Ocena strat ekonomicznych i kosztów leczenia nowotworów piersi

advertisement
2016
Ocena strat ekonomicznych i kosztów
leczenia nowotworów piersi, szyjki macicy
i jajnika w Polsce.
redakcja naukowa prof. dr hab. Ewelina Nojszewska
Streszczenie
Patroni raportu:
Raport powstał dzięki wsparciu Roche Polska
Ocena strat ekonomicznych i kosztów
leczenia nowotworów piersi, szyjki macicy
i jajnika w Polsce.
redakcja naukowa prof. dr hab. Ewelina Nojszewska
Streszczenie
Ocena ekonomicznych skutków chorób i ich leczenia z perspektywy gospodarki państwa na przykładzie nowotworów narządów kobiecych
3
PODSUMOWANIE
Błażej Łyszczarz, Ewelina Nojszewska
Nowotwory piersi, szyjki macicy oraz jajnika są najczęstszymi nowotworami zarówno z punktu widzenia zachorowalności jak i umieralności wśród młodych kobiet (20-44 lata)
w Polsce. Sprawia to, że choroby te odciskają nie tylko
znaczące piętno zdrowotne i społeczne, mają także
istotne konsekwencje ekonomiczne. Zachorowania i zgony osób młodych wiążą się bowiem z relatywnie wysokimi
stratami gospodarczymi. Śmierć kobiety młodej, mającej
przed sobą wiele lat aktywności zawodowej oznacza potencjalnie wysokie straty związane z niewytworzoną produkcją,
która mogłaby zostać zrealizowana w sytuacji braku choroby
i zgonu. Konsekwencją występowania nowotworów piersi,
szyjki macicy i jajnika jest tym samym zmniejszenie liczby
pracujących kobiet, co nabiera szczególnego znaczenia
w obliczu starzenia się społeczeństwa w Polsce. Dynamiczny spadek bezrobocia oraz trudności pracodawców ze znalezieniem pracowników sprawiają, że rosnącego znaczenia
nabiera potrzeba troski o zdrowie osób w wieku produkcyjnym i podejmowanie działań ograniczających ryzyko
braku aktywności zawodowej związanej z chorobą. Biorąc
pod uwagę, że analizowane w raporcie trzy nowotwory
kobiece dotykają często osób młodych, można sądzić,
że działania mające na celu zwiększenie skuteczności
profilaktyki i leczenia tych chorób przyniosą wymierne
korzyści ekonomiczne.
Potwierdzeniem zasadności powyższej argumentacji jest
porównanie wielkości kosztów bezpośrednich i pośrednich
związanych z nowotworami piersi, szyjki macicy i jajnika.
W przypadku każdej z tych chorób koszty pośrednie –
a więc straty gospodarcze związane z niewytworzoną
4
w wyniku choroby produkcją – znacząco przewyższają
koszty bezpośrednie, czyli wydatki na ich leczenie. Łączne wydatki na leczenie trzech analizowanych nowotworów
w pięcioletnim okresie 2010-2014 wyniosły 3,29 mld zł,
natomiast potencjalne straty gospodarcze związane z nimi
sięgnęły 20,82 mld zł, były więc sześciokrotnie wyższe.
W podsumowaniu należy przy tym podkreślić zależność
między wielkością kosztów bezpośrednich (wydatków na
leczenie) i pośrednich (strat gospodarczych spowodowanych
chorobą). Zwiększenie bieżących wydatków na leczenie
prowadziłoby z pewnością do ograniczenia kosztów
pośrednich w przyszłości. Dzisiejsze wyższe wydatki na
leczenie należałoby tym samym traktować raczej w kategoriach inwestycji niż kosztów, gdyż pozwoliłyby one na
zminimalizowanie przyszłych strat gospodarczych.
Ocena ekonomicznych skutków chorób i ich leczenia z perspektywy gospodarki państwa na przykładzie nowotworów narządów kobiecych
5
STRESZCZENIE
Błażej Łyszczarz, Ewelina Nojszewska
Kontekst społeczno-ekonomiczny raportu
Choroby nowotworowe stają się coraz poważniejszym
problemem zdrowotnym współczesnych społeczeństw.
W czteroletnim okresie 2008-2012 liczba zachorowań na
nowotwory na świecie wzrosła z 12,7 do 14,1 milionów
rocznie. Światowa Organizacja Zdrowia prognozuje, że za
dwie dekady liczba ta sięgnie 25 milionów nowych przypadków, a media wzrost ten określają mianem nadciągającego
„tsunami” zachorowań na nowotwory. Wzrostowe trendy
zachorowalności na nowotwory obserwuje się również
w Polsce, przy czym prognozy obejmujące okres do roku
2025 wskazują na stopniowe zmniejszanie się zachorowalności wśród mężczyzn i wzrost częstości zachorowań
kobiet.
Nowotwory nie są jednak tylko problemem zdrowotnym,
istotne znaczenie mają również konsekwencje ekonomiczne
tej choroby. Szkody zdrowotne spowodowane nowotworami sprawiają, że ogromny potencjał ludzki pozostaje
niewykorzystany, a koszty leczenia i opieki nad chorymi
odciskają znaczące piętno na gospodarkach, co w przyszłości może zagrażać stabilności finansów publicznych.
Zagrożenia ekonomiczne związane z nowotworami wiążą się
także z tym, że zachorowania na raka wśród osób aktywnych
zawodowo prowadzą często do długotrwałego wyłączenia
ich z rynku pracy, na czym cierpi społeczeństwo i gospodarka. Niepracujące osoby chore nie wytwarzają produkcji,
czego konsekwencją jest obniżona wartość potencjalnego
produktu krajowego brutto (PKB) i niższy dobrobyt całego
6
społeczeństwa. Problem ten ma doniosłe znaczenie w obliczu zmian demograficznych, których doświadcza obecnie
Polska. Zmniejszająca się liczba osób w wieku produkcyjnym
sprawia, że pracodawcy napotykają coraz większe trudności
w znalezieniu odpowiednio wykwalifikowanych pracowników. W obliczu tych uwarunkowań, rosnącego znaczenia
nabiera troska o zdrowie osób pracujących i podejmowanie
działań mających na celu minimalizowanie ryzyka braku
aktywności zawodowej związanej z chorobą.
W kontekście powyższych uwag, niezwykle aktualnym problemem w warunkach polskich wydaje się identyfikacja
obciążenia ekonomicznego i społecznego związanego
z nowotworami. Istotne znaczenie ma przy tym nie tylko
identyfikacja kosztów ponoszonych na leczenie i opiekę nad
chorymi, ale również próba określenia wielkości strat ekonomicznych, które są konsekwencją chorób nowotworowych.
Relacja wydatków ponoszonych na leczenie (kosztów bezpośrednich) do utraconej w wyniku choroby wielkości produkcji (kosztów pośrednich) ułatwia podejmowanie decyzji
z zakresu polityki zdrowotnej, w szczególności dotyczących
alokacji środków finansowych pomiędzy różne technologie
medyczne.
Cel raportu
Celem raportu było oszacowanie kosztów społecznych
trzech chorób onkologicznych narządów kobiecych:
raka piersi (C50), raka szyjki macicy (C53) i raka jajnika
(C56). Choroby te znajdują się wśród najczęściej diagnozo-
wanych nowotworów u kobiet w Polsce. W 2013 roku raka
piersi stwierdzono u ponad 17 tysięcy Polek, co stanowiło aż
21,9% wszystkich zachorowań na nowotwory złośliwe. Rak
jajnika i rak szyjki macicy diagnozowane są rzadziej jednak
i one znajdują się wśród dziesięciu najczęstszych nowotworów złośliwych wśród kobiet w Polsce. Rak piersi cechuje się
relatywnie wysoką przeżywalnością w porównaniu z innymi nowotworami (5 lat od diagnozy dożywa 75% chorych
kobiet w Polsce), natomiast w przypadku raka szyjki macicy
oraz jajnika szanse przeżycia są relatywnie mniejsze (wskaźnik 5-letnich przeżyć wynosi odpowiednio 54,4% i 42%). Co
istotne, choroby te nieproporcjonalnie często dotykają
kobiet młodych (20-44 lat), wśród których są trzema najczęstszymi nowotworami zarówno z punktu widzenia zachorowalności, jak i umieralności.
Powszechność analizowanych nowotworów oraz wysoka
liczba zgonów spowodowana nimi sprawiają, że choroby te
odciskają szczególne pięto zdrowotne i społeczne na oso-
bach nimi dotkniętych i ich bliskich. Choroby te mają jednak
również znaczenie ekonomiczne; z jednej strony, generują
wydatki związane z leczeniem, z drugiej natomiast – niosą
konsekwencje w postaci strat gospodarczych związanych z
niewytworzeniem produkcji, która mogłaby być zrealizowana w sytuacji ograniczenia skali choroby. Dlatego też, celem
raportu była identyfikacja ekonomicznych konsekwencji
nowotworów piersi, szyjki macicy i jajnika ponoszonych
przez polskie społeczeństwo.
Zakres raportu
Intencją autorów raportu było oszacowanie możliwie szerokiego spektrum kosztów związanych z trzema nowotworami kobiecymi, tj. rakiem piersi, szyjki macicy
i jajnika. Zgodnie ze stosowaną w tym celu metodologią
szacowania kosztów chorób (ang. cost-of-illness) wyróżnia
się trzy główne kategorie kosztów (rysunek 1):
Rysunek 1. Klasyfikacja kosztów chorowania, leczenia i ich konsekwencji
MEDYCZNE
KOSZTY
BEZPOŚREDNIE
NIEMEDYCZNE
Koszty wszystkich zasobów wykorzystanych w trakcie
profilaktyki, diagnozowania, leczenia i rehabilitacji
Koszty zasobów wykorzystanych w trakcie wspomagania diagnozowania, leczenia, rehabilitacji np. przy
transporcie chorych
KOSZTY
POŚREDNIE
Koszty w postaci niewytworzonego Produktu
Krajowego Brutto powstałe na skutek absenteizmu
chorych i opiekunów nieformalnych, prezenteizmu
chorych i opiekunów nieformalnych, niezdolności
do pracy (renty), przedwczesnego zgonu.
KOSZTY
NIEMIERZALNE
Koszty uwzględniające stratę dobrobytu społecznego obejmującego oprócz straconej produkcji także
koszty niemierzalne, jak np. ból i cierpienie chorych
i opiekunów nieformalnych.
Ocena ekonomicznych skutków chorób i ich leczenia z perspektywy gospodarki państwa na przykładzie nowotworów narządów kobiecych
7
•
•
•
koszty bezpośrednie związane z wydatkami
na leczenie i usługi towarzyszące opiece zdrowotnej
(np. transport chorych), ponoszone zarówno przez
instytucje publiczne, jak i samych pacjentów;
koszty pośrednie będące odzwierciedleniem strat
gospodarczych wywołanych zmniejszeniem możliwości świadczenia pracy przez osoby chore i ich opiekunów, czego efektem jest zmniejszenie produkcji
w gospodarce;
koszty niemierzalne związane z bólem i cierpieniem
osób chorych, a także ich bliskich.
W raporcie uwzględniono dwie pierwsze kategorie kosztów,
przy czym w przypadku kosztów bezpośrednich wzięto pod
uwagę tylko wydatki na leczenie ponoszone przez Narodowy
Fundusz Zdrowia. Z uwagi na niedostępność odpowiednich
danych raport nie obejmuje kosztów ponoszonych przez
osoby chore na nowotwory piersi, szyjki macicy i jajnika. Jak
pokazują inne badania, koszty te (w przypadku raka piersi)
stanowią istotne obciążenie dla budżetów gospodarstw
domowych w Polsce.
Na koszty pośrednie uwzględnione w badaniu składa
się kilka kategorii strat spowodowanych zmniejszeniem
produktywności osób chorych i ich opiekunów; są to:
•
•
•
•
•
•
absenteizm chorych – nieobecność w pracy spowodowana chorobą;
prezenteizm chorych – obniżona produktywność
spowodowana chorobą;
absenteizm opiekunów – nieobecność w pracy
opiekunów osób chorych;
prezenteizm opiekunów – obniżona produktywność
opiekunów osób chorych;
przedwczesne zgony osób chorych;
niezdolność do pracy czasowa i bezterminowa osób
chorych.
W kalkulacjach pominięto koszty niemierzalne, których
oszacowanie niesie za sobą znaczące trudności związane
z pieniężnym wartościowaniem bólu i cierpienia.
8
Kolejnym istotnym elementem raportu jest ocena skutków analizowanych nowotworów dla sektora finansów
publicznych. Negatywny wpływ chorób na finanse państwa
wyraża się dwojako. Po pierwsze, poprzez system ubezpieczeń społecznych państwo zapewnia dochody zastępcze
osobom chorym, niemogącym wykonywać pracy, co generuje znaczące wydatki funduszy ubezpieczeń społecznych.
Po drugie, spowodowana chorobą utracona produktywność
prowadzi do wytworzenia PKB mniejszego niż byłby możliwy
do uzyskania w sytuacji braku choroby, czego konsekwencją
są mniejsze wpływy publiczne, w szczególności z podatków
dochodowych (PIT, CIT), od towarów i usług (VAT) oraz akcyzy, a także składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.
W efekcie, większe obciążenie chorobami generuje nie tylko
wyższe wydatki na świadczenia zastępujące utracony na skutek choroby dochód gospodarstw domowych, lecz również
przyczynia się do zmniejszenia dochodów publicznych, służących sfinansowaniu tych świadczeń oraz leczenia.
Uwzględnienie w raporcie kosztów bezpośrednich i pośrednich związanych z nowotworami piersi, szyjki macicy oraz jajnika, a także konsekwencji tych chorób dla finansów publicznych miało na celu ukazanie szerokiego spektrum skutków
ekonomicznych związanych z tymi chorobami.
Raport obejmuje lata 2010-2014; 5-letni okres badania
pozwala na obserwację zmian kosztów całkowitych, jak
i poszczególnych kategorii kosztowych w czasie.
Metoda raportu
Raport został przygotowany w oparciu o metodę analizy
kosztów choroby (ang. cost-of-illness). Celem tego rodzaju
analizy jest próba oszacowanie całkowitego obciążenia ekonomicznego, którego doświadcza społeczeństwo w związku
z daną chorobą, co oznacza identyfikację, pomiar oraz wycenę kosztów tej choroby. Analiza kosztów choroby pozwala na
oszacowanie potencjalnych korzyści możliwych do osiągnięcia przez społeczeństwo, w sytuacji w której choroba zostałaby ograniczona lub wyeliminowana.
Biorąc pod uwagę fakt, że prowadzona analiza dotyczy trzech
chorób nowotworowych zastosowano rekomendowane
dla chorób trwających długi czas podejście oparte na chorobowości (w tym podejściu szacuje się koszty w krótkim
horyzoncie czasowym, najczęściej roku, nie uwzględniając
dynamiki zmian choroby w czasie). Analiza ma charakter
retrospektywny (analizuje się dane dotyczących zjawisk,
które wydarzyły się zanim badanie rozpoczęło się) i stosuje
podejście „z góry na dół” (koszty szacuje się z wykorzystaniem zagregowanych danych epidemiologicznych oraz
dotyczących konsumpcji świadczeń zdrowotnych).
W szacowaniu kosztów wykorzystano szereg źródeł danych,
zarówno publikowanych, jak i pozyskanych bezpośrednio od
instytucji zajmujących się finansowaniem opieki zdrowotnej
i świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych. Dane dotyczące finansowania leczenia osób chorych na nowotwory
otrzymano z Narodowego Funduszu Zdrowia. Informacje
na temat skali nieaktywności zawodowej spowodowanej
chorobami pozyskano z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Dane epidemiologiczne umożliwiające oszacowanie kosztów pośrednich pochodzą natomiast z Krajowego Rejestru
Nowotworów. Oprócz powyższych źródeł stanowiących cenne źródło danych statystycznych wykorzystano także szereg
publikacji naukowych oraz publikowanych w Polsce i na
świecie raportów o podobnej tematyce.
Koszty społeczne nowotworów piersi, szyjki macicy
i jajnika
Koszty bezpośrednie
Narodowy Fundusz Zdrowia przeznaczał na leczenie
nowotworów piersi, szyjki macicy i jajnika w latach
2010-2014 kwoty od 623,5 mln zł do 695,7 mln zł
rocznie. Największy udział w tych kosztach miała opieka
nad chorymi na nowotwór piersi, na którego leczenie NFZ
wydatkował 75-79 procent środków związanych z leczeniem
trzech analizowanych nowotworów. Dominujące znaczenie w kosztach leczenia wszystkich trzech nowotworów
miała przy tym opieka szpitalna, na którą NFZ przeznaczał średniorocznie ponad 70 procent środków związanych
z leczeniem raka piersi, jajnika i szyjki macicy. Dane dotyczące wydatków dla poszczególnych nowotworów zawiera
rysunek 2.
Rysunek 2. Koszty leczenia nowotworów piersi, szyjki macicy i jajnika poniesione przez Narodowy Fundusz Zdrowia (w tys. zł)
550 000
500 000
450 000
400 000
350 000
300 000
250 000
200 000
150 000
100 000
50 000
0
521 307
76 928
489 055
478 737
97 468
2010
63 342
81 852
2011
Źródło: opracowanie własne na podstawie baz danych NFZ.
55 867
543 766
518 471
78 543
2012
rozpoznanie C50
57 332
84 568
2013
rozpoznanie C53
53 703
90 483
2014
rozpoznanie C56
Ocena ekonomicznych skutków chorób i ich leczenia z perspektywy gospodarki państwa na przykładzie nowotworów narządów kobiecych
9
Łączne wydatki Narodowego Funduszu Zdrowia na
leczenie pacjentów z nowotworami piersi, szyjki macicy
i jajnika wyniosły w badanym pięcioletnim okresie (lata
2010-2014) 3,29 mld zł.
Koszty pośrednie
Koszty pośrednie nowotworów piersi, szyjki macicy
i jajnika, a więc straty gospodarcze, których efektem jest
zmniejszenie potencjalnego PKB wytworzonego w gospodarce wyniosły w Polsce 3,75 mld zł w 2010 roku i wzrosły do poziomu 4,41 mld zł w 2014 roku, co odpowiada wartości 0,24-0,26 procent PKB kraju. Podobnie jak
w przypadku kosztów bezpośrednich dominujące znaczenie
w zakresie strat produkcji spowodowanych chorobą miał
nowotwór piersi. Koszty pośrednie tej choroby stanowiły
67-70 procent kosztów trzech analizowanych chorób.
Biorąc pod uwagę strukturę kosztów pośrednich największe
znaczenie miały gospodarcze straty spowodowane przedwczesnymi zgonami (6,57 mld zł i 32,4% kosztów pośrednich w latach 2010-2014) oraz niezdolnością do pracy
(5,90 mld zł i 29,1%), bardzo niewielkie straty wiązały się
natomiast z absencją opiekunów osób chorych (0,01 mld zł
i 0,1%) – rysunek 3.
Łączne koszty pośrednie spowodowane nowotworami
piersi, szyjki macicy i jajnika w Polsce w latach 20102014 oszacowano na 20,82 mld zł. Tak oszacowane koszty niewytworzonej produkcji ponad sześciokrotnie przewyższały więc koszty leczenia analizowanych chorób.
Skutki nowotworów piersi,
szyjki macicy i jajnika dla
sektora finansów publicznych
Wydatki ZUS na świadczenia z ubezpieczeń społecznych
W ramach wydatków związanych z daną chorobą ZUS finansuje świadczenia w zakresie: absencji chorobowej, rent
socjalnych, rent z tytułu niezdolności do pracy, rehabilitacji leczniczej oraz świadczeń rehabilitacyjnych. Wydatki
ZUS związane z trzema analizowanymi nowotworami
wyniosły w 2010 roku 284,3 mln zł i wzrosły do 311,7
mln zł cztery lata później, co stanowiło 0,96-1,06 procent wydatków tej instytucji na świadczenia związane
z wszystkim chorobami. Spośród trzech analizowanych
nowotworów dominujące znaczenie miały wydatki na
Rysunek 3. Struktura kosztów pośrednich nowotworów piersi, szyjki macicy i jajnika w Polsce w latach 2010-2014 łącznie
(w mln zł)
2 962,7
5 894,9
1 437,9
11,3
Absenteizm
Prezenteizm
3 402,7
6 573,0
Absenteizm opiekunów
Prezenteizm opiekunów
Przedwczesne zgony
Niezdolność do pracy
Źródło: opracowanie własne na podstawie baz danych NFZ.
10
świadczenia dla chorych na nowotwór piersi, które wzrosły
w badanym okresie z 207,6 mln zł do 234,3 mln zł. Przyrost
wydatków – z poziomu 40,5 mln zł do 45,8 mln zł – dotyczył
również nowotworu jajnika, natomiast w przypadku nowotworu szyjki macicy odnotowano spadek wartości świadczeń
ZUS z 36,2 mln zł do 31,6 mln zł.
Utracone dochody finansów publicznych na skutek niewytworzonej produkcji
Rezultatem zmniejszenia potencjalnie możliwego do uzyskania PKB na skutek choroby są niższe dochody ludności
i zmniejszona konsumpcja, co z kolei skutkuje niższymi
wpływami podatkowymi. Straty potencjalnych wpływów
sektora finansów publicznych (z podatków PIT, CIT,
akcyzowego oraz od towarów i usług, a także składek na
ubezpieczenia społeczne) spowodowane rakiem piersi,
szyjki macicy i jajnika wzrosły z 1,12 mld zł w 2010 roku
do 1,33 mld zł w roku 2014.
Ocena ekonomicznych skutków chorób i ich leczenia z perspektywy gospodarki państwa na przykładzie nowotworów narządów kobiecych
11
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards