KRAJOWY PROGRAM ZWALCZANIA AIDS I ZAPOBIEGANIA ZAKAŻENIOM HIV OPRACOWANY NA LATA 2007-2011 Program określa politykę rządu w zakresie zapobiegania HIV/AIDS i zwalczania ich społecznych skutków. Jest realizowany zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie Krajowego Programu Zwalczania AIDS i Zapobiegania Zakażeniom HIV i stanowi kontynuację działań podejmowanych w latach 1996-2006. Głównymi zadaniami Krajowego Programu są: ograniczenie rozprzestrzeniania się zakażeń HIV m.in. poprzez zapewnienie odpowiedniego dostępu do informacji, edukacji i usług w zakresie profilaktyki HIV/AIDS, tj.: prowadzenie długofalowych programów profilaktyczno - edukacyjnych dla młodzieży, organizowanie uświadamiających kampanii medialnych, rozszerzanie sieci punktów wykonujących testy na obecność HIV z profesjonalnym poradnictwem, międzynarodowa wymiana doświadczeń w walce z HIV/AIDS; poprawa jakości życia i dostępu do opieki zdrowotnej dla osób żyjących z HIV/AIDS oraz ich bliskich poprzez promowanie i wspieranie działań organizacji pozarządowych i wolontariatu w zakresie profilaktyki HIV, pomocy zakażonym HIV i chorym na AIDS, promowanie projektów integracyjnych z chorymi. Jednym z podmiotów realizujących Program jest Inspekcja Sanitarna. Realizacja założeń, celów i strategii odbywa się głównie poprzez działania edukacyjne społeczeństwa, ukierunkowane na zmianę postaw i zachowań ludzi w zakresie dbania o swoje zdrowie. W ramach Programu corocznie realizowana jest społeczna kampania multimedialna oraz obchodzony 1 grudnia „Światowy Dzień AIDS”. Informacja o HIV/AIDS HIV (Human Immunodeficiency Virus), czyli ludzki wirus upośledzenia odporności został zidentyfikowany w 1983r. HIV jest wrażliwy na czynniki fizykochemiczne: - znajdując się w roztworze, ginie w temperaturze 56 °C po 10 – 20 min. - poza organizmem człowieka żyje krótko, zaledwie kilka godzin - wrażliwy na działanie środków dezynfekujących, zwłaszcza zawierających chlor. Wirus potrzebuje około 48 godzin, aby namnożyć się w organizmie w takich ilościach, aby człowiek stał się zakaźny dla innych. W chwili obecnej nie ma szczepionki na HIV ani nie można go wyeliminować z organizmu człowieka. Drogi zakażenia: * poprzez kontakty seksualne: - stosunek seksualny * poprzez krew: - wniknięcie zakażonej krwi do organizmu podczas wstrzykiwania zakażonego narkotyku lub używania zakażonej igły lub strzykawki - używanie niesterylnych narzędzi medycznych i kosmetycznych - transfuzję zakażonej świeżej krwi * z matki na dziecko: - zakażona matka może zakazić dziecko podczas ciąży, porodu oraz w trakcie karmienia piersią. AIDS - zespół nabytego upośledzenia systemu odpornościowego człowieka: niszczenie jego sił obronnych, osłabienie zdolności organizmu do zwalczania chorób; nie jest to pojedyncza choroba, ale zespół różnych objawów i/lub chorób charakterystycznych dla późnego etapu zakażenia HIV. AIDS jest późnym (końcowym) etapem zakażenia HIV. Potencjalnie zakaźne płyny to: krew, sperma, płyn przedejakulacyjny, wydzielina pochwy oraz mleko kobiece i każdy płyn zawierający widoczną domieszkę krwi. Aby doszło do zakażenia płyny te muszą mieć kontakt z błonami śluzowymi lub/i uszkodzoną skórą. Nieuszkodzona, zdrowa skóra jest barierą dla wirusa, błony śluzowe nie stanowią takiej ochrony. HIV nie przenosi się poprzez pot, ślinę, łzy, mocz, kał. Zwykłe codzienne kontakty z osobą zakażoną są całkowicie bezpieczne. HIV nie przenosi się poprzez dotyk, kichanie, kasłanie. Nie można zakazić się podczas wspólnej kąpieli w basenie, używanie sztućców, wspólne spożywanie posiłków, korzystanie z toalety i w innych tego typu sytuacjach. HIV nie jest przenoszony przez zwierzęta, komary i inne insekty. Droga do AIDS... W przybliżeniu po 3-6 tyg. od zakażenia HIV u 50-90% osób pojawiają się niecharakterystyczne objawy, które nie leczone samoistnie ustępują zazwyczaj w ciągu 14 dni. Okres ten to pierwotna infekcja HIV. Mogą wystąpić niektóre z wymienionych objawów: • gorączka • • • • • • złe samopoczucie powiększenie węzłów chłonnych zapalenie gardła bóle mięśni i stawów chudnięcie • • • uczucie zmęczenia depresja dolegliwości ze strony układu pokarmowego (biegunka, brak apetytu, nudności) nocne poty • wysypka Po ustąpieniu objawów pierwotnej infekcji następuje okres bezobjawowego zakażenia HIV, któremu mimo braku jakichkolwiek objawów chorobowych towarzyszy intensywne rozmnażanie się wirusa w węzłach chłonnych. Osoba żyjąca z HIV przez lata czuje się dobrze, nie widać po niej choroby, prowadzi normalny tryb życia. Ponieważ nie wie o swoim zakażeniu, staje się nieświadomie źródłem zakażenia dla innych. Okres bezobjawowy trwa średnio 8 lat (od 1,5 do 15 lat). Końcowym stadium choroby, będącej skutkiem zakażenia HIV, jest AIDS. Charakteryzuje się on wystąpieniem trudnych do leczenia infekcji oportunistycznych. Są to zakażenia drobnoustrojami, które w normalnych warunkach nie powodują choroby albo są bardzo dobrze kontrolowane przez układ odpornościowy. Do infekcji oportunistycznych należą m. in.: • zapalenie płuc • grzybica narządów wewnętrznych • półpasiec • zakażenia wirusami opryszczki, cytomegalii • gruźlica różnych narządów • toksoplazmoza. Jak uniknąć zakażenia HIV: - używaj tylko własnych przyborów kosmetycznych, np. żyletek i sprzętu do golenia i depilacji, - przekłuwaj uszy, wykonuj zabiegi kosmetyczne i tatuaż tylko w specjalistycznych gabinetach, - używaj jednorazowych, sterylnych igieł i strzykawek, - unikaj narkotyków i uważaj, żeby ktoś Ci ich nie podał, - bądź wierny partnerowi wymagaj wierności partnera, - przypadkowe kontakty seksualne są ryzykowne – Twój nowy partner może być zakażony HIV, - jeśli piłeś alkohol, poczekaj z seksem, - pamiętaj, że prezerwatywa zmniejsza ryzyko zakażenia HIV, - jeśli zachowałeś się ryzykownie – zrób test na HIV. PAMIĘTAJ! Unikaj ryzykownych zachowań i dbaj o zdrowie swoje i swoich bliskich. Nie bój się szczerze rozmawiać o przeszłości partnera. Myśl o tym, aby żyć bezpieczniej. Wykorzystuj wiedzę o HIV w praktyce. Zrób test na HIV, dowiedz się jaki jest Twój status serologiczny. Nieważne kim jesteś, co robisz, jakie masz wykształcenie, czy też przekonania - HIV i AIDS może dotyczyć także Ciebie. Całodobowy telefon zaufania AIDS: 022 692 82 26 Poradnia internetowa: www.aids.gov.pl AIDS zielona linia 022 621 33 67 Badanie w kierunku obecności wirusa HIV można wykonać anonimowo i bezpłatnie: Punkt Konsultacyjno – Diagnostyczny przy Górnośląskim Stowarzyszeniu „Wspólnota” ul. Zjednoczenia 10, 41-500 Chorzów tel. (032) 241-32-55 Literatura: A. Cybula, I. Głowaczowska, G. Konieczny, D. Latarska, A. Marzec - Bogusławska: Najważniejsze pytania o HIV/AIDS, Wyd. Poznańskie, 2005 Co musisz wiedzieć o HIV/AIDS bez względu na to gdzie mieszkasz i pracujesz?, Warszawa 2008 G. Konieczny: Informacja o HIV/AIDS, Społeczny Komitet ds. AIDS, Warszawa 2006 www.aids.gov.pl, www.aids.gov.pl www.wsse.katowice.pl Sekcja Oświaty Zdrowotnej Powiatowej Stacji Sanitarno – Epidemiologicznej w Tychach