuje zdjęć i materiałów graficznych.
Materiał edukacyjny Centrum Edukacji
Obywatelskiej opracowany w ramach
programu „Kształcenie Obywatelskie w
Szkole Samorządowej”.
WSKAZÓWKI PRAKTYCZNE
•
Przed przystąpieniem do symulacji ważne jest, by mieć pewność, że uczniowie mają
odpowiednią wiedzę potrzebną do analizy symulowanego procesu oraz że są gotowi
do udziału w uczeniu się przy zastosowaniu aktywizujących metod.
•
Trzeba określić cele symulacji, przedstawić zakres tematu symulacji i koncepcji
wprowadzonych do procesu, wyjaśnić rodzaj symulacji, pobieżnie ją opisać.
•
Trzeba przygotować i przedyskutować dodatkowe teksty, które zaangażują grupę we
wstępne poszukiwania, pozwolą poczuć "klimat" relacji między ludźmi
charakterystyczny dla określonego miejsca i czasu zdarzeń oraz dostarczą uczniom
podstawowego zasobu pojęć. Obowiązkiem prowadzącego jest przygotowanie
materiałów z opisem sytuacji i ról, uczestnicy natomiast mogą współpracować w
zorganizowaniu miejsca, rekwizytów itp. (symulacja kojarzy się z inscenizacją
teatralną, jest tu jednak istotna różnica: osoby biorące udział w symulacji będą
częściowo autorami niepowtarzalnego scenariusza, bazując na własnych
doświadczeniach.
•
W przygotowaniach do symulacji zadanie prowadzącego polega na krótkim
wyjaśnieniu charakteru poszczególnych ról, zakreśleniu ram sytuacji oraz sekwencji
zdarzeń. Warto w miarę szybko przystąpić do ćwiczenia - w trakcie trwania ćwiczenia
rozwiąże się wiele zgłaszanych na początku wątpliwości. Należy pamiętać, że
symulacja (jak sama nazwa wskazuje) ma za zadanie stosunkowo dokładne
odwzorowanie danego zdarzenia lub procesu, niezależnie od tego, czy zamierzamy
pracować na danych rzeczywistych, czy fikcyjnych. Stąd też konieczne jest niezwykle
dokładne opracowanie zasad i scenariusza symulacji, zaś jej uczestnikom nie wolno
wykraczać poza powstałe w ten sposób ramy - całą swoją pomysłowość i aktywność
muszą oni wykorzystać na wypracowanie najlepszego, ich zdaniem, rozwiązania w
obrębie narzuconych ograniczeń, a nie na ich obchodzenie czy łamanie.
Podstawowe zadania prowadzącego to:
•
•
•
•
•
•
kontrola czasu ustalonego dla gry lub symulacji,
obserwacja przebiegu akcji, udzielanie dodatkowych wskazówek,
lecz tylko wtedy, gdy zachodzi istotna potrzeba,
dbałość o przestrzeganie reguł,
ułatwienie uczniom zrozumienia symulacji,
zachęcanie ich do uczestniczenia i pomoc w radzeniu sobie z niepewnością.
Prowadzący ma tu raczej za zadanie doradzać i obserwować, niż kierować. Nie oznacza to
jednak utraty autorytetu prowadzącego. Kontroluje on przebieg symulacji, jego ważnym
zadaniem jest podtrzymywanie w jej wszystkich fazach bezpiecznej atmosfery wśród
uczestników - zarówno w sensie fizycznym, jak i psychicznym. Rolą prowadzącego jest
przede wszystkim pomoc uczniom w analizowaniu i ocenianiu własnych zachowań, decyzji i
zachodzącego procesu oraz w uświadomieniu sobie reakcji pozostałych uczestników na nie.
O ile nie jest stwierdzone inaczej, prawa do materiału posiada Centrum Edukacji Obywatelskiej.
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjneBez utworów zależnych 3.0 Polska. Licencja nie obejmuje zdjęć i materiałów graficznych.
Materiał edukacyjny Centrum Edukacji
Obywatelskiej opracowany w ramach
programu „Kształcenie Obywatelskie w
Szkole Samorządowej”.
Prowadzący symulację nie powinien:
•
•
•
•
•
udzielać niepotrzebnych uwag,
dominować,
oceniać decyzji uczestników,
modelować symulacji zgodnie z własną wizją,
usiłować utrzymać porządek za wszelką cenę.
Gdy prowadzący poczuwa się do odpowiedzialności za absolutny porządek i dostarczenie
uczniom "prawd ostatecznych", symulacje mają minimalną szansę sukcesu, powodują
bowiem nasilenie różnego typu interakcji i nie odzwierciedlają pewnych rzeczywistych
procesów społecznych.
Eksperci na ogół zgodnie twierdzą, iż w symulacji najważniejsza jest faza końcowa, czyli
podsumowanie. Wówczas uczestnicy, na podstawie własnych doświadczeń nabytych w czasie
symulacji oraz zachowania się innych, mają możliwość porównań i analizy tego, co się
zdarzyło. Mówi się wówczas o wydarzeniach i odczuciach uczniów, o trudnościach i stopniu
zrozumienia zagadnienia, analizuje się proces, porównuje się symulację do świata realnego i
rozważa stopień realizacji celów symulacji. Najczęściej spotykaną metodą podsumowania
symulacji jest spotkanie całej grupy uczestniczącej w celu przedyskutowania ćwiczenia.
Analiza ćwiczenia może odbywać się też w grupach - wówczas prowadzący nauczyciel
powinien spotkać się po kolei z każdą z nich.
Oto przykłady pytań podsumowujących:
•
•
•
•
•
•
•
Jakie są najważniejsze cechy symulowanego procesu?
Jakie problemy i konflikty pojawiły się w trakcie symulacji?
Jakie rozwiązania pojawiły się w trakcie ćwiczenia?
Na jakie trudności natrafiliście w trakcie ćwiczenia?
Co zrobilibyście inaczej, gdyby symulację przeprowadzono jeszcze raz?
Czy zdobyte doświadczenia wprowadziły coś nowego do waszego dotychczasowego
obrazu symulowanego procesu?
Czy uległy zmianie nasze poglądy na rzeczywistość?
Aktywność prowadzącego zajęcia musi być nieco większa w fazie podsumowania niż podczas
trwania symulacji. W celu opanowania skutecznej procedury podsumowywania symulacji
przez prowadzącego zajęcia R. Stadsklev (cyt. za M. E. Gilliomem, 1977, s. 112-113)
proponuje następujące kroki, nazwane eksperymentalnym modelem DIAG (D - doświadczaj,
I - identyfikuj (rozpoznaj), A - analizuj, G - Generalizuj).
O ile nie jest stwierdzone inaczej, prawa do materiału posiada Centrum Edukacji Obywatelskiej.
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjneBez utworów zależnych 3.0 Polska. Licencja nie obejmuje zdjęć i materiałów graficznych.
Materiał edukacyjny Centrum Edukacji
Obywatelskiej opracowany w ramach
programu „Kształcenie Obywatelskie w
Szkole Samorządowej”.
W fazie podsumowania Stadsklev zaleca:
1. Doświadczaj. Faza ta wprawdzie poprzedza podsumowanie, ale warto uświadomić
sobie odpowiedź na kilka pytań: Jakie były powody, że uczniowie symulowali tę
właśnie, a nie inną sytuację? Czy symulacja nauczy uczestników podejmowania
decyzji? W jakim stopniu oferowane doświadczenie stanowi symulację życiowych
doświadczeń uczestników? Czy pomoże im lepiej dawać sobie radę w środowisku?
Jakie inne cele można osiągnąć przy okazji?
2. Identyfikuj. Na tym etapie należy sobie powiedzieć, co zamierza się zaakcentować w
trakcie podsumowania: Fakty? Symboliczną wymowę gry? Ujawnienie uczuć i
reakcji? W rozmowie z uczestnikami można się posłużyć następującymi pytaniami:
Przykładem jakich sytuacji życiowych jest dana symulacja? Kiedy czułeś się dobrze
lub źle podczas symulacji? Co było dla ciebie ważnym doświadczeniem? Jakim
czynnikom możesz przypisać swoje wysokie lub niskie wyniki? Co czułeś, kiedy...?
Co powiedziałeś w sytuacji, gdy ...? Jaka była odpowiedź partnera na twoje
zachowanie?
3. Analizuj. Prowadzący zajęcia musi mieć pełną świadomość, co chciałby uczynić
przedmiotem analizy dokonywanej przez studentów: wyniki symulacji, powiązania
możliwych przyczyn ze skutkami czy może inne alternatywne decyzje oraz skuteczne
strategie. Przykładowe pytania, które mogą zachęcić uczestników do analizy to: z
jakimi problemami musiałeś się zmierzyć? W jakim stopniu zaangażowałeś się w ich
rozwiązywanie? Jakie zdarzenia, zachowania, strategie zadecydowały o uzyskanych
rezultatach? Co przyczyniło się do powstania określonych uczuć i postaw?
4. Generalizuj. Chodzi o refleksję na temat umiejętności życiowych, jakie uczestnicy
wynieśli z symulacji. W dokonaniu uogólnień mogą pomóc uczniom następujące
czynności:
- przegląd specyficznych ról, zdarzeń, interakcji, które doprowadziły do określonych
wniosków (warto operować konkretami),
- porównanie efektów symulacji z tym, co zdaniem uczestników przyniosłoby
prawdziwe życie,
- poszukiwanie danych z różnych sytuacji życiowych potwierdzających czy też
obalających wnioski z symulacji.
O ile nie jest stwierdzone inaczej, prawa do materiału posiada Centrum Edukacji Obywatelskiej.
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjneBez utworów zależnych 3.0 Polska. Licencja nie obejmuje zdjęć i materiałów graficznych.
Materiał edukacyjny Centrum Edukacji
Obywatelskiej opracowany w ramach
programu „Kształcenie Obywatelskie w
Szkole Samorządowej”.
OCENIANIE
Niezwykle ważnym, ale i trudnym zagadnieniem towarzyszącym prawie wszystkim metodom
aktywnym jest ocenianie. Podstawowym narzędziem jest tu jasne, konkretne przedstawienie
celów symulacji i zdefiniowanie zgodnych z nimi kryteriów, według których ćwiczenie
będzie oceniane. Problemy związane z ocenianiem symulacji stosunkowo rzadko pojawiają
się przy zastosowaniu innych metod. Mamy tu do czynienia ze swoistą "klęską urodzaju".
Ponieważ bowiem symulacja jest metodą niezwykle skuteczną zarówno w przekazie treści
nauczania, jak i kształceniu licznych umiejętności. Nauczyciel pragnący ocenić symulację
dysponuje bardzo szerokim wachlarzem możliwości. Stąd też najistotniejszym problemem
jest w tym wypadku określenie elementów, których nie wolno pozostawić bez oceny. Jest to
bez wątpienia przestrzeganie zasad gry i trzymanie się ram narzuconych przez scenariusz,
ponieważ, jak się już rzekło, podstawowym zadaniem symulacji jest wierne odwzorowanie
określonego ułamka rzeczywistości - jeśli więc uczestnicy nie potrafią poddać się takim
ograniczeniom, metoda traci sens.
Przedmiotem oceny symulacji nie są nigdy umiejętności aktorskie uczniów!
Bibliografia:
1. M.E. Gilliom, Trends in Simulation, "The High School JOurnal" nr 58, 1974, s. 265272.
2. M.E. Gilliom, Practical Methods for the Social Studies, Wadworth Publishing
Company Inc., Belmont, Calif., 1977
3. K. Kruszewski (red.), Sztuka Nauczania, "Czynności nauczyciela" (Podręcznik dla
studentów kierunków nauczycielskich), PWN, Warszawa 1991
4. roz. IV, Gry dydaktyczne, s. 165-180
5. R. Stadsklev, A Basic Model for Debriefing, "Simulation/Gaming News" 1 (1973), s.
6
6. J.L. Taylor, R. Walford, Simulation in the Classroom, Penguin Books, Baltimore,
1972.
O ile nie jest stwierdzone inaczej, prawa do materiału posiada Centrum Edukacji Obywatelskiej.
Tekst jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjneBez utworów zależnych 3.0 Polska. Licencja nie obejmuje zdjęć i materiałów graficznych.
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards