Fizyka kurs podstawowy wymagania

advertisement
Program nauczania fizyki dla szkół ponadgimnazjalnych zakres podstawowy
Wydawnictwo Nowa Era
Odkryć fizykę
Marcin Braun, Weronika Śliwa
Realizacja w XLIII Liceum Ogólnokształcącym
w Warszawie
1
Cele kształcenia i wychowania
Kształtowanie wiedzy i umiejętności ucznia z zakresu fizyki i nauk przyrodniczych poprzez:
zapoznanie ucznia z podstawowymi prawami przyrody dającymi możliwość zrozumienia otaczających go zjawisk
i zasad działania ważnych obiektów technicznych, a także wyzwań stojących przed dzisiejszą nauką poprzez:

rozwijanie zainteresowań ucznia w zakresie fizyki i astronomii oraz innych przedmiotów matematycznoprzyrodniczych;

utrwalenie umiejętności analizy związków przyczynowo-skutkowych oraz odróżniania skutku od
przyczyny i związku przyczynowo-skutkowego od koincydencji;

trening umiejętności samodzielnego planowania i przeprowadzenia obserwacji i pomiarów oraz
starannego opracowywania i interpretacji ich wyników;

utrwalenie umiejętności rozwiązywania zadań problemowych i rachunkowych;

ukazanie fizyki i astronomii jako powiązanych ze sobą nauk ukazujących miejsce ludzkości we
Wszechświecie i dostarczających informacji o jego wpływie na dalsze losy naszej cywilizacji;

przedstawienie uczniowi wybranych nowych odkryć naukowych i przygotowanie go do samodzielnego
zdobywania wiedzy na temat aktualnych badań;

przygotowanie uczniów do samodzielnej oceny nowych technologii opartych na zjawiskach
promieniotwórczości i energii jądrowej;

przygotowanie ucznia do nauki fizyki oraz innych przedmiotów matematyczno-przyrodniczych i
technicznych na poziomie rozszerzonym.
PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU FIZYKA
IV etap edukacyjny – zakres podstawowy
I. Wykorzystanie wielkości fizycznych do opisu poznanych zjawisk lub rozwiązania prostych zadań
obliczeniowych.
II. Przeprowadzanie doświadczeń i wyciąganie wniosków z otrzymanych wyników.
III. Wskazywanie w otaczającej rzeczywistości przykładów zjawisk opisywanych za pomocą poznanych
praw i zależności fizycznych.
IV. Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy przeczytanych tekstów (w tym
popularnonaukowych).
1. Grawitacja i elementy astronomii. Uczeń:
1) opisuje ruch jednostajny po okręgu, posługując się pojęciem okresu i częstotliwości;
2) opisuje zależności między siłą dośrodkową a masą, prędkością liniową i promieniem oraz wskazuje
przykłady sił pełniących rolę siły dośrodkowej;
3) interpretuje zależności między wielkościami w prawie powszechnego ciążenia dla mas punktowych
lub rozłącznych kul;
4) wyjaśnia, na czym polega stan nieważkości, i podaje warunki jego występowania;
5) wyjaśnia wpływ siły grawitacji Słońca na ruch planet i siły grawitacji planet na ruch ich księżyców,
wskazuje siłę grawitacji jako przyczynę spadania ciał na powierzchnię Ziemi;
6) posługuje się pojęciem pierwszej prędkości kosmicznej i satelity geostacjonarnego; opisuje ruch
sztucznych satelitów wokół Ziemi (jakościowo), wskazuje siłę grawitacji jako siłę dośrodkową,
wyznacza zależność okresu ruchu od promienia orbity (stosuje III prawo Keplera);
7) wyjaśnia, dlaczego planety widziane z Ziemi przesuwają się na tle gwiazd;
8) wyjaśnia przyczynę występowania faz i zaćmień Księżyca;
2
9) opisuje zasadę pomiaru odległości z Ziemi do Księżyca i planet opartą na paralaksie i zasadę pomiaru
odległości od najbliższych gwiazd opartą na paralaksie rocznej, posługuje się pojęciem jednostki
astronomicznej i roku świetlnego;
10) opisuje zasadę określania orientacyjnego wieku Układu Słonecznego;
11) opisuje budowę Galaktyki i miejsce Układu Słonecznego w Galaktyce;
12) opisuje Wielki Wybuch jako początek znanego nam Wszechświata; zna przybliżony wiek
Wszechświata, opisuje rozszerzanie się Wszechświata (ucieczkę galaktyk).
2. Fizyka atomowa. Uczeń:
1) opisuje promieniowanie ciał, rozróżnia widma ciągłe i liniowe rozrzedzonych
gazów jednoatomowych, w tym wodoru;
2) interpretuje linie widmowe jako przejścia między poziomami energetycznymi
atomów;
3) opisuje budowę atomu wodoru, stan podstawowy i stany wzbudzone;
4) wyjaśnia pojęcie fotonu i jego energii;
5) interpretuje zasadę zachowania energii przy przejściach elektronu między poziomami energetycznymi
w atomie z udziałem fotonu;
6) opisuje efekt fotoelektryczny, wykorzystuje zasadę zachowania energii do wyznaczenia energii i
prędkości fotoelektronów.
3. Fizyka jądrowa. Uczeń:
1) posługuje się pojęciami pierwiastek, jądro atomowe, izotop, proton, neutron, elektron; podaje skład
jądra atomowego na podstawie liczby masowej i atomowej;
2) posługuje się pojęciami: energii spoczynkowej, deficytu masy i energii wiązania; obli cza te wielkości
dla dowolnego pierwiastka układu okresowego;
3) wymienia właściwości promieniowania jądrowego α, β, γ; opisuje rozpady alfa, beta (wiadomości o
neutrinach nie są wymagane), sposób powstawania promieniowania gamma; posługuje się
pojęciem jądra stabilnego i niestabilnego;
4) opisuje rozpad izotopu promieniotwórczego, posługując się pojęciem czasu połowicznego rozpadu;
rysuje wykres zależności liczby jąder, które uległy rozpadowi od czasu; wyjaśnia zasadę datowania
substancji na podstawie składu izotopowego, np. datowanie węglem 14C;
5) opisuje reakcje jądrowe, stosując zasadę zachowania liczby nukleonów i zasadę zachowania ładunku
oraz zasadę zachowania energii;
6) opisuje wybrany sposób wykrywania promieniowania jonizującego;
7) wyjaśnia wpływ promieniowania jądrowego na materię oraz na organizmy;
8) podaje przykłady zastosowania zjawiska promieniotwórczości i energii jądrowej;
9) opisuje reakcję rozszczepienia uranu 235U zachodzącą w wyniku pochłonięcia neutronu; podaje
warunki zajścia reakcji łańcuchowej;
10) opisuje działanie elektrowni atomowej oraz wymienia korzyści i zagrożenia płynące z energetyki
jądrowej;
11) opisuje reakcje termojądrowe
Treści nauczania
Dział 1. Astronomia i grawitacja
1. Z daleka i z bliska
Temat dodatkowy. Amatorskie obserwacje astronomiczne
2. Układ Słoneczny
3. Księżyc – towarzysz Ziemi
4. Gwiazdy i galaktyki
3
5. Ruch krzywoliniowy
6. Siła dośrodkowa
7. Grawitacja
8. Siła grawitacji jako siła dośrodkowa
9. Loty kosmiczne
10. Trzecie prawo Keplera
11. Ciężar i nieważkość
Dział 2. Fizyka atomowa
12. Efekt fotoelektryczny
13. Promieniowanie ciał
14. Atom wodoru
15. Jak powstaje widmo wodoru
Temat dodatkowy. Fale czy cząstki? Cząstki czy fale?
Temat dodatkowy. Jak działa laser
Dział 3. Fizyka jądrowa
16. Jądro atomowe
17. Promieniowanie jądrowe
18. Reakcje jądrowe
19. Czas połowicznego rozpadu
20. Energia jądrowa
21. Deficyt masy
Temat dodatkowy. Życie Słońca
Temat dodatkowy. Życie gwiazd
22. Wszechświat
4
Rozkład materiału nauczania
NaCoBeZU
Numer
zagadnienia
z Podstawy
programowe
j
- czy potrafisz określić rząd wielkości
dla wymiarów i odległości spotykanych
w
różnych
dziedzinach
nauk
przyrodniczych
-czy potrafisz przedstawić odległości na
wykresie (graficzne przedstawienie
skali)
- czy poprawnie określasz wymiary
obiektów astronomicznych (galaktyk,
gwiazd)
1.11
3.1
Cele kształcenia – wymagania szczegółowe
Zagadnienie
Poziom podstawowy
uczeń:
Poziom ponadpodstawowy
uczeń:
ASTRONOMIA I GRAWITACJA
1. Z daleka i z bliska
Amatorskie
obserwacje
astronomiczne
2. Układ Słoneczny
– porównuje rozmiary i odległości we
Wszechświecie
(galaktyki,
gwiazdy,
planety, ciała makroskopowe, organizmy,
cząsteczki, atomy, jądra atomowe)
– posługuje się jednostką odległości „rok
świetlny”
– rozwiązuje zadania związane z
przedstawianiem obiektów bardzo dużych i
bardzo małych w odpowiedniej skali
– odnajduje na niebie kilka gwiazdozbiorów
i Gwiazdę Polarną
– wyjaśnia ruch gwiazd na niebie za
pomocą ruchu obrotowego Ziemi
–
odnajduje
na
niebie
gwiazdy,
gwiazdozbiory i planety, posługując się
mapą nieba (obrotową lub komputerową)
- orientowanie mapy nieba według
kierunków geograficznych,
- określanie wzajemnych położeń
kątowych gwiazd i gwiazdozbiorów
III
– opisuje miejsce Ziemi w Układzie
Słonecznym
– wymienia nazwy i podstawowe własności
przynajmniej trzech innych planet
– wie, że wokół niektórych innych planet
też krążą księżyce, a wokół niektórych
gwiazd – planety
– wyjaśnia obserwowany na niebie ruch
planet wśród gwiazd jako złożenie ruchów
obiegowych: Ziemi i obserwowanej planety
– opisuje budowę planet, dzieląc je na
planety skaliste i gazowe olbrzymy
– porównuje wielkość i inne właściwości
planet
– odszukuje i analizuje informacje na temat
aktualnych poszukiwań życia poza Ziemią
– odróżnia pojęcia „życie pozaziemskie” i
„cywilizacja pozaziemska”
– stosuje pojęcia „teoria geocentryczna” i
„teoria heliocentryczna”
- czy znasz kolejność planet w Układzie
Słonecznym
- czy wiesz dlaczego planety nazywano
gwiazdami wędrującymi
- czy umiesz uporządkować planety od
najmniejszej do największej
- na czym polega różnica między teorią
geocentryczną i heliocentryczną
- czy potrafisz wskazać różnice w
budowie planet Układu Słonecznego
1. 7
5
–
wymienia
inne
obiekty
Układu
Słonecznego: planetoidy, planety karłowate
i komety
3. Księżyc
4. Gwiazdy i
galaktyki
5. Ruch
krzywoliniowy
6. Siła dośrodkowa
- czy potrafisz wyjaśnić położenie
ogona komety
- czy wiesz, gdzie w układzie
słonecznym można znaleźć planetoidy?
– wyjaśnia, dlaczego zawsze widzimy tę
samą stronę Księżyca
– opisuje następstwo faz Księżyca
– opisuje warunki panujące na Księżycu
– wyjaśnia mechanizm powstawania faz
Księżyca
– wyjaśnia mechanizm powstawania
zaćmień Słońca i Księżyca
– wie, w której fazie Księżyca możemy
obserwować zaćmienie Słońca, a w której
Księżyca, i dlaczego nie następują one w
każdej pełni i w każdym nowiu
– wyjaśnia, dlaczego typowy mieszkaniec
Ziemi częściej obserwuje zaćmienia
Księżyca niż zaćmienia Słońca
- czy potrafisz wyjaśnić w jakim
ustawieniu wzajemnym Słońca, Ziemi i
Księżyca obserwuje się zaćmienia
Słońca i Księżyca
- Czy potrafisz wyjaśnić następstwo faz
Księżyca
– wyjaśnia, na czym polega zjawisko
paralaksy
– wie, że Słońce jest jedną z gwiazd, a
Galaktyka (Droga Mleczna) – jedną z wielu
galaktyk we Wszechświecie
– wie, że gwiazdy świecą własnym
światłem
– przedstawia za pomocą rysunku zasadę
wyznaczania odległości za pomocą
paralaks geo- i heliocentrycznej
– oblicza odległość do gwiazdy (w
parsekach) na podstawie jej kąta paralaksy
– posługuje się jednostkami: parsek, rok
świetlny, jednostka astronomiczna
– wyjaśnia, dlaczego Galaktyka widziana
jest z Ziemi w postaci smugi na nocnym
niebie
- czy potrafisz wskazać na rysunku kąt
paralaksy
geocentrycznej
i
heliocentrycznej
- potrafisz przeliczyć
odległości w
parsekach na jednostki astronomiczne i
lata świetlne
- potrafisz znaleźć na mapie nieba
Drogę Mleczną
- czy potrafisz udowodnić, że Galaktyka
jest kształtem zbliżona do płaskiego
dysku
– przedstawia na rysunku wektor prędkości
w ruchu prostoliniowym i krzywoliniowym
– opisuje ruch po okręgu, używając pojęć:
„okres”, „częstotliwość”, „prędkość w ruchu
po okręgu”
– wykonuje doświadczenia wykazujące, że
prędkość
w
ruchu
krzywoliniowym
skierowana jest stycznie do toru
– rozwiązuje proste zadania, wylicza okres,
częstotliwość, prędkość w ruchu po okręgu
- czy potrafisz obliczyć/zmierzyć okres i
częstotliwość zjawisk cyklicznych?
- czy znasz ustawienie wektora
prędkości względem toru ruchu
– zaznacza na rysunku kierunek i zwrot siły
dośrodkowej
– wyjaśnia, jaka siła pełni funkcję siły
dośrodkowej w różnych zjawiskach
– oblicza siłę dośrodkową
– korzystając ze wzoru na siłę dośrodkową,
oblicza każdą z występujących w tym
wzorze wielkości
- czy potrafisz określić kierunek zwrot i
wartość siły dośrodkowej
- czy potrafisz wskazać siłę zmuszającą
do ruchu po okręgu klucze na sznurku,
samochód na zakręcie
- potrafisz zaplanować pomiar siły
dośrodkowej
- potrafisz przekształcać wzór na siłę
dośrodkową
1. 8
1. 9
1. 1
1. 2
6
- czy potrafisz obliczyć dopuszczalną
prędkość samochodu przed zakrętem i
przed wzniesieniem
7. Grawitacja
8. Siła grawitacji jako
siła dośrodkowa
9. Loty kosmiczne
–
omawia
zjawisko
wzajemnego
przyciągania się ciał za pomocą siły
grawitacji
– opisuje, jak siła grawitacji zależy od masy
ciał i ich odległości
– wyjaśnia, dlaczego w praktyce nie
obserwujemy oddziaływań grawitacyjnych
między ciałami innymi niż ciała niebieskie
– oblicza siłę grawitacji działającą między
dwoma ciałami o danych masach i
znajdujących się w różnej odległości od
siebie
– korzystając ze wzoru na siłę grawitacji,
oblicza każdą z występujących w tym
wzorze wielkości
– opisuje doświadczenie Cavendisha
- czy potrafisz określić kierunek, zwrot
i wartość siły grawitacji
- czy potrafisz obliczyć wartość
dowolnej niewiadoma w prawie ciążenia
gdy dane są wartość pozostałych
wielkości
- czy potrafisz wyjaśnić, dlaczego jabłko
spada na Ziemię a nie Ziemia na jabłko
1. 3
– wyjaśnia zależność pomiędzy siłą
grawitacji i krzywoliniowym ruchem ciał
niebieskich
– opisuje działanie siły grawitacji jako siły
dośrodkowej przez analogię z siłami
mechanicznymi
– wyjaśnia wpływ grawitacji na ruch ciał w
układzie podwójnym
- czy potrafisz wyjaśnić opowieść o
Górze Newtona
- czy potrafisz dowieść, że siła
grawitacji jest siłą dośrodkową dla
ruchu planet wokół Słońca
- czy wiesz, co decyduje o położeniu
środka obrotu wielokrotnych układów
gwiazd
- czy potrafisz pokazać, że środek
obrotu nie zawsze leży w połowie
odległości ciał w układzie podwójnym
1. 5
– podaje ogólne informacje na temat lotów
kosmicznych
–
wymienia
przynajmniej
niektóre
zastosowania sztucznych satelitów
– omawia zasadę poruszania się
sztucznego
satelity
po
orbicie
okołoziemskiej
– posługuje się pojęciem „pierwsza
prędkość kosmiczna”
– stosuje pojęcie „satelita geostacjonarny”
– oblicza pierwszą prędkość kosmiczną dla
różnych ciał niebieskich
– oblicza prędkość satelity krążącego na
danej wysokości
– wyjaśnia, w jaki sposób możliwe jest
zachowanie stałego położenia satelity
względem powierzchni Ziemi
- czy potrafisz obliczyć prędkość satelity
na orbicie o podanym promieniu
- czy potrafisz wyjaśnić jak musi
poruszać się satelita, aby znajdował się
zawsze nad tym samym punktem nad
Ziemią
- czy potrafisz wyjaśnić, dlaczego
satelita na orbicie o większym
promieniu porusza się wolniej
- czy potrafisz obliczyć pierwszą
prędkość kosmiczną dla wszystkich
planet Układu Słonecznego
- czy potrafisz podać do czego używa
się sztucznych satelitów
1. 6
7
10. Trzecie prawo
Keplera
11. Ciężar i
nieważkość
– przedstawia na rysunku eliptyczną orbitę
planety z uwzględnieniem położenia
Słońca
– wie, że okres obiegu planety jest
jednoznacznie wyznaczony przez średnią
odległość planety od Słońca
– podaje III prawo Keplera
– posługuje się III prawem Keplera w
zadaniach obliczeniowych
– wyjaśnia, w jakich warunkach powstają
przeciążenie, niedociążenie i nieważkość
– wyjaśnia przyczynę nieważkości w statku
kosmicznym
– wyjaśnia zależność zmiany ciężaru i
niezmienność masy podczas przeciążenia i
niedociążęnia
–
rozwiązuje
zadania
obliczeniowe
związane
z
przeciążeniem
i
niedociążeniem w układzie odniesienia
poruszającym się z przyspieszeniem
skierowanym w górę lub w dół
- Czy potrafisz na podstawie danych z
tablic astronomicznych udowodnić III
prawo Keplera
- czy potrafisz wykreślić elipsę
- czy potrafisz wskazać położenie
peryhelium i aphelium
- wiesz, gdzie względem orbity planet
położone jest Słońce
1. 6
- Czy potrafisz doświadczalnie pokazać
własności stanu przeciążenia i
niedociążenia
- czy rozróżniasz pojęcia masy i ciężaru
ciała
- Czy potrafisz wyjaśnić powstawanie
stanu nieważkości w statku
kosmicznym
- Czy potrafisz obliczyć wzrost ciężaru
ciała w windzie poruszającej się ruchem
jednostajnie zmienny,
1. 4
- Czy wiesz jak działa bateria słoneczna
- czy wiesz, jak powinien przebiegać
fotoefekt, gdyby prawa fizyki klasycznej
były w nim spełnione
- Czy wiesz, na co zużywana jest
energia
przenoszona
przez
falę
świetlną w zjawisku fotoelektrycznym
- czy wiesz jak oblicza się energię
fotonu
- czy potrafisz wyjaśnić pojecie pracy
wyjścia
- czy potrafisz wyjaśnić graniczny
charakter fotoefektu
- czy potrafisz obliczyć długofalową
granice fotoefektu dla metalu o znanej
pracy wyjścia
2. 6
2. 4
FIZYKA ATOMOWA
12. Efekt
fotoelektryczny
– opisuje przebieg doświadczenia, podczas
którego można zaobserwować efekt
fotoelektryczny
– ocenia na podstawie podanej pracy
wyjścia dla danego metalu oraz długości
fali
lub
barwy
padającego
nań
promieniowania,
czy
zajdzie
efekt
fotoelektryczny
– posługuje się pojęciem fotonu oraz
zależnością między jego energią i
częstotliwością
– opisuje widmo fal elektromagnetycznych,
szeregując rodzaje występujących w nim
fal zgodnie z niesioną przez nie energią
– opisuje bilans energetyczny zjawiska
fotoelektrycznego
– wyjaśnia, dlaczego założenie o falowej
naturze światła nie umożliwia wyjaśnienia
efektu fotoelektrycznego
– oblicza energię i prędkość elektronów
wybitych
z
danego
metalu
przez
promieniowanie o określonej częstotliwości
8
13. Promieniowanie
ciał
14. Atom wodoru
15. Jak powstaje
widmo wodoru
Fale czy cząstki?
Cząstki czy fale?
Jak działa laser
– wyjaśnia, że wszystkie ciała emitują
promieniowanie
–
opisuje
związek
pomiędzy
promieniowaniem emitowanym przez dane
ciało oraz jego temperaturą
– rozróżnia widmo ciągłe i widmo liniowe
– podaje przykłady ciał emitujących widma
ciągłe i widma liniowe
– opisuje widmo wodoru
– odróżnia widma absorpcyjne
emisyjnych i opisuje ich różnice
od
- czy wiesz na czym polega różnica
między widmem ciągłym i liniowym,
absorpcyjnym i emisyjnym
- czy potrafisz opisać związek między
barwą
emitowanego
światła
i
temperaturą ciała
- czy wiesz, jak określono temperaturę
powierzchni gwiazd
-
2. 1
– podaje postulaty Bohra
– stosuje zależność między promieniem ntej orbity a promieniem pierwszej orbity w
atomie wodoru
– oblicza prędkość elektronu na danej
orbicie
– wyjaśnia, dlaczego wcześniejsze teorie
nie wystarczały do opisania widma atomu
wodoru
- czy wiesz jakie własności ruchu
elektronów w atomie wynikają z praw
fizyki klasycznej
- dlaczego Bohr postulowaqł istnienie
orbit stacjonarnych w atomie wodoru
- czy potrafisz naszkicować w
odpowiedniej skali kolejne orbity
elektronu w atomie wodoru
- czy potrafisz obliczyć prędkości
elektronu na orbitach w atomie wodoru
2. 2
– wykorzystuje postulaty Bohra i zasadę
zachowania energii do opisu powstawania
widma wodoru
– oblicza energię i długość fali fotonu
emitowanego podczas przejścia elektronu
między określonymi orbitami
– oblicza końcową prędkość elektronu
poruszającego się po danej orbicie po
pochłonięciu fotonu o podanej energii
– ocenia obecną rolę teorii Bohra i podaje
jej ograniczenia
- czy wiesz, jaka zasada porządkuje
serie widmowe atomu wodoru
- potrafisz obliczyć długość fali fotonu
oraz wskazać do jakiego zakresu fal
(IR, UV, światło) należy
– podaje argumenty na rzecz falowej i
korpuskularnej natury światła
– podaje granice stosowalności obu teorii i
teorię łączącą je w jedną
– opisuje doświadczenia, w których można
zaobserwować falową naturę materii
– oblicza długość fali materii określonych
ciał
- czy wiesz, jak de Broglie wpadł na
pomysł przypisanie fal cząstkom materii
- czy potrafisz wskazać,m w jakich
warunkach ujawnia się korpuskularnym,
a w jakich falowy charakter materii
- czy potrafisz obliczyć długość fali
czołgu
III, IV
– wyjaśnia, czym światło lasera różni się
od światła żarówki
–
wymienia
przynajmniej
niektóre
– wyjaśnia w przybliżeniu zjawisko emisji
wymuszonej
- czy wiesz, na czym polega akcja
laserowa,
- jak działa laser półprzewodnikowy
III, IV
2. 3
2. 5
9
zastosowania laserów
- na czy polega emisja wymuszona
FIZYKA JĄDROWA
czy
potrafisz
określić
skład
nukleonowy jądra atomu
- czy wiesz, jaką rolę w jądrach atomów
pełnią neutrony
- dlaczego jądra ciężkie mają znacznie
więcej neutronów niż protonów
- czy wiesz, jak odkryto istnienie jądra
atomu
3. 1
– porównuje przenikliwość znanych
rodzajów promieniowania
– porównuje szkodliwość różnych źródeł
promieniowania (znajomość jednostek
dawek nie jest wymagana)
– opisuje zasadę działania licznika
Geigera–Müllera
– jeśli to możliwe, wykonuje pomiary za
pomocą licznika Geigera–Müllera
- Czy wiesz jakie procesy są źródłem
promieniowania jądrowego alfa, beta i
gamma
- jak w polu magnetycznym zachowuje
się promieniowanie alfa beta i gamma
- które promieniowanie jest najmniej, a
które najbardziej przenikliwe, jak
chronić się przed promieniowaniem
- jak działa licznik promieniowania
jonizującego
na
czym
polega
wpływ
promieniowania jądrowego na organizm
żywy
-
3. 3;
3. 6;
3. 7;
3. 8
18. Reakcje jądrowe
– odróżnia reakcje jądrowe od reakcji
chemicznych
– opisuje reakcje jądrowe za pomocą
symboli
– do opisu reakcji jądrowych stosuje
zasadę zachowania ładunku i zasadę
zachowania liczby nukleonów
- czy wiesz, jakie prawa przyrody
opisują reakcje jądrowe
19. Czas
połowicznego
rozpadu
– posługuje się pojęciami „jądro stabilne” i
„jądro niestabilne”
–
opisuje
rozpad
izotopu
promieniotwórczego
i posługuje się
pojęciem „czas połowicznego rozpadu”
– szkicuje wykres opisujący rozpad
– rozwiązuje zadania obliczeniowe metodą
graficzną,
korzystając
z
wykresu
przedstawiającego zmniejszanie się liczby
jąder izotopu promieniotwórczego w czasie
- czy potrafisz wyjaśnić zasadę
datowania węglem 14C
- czy potrafisz obliczyć ilość nuklidów,
które rozpadły się, ilość nuklidów, które
przeżyły czas t
- czy potrafisz odczytać z wykresu N(t)
16. Jądro atomowe
17. Promieniowanie
jądrowe
– posługuje się pojęciami: „atom”,
„pierwiastek chemiczny”, „jądro atomowe”,
„izotop”, „liczba atomowa”, „liczba masowa”
– podaje skład jądra atomowego na
podstawie liczby atomowej i liczby
masowej pierwiastka/izotopu
– wymienia cząstki, z których są
zbudowane atomy
– wyjaśnia, dlaczego jądro atomowe się nie
rozpada
– wyjaśnia pojęcie „antymateria”
– wymienia właściwości promieniowania
alfa, beta (minus) i gamma
– charakteryzuje wpływ promieniowania na
organizmy żywe
–
wymienia
i
omawia
sposoby
powstawania promieniowania
–
wymienia
przynajmniej
niektóre
zastosowania promieniowania
–
zna
sposoby
ochrony
przed
promieniowaniem
– opisuje rozpad alfa, beta (wiadomości o
neutrinach nie są wymagane) oraz sposób
powstawania promieniowania gamma
3. 5
1. 10;
3. 4
10
czas połowicznego zaniku,
nuklidów, które przetrwały
promieniotwórczy
– wie, że istnieją izotopy o bardzo długim i
bardzo krótkim czasie połowicznego
rozpadu
– rozwiązuje zadania obliczeniowe, w
których czas jest wielokrotnością czasu
połowicznego rozpadu
– opisuje metodę datowania węglem C14
ilość
– przedstawia trudności związane z
kontrolowaniem fuzji termojądrowej
– opisuje działanie elektrowni jądrowej
– przytacza i ocenia argumenty za
energetyką jądrową i przeciw niej
20. Energia jądrowa
–
podaje
warunki
zajścia
reakcji
łańcuchowej
–
opisuje
mechanizm
rozpadu
promieniotwórczego
i
syntezy
termojądrowej
– wyjaśnia, jakie reakcje zachodzą w
elektrowni
jądrowej,
reaktorze
termojądrowym,
gwiazdach
oraz
w
bombach jądrowych i termojądrowych
– wyjaśnia, dlaczego Słońce świeci
– podaje przykłady zastosowań energii
jądrowej
- czy wiesz, dlaczego do wywołania
reakcji rozszczepienia potrzebne są
powolne neutrony
- dlaczego rozpad zachodzi, gdy do
nuklidu dołączy się dodatkowy neutron
- czy wiesz, na czym polega różnica
między reakcją rozszczepienia i reakcją
syntezy
- dlaczego fuzja jądrowa zachodzi tylko
w bardzo wysokich temperaturach
- na czym polega proces uwalniania
energii w gwiazdach
– oblicza ilość energii wyzwolonej w
podanych reakcjach jądrowych
21. Deficyt masy
– wyjaśnia znaczenie wzoru E = mc2
– posługuje się pojęciami: „deficyt masy”,
„energia spoczynkowa”, „energia wiązania”
– oblicza energię spoczynkową ciała o
danej masie oraz deficyt masy podczas
reakcji o danej energii
- określanie deficytu masy na podstawie
danych
zaczerpniętych
z
tablic
fizycznych
- czy wiesz, jak obliczyć energię
wiązania
– podaje wiek Słońca i przewidywany
dalszy czas jego życia
– opisuje powstanie Słońca i jego dalsze
losy
– opisuje przemiany jądrowe, które będą
zachodziły w Słońcu w przyszłych etapach
jego życia
- na jakiej podstawie określono wiek
Słońca
- znajomość cyklu protonowego i CNO
- szacowanie rozmiarów Słońca jako
czerwonego olbrzyma
3. 11;
– wyjaśnia, że każda gwiazda zmienia się
w czasie swojego życia
– opisuje ewolucję gwiazdy w zależności
od jej masy – opisuje typowe obiekty
powstające pod koniec życia gwiazd mało i
bardzo masywnych
– opisuje życie gwiazd w zależności od
masy
– opisuje przemiany jądrowe zachodzące
w gwiazdach w różnych etapach ich życia
– wymienia podstawowe właściwości
czerwonych olbrzymów, białych karłów,
gwiazd neutronowych i czarnych dziur
- czy potrafisz opisać przebieg ewolucji
gwiazd w zależności od ich masy
- czy wiesz dlaczego gwiazdy świecą
- czy wiesz dlaczego reakcje fuzji
jądrowej zachodzące w gwiazdach
wymagają wysokiej temperatury
- czy znasz cykl protonowy
3. 11
Życie Słońca
Życie gwiazd
3. 8;
3. 9;
3. 10
3. 2;
3. 11
11
22. Wszechświat
– wie, że Wszechświat powstał kilkanaście
miliardów lat temu w Wielkim Wybuchu i od
tego czasu się rozszerza
– wyjaśnia, skąd pochodzi większość
pierwiastków, z których zbudowana jest
materia wokół nas i nasze organizmy
– wyjaśnia, że obiekty położone daleko
oglądamy takimi, jakimi były w przeszłości
– wyjaśnia, że proces rozszerzania
Wszechświata przyspiesza i że dziś
jeszcze nie wiemy, dlaczego się tak dzieje
- Czy wiesz jakie są i jak określono
granice obserwowalnego wszechświata
- czy wiesz jak powstają kolejne
populacje gwiazd
- jak Hubble odkrył ucieczkę galaktyk
- czy wiesz, skąd we Wszechświecie
wzięły się pierwiastki ciężkie
- Czy potrafisz wyjaśnić, dlaczego
można
nas
uznać
za
dzieci
wszechświata
potrafisz
wyjaśnić,
dlaczego
astronomia jest właściwie archeologią
kosmosu?
1. 12
12
umiejętność
gromadzi dodatkowe dane
pozwalające rozszerzyć
zakres badania lub
uściślić procedury
badawcze (np. co to
znaczy małe drganie)
planuje pomiary
pozwalające ocenić wpływ
wielu zmiennych, wiąże
ilość pomiarów z
uzyskiwaną dokładnością
ocenia jakość
dopasowania na
podstawie
współczynników korelacji
dla różnych
dopasowywanych
krzywych, porównuje
otrzymane zależności z
prawami, teoriami lub
modelami,
tworzy uporządkowany i
wyselekcjonowany zbiór
danych w oparciu o
wiarygodne źródła (np.
witryny instytucji naukowych,
encyklopedie, słowniki itp.)
buduje rozwinięte
wypowiedzi, opisowe tak, że
można odtworzyć przebieg
działania, opisuje związki
między podejmowanymi
czynnościami i celem
postuluje typ zależności
między wybranymi zmiennymi
w oparciu o wiedzę naukową
sprawdzając warunki
stosowalności praw
planuje pomiar wartości
wybranych zmiennych w
zakresie pozwalającym na
określenie typu zależności,
świadomie kontroluje czynniki
wpływające na wynik
oblicza wartości i interpretuje
sens współczynników
dopasowania krzywych do
punktów pomiarowych,
opisuje procedury działania i
dyskutuje ich dokładność
tworzy przypadkowe wyszukuje gotowe dane
zbiory danych nie
według klucza
podając źródeł
tematycznego w łatwo
dostępnych źródłach
(Internet, notatki własne),
nie selekcjonuje ich
tworzy własne wypowiedzi
w postaci słabo
rozwiniętego planu,
uzasadnia niektóre
sposoby działania
postuluje typ zależności
między wybranymi
zmiennymi kierując się
podobieństwem do
poznanych przypadków
mierzy wartości
wskazanych zmiennych,
wykonuje serie pomiarów
w zakresie zmienności
pozwalającym na
poprawne uśrednienie
tworzy tabele i poprawnie
skalowane wykresy, liczy
średnie i niepewności
pomiarowe, opisuje
procedury działania i
obiekty badań,
dopasowuje krzywe do
punktów pomiarowych
tworzy własne opisy
w postaci list bądź
planu, nie uzasadnia
stwierdzeń
świadomie i celowo
wskazuje powiązane
ze sobą zmienne nie
określając typu
zależności między
nimi
podejmuje
jednoetapowe
czynności
pomiarowe nie
oceniając ich
trafności
tworzy proste
raporty z badań,
przedstawia wyniki
bezpośrednich
pomiarów, opisuje
niektóre procedury
ich pozyskiwania
w oparciu o wiedzę
naukową, zbadane
własności obiektów i
aktualne warunki
obserwacji przewiduje typ
zależności między
wybranymi zmiennymi
dowodzi prawdziwości
wypowiadanych sądów
używając poprawnie
terminologii naukowej
bardzo dobry
dostateczny
dobry
dopuszczający
na podstawie danych i
analizy wyników własnych
badań ocenia zakres
stosowalności praw i modeli
teoretycznych w rozważanym
przypadku
planuje pomiary pozwalające
krytycznie ocenić
stosowalność prawa, modelu
lub teorii; stosuje oryginalne
procedury pomiarowe
buduje modele pojęciowe lub
matematyczne i na tej
podstawie określa
przewidywany typ zależności
między wieloma zmiennymi
relacjonuje w pełni tok
rozumowania swobodnie i
poprawnie wypowiadając się
w języku dziedziny, podaje
uzasadnienia decyzji i
osądów
ocenia przydatność danych
(np. rozważając ich
przybliżony charakter)
zestawiając informacje z
różnorodnych źródeł, podaje
precyzyjne odnośniki
(wydanie, rozdział, strona
itp.)
celujący
Ocenianie umiejętności badawczych
A
B
C
D
E
gromadzenie
danych
i informacji
budowanie
wypowiedzi
w języku fizyki
formułowanie
hipotez
planowanie
procedur
badawczych
prezentacja
i analiza
wyników
badania
13
ocenianie zadań rachunkowych
Umiejętność rozwiązywania problemów rachunkowych oceniana jest na podstawie prac pisemnych
prowadzonych w warunkach kontrolowanej samodzielności. Zadania typowe są bardzo podobne do
analizowanych na lekcji, uczeń musi wykazać się znajomością podanego algorytmu działania. W zadaniach
nietypowych uczeń na podstawie podstawowych informacji musi stworzyć nową technikę działania. Dopuszczalne
są drobne błędy rachunkowe oraz wynikające z nieuwagi drobne błędy w przekształceniach wyrażeń
algebraicznych.
Wymagania na poszczególne oceny
bardzo dobry – uczeń podaje pełne rozwiązanie zadania obliczając jednostki wyniku, zna definicje wielkości
fizycznych i prawa objęte programem nauczania, posługuje się nimi z pełnym zrozumieniem
dobry – uczeń wyszukuje dane (wzory, prawa, stałe) niezbędne do rozwiązania zadania, wykonuje większość
czynności niezbędnych do otrzymania wyniku, jego rozwiązanie zawiera jednak drobne błędy w
przekształceniach równań i obliczeniach liczbowych, posługuje się ze zrozumieniem większością
pojęć języka fizyki w programie nauczania
dostateczny – uczeń podaje rozwiązanie, w którym jest istotny postęp (wskazanie prawa przyrody wyjaśniającego
rozważane zjawisko), potrafi wytłumaczyć sens najważniejszych pojęć przerabianego materiału
nauczania
dopuszczający – uczeń przedstawia rozwiązanie, w którym postęp jest niewielki, ale konieczny na drodze do
całkowitego rozwiązania zadania, podaje definicje niektórych pojęć objętych programem
nauczania
niedostateczny – uczeń podaje rozwiązanie, w którym nie ma istotnego postępu.
14
Download
Random flashcards
Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards