Uploaded by User2100

SF Hero Nowa armia Rosji cz1 JB 31 12 2019

advertisement
www.strategyandfuture.org
Now You know
Nowa armia Rosji
cz. 1
12 / 2019 – Jacek Bartosiak
„Rosja ma tylko dwóch sojuszników: armię i flotę”
- car Aleksander III
Rosyjska kultura strategiczna stale oparta jest o zasadę „kto kogo”, którą można
streścić do tego, że zawsze ktoś dominuje nad innym poprzez możliwość przymusu
lub poprzez status wynikający z wyższej hierarchii ustalonej w danej społeczności.
(Fot. Pixabay)
Nowa armia Rosji. Część 1
Autor: Jacek Bartosiak – 12/2019
1
www.strategyandfuture.org
Now You know
Co więcej, dla przywódców w Moskwie relacje w świecie z całą pewnością są grą o sumie zerowej. Do
tego dochodzą instynktowne w kulturze strategicznej Rosjan i omawiane często w Strategy&Future
uwarunkowania geograficzne, wzbudzające strach i skłaniające raczej Rosjan do analizy realnych
możliwości potencjalnych przeciwników niż do wiary w ich dobre czy neutralne intencje. Chęć obrony
własnych interesów, połączona z werbalną i symboliczną agresywnoścą, oraz występujące
jednocześnie: kompleks wyższości i niższości w komunikacji strategicznej oraz brak instutucjonalnych
ograniczeń dla władców rosyjskich czynią z Rosji nieustannie wymagającego aktora na scenie
międzynarodowej, którego trudno jest inkorporować do jakiegokolwiek światowego ładu, powstałego
z nadania innego mocarstwa, w tym w szczególności do konstruktywistycznego prymatu światowego
pod auspicjami Stanów Zjednoczonych.
Autorytarny styl rządzenia i publicznego obnoszenia się, oparcie na siłowikach - siłowym aparacie
państwa oraz służbach specjalnych, oligarchizacja w oparciu o wąską grupę osób pozostających
w bliskich relacjach władzy, otrzymujacych za to przypominający „feudalny” nadział udział rentowy
w systemie gospodarczym, tworząca swoisty system patrymonialny (70% elit ma korzenie w służbach
bezpieczenstwa różnego rodzaju jeszcze sowieckich lub już rosyjskich), z jednym, nadrzędnym
arbitrem tego systemu – Władimirem Putinem. Do tego dochodzi małe grono doradców i nieliczne,
jeśli w ogóle, ograniczenia władzy, przypominające system państwowy za Romanowów lub za czasów
sowieckich. Choć należy przyznać, że nawet Sowieci z tego punktu widzenia mieli jednak Politbiuro
i Komitet Centralny KPZR, a przede wszystkim instytucjonalny system awansu w ramach partii
komunistycznej z jakimiś mniej lub bardziej zdefiniowanymi regułami gry instytucjonalnej, czego nie
ma obecnie. Do tego dochodzi kontrola mass mediów podobnie do czasów sowieckich, lecz chyba
w sposób bardziej inteligentny i skuteczniejszy, ponieważ współcześni Rosjanie zwyczajnie lubią
rosyjskie mass media w przeciwieństwie do czasów sowieckich.
Oczywistym jest, iż nie da się uzyskać statusu mocarstwa
i mieć wpływ chociażby na własny region i otoczenie geopolityczne
bez posiadania sprawnego narzędzia polityki, jakim są
siły zbrojne, a te doświadczyły głębokiego rozkładu
po zakończeniu zimnej wojny.
Reformy Gorbaczowa - pieriestrojka i głasnost’ w latach 80-tych XX wieku zapoczątkowały kryzys
sowieckich sił zbrojnych, które były połączone ściśle z systemem państwa więziami politycznymi
i ekonomicznymi, a w związku z tym nie były w stanie wytrzymać szoków reform Gorbaczowa.
Dramatycznie ścięto wówczas im finansowanie po załamaniu się sowieckiego systemu gospodarczego,
a to skutkowało problemami z uposażeniami, korupcją i głębokim upadkiem morale służby, w tym
także powszechną demotywacją wśród wyższej kadry dowódczej i oficerskiej.
Po upadku imperium szybko okazało się, że pomimo chaosu, upadku gospodarczego i społecznej
dezorganizacji jest jednak kilka niezmiernie ważnych zadań do wykonania dla aparatu wojskowego
Nowa armia Rosji. Część 1
Autor: Jacek Bartosiak – 12/2019
2
www.strategyandfuture.org
Now You know
niedawnego imperium. Począwszy od relokacji jednostek i sprzętu z obszarów imperium
zewnętrznego, ale także z wewnętrznych republik dawnego imperium - do nowej Rosji. W Rosji, na
Ukrainie, Białorusi i Kazachstanie pozostawał ponadto posowiecki arsenał broni jądrowej. Powyższe
cztery kraje osiągnęły porozumienie i zobowiązały się oddać broń jądrową Rosji. Dużo trudniej szło
dogadywanie się co do podziału wojsk konwencjonalnych wielkiej liczebnie i sprzętowo armii
sowieckiej.
Wojska z imperium zewnętrznego miały wrócić do Rosji,
podczas gdy te z republik miały zostać i stanowić zaczątek,
a w praktyce fundament sił zbrojnych poszczególnych republik.
Doprowadziło to do sytuacji, że wojska z imperium zewnętrznego wracały do często
nieprzygotowanych miejsc dyslokacji, a na zasadzie geograficznej poszczególne oddziały stacjonujące
w dawnych republikach sowieckich miały w nich pozostać. Z tego powodu dość częste były niemalże
otwarte bunty wśród żołnierzy rosyjskich stacjonujących w republikach postsowieckich. Zdarzało się,
że całe jednostki odmawiały pozostania i chciały wracać do Rosji – np. 14 armia w Mołdowie. Też
podobnie było z mniejszymi jednostkami w Gruzji i Tadżykistanie, gdzie wojska posowieckie zresztą
zostały wciągnięte w tamtych chaotycznych czasach w lokalne etniczne konflikty wewnętrzne.
Co gorsza, wewnętrzne dystrykty wojskowe imperium,
które za Sowietów miały w jednostkach niską gotowość
bojowo-mobilizacyjną - takie jak moskiewski
i północnokaukaski, stały się teraz
obszarami frontowymi Rosji - zaraz
na granicach niepodległych republik,
które stały się z kolei dla Rosji obszarami
niespokojnymi geopolitycznie.
Z tych wszystkich powodów armia rosyjska lat 90 tych XX wieku, wyłoniwszy się po upadku państwa
sowieckiego jako znacznie słabsza struktura, miała przed sobą zupełnie nowe wyzwania.
Najważniejszymi były: brak pieniędzy, niekorzystna demografia, zwłaszcza w rocznikach poborowych,
słaba jakość umysłowa i fizyczna dostępnej puli poborowych oraz endemiczne uchylanie się od służby,
„fala” starszych roczników wobec młodych rekrutów (tzw. dziadowszczyna) i wszechobecna przemoc
wśród żołnierzy w trakcie służby koszarowej.
W pierwszej dekadzie po rozpadzie Związku Sowieckiego cięcia wydatków były ogromne, a nie
wprowadzono nowego systemu funkcjonowania armii. Potężny niegdyś przemysł zbrojeniowy ledwo
wiązał koniec z końcem, głównie sprzedając swe produkty za granicę. Własne wojska nie tylko nie
otrzymywały nowego sprzętu. Nie rozwijano również programów przyszłości, nie dostarczano na czas
Nowa armia Rosji. Część 1
Autor: Jacek Bartosiak – 12/2019
3
www.strategyandfuture.org
Now You know
i w stosownych ilościach nawet paliwa i amunicji na cykliczne szkolenia poligonowe. Nawet pensje
oficerskie w kraju, w którym tradycyjnie kadra oficerska uważana była za elitę państwa, ciesząc się
szacunkiem społecznym, wypłacano z opóźnieniami. Gotowość bojowa pozostawała na poziomie
minimalnym lub zupełnie zerowym, a kadra oficerska i zawodowa dorabiała na cywilnych etatach, by
zwyczajnie przeżyć do następnego miesiąca. Sprzęt wojskowy rdzewiał na placach i magazynach,
a piloci nie latali wystarczającej liczby godzin by utrzymać poziom wymaganego wyszkolenia.
Ogromne państwo i jego potężne niegdyś siły zbrojne,
mające w okresie jelcynowskiej smuty rozliczne
pojawiające się wyzwania na swoich peryferiach
dosłownie „rozchodziło się w rękach”.
Mając powyższy stan sił zbrojnych na uwadze,
nic dziwnego, że Rosja doznała klęski
w początkowej fazie wojny czeczeńskiej
(1994-1996).
Z czasem kierowano do zbuntowanej republiki jednostki już lepiej wytrenowane i wyposażone, choć
wciąż zbierane z różnych części kraju i kombinowane z różnych zupełnie jednostek, co źle świadczyło o
gotowości bojowej, zgraniu i ogólnie jakości sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej.
Za czasów Jelcyna kwestia reformy wojska pozostawała stałym elementem debaty w Rosji. Braki
wykazane w pierwszej wojnie czeczeńskiej unaoczniły konieczność bardzo głębokich zmian, ale
wszelkie wysiłki spełzały raz po raz na niczym. Dopiero za nowej władzy Putina po 1999 r. i za rządów
jego poplecznika Sergieja Iwanowa w roli szefa rosyjskiego ministerstwa obrony narodowej coś się
ruszyło, choć nie na wymaganą wyzwaniami skalę, a wojska rosyjskie nadal wchodziły w XXI wiek ze
starym sprzętem sowieckim i nieprzystającą do nowszych czasów strukturą sowiecką.
Nowa armia Rosji. Część 1
Autor: Jacek Bartosiak – 12/2019
4
www.strategyandfuture.org
Now You know
Anatolij Serdiukow, twarz wielkiej reformy wojska rosyjskiego
(fot. Wikipedia)
Historycznie rzecz biorąc, w Rosji wielkie reformy wojskowe, czy to za caratu czy w czasach sowieckich,
były przeprowadzane albo w wyniku ciężkich klęsk wojennych, albo w odpowiedzi na zmienioną
naturę państwa rosyjskiego, albo antycypowania transformacji otoczenia geopolitycznego, w którym
funkcjonowało.
Za Rosji carskiej sławne reformy Milutinina i Stołypina
były wynikiem klęski w wojnie krymskiej i w wojnie japońskiej.
Potem w latach 20-tych i 30-tych XX wieku Frunze
i Tuchaczewski próbowali znajdować formułę odpowiedzi
najpierw dla zagrożenia dla istnienia nowego państwa
komunistycznego, a potem na rozwój niemieckiej
myśli wojskowej i zdolności armii niemieckiej
antycypując niemiecką próbę rewizji
ładu powersalskiego.
Nowa armia Rosji. Część 1
Autor: Jacek Bartosiak – 12/2019
5
www.strategyandfuture.org
Now You know
Już w trakcie II wojny światowej reformy Timoszenki miały umożliwić sprostanie budzącej szacunek
wojennej machinie niemieckiej, a wielkie reformy armii czerwonej dokonywały się w trakcie walki na
śmierć i życie z Niemcami w latach 41-45.
Po wojnie światowej przeprowadzono reformy Żukowa w połowie lat 50 tych dopasowując do nowej
sytuacji na kontynencie europejskim i stworzeniu NATO, by z kolei w latach 60 kolejną reformą szukać
odpowiedzi na nowe sposoby prowadzenia wojny z użyciem nowych środków bojowych – rakiet,
taktycznej broni jądrowej itp. Wreszcie nadeszły wielkie reformy legendarnego marszałka Ogarkowa
w latach 70 tych i 80 tych, które uczyniły wojska sowieckie dość nowoczesnymi i potężnymi, stawiając
je na progu wojny nowoczesnej w ramach rozpoczynającej się rewolucji w sprawach wojskowych.
Następnie przyszedł czas posowiecki i reformy spóźnione co najmniej o 20 lat. Tak duże opóźnienie
jest najlepszą miarą skali upadku imperium po 1991 r.
Za czasów rządów Putina finansowaniu armii bardzo pomógł okres wzrostu cen ropy naftowej po
2002 r. Pomiędzy rokiem 2001 a 2007 wydatki na modernizację zwiększyły się dwukrotnie - do
wysokości 573 mld rubli. Siły rosyjskie stawały się przez cały ten czas coraz mniejsze i bardziej mobilne
ze stopniowo poprawiającą się gotowością bojową. Choć z drugiej strony wojna sierpniowa z Gruzją w
2008 roku niezmiennie wykazała fatalny stan zdolności wywiadu i rozpoznania, niski stan sprawności
środków dowodzenia i łączności. Szczególnie brakowało amunicji precyzyjnej, szwankowała logistyka,
stary był podstawowy sprzęt używany przez wojsko rosyjskie, a rekruci pozostawali słabo lub
niewystarczająco wyszkoleni do zadań nowoczesnej wojny.
Nowy szef MON - Anatolij Serdiukow ogłosił po wojnie gruzińskiej pakiet szeroko zakrojonych reform
i programów modernizacyjnych, w tym program rozwoju sił zbrojnych z naciskiem na znaczące
podwyższenie gotowości bojowej i profesjonalizację służby oraz pozyskanie nowego uzbrojenia.
Wydatki na wojsko skoczyły z 57 mld USD do 91 mld USD.
Serdiukow zastał wojsko ze starym sowieckim
systemem mobilizacji, gdzie zawodziła koordynacja
i podstawowe zgranie. Jednostki składające się
na większe oddziały i formacje się nie znały
i nie ćwiczyły z sobą.
Masowa mobilizacja systemu sowieckiego alarmowała potencjalnego przeciwnika uprzedzając go
o planowanym działaniu polityczno-wojskowym kierownictwa w Moskwie i nie nadawała się do
konfliktów na peryferiach imperium, gdzie niezbędna była szybka i dynamiczna akcja, często
z zaskoczenia.
Nowa armia Rosji. Część 1
Autor: Jacek Bartosiak – 12/2019
6
www.strategyandfuture.org
Now You know
Stary model powodował niską gotowość poddodziałów w czasie pokoju. Stanowiło to odwieczną
bolączkę carskiej jak i sowieckiej armii, nie mogących sobie poradzić z ograniczeniami mobilizacyjnymi
infrastruktury ogromnego państwa. Warto pamiętać, że Sowieci mieli plany wojenne zakładające
masową mobilizację, potrzebną do głębokich operacji zmechanizowanych w wielkiej wojnie, w której
mobilizacją objętych było 5 milionów mężczyzn w głównej fali mobilizacji. Celem było prowadzenie
wojny z NATO w Europie i z Chinami na Zabajkalu i Dalekim Wschodzie. Cały system dowodzenia
został nastawiony bardziej na sprawne zmobilizowanie mas ludzkich niż na ich dowodzenie. Zbyt dużo
było administracji w stosunku do realnych sił bojowych w linii. Zbyt dużo w linii było różnego sprzętu
jednego rodzaju i jednej generacji - przede wszystkim wskutek sowieckiego grzechu nadmiernego
dbania w państwie o interesy kompleksu przemysłowo-obronnego i jego interesów ekonomicznych,
zrośniętych przecież z państwem i z partią. Na przykład w linii były trzy rodzaje czołgów podstawowych
tej samej, najnowszej generacji: T-64, T-72 i T-80, ale każdy z nich miał inny silnik, działo i system
kierowania ogniem, przy w miarę podobnych parametrach bojowych. Mnóstwo było też w linii starego
sprzętu, którego nie chciano się pozbyć ze względu na kontynentalne rozmiary państwa i potrzeby
jego aborbcji w razie wielkiej mobilizacji. Stąd w linii służyły nawet czołgi T-10 z lat 40 tych i 50 tych XX
wieku. Mnóstwo tego rodzaju starego sprzętu zalegało w magazynach, które wymagały do obsługi
i pilnowania przez rzeszę kadry wojskowej. W 1991 r. 3,4 mln ludzi służyło w armii sowieckiej, z czego
ponoć aż 1,2 miliona obsługiwało magazyny armijne! Te proporcje z punktu zadań stawianych
nowoczesnemu wojsku były absurdalne.
Za początek wielkiej, można już śmiało powiedzieć
- historycznej reformy - należy przyjąć dzień 15 lutego 2017 r.,
w którym wydano dekret nr 177 dotyczący mianowania
Sierdiukowa na szefa MON. To symboliczny początek budowy
nowej armii rosyjskiej i prawdziwa rewolucja mentalna w kraju.
Począwszy od tego, że wybrany do przeprowadzenia reformy został nie wojskowy, lecz urzędnik
skarbówki. Reformowanie zaczęło się od dalekowschodniego dowództwa armijnego na samym
początku 2008 r., gdy już pierwsze ćwiczenia prowadzone według nowych reguł wykazały
absurdalność starego systemu dowodzenia i jego struktury. Ostatecznie reforma została formalnie
ogłoszona po wojnie sierpniowej z Gruzją w wrześniu i październiku 2008 r.
Skalę dokonanych od tamtego czasu zmian obrazuje prosty fakt: obecnie siły zbrojne Federacji
Rosyjskiej mają realnie około 800 tysięcy wojskowego personelu. Tymczasem w roku 1985 r. było
około 5.3 mln personelu w siłach zbrojnych Związku Sowieckiego oraz pomiędzy 3 a 4 miliona
w różnych fazach postępującej lawinowo dezintegracji imperium w latach 1991-1992, z czego Rosjanie
przejęli nieco więcej niż połowę sprzętu posowieckiego. Redukcja posowiecka była wymuszona nie
tylko stanem finansów państwa, potrzebą unowocześnienia oraz podwyższenia gotowości bojowej
istniejących jednostek, ale w dużej mierze faktem, że populacja kraju zmniejszyła się z grubsza do
Nowa armia Rosji. Część 1
Autor: Jacek Bartosiak – 12/2019
7
www.strategyandfuture.org
Now You know
połowy populacji ZSRS oraz była spowodowana redefinicją percepowanych zagrożeń ze strony de facto
nowych sąsiadów na południu i na zachodzie kraju.
W wyniku reformy rozwiązane miały zostać niepotrzebne jednostki. Stara, nieruchawa struktura
przewidywała aż 203 dywizji szkieletowych (niektóre miały zaledwie 10% ukompletowania)
i transformację struktury w kierunku mobilnych i w pełni obsadzonych 83 brygad przy znacznej
redukcji kadry oficerskiej - w dużej części zbędnej i nienowoczesnej. Z 350 tys. etatów oficerskich
planowano zatrzymać jedynie 150 tys. Ostatecznie stanęło na 220 tysiącach, ponieważ opór kadry
sabotującej reformy był wyjątkowo obstrukcyjny wobec reformy, wobec czego kierownictwo MON-u
musiało się liczyć z tą siłą oporu i dokonano delikatnych koncesji na rzecz establishmentu i sił status
quo.
Nowy nacisk miał zostać położony na nowość w Rosji, czyli szkolenie zawodowych podoficerów –
szkieletu każdej armii zachodniej - oraz na szkolenie kadetów w szkołach kadeckich, gdzie założeniem
była także formacja kadetów pod kątem mentalnego przygotowania do służby. Terminem docelowym
realizacji zmian był rok 2017, gdy wojska lądowe miały osiągnąć stan 450 tysięcy żołnierzy
zawodowych i kontraktowych; a łączna liczba całego personelu sił zbrojnych miała być mniejsza od
1 miliona. Do tego planowano, że w roku 2020 około 70% stanów uzbrojenia będzie stanowić sprzęt
nowy.
Drastycznie zmniejszono liczbę dowództw i stopni pośrednich dowodzenia oraz ustalono stałe
funkcjonowanie czterech strategicznych dowództw, przy czym w 2015 roku wprowadzono piąte –
Arktyczne, odpowiadając na rosnącą rolę wojskową Arktyki.
Twarz reformy – minister Serdiukow drastycznie zmniejszył administrację tyłową całych sił zbrojnych
oraz liczby etatów w dowództwach w celu poprawienia linii dowodzenia i szybkość podejmowania
decyzji. Zredukowano struktury wertykalnie i horyzontalnie by system był klarowny, szybszy,
wydolniejszy i elastyczny. W roku 2014 powołano w Moskwie nowoczesne Narodowe Centrum
Zarządzania Obronnego – celu prowadzenia działań w ramach nowoczesnej bitwy zwiadowczej.
Autor
Jacek Bartosiak
Założyciel i właściciel Strategy&Future, autor książek „Pacyfik i Eurazja. O wojnie”,
wydanej w 2016 roku, traktującej o nadchodzącej rywalizacji wielkich mocarstw w Eurazji
i o potencjalnej wojnie na zachodnim Pacyfiku, „Rzeczpospolita między lądem a morzem.
O wojnie i pokoju”, wydanej w 2018 roku, i „Przeszłość jest prologiem" z roku 2019.
Data
12 / 2019
S&F Hero
Czytaj więcej: strategyandfuture.org
Nowa armia Rosji. Część 1
Autor: Jacek Bartosiak – 12/2019
8
Download
Random flashcards
Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards