Wczesna dorosłość

advertisement
Wczesna dorosłość
Zespół Personalitas
nad podstawie
Gurba, E. (2011). Wczesna dorosłość. W: J. Trempała (red.),
Psychologia rozwoju człowieka. Podręcznik akademicki (s. 287-311). Warszawa: PWN.
Wyznaczniki
• Granice wczesnej dorosłości: 20/22 lat (przyznanie osobie większości
przywilejów oraz obowiązków obywatelskich i prawnych) – 35/40 lat
(bardzo umowna granica – osiągnięcie stabilizacji życiowej, pojawienie
się pierwszych oznak starzenia się organizmu)
• Wejścia w okres wczesnej dorosłości nie należy wiązać z określonymi
wydarzeniami życiowymi, ale należy traktować je jako rezultat procesu
„stawania się osobą dorosłą”
Wkraczanie w dorosłość (Arnett, 2000)
(emerging adulthood)
• 18-25 lat
• Okres eriksonowskiego „psychospołecznego moratorium”
• Przyzwolenie społeczne na eksperymentowanie w zakresie różnych ról
życiowych (bez konieczności angażowania się w żadną z nich)
• Levinson nazywa ten okres ”fazą nowicjusza” – zadaniem rozwojowym
jest wejście w świat dorosłych oraz zbudowanie stabilnej struktury życia;
okres wyznaczony kulturowo
• Cecha charakterystyczna: względna niezależność od ról społecznych
i normatywnych oczekiwań otoczenia
Aktywność w okresie 18-25 lat
• Zmiana relacji z rodzicami:
zależność/opozycja → autonomia z doświadczeniem bliskości
• Nasilenie zachowań ryzykownych (przekraczających normy społeczne,
niebezpiecznych dla zdrowia i życia oraz zagrażających otoczeniu,
np. stosowanie używek, przygodne kontakty seksualne, itp.)
• Różnice indywidualne pomiędzy osobami w tym wieku dotyczące
mieszkania z rodzicami, posiadania własnej rodziny, zakończenia edukacji
Budowanie tożsamości
• Według Arnetta wkraczanie w dorosłość to najlepszy czas na budowanie
własnej tożsamości
• Tożsamość konstruowana jest w trzech podstawowych wymiarach:
1.
2.
3.
Interakcji społecznych
Aktywności zawodowej
Budowania własnego światopoglądu
Wkraczanie w dorosłość
Osobne stadium rozwojowe?
• Zmiany, które zachodzą w trakcie tego czasu nie dają podstaw do
wyróżnienia go jako osobnego okresu rozwojowego
• Późniejsze podejmowanie zobowiązań rodzinnych i zawodowych jest
wynikiem przemian społecznych
• Stąd: „wkraczanie w dorosłość” jako faza przejściowa między dorastaniem
a wczesną dorosłością, której granice wiekowe są niejasne
Pojęcie dorosłości
w rozumieniu młodzieży i badaczy
• Z dorosłością według dorastających osób wiążą się
(Arnett, 1997, Gurba, 2008):
– Odpowiedzialność za swoje czyny
– Niezależność finansowa
– Zapewnienie bytu materialnego lub bezpieczeństwa rodzinie
•
Społeczeństwa postindustrialne nie formułują jednoznacznych oczekiwań wobec
swoich członków, stąd na aktualności tracą koncepcje np. zadań rozwojowych
Havighursta (do których należały: wybór małżonka, uczenie się współżycia z nim,
założenie rodziny, wychowywanie dzieci, prowadzenie domu, rozpoczęcie pracy
zawodowej, podjęcie obowiązków obywatelskich i znalezienie pokrewnej grupy
społecznej)
Osiągnięcia rozwojowe
we wczesnej dorosłości
Osiągnięcie określonego poziomu dojrzałości psychicznej niezbędnej
do radzenia sobie z zadaniami typowymi dla tego okresu rozwojowego
• Osiągnięcia rozwojowe zaczynają się w okresie dorastania –
uniezależnianie od rodziców, kształtowanie swojej tożsamości,
nawiązywanie intymnych relacji, podejmowanie odpowiedzialności
za swoje decyzje i działania, która pozwala na samodzielność
w decyzjach i formułowaniu celów
Rozwój fizyczny
• Wzrost ciężaru ciała
• Między 30 a 50 rokiem życia – stopniowa redukcja gęstości
kości, kompresja chrząstki kręgosłupa oraz zmiany strukturalne
→ zmniejszanie się wysokości ciała
• Pod koniec tego okresu – niekorzystne zmiany w skórze,
włosach, strukturze twarzy
• Najwyższy poziom sprawności fizycznej
• Szczyt rozwoju motorycznego
• Dojrzałość układów wewnętrznych
• Maksymalna sprawność narządów zmysłów
• Najwyższa sprawność rozrodcza
Rozwój emocjonalny
• Najwyższy poziom negatywnych emocji występuje wśród
młodych dorosłych
• Zmniejszanie się częstości doświadczania negatywnych emocji
od 18 roku życia (zwłaszcza w okresie 18-34 lata)
• Rozwojowy funkcjonalizm
• Ukształtowanie emocjonalności tak, aby młodzi dorośli mogli
nawiązywać i podtrzymywać intymne relacje
Rozwój emocjonalny
Związki intymne
• Rozluźnienie więzi z rodziną pochodzenia → nawiązywanie
bliskich relacji przyjacielskich i romantycznych oraz budowanie
więzi z własnymi dziećmi
• Wg Eriksona – nawiązanie bliskich relacji to główne zadanie
w szóstym stadium rozwojowym (konflikt: intymność vs.
izolacja)
• Intymne relacje z partnerem są manifestacją stylu
przywiązania (Hazan, Shaver, 1987)
Rozwój emocjonalny
Związki intymne
• Duża waga relacji intymnych we wczesnej dorosłości:
– Młodzi dorośli są szczęśliwsi w związkach
(Katz, Beach, 1997, Kurdek, 1991)
– Związki przyjacielskie osób będących w związku
małżeńskim ulegają rozluźnieniu
• Wczesna dorosłość jako okres krytyczny w kształtowaniu się
stałych relacji intymnych
Rozwój emocjonalny
Związki intymne.
- Teorie miłości • Kołowa teoria Reiss (1980) – miłość jako proces złożony
z czterech komponentów:
– Zrozumienie
– Ujawnianie siebie
– Wzajemne uzależnienie
– Spełnianie się osobowości
• Teoria miłości Sternberga (1986) (rozwinięta i
spopularyzowana w Polsce przez Wojciszke, 2005) – miłość
jako stan, na który składają się trzy elementy:
– Intymność
– Namiętność
– Zaangażowanie
Rozwój emocjonalny
Związki intymne
- Małżeństwo • Źródło szczęścia małżeńskiego – bliskie relacje oparte na
zaufaniu (Argyle, 1983, Bee, 2004)
• Mężczyźni czerpią więcej satysfakcji z małżeństwa niż kobiety
• Trzy typy małżeństw:
– Małżeństwo tradycyjne
– Małżeństwo koleżeńskie
– Małżeństwo współpracujące
Rozwój emocjonalny
Związki intymne.
- Rodzicielstwo -
• Dążenie do zdobycia wykształcenia, stabilizacji materialnej,
realizacji w życiu zawodowym → późniejszy wiek posiadania
dziecka
• Rodzicielstwo jako bodziec stymulujący rozwój osób dorosłych
Rozwój emocjonalny
Związki intymne
-Rozwód -
•
•
•
•
•
•
•
Jedno z najbardziej stresujących wydarzeń życiowych (Holme, Rahe, 1967)
Zwykle poprzedzony jest kryzysem małżeńskim
Najczęstsze przyczyny rozpadu małżeństwa: problemy seksualne,
trudności w porozumieniu się, konflikty dotyczące wychowania dzieci,
problemy materialne i tzw. niezgodność charakterów
Liberska, Matuszewska (2006) – przyczyną konfliktów i rozpadów
małżeństwa są tzw. „deformacje rozwojowe” (rozbudowanie
struktury Ja i koncentracja jedynie na osobistych celach)
Współcześnie – nacisk na osobowościowe uwarunkowania
prowadzące do zakończenia małżeństwa
Dzieci doświadczające konfliktów małżeńskich swoich rodziców lub
ich rozwodu są bardziej narażone na zakończenie swojego
małżeństwa w dorosłości (Glenn, Kramer, 1987)
Niekorzystny wpływ rozwodu na kondycję fizyczną i psychiczną
Aktywność zawodowa
• Praca jako podstawowa forma aktywności osoby dorosłej
• Droga rozwoju zawodowego:
– Wczesna adolescencja – wybór określonego typu edukacji
– Późna adolescencja – pierwsze doświadczenia związane
z pracą (praca dorywcza)
– Faza moratorium – weryfikacja podjętej drogi, czas na
określenie własnej tożsamości
– Wczesna dorosłość – podjęcie systematycznej pracy,
porzucenie idealistycznej koncepcji aktywności zawodowej
(Shu, Marini, 2008)
Aktywność zawodowa
Fazy rozwoju
zawodowego
•
Fazy rozwoju zawodowego (Super, 1980, 1994):
– Faza krystalizacji (14-18 lat) – rozważanie różnych rodzajów aktywności
zawodowej na podstawie swoich predyspozycji i umiejętności
– Faza specyfikacji (18-22 lata) – zawężenie potencjalnych ról zawodowych
– Faza implementacji (22-24 lata) – czas zakończenia edukacji i rozpoczęcia pracy
– Faza stabilizacji (24-35 lat) – znalezienie takiego miejsca aktywności zawodowej,
w którym będzie się realizowało swoje ambicje
– Faza konsolidacji (35-50+) – dążenie do utrzymania swojej pozycji zawodowej
– Faza schyłkowa (50+-60) – stopniowe wycofywanie się z aktywności zawodowej
angażowanie się w inne rodzaje aktywności
– Emerytura (60+)
•
•
Model ten nie uwzględnia specyfiki rozwoju zawodowego kobiet
Ponad połowa aktywnych zawodowo kobiet doświadcza negatywnych emocji
związanych
z wypełnianiem „podwójnej roli”
Rozwój zawodowy kobiet zawiera w sobie przerwy związane z urodzeniem i
wychowywaniem dziecka
•
Aktywność zawodowa
• Duża rola aktywności zawodowej w rozwoju człowieka
dorosłego
• Podjęcie pracy jako wyraz dojrzałości, ale również bodziec
do rozwoju i podejmowania odpowiedzialności
• Negatywne skutki bezrobocia – np. obniżony nastrój,
negatywizm, postawa bezradności (Domagała, 1992);
bezrobocie jest również źródłem napięć w rodzinie
(Kornacka-Skwara, 2005)
Rozwój poznawczy
Perspektywa
psychometryczna
• Badania poprzeczne wskazywały, że młodzi dorośli
i adolescenci charakteryzują się podobną zdolnością
do nabywania i posługiwania się wiedzą abstrakcyjną,
a wyższą niż osoby w średniej i późnej dorosłości
• Badania podłużne:
– Wczesna dorosłość – optymalny czas rozwoju aktywności
poznawczej
– Po okresie adolescencji aż do ok. 50 r.ż. niektóre wskaźniki
inteligencji mogą wzrastać
– We wczesnej dorosłości nie stwierdzono różnic między
inteligencją płynną a inteligencją skrystalizowaną
Rozwój poznawczy
Perspektywa
genetyczno-epistemologiczna
• Poszukiwanie specyficznych cech myślenia u osób dorosłych
• Krytyka podejścia Piageta
relatywistyczne
praktyczne
dialektyczne
Myślenie
osób
dorosłych
Rozwój poznawczy
Perspektywa
genetyczno-epistemologiczna
• Nowe sposoby myślenia – struktury postformalne wyznaczające
kolejne stadium rozwoju poznawczego
• Rozwój struktur postformalnych wspierany jest przez zadania
wobec których staje dorosły, np. obowiązków związanych z
rodziną i pracą
Rozwój moralny
– Model społecznego uczenia się (Bandura):
•
Podejmowanie nowych ról społecznych → społeczne uczenie się
oparte na mechanizmach warunkowania i modelowania →
modyfikowanie postaw wobec norm społecznych
– Model poznawczo-rozwojowy (Kohlberg):
•
•
•
Wiąże rozwój rozumowania moralnego z rozwojem
poznawczym
Czynniki warunkujące przebieg rozwoju moralnego
w dorosłości: doświadczenia społeczne wymagające
rozwiązania konfliktu moralnego
Rozumowanie moralne dorosłych reprezentuje głównie
4. stadium rozwoju moralnego według Kohlberga
(poziom konwencjonalny, stadium zachowania porządku
społecznego)
Osobowość młodego dorosłego
• Dwa ujęcia rozwoju osobowości w dorosłości:
– Ujęcie wskazujące na rozwojowy charakter zmian w strukturze
osobowości (np. Erikson) – podkreślenie związków między określonymi
zadaniami rozwojowymi a właściwościami ego.
• Koncepcja Niemczyńskiego – podkreśla wzrastającą wraz
z rozwojem autonomię
– Ujęcie podkreślające stałość cech osobowości mimo zmian cyklów
życiowych (np. Costa, McCrae):
• Zmierzanie do osiągnięcia funkcjonalnej dojrzałości, poprzez
wzrost samokontroli, wrażliwości interpersonalnej, stabilności
emocjonalnej oraz realizm w odniesieniu do siebie i świata
(Allport, 1961, Chlewiński, 1991, McCrae, Costa, 2005)
Sens życia a rozwój religijny
• Sens życia może mieć swoje źródło w wartościach związanych z celami
stawianymi sobie przez człowieka lub w wartościach transcendentnych
• Wczesna dorosłość – czas stabilności religijnej i pogłębiania religijności,
choć dla wielu jest to moment odejścia od wiary
• Stadium indywidualistyczno-refleksyjne (Fowler, 1981) – faza odwoływania
się do samego siebie, podkreślanie osobistego charakteru wiary; wiara w
tym czasie często ma charakter synkretyczny
• Doświadczenie kontaktu z Bogiem łączy się z poczuciem sensu życia;
świadomość braku Boga wiąże się z poczuciem braku sensu życia
Rozwój tożsamości w ujęciu Marcii
• Przy podejmowaniu nowych ról społecznych (np. roli rodzica)
style tożsamości najczęściej kształtują się od tożsamości lustrzanej
do tożsamości osiągniętej (pod koniec wczesnej dorosłości)
• Związek między stylem budowania tożsamości a rozumowaniem moralnym
• We wczesnej dorosłości dominuje status tożsamości lustrzanej
i tożsamości osiągniętej
Dziękuję za uwagę
Gurba, E. (2011). Wczesna dorosłość. W: J. Trempała (red.),
Psychologia rozwoju człowieka. Podręcznik akademicki (s. 287-311). Warszawa: PWN.
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards