No Slide Title

advertisement
Ubezpieczenia
społeczne
Dr hab. Krzysztof Walczak
1
dr hab. Krzysztof Walczak
„Młodym ludziom zdaje się, że pieniądze
są najważniejszą rzeczą w życiu. Gdy się starzeją,
są już tego pewni.”
Oscar Wilde
2
dr hab. Krzysztof Walczak
„Problematyka społeczna”
w dawnych wiekach
W starożytnej Sparcie ludzi niepełnosprawnych, starców
i kalekich zrzucano ze skały
W niektórych plemionach afrykańskich wsadzano starców
na wysokie palmy i potrząsano nimi, aż osoby te spadły
i zabiły się
W Tybecie i na Dalekim Wschodzie aby nie być ciężarem
dla rodziny starcy udają się w góry i tam czekają na śmierć,
3
dr hab. Krzysztof Walczak
„Problematyka społeczna”
w dawnych wiekach
W kulturze chrześcijańskiej powiązanej z hasłem
miłości bliźniego i kultem rodziny, osoby, które nie były
w stanie utrzymać się doznawały opieki od rodziny.
Rewolucja przemysłowa i rozpad więzi rodzinnych związany m.in. z masowymi migracjami spowodowały, że
rodzina przestaje pełnić funkcje zabezpieczające byt
swoim członkom.
(szerzej patrz I. Jędrasik-Jankowska Pojęcia i konstrukcje prawne
ubezpieczenia społecznego, Warszawa 2013 )
4
dr hab. Krzysztof Walczak
Problematyka społeczna
• Ochrona pracy (realizowana głównie przez prawo pracy)
• Zabezpieczenie społeczne
Art. 1 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest dobrem
wspólnym wszystkich obywateli.
Art. 67 Konstytucji Obywatel ma prawo do zabezpieczenia
społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na
chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku
emerytalnego. Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej
woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo
do zabezpieczenia społecznego.
5
dr hab. Krzysztof Walczak
Problematyka społeczna
Art. 68 Konstytucji Każdy ma prawo do ochrony zdrowia.
Art. 71 Konstytucji Państwo w swojej polityce społecznej
i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny.
Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej
i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo
do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
6
dr hab. Krzysztof Walczak
Zabezpieczenie społeczne
ujęcie tradycyjne
•
Opieka społeczna
•
Ubezpieczenie społeczne
•
Zaopatrzenie społeczne
7
dr hab. Krzysztof Walczak
Opieka społeczna
geneza
•
Działalność filantropijna i charytatywna
•
Pomoc cechowa
•
Pomoc gminna
Uznaniowa, bezroszczeniowa, nieodpłatna,
zindywidualizowana
8
dr hab. Krzysztof Walczak
Opieka społeczna
obecnie
•
Pomoc społeczna
nieodpłatna, zindywidualizowana, częściowo roszczeniowa opierająca się na odpowiedzialności społeczeństwa
za osoby pozbawione środków do życia
Ustawa z 12.03. 2004 r. o pomocy społecznej
(Dz.U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.)
9
dr hab. Krzysztof Walczak
Opieka społeczna
obecnie
1. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa,
mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom
przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są
one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia,
zasoby i możliwości.
2. Pomoc społeczną organizują organy administracji
rządowej i samorządowej, współpracując w tym zakresie,
na zasadzie partnerstwa, z organizacjami społecznymi
i pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami,
związkami wyznaniowymi oraz osobami fizycznymi i prawnymi.
10
dr hab. Krzysztof Walczak
Opieka społeczna
obecnie
Pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom
w szczególności z powodu:
ubóstwa; sieroctwa; bezdomności; bezrobocia;
niepełnosprawności; długotrwałej lub ciężkiej choroby;
przemocy w rodzinie; potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi;
potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności;
bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych
i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza
w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; trudności
w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w RP status
uchodźcy lub ochronę uzupełniającą;
11
dr hab. Krzysztof Walczak
Opieka społeczna
obecnie
trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu
karnego; alkoholizmu lub narkomanii; zdarzenia losowego
i sytuacji kryzysowej; klęski żywiołowej lub ekologicznej.
12
dr hab. Krzysztof Walczak
Opieka społeczna
obecnie
Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej,
z pewnymi zastrzeżeniami przysługuje od 1.10. 2015 r.:
- osobie samotnie gospodarującej, której dochód
nie przekracza kwoty 634 zł,
- osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza
kwoty 514 zł,
- rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium
dochodowego na osobę w rodzinie,
przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego
z powodów wymienionych powyżej lub innych okoliczności
uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.
13
dr hab. Krzysztof Walczak
Opieka społeczna
obecnie
Kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata,
z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej.
(rozp. RM z 14.07. 2015 r. w sprawie zweryfikowanych
kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń
pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2015 r., poz 1058)
Badania progu interwencji socjalnej dokonuje IPiSS.
(szczegółowe zasady określa rozp. MPiPS z 7.10. 2005 r.
w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz. U Nr 211,
poz 1762)
14
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia pieniężne
z pomocy społecznej
a) zasiłek stały,
b) zasiłek okresowy,
c) zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy,
d) zasiłek i pożyczka na ekonomiczne usamodzielnienie,
e) pomoc na usamodzielnienie oraz na kontynuowanie nauki,
f) świadczenie pieniężne na utrzymanie i pokrycie
wydatków związanych z nauką języka polskiego
dla cudzoziemców, którzy uzyskali w RP status uchodźcy
lub ochronę uzupełniającą,
g) wynagrodzenie należne opiekunowi z tytułu sprawowania
opieki przyznane przez sąd.
15
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia niepieniężne
z pomocy społecznej
a) praca socjalna,
b) bilet kredytowany,
c) składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne,
d) pomoc rzeczowa, w tym na ekonomiczne usamodzielnienie,
e) sprawienie pogrzebu,
f) poradnictwo specjalistyczne,
g) interwencja kryzysowa,
h) schronienie,
i) posiłek,
j) niezbędne ubranie,
16
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia niepieniężne
z pomocy społecznej
k) usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania,
w ośrodkach wsparcia oraz w rodzinnych domach pomocy,
l) specjalistyczne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania
oraz w ośrodkach wsparcia,
m) mieszkanie chronione,
n) pobyt i usługi w domu pomocy społecznej,
o) pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków
mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym,
pomoc w uzyskaniu zatrudnienia, pomoc
na zagospodarowanie - w formie rzeczowej dla osób
usamodzielnianych.
17
dr hab. Krzysztof Walczak
Ubezpieczenie społeczne
Początkowo wywodziło się z kas wzajemnej pomocy,
które wspierały swoich członków na bazie wspólnie
zgromadzonych środków.
Industrializacja spowodowała konieczność zmian
• Z zasady pracownicze
• Oparte na opłacaniu składki
• Charakter roszczeniowy po zaistnieniu przypadku
objętego ryzykiem
• Realizowane z odrębnego funduszu
Ustawa z 13. 10. 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm. )
dr hab. Krzysztof Walczak
18
Zaopatrzenie społeczne
•
•
•
Roszczeniowe
Bezskładkowe
Finansowane z budżetu
(dotyczy obecnie służb mundurowych, sędziów, prokuratorów, kombatantów oraz inwalidów wojennych i wojskowych)
19
dr hab. Krzysztof Walczak
Zabezpieczenie społeczne
nowe podejście
•
Pomoc lecznicza (początkowo wynikająca z ubezpieczenia a obecnie traktowana oddzielnie) – ma charakter nie tyle finansowy, ale świadczeń w naturze
czego nie można przekształcać
Ustawa z 27.08. 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej
finansowanych ze środków publicznych
(Dz.U. z 2015 r., poz. 581 ze zm.) oraz
Ustawa z 15.04. 2011 r. o działalności leczniczej
(Dz. U z 2015 r., poz. 618 ze zm.)
20
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia opieki zdrowotnej
• podstawowa opieka zdrowotna;
• ambulatoryjna opieka specjalistyczna;
• leczenie szpitalne;
• opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień;
• rehabilitacja lecznicza;
• świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w ramach opieki
długoterminowej;
• leczenie stomatologiczne;
• lecznictwo uzdrowiskowe;
• zaopatrzenie w wyroby medyczne, na zlecenie osoby
uprawnionej, oraz ich naprawa;
21
dr hab. Krzysztof Walczak
•
Swiadczenia opieki zdrowotnej
• ratownictwo medyczne;
• opieka paliatywna i hospicyjna;
• świadczenia wysokospecjalistyczne;
• programy zdrowotne;
• leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia
żywieniowego oraz wyroby medyczne dostępne
w aptece na receptę;
• programy lekowe określone w przepisach ustawy
z 12.05. 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych
specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów
medycznych (Dz. U. 2015, poz. 345);
22
dr hab.1)
• Krzysztof Walczak
Swiadczenia opieki zdrowotnej
• leki stosowane w chemioterapii określone w przepisach
ustawy o refundacji;
• leki nieposiadające pozwolenia na dopuszczenie do obrotu
na terytorium RP, sprowadzane z zagranicy na warunkach
i w trybie określonym w art. 4 ustawy z 6.09. 2001 r. –
Prawo farmaceutyczne (Dz.U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271,
ze zm.), pod warunkiem że w stosunku do tych leków
wydano decyzję o objęciu refundacją na podstawie
ustawy o refundacji;
23
dr hab. Krzysztof Walczak
Swiadczenia opieki zdrowotnej
• środki spożywcze specjalnego przeznaczenia
żywieniowego, sprowadzone z zagranicy na warunkach
i w trybie określonym w art. 29a ustawy z 25.08. 2006 r.
o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U z 2015 r.,
poz 594 ze zm.), pod warunkiem, że w stosunku do tych
środków wydano decyzję o objęciu refundacją na podstawie
ustawy o refundacji.
24
dr hab. Krzysztof Walczak
Zabezpieczenie społeczne
nowe podejście
•
Świadczenia na rzecz osób bezrobotnych –
łączą różne rodzaje świadczeń – finansowe (zasiłki),
w naturze (np. szkolenia), instytucjonalne
(uprawnienia dla pracodawców związane z polityką
rynku pracy)
Ustawa z 20.04. 2004 r. o promocji zatrudnienia
i instytucjach rynku pracy
(Dz. U. 2016, poz. 645 ze zm.)
25
dr hab. Krzysztof Walczak
Definicja bezrobotnego
Obywatel polski lub cudzoziemiec zdefiniowany w ustawie
niezatrudniony i niewykonujący innej pracy zarobkowej,
zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze
czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie
albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolny i gotowy do podjęcia zatrudnienia co najmniej
w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczący się w szkole,
z wyjątkiem uczącego się w szkole dla dorosłych lub przystępującego do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły
lub w szkole wyższej gdzie studiuje w formie studiów niesta26
dr hab. Krzysztof Walczak
Definicja bezrobotnego
cjonarnych, zarejestrowany we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukujący zatrudnienia lub innej pracy
zarobkowej, jeżeli:
27
dr hab. Krzysztof Walczak
Definicja bezrobotnego
a) ukończył 18 lat,
b) nie ukończył wieku emerytalnego,
c) nie nabył prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty socjalnej, renty
rodzinnej w wysokości przekraczającej połowę minimalnego
wynagrodzenia za pracę albo po ustaniu zatrudnienia,
innej pracy zarobkowej, zaprzestaniu prowadzenia
pozarolniczej działalności, nie pobiera zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, zasiłku macierzyńskiego
lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego
28
dr hab. Krzysztof Walczak
Definicja bezrobotnego
c.a) nie nabył prawa do emerytury albo renty z tytułu
niezdolności do pracy, przyznanej przez zagraniczny
organ emerytalny lub rentowy, w wysokości co najmniej
najniższej emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy,
o których mowa w ustawie z 17.12. 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
29
dr hab. Krzysztof Walczak
Definicja bezrobotnego
d)
nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub
zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów
ustawy z dnia 23.4.1964 r. - Kodeks cywilny, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe
lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym
z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w
gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych
przekraczającej 2 ha przeliczeniowe,
30
dr hab. Krzysztof Walczak
Definicja bezrobotnego
e)
nie uzyskuje przychodów podlegających opodatkowaniu
podatkiem dochodowym z działów specjalnych produkcji
rolnej, chyba że dochód z działów specjalnych produkcji
rolnej, obliczony dla ustalenia podatku dochodowego
od osób fizycznych, nie przekracza wysokości
przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych
gospodarstwach rolnych z 2 ha przeliczeniowych
ustalonego przez Prezesa GUS, lub nie podlega
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej
pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie,
31
dr hab. Krzysztof Walczak
Definicja bezrobotnego
f) nie złożył wniosku o wpis do ewidencji działalności
gospodarczej albo po złożeniu wniosku o wpis:
zgłosił do ewidencji działalności gospodarczej wniosek
o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej
i okres zawieszenia jeszcze nie upłynął, albo
nie upłynął jeszcze okres do, określonego we wniosku
o wpis do ewidencji działalności gospodarczej,
dnia podjęcia działalności gospodarczej,
32
dr hab. Krzysztof Walczak
Definicja bezrobotnego
g) nie jest osobą tymczasowo aresztowaną
lub nie odbywa kary pozbawienia wolności, z wyjątkiem
kary pozbawienia wolności odbywanej poza zakładem
karnym w systemie dozoru elektronicznego,
h) nie uzyskuje miesięcznie przychodu w wysokości
przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę,
z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek
lub innych przychodów od środków pieniężnych
zgromadzonych na rachunkach bankowych,
33
dr hab. Krzysztof Walczak
Definicja bezrobotnego
i) nie pobiera na podstawie przepisów o pomocy społecznej
zasiłku stałego,
j) nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach
rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego lub dodatku
do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania
dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek
upływu ustawowego okresu jego pobierania,
34
dr hab. Krzysztof Walczak
Definicja bezrobotnego
k) nie pobiera po ustaniu zatrudnienia świadczenia
szkoleniowego,
l) nie podlega, na podstawie odrębnych przepisów,
obowiązkowi ubezpieczenia społecznego,
z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników,
m) nie pobiera na podstawie przepisów o ustaleniu
i wypłacie zasiłków dla opiekunów zasiłku dla opiekuna
35
dr hab. Krzysztof Walczak
Rejestracja
rozp. MPiPS z 12.11. 2012 r. w sprawie rejestracji
bezrobotnych i poszukujących pracy
(Dz.U. z 2012 r. poz. 1299)
36
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
Generalnie prawo do zasiłku przysługuje bezrobotnemu za
każdy dzień kalendarzowy po zarejestrowaniu się we właściwym
powiatowym urzędzie pracy
37
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
Jednakże bezrobotny który:
odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji
odpowiedniego zatrudnienia, innej pracy zarobkowej,
szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego dorosłych,
wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych,
oddania się badaniom lekarskim lub psychologicznym,
mającym na celu ustalenie zdolności do pracy lub udziału
w innej formie pomocy określonej w ustawie nabywa prawo
do zasiłku po upływie: a) 120 dni w przypadku pierwszej odmowy
b) 180 dni w przypadku drugiej odmowy,
c) 270 dni w przypadku trzeciej i każdej kolejnej odmowy;
38
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
-w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem w powiatowym
urzędzie pracy rozwiązał stosunek pracy lub stosunek
służbowy za wypowiedzeniem albo na mocy porozumienia
stron, chyba że porozumienie stron nastąpiło z powodu
upadłości, likwidacji pracodawcy lub zmniejszenia
zatrudnienia z przyczyn dotyczących zakładu pracy
albo rozwiązanie stosunku pracy lub stosunku służbowego
za wypowiedzeniem lub na mocy porozumienia stron
nastąpiło z powodu zmiany miejsca zamieszkania, nabywa
prawo do zasiłku po okresie 90 dni od dnia rejestracji
39
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
-w okresie 6 miesięcy przed zarejestrowaniem się
w powiatowym urzędzie pracy spowodował rozwiązanie
ze swej winy stosunku pracy lub stosunku służbowego
bez wypowiedzenia, nabywa prawo do zasiłku po okresie
180 dni od dnia rejestracji
40
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
-otrzymał przewidziane w odrębnych przepisach świadczenie
w postaci jednorazowego ekwiwalentu pieniężnego za urlop
górniczy, jednorazowej odprawy socjalnej, zasiłkowej,
pieniężnej po zasiłku socjalnym, jednorazowej odprawy
warunkowej lub odprawy pieniężnej bezwarunkowej, nabywa
prawo do zasiłku po upływie okresu, za który otrzymał
ekwiwalent lub odprawę
41
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
-otrzymał odszkodowanie za skrócenie okresu
wypowiedzenia umowy o pracę, nabywa
prawo do zasiłku po upływie okresu, za który otrzymał
odszkodowanie
42
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
Prawo do zasiłku przysługuje bezrobotnemu, jeżeli
1) nie ma dla niego propozycji odpowiedniej pracy,
propozycji szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego
w miejscu pracy, prac interwencyjnych lub robót publicznych
oraz
2) w okresie 18 miesięcy bezpośrednio poprzedzających
dzień zarejestrowania, łącznie przez okres co najmniej 365 dni:
43
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
a)
był zatrudniony i osiągał wynagrodzenie w kwocie
co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę,
od którego istnieje obowiązek opłacania składki
na Fundusz Pracy, z zastrzeżeniem art. 104a - 105;
w okresie tym nie uwzględnia się okresów urlopów
bezpłatnych trwających łącznie dłużej niż 30 dni,
b)
wykonywał pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą
i osiągał z tego tytułu dochód w wysokości co najmniej
minimalnego wynagrodzenia za pracę,
44
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
c) świadczył usługi na podstawie umowy agencyjnej
lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług,
do których zgodnie z KC stosuje się przepisy dotyczące
zlecenia, albo współpracował przy wykonywaniu tych umów,
przy czym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne i Fundusz Pracy stanowiła kwota co najmniej
minimalnego wynagrodzenia za pracę w przeliczeniu
na okres pełnego miesiąca,
45
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
d)
opłacał składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu
prowadzenia pozarolniczej działalności lub współpracy,
przy czym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne i Fundusz Pracy stanowiła kwota
wynosząca co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę,
e)
wykonywał pracę w okresie tymczasowego aresztowania lub
odbywania kary pozbawienia wolności, przy czym podstawę
wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz
Pracy stanowiła kwota co najmniej połowy minimalnego
wynagrodzenia za pracę,
46
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
f)
g)
wykonywał pracę w rolniczej spółdzielni produkcyjnej,
spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych,
będąc członkiem tej spółdzielni, przy czym podstawę
wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne
i Fundusz Pracy stanowiła kwota co najmniej minimalnego
wynagrodzenia za pracę,
opłacał składkę na Fundusz Pracy w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej za granicą
u pracodawcy zagranicznego w państwie niewymienionym
w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. a-c, w wysokości 9,75%
przeciętnego wynagrodzenia za każdy miesiąc
47
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
zatrudnienia, zgodnie z zasadami określonymi
w rozp. MPiPS z 2.11. 2006 r. (Dz. U. Nr 203, poz. 1500),
h)
był zatrudniony za granicą i przybył do RP jako repatriant,
i)
był zatrudniony, pełnił służbę lub wykonywał inną pracę
zarobkową i osiągał wynagrodzenie lub dochód, od którego
istnieje obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy.
48
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
Do 365 dni zalicza się okresy:
- służby wojskowej, nadterminowej zasadniczej służby
wojskowej, przeszkolenia wojskowego absolwentów szkół
wyższych, służby wojskowej pełnionej w charakterze
kandydata na żołnierza zawodowego, ćwiczeń wojskowych,
okresowej służby wojskowej oraz zasadniczej służby
w obronie cywilnej i służby zastępczej, a także służby
w charakterze funkcjonariusza w rozumieniu odrębnych
przepisów;
49
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
- urlopu wychowawczego udzielonego na podstawie
odrębnych przepisów;
- pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy lub służby,
o której mowa powyżej renty szkoleniowej oraz przypadające
po ustaniu zatrudnienia, wykonywania innej pracy zarobkowej
albo zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności
okresy pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego
lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli podstawę wymiaru
tych zasiłków i świadczenia stanowiła kwota wynosząca
co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę;
50
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
-
-
niewymienione powyżej, za które były opłacane składki
na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy, jeżeli podstawę
wymiaru składek stanowiła kwota wynosząca co najmniej
minimalne wynagrodzenie za pracę;
za które przyznano odszkodowanie z tytułu niezgodnego
z przepisami rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy
lub stosunku służbowego, oraz okres, za który wypłacono
pracownikowi odszkodowanie z tytułu skrócenia
okresu wypowiedzenia umowy o pracę;
51
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
-
-
-
świadczenia usług na podstawie umowy uaktywniającej,
o której mowa w ustawie z 4.02. 2011 r. o opiece
nad dziećmi w wieku do lat 3;
pobierania renty rodzinnej, w przypadku gdy nastąpił zbieg
prawa do tej renty z prawem do renty z tytułu niezdolności
do pracy i wybrano pobieranie renty rodzinnej;
sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem przez osoby,
o których mowa w art. 6a ust. 1 ustawy z 13.10. 1998 r.
o systemie ubezpieczeń społecznych.
52
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
Do okresu wymaganego do nabycia prawa do zasiłku zalicza
się także okresy zatrudnienia w państwach, o których mowa
w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. a-c, na zasadach określonych przepisami
o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego państw
członkowskich Unii Europejskiej.
53
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
Okres pobierania zasiłku wynosi:
1) 180 dni - dla bezrobotnych zamieszkałych w okresie pobierania zasiłku na obszarze działania powiatowego urzędu
pracy, jeżeli stopa bezrobocia na tym obszarze
w dniu 30 czerwca roku poprzedzającego dzień nabycia
prawa do zasiłku nie przekraczała 150% przeciętnej stopy
bezrobocia w kraju;
2) 365 dni - dla bezrobotnych:
a) zamieszkałych w okresie pobierania zasiłku na obszarze
działania powiatowego urzędu pracy, jeżeli stopa bezrobocia
na tym obszarze w dniu 30 czerwca roku poprzedzającego
dzień nabycia prawa do zasiłku przekraczała 150%
przeciętnej stopy bezrobocia w kraju, lub
54
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
b) powyżej 50 roku życia oraz posiadających jednocześnie
co najmniej 20-letni okres uprawniający do zasiłku;
c) którzy mają na utrzymaniu co najmniej jedno dziecko
w wieku do 15 lat, a małżonek bezrobotnego jest także
bezrobotny i utracił prawo do zasiłku z powodu upływu
okresu jego pobierania po dniu nabycia prawa do zasiłku
przez tego bezrobotnego.
d) samotnie wychowujących co najmniej jedno dziecko
w wieku do 15 lat.
55
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek dla bezrobotnych
1. Wysokość zasiłku wynosi:
823,60 zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni
posiadania prawa do zasiłku;
646,70 zł miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania
prawa do zasiłku.
2. Bezrobotnemu, którego łączne okresy stażu uprawniającego
do zasiłku , wynoszą mniej niż 5 lat, przysługuje zasiłek
w wysokości 80% kwoty zasiłku określonego w ust. 1.
3. Bezrobotnemu, którego okres uprawniający do zasiłku
wynosi co najmniej 20 lat, przysługuje zasiłek w wysokości
120% kwoty zasiłku określonego w ust. 1.
56
dr hab. Krzysztof Walczak
Ochotnicze Hufce Pracy
OHP wykonują zadania państwa w zakresie zatrudnienia
oraz przeciwdziałania marginalizacji i wykluczeniu społecznemu
młodzieży, a także zadania w zakresie jej kształcenia
i wychowania.
W zakresie kształcenia i wychowania młodzieży OHP
w szczególności prowadzą działania mające na celu:
1) umożliwienie młodzieży, która nie ukończyła szkoły
podstawowej lub gimnazjum albo nie kontynuuje nauki
po ukończeniu tych szkół, zdobycie kwalifikacji zawodowych
oraz uzupełnienie wykształcenia podstawowego
lub gimnazjalnego;
57
dr hab. Krzysztof Walczak
Ochotnicze Hufce Pracy
b) umożliwienie młodzieży uzupełniania ponadgimnazjalnego
wykształcenia ogólnego i zawodowego.
(szczegółowe zasady działania są uregulowane
w rozp. RM z 9.11. 2004 r. Dz. U. Nr 262, poz. 2604).
58
dr hab. Krzysztof Walczak
Ochotnicze Hufce Pracy
W zakresie zatrudnienia oraz przeciwdziałania marginalizacji
i wykluczeniu społecznemu młodzieży OHP, w szczególności:
1) Prowadzą pośrednictwo pracy i organizują zatrudnianie:
a) młodzieży w wieku powyżej 15 lat, która nie ukończyła
szkoły podstawowej lub gimnazjum albo nie kontynuuje
nauki po ukończeniu tych szkół,
b) bezrobotnych do 25 roku życia,
c) uczniów i studentów;
2) prowadzą poradnictwo zawodowe dla młodzieży oraz
mobilne centra informacji zawodowej;
59
dr hab. Krzysztof Walczak
Ochotnicze Hufce Pracy
3)
inicjują międzynarodową współpracę i wymianę młodzieży;
4)
refundują koszty poniesione przez pracodawcę
na wynagrodzenia i składki na ubezpieczenia społeczne
młodocianych pracowników, zatrudnionych na podstawie
umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego
60
dr hab. Krzysztof Walczak
Usługi rynku pracy
Usługi rynku pracy powinny być świadczone zgodnie
ze standardami określonymi w rozp. MPiPS z 14.05. 2014 r.
w sprawie szczegółowych warunków realizacji oraz trybu
i sposobów prowadzenia usług rynku pracy
(Dz. U. z 2014, poz. 667)
Do usług tych zalicza się:
1) pośrednictwo pracy;
2) usługi EURES;
3) poradnictwo zawodowe i informacja zawodowa;
4) pomoc w aktywnym poszukiwaniu pracy;
5) organizacja szkoleń.
61
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia finansowane z FP
-
szkolenia dla bezrobotnych art. 40 ustawy,
dodatki szkoleniowe art. 41 ustawy,
pożyczki na sfinansowanie kosztów szkolenia art. 42,
dofinansowanie studiów podyplomowych art. 42 a
finansowanie kosztów przejazdu do pracodawcy zgłaszającego
ofertę pracy lub do miejsca pracy, odbywania stażu,
przygotowania zawodowego w miejscu pracy, szkolenia
lub odbywania zajęć w zakresie poradnictwa zawodowego
poza miejscem stałego zamieszkania w związku
ze skierowaniem przez powiatowy urząd pracy art. 45
62
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia finansowane z FP
- finansowanie kosztów zakwaterowania w miejscu pracy osobie,
która podjęła zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, staż,
przygotowanie zawodowe w miejscu pracy lub szkolenie
poza miejscem stałego zamieszkania,
w przypadku skierowania przez powiatowy urząd pracy;
- dofinansowanie wyposażenia miejsca pracy, podjęcia
działalności gospodarczej, kosztów pomocy prawnej,
konsultacji i doradztwa;
63
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia finansowane z FP
-
-
refundowanie kosztów poniesionych z tytułu opłaconych
składek na ubezpieczenia społeczne w związku
z zatrudnieniem skierowanego bezrobotnego;
finansowanie dodatków aktywizacyjnych, art. 48.
(Szczegółowe zasady takiej pomocy określają rozp.
MPiPS z 23.4. 2012 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 639 i 1041)
64
dr hab. Krzysztof Walczak
Aktywizacja zawodowa
-
-
Staże bezrobotnych, szczegółowo uregulowane
w rozp. MPiPS z 20.8. 2009 r. (Dz. U. Nr 142, poz. 1160
ze zm.),
Prace interwencyjne i roboty publiczne
65
dr hab. Krzysztof Walczak
Agencje zatrudnienia
Agencje zatrudnienia to niepubliczne jednostki organizacyjne,
wpisane do rejestru, świadczące usługi w zakresie:
1) pośrednictwa pracy na terenie Rzeczypospolitej Polskiej,
2) pośrednictwa do pracy za granicą u pracodawców
zagranicznych obywateli polskich,
3) doradztwa personalnego,
4) poradnictwa zawodowego,
5) pracy tymczasowej
66
dr hab. Krzysztof Walczak
Agencje zatrudnienia
Doradztwo personalne polega w szczególności na:
1) prowadzeniu analizy zatrudnienia u pracodawców, określaniu
kwalifikacji pracowników i ich predyspozycji oraz innych
cech niezbędnych do wykonywania określonej pracy;
2) wskazywaniu źródeł i metod pozyskania kandydatów
na określone stanowiska pracy;
3) weryfikacji kandydatów pod względem oczekiwanych
kwalifikacji i predyspozycji, z zastosowaniem narzędzi
i metod psychologicznych.
67
dr hab. Krzysztof Walczak
Agencje zatrudnienia
Poradnictwo zawodowe polega w szczególności na:
1)
udzielaniu pomocy w wyborze odpowiedniego zawodu
i miejsca zatrudnienia;
2) udzielaniu informacji zawodowych;
3) udzielaniu pracodawcom pomocy w doborze kandydatów
do pracy na stanowiska wymagające szczególnych
predyspozycji psychofizycznych.
68
dr hab. Krzysztof Walczak
Zabezpieczenie społeczne
nowe podejście
•
Świadczenia rehabilitacyjne – łączą różne rodzaje
świadczeń – finansowe (zasiłki), w naturze
(rehabilitacja), instytucjonalne (uprawnienia dla
pracodawców związane z polityką rynku pracy)
Ustawa z 27.08. 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej
oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych
(Dz.U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.)
69
dr hab. Krzysztof Walczak
Zabezpieczenie społeczne
nowe podejście
• Świadczenia alimentacyjne
Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie
uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo
w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej
do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku
posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności
- bezterminowo.
Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli
dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie
nie przekracza kwoty 725 zł.
70
dr hab. Krzysztof Walczak
Zabezpieczenie społeczne
nowe podejście
Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują
w wysokości bieżąco ustalonych alimentów,
jednakże nie wyższej niż 500 zł.
Ustawa z 7.09. 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym
do alimentów (Dz.U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.)
71
dr hab. Krzysztof Walczak
System
ubezpieczeń społecznych
72
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa prawna
Ustawa z 13.10. 1998 r.
o systemie ubezpieczeń społecznych
(Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm. )
Weszła w życie 1.01. 1999 r.
73
dr hab. Krzysztof Walczak
Rodzaje ubezpieczeń
społecznych
Ubezpieczenia społeczne obejmują:
1) ubezpieczenie emerytalne;
2) ubezpieczenia rentowe;
3) ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa;
4) ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy
i chorób zawodowych,
74
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym
podlegają, osoby fizyczne, które na obszarze RP są:
1) pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów;
Za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku
pracy. Jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób
współpracujących, dla celów ubezpieczeń społecznych
jest traktowany jako osoba współpracująca.
75
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Samo podpisanie umowy o pracę i zgłoszenie do ubezpieczenia
nie jest wystarczające dla uzyskania świadczeń, bowiem
konieczne jest ustalenie, że strony miały zamiar wykonywać
obowiązki stron stosunku pracy i to czyniły. Nie może bowiem
być tolerowana sytuacja, w której osoba zainteresowana
w uzyskaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego,
do których nie ma tytułu, z pomocą płatnika składek wytwarza
dokumenty służące wyłącznie do tego celu.
Wyrok SA w Lublinie z 4.09. 2013 r. III AUa 582/13
76
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Trudno uznać, że dążenie do uzyskania przez zawarcie
umowy o pracę ochrony gwarantowanej pracowniczym
ubezpieczeniem społecznym może być uznane
za zmierzające do dokonania czynności sprzecznej
z prawem albo mającej na celu obejście prawa.
Przeciwnie jest to zachowanie rozsądne i uzasadnione
zarówno z osobistego, jak i społecznego punktu widzenia.
77
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Między innymi dlatego kobietom ciężarnym przysługuje
ochrona przed odmową zatrudnienia z powodu ciąży,
a odmowa nawiązania stosunku pracy, podyktowana taką
przyczyną, jest traktowana jako dyskryminacja
ze względu na płeć.
Wyrok SN z 14.02. 2006 r. III UK 150/05
78
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Za pracownika, uważa się także osobę wykonującą pracę
na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej
umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z KC
stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło,
jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje
w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje
pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje
w stosunku pracy.
79
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
2) osobami wykonującymi pracę nakładczą;
(Za osobę wykonującą pracę nakładczą uważa się osobę
zatrudnioną na podstawie umowy o pracę nakładczą,
zgodnie z rozp. RM z dnia 31.12. 1975 r. w sprawie
uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę
nakładczą (Dz. U. z 1976 r., Nr 3, poz. 19 ze zm.)
80
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Pozorna umowa o pracę nakładczą, na podstawie której jej
strony nie miały zamiaru i nie realizowały konstrukcyjnych
obowiązków dotyczących rozmiaru wykonywanej pracy
w ilości gwarantującej wynagrodzenie w wysokości co najmniej
połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę, nie stanowi
uprawnionego tytułu podlegania obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym osób wykonujących pracę
nakładczą
Wyrok S.A w Gdańsku z 25.09. 2013 r. III AUa 118/13
81
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
3) członkami rolniczych spółdzielni produkcyjnych
i spółdzielni kółek rolniczych;
(Za członka spółdzielni uważa się członka rolniczej
spółdzielni produkcyjnej, innej spółdzielni zajmującej się
produkcją rolną oraz spółdzielni kółek rolniczych,
zajmujących się produkcją rolną, działających zgodnie
z ustawą z 16.09. 1982 r. - Prawo spółdzielcze
(Dz.U. z 2016, poz. 21, ze zm.),
82
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
który wykonuje pracę na rzecz spółdzielni na innej podstawie
niż stosunek pracy lub wytwarza na jej rzecz produkty rolne
w prowadzonym przez siebie gospodarstwie.
Na równi z członkiem spółdzielni, traktuje się inne osoby,
które wykonują pracę w spółdzielni lub w gospodarstwie
rolnym spółdzielni na innej podstawie niż stosunek pracy,
niebędące jej członkami i wynagradzane według zasad
obowiązujących członków spółdzielni, w tym kandydatów
na członka spółdzielni).
83
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
4) osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy
agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy
o świadczenie usług, do której zgodnie z KC
stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,
zwanymi dalej "zleceniobiorcami"
oraz osobami z nimi współpracującymi,
z wyjątkiem osób, które są uczniami gimnazjów,
szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych
lub studentami, do ukończenia 26 lat.
84
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Zgodnie z treścią art. 734 § 1 KC, przez umowę zlecenia
przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej
czynności prawnej dla dającego zlecenie. Jest to wąskie
ujęcie przedmiotu zlecenia. Za sprawą art. 750 KC przepisy
o zleceniu stosuje się do świadczenia usług, a więc czynności
o charakterze faktycznym, które nie muszą prowadzić
do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu.
W odróżnieniu od umowy o dzieło, umowa zlecenia
oraz umowy o świadczenie usług są umowami starannego
działania.
85
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Choć zakładają one dążenie do osiągnięcia pewnego
rezultatu, to jednak działający z zachowaniem należytej
staranności zleceniobiorca - w razie niezrealizowania
celu umowy - nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie
zobowiązania. Spod dyspozycji art. 750 KC wyłączone są
umowy o świadczenie usług polegających na dokonywaniu
czynności prawnych. W związku z tym należy przyjąć,
że przepis art. 750 KC ma zastosowanie do umów
o świadczenie usług, polegających na dokonywaniu
czynności faktycznych.
Wyrok SA w Gdańsku z 28.08. 2013 r. III AUa 2179/12
86
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Osoba, która celowo opłaca składki na ZUS po kilka złotych
miesięcznie, nie może żądać od organu rentowego uzyskania
pełnej ochrony ubezpieczeniowej.
Wolność zawierania umów nie może doprowadzać do unikania
płacenia wielokrotnie wyższej składki.
Wyrok SN z 7.01. 2013 r. I UK 372/12
87
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
PRZEPIS OBOWIĄZUJĄCY OD 1.01. 2016 R.
Osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, której podstawa
wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
w danym miesiącu jest niższa od minimalnego wynagrodzenia
za pracę, spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo
ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów
podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu
i rentowym również z innych tytułów. Zasady tej nie stosuje się,
jeżeli łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania
pracy na podstawie umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4,
lub z innych tytułów osiąga wysokość wynagrodzenia minimalnego.
88
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
5) osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność
oraz osobami z nimi współpracującymi
Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się:
1) osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą
na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych
przepisów szczególnych
Ustawa z 2.07. 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej
(Dz. U. z 2015 r., poz 584 ze zm.);
Ustawa z 15.09. 2000 r. Kodeks spółek handlowych
(Dz. U z 2013 r., poz. 1030 ze zm.);
89
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Ustawa z 11.09. 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej
i reasekuracyjnej (Dz. U z 2015 r., poz. 1844 ze zm.)
1. Do powstania obowiązku ubezpieczenia nie wystarczy
uzyskanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej
lub koncesji, lecz wymagane jest faktyczne rozpoczęcie
prowadzenia działalności.
90
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Istnienie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej
prowadzi tylko do domniemania prawnego, według którego
osoba wpisana do ewidencji jest traktowana jako prowadząca
działalność gospodarczą, które to domniemanie
może być obalone. Rozpoczęcie działalności gospodarczej
polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych
we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.
Działalność polegająca na przygotowywaniu i dostarczaniu
żywności dla odbiorców zewnętrznych (catering)
rozpoczyna się wówczas, gdy producent tej żywności jest gotów
do zawarcia umowy produkcji i sprzedaży oraz do wykonania
91
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
tej umowy, nawet jeżeli finalizacja transakcji ma nastąpić
w terminie późniejszym. Tylko w przypadku istnienia takiej
gotowości można mówić o realizacji zarobkowego
celu działalności, który jest elementem ustawowej definicji
działalności gospodarczej.
2. W ocenie, czy zostały podjęte czynności zmierzające
bezpośrednio do rozpoczęcia prowadzenia działalności
gospodarczej należy więc uwzględniać wszystkie okoliczności
sprawy, w tym także zamiar (wolę) osoby prowadzącej
działalność.
Wyrok SA w Łodzi z 13.06. 2013 r. III AUa 1461/12
92
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Możliwe jest ustalenie zaprzestania wykonywania działalności
gospodarczej mimo niewykreślenia jej z ewidencji działalności
gospodarczej i - w konsekwencji –
uchylenie obowiązku ubezpieczenia.
Wyrok SN z 7.01. 2014 r. I UK 252/13
93
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Ubezpieczenie emerytalne i rentowe w okresie zawieszenia
wykonywania działalności gospodarczej jest dobrowolne.
Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej powoduje
ustanie obowiązku ubezpieczeń społecznych od dnia,
w którym rozpoczyna się zawieszenie wykonywania działalności
gospodarczej, do dnia poprzedzającego dzień wznowienia
wykonywania działalności gospodarczej.
Za okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej
przedsiębiorca będący płatnikiem składek wyłącznie za siebie
94
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
nie ma obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej oraz
opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przewidzianych
w ustawie.
Wznowienie wykonywania działalności gospodarczej
nie wymaga ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia.
95
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się:
2) twórcę i artystę (przy czym za twórcę, uważa się osobę,
która tworzy dzieła w zakresie architektury, architektury wnętrz,
architektury krajobrazu, urbanistyki, literatury pięknej,
sztuk plastycznych, muzyki, fotografiki, twórczości
audiowizualnej, choreografii i lutnictwa artystycznego
96
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
oraz sztuki ludowej, będące przedmiotem prawa autorskiego).
Za artystę, uważa się osobę wykonującą zarobkowo
działalność artystyczną w dziedzinie sztuki aktorskiej
i estradowej, reżyserii teatralnej i estradowej, sztuki tanecznej
i cyrkowej oraz w dziedzinie dyrygentury, wokalistyki,
instrumentalistyki, kostiumografii, scenografii,
a także w dziedzinie produkcji audiowizualnej reżyserów,
scenarzystów, operatorów obrazu i dźwięku, montażystów
i kaskaderów.
97
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Uznanie działalności za twórczą lub artystyczną i ustalenie
daty jej rozpoczęcia następuje w formie decyzji Komisji
do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców, działającej
przy ministrze właściwym do spraw kultury.
rozp. Ministra Kultury i Sztuki z 9.03. 1999 r.
w sprawie powołania Komisji do Spraw Zaopatrzenia
Emerytalnego Twórców oraz szczegółowego określenia
jej zadań, składu i trybu działania (Dz. U. Nr 27, poz. 250)
98
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się:
3) osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu:
a) w rozumieniu przepisów ustawy z 20.11. 1998 r.
o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych
przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
(Dz. U. Nr 144, poz. 930 ze zm.);
b) z której przychody są przychodami z działalności
gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku
dochodowym od osób fizycznych;
99
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się:
4) wspólnika jednoosobowej spółki z o.o oraz wspólników
spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej;
5) osobę prowadzącą publiczną lub niepubliczną szkołę,
inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę
lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty.
100
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi
pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, uważa się
małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci
przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby
przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym
gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu
tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej
lub umowy zlecenia; nie dotyczy to osób, z którymi została
zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.
101
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Zamieszkiwanie z rodzicami dorosłych i pracujących dzieci
wraz ze swoimi współmałżonkami nie może być automatycznie
uznane za pozostawanie we wspólnym gospodarstwie
domowym
Wyrok SN z 2 .02.1996 r. II URN 56/95
102
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
Za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej
powodującą obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych
uznać należy taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego
małżonka, która ma charakter stały i bez której stanowiące
majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności
nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich
współdziałanie przy tym przedsięwzięciu
Wyrok SN z 20.05. 2008 r. II UK 286/07
103
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
6) posłami i senatorami pobierającymi uposażenie oraz
posłami do Parlamentu Europejskiego;
7) osobami pobierającymi stypendium sportowe;
8) pobierającymi stypendium słuchaczami KSAP;
9) osobami wykonującymi odpłatnie pracę, na podstawie
skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia
wolności lub tymczasowego aresztowania;
104
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
10) osobami pobierającymi zasiłek dla bezrobotnych,
świadczenie integracyjne lub stypendium w okresie odbywania
szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych,
na które zostały skierowane przez powiatowy urząd pracy;
11) osobami pobierającymi stypendium w okresie odbywania
szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych,
na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy
urząd pracy podmioty kierujące na szkolenie, staż
lub przygotowanie zawodowe dorosłych;
105
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
12) osobami pobierającymi stypendium na podstawie
przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
w okresie odbywania studiów podyplomowych;
13) duchownymi;
14) żołnierzami niezawodowymi pełniącymi czynną służbę
wojskową, z wyłączeniem żołnierzy pełniących służbę
kandydacką;
15) osobami odbywającymi służbę zastępczą;
dr hab. Krzysztof Walczak
106
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
16) funkcjonariuszami Służby Celnej;
17) osobami przebywającymi na urlopach wychowawczych
lub pobierającymi zasiłek macierzyński albo zasiłek
w wysokości zasiłku macierzyńskiego;
18) osobami pobierającymi świadczenia socjalne wypłacane
w okresie urlopu oraz osobami pobierającymi zasiłek socjalny
wypłacany na czas przekwalifikowania zawodowego
i poszukiwania nowego zatrudnienia,
107
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym
a także osobami pobierającymi wynagrodzenie przysługujące
w okresie korzystania ze świadczenia górniczego albo
w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie,
wynikające z odrębnych przepisów lub układów zbiorowych
pracy;
19) osobami pobierającymi świadczenie szkoleniowe
wypłacane po ustaniu zatrudnienia.
20) członkami rad nadzorczych wynagradzanymi z tytułu
pełnienia tej funkcji.
dr hab. Krzysztof Walczak
108
Osoby podlegające dobrowolnemu
ubezpieczeniu społecznemu
Prawo do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami
emerytalnym i rentowymi przysługuje osobom,
które nie spełniają warunków do objęcia tymi
ubezpieczeniami obowiązkowo.
109
dr hab. Krzysztof Walczak
Płatnicy składek
Płatnikiem składek może być:
- osoba prawna (opłacająca składki np. za pracowników czy
inne osoby zatrudnione na podstawie stosunków cywilnoprawnych);
- osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą
i opłacająca składki za siebie;
- jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości
prawnej (np. powiatowy urząd pracy).
110
dr hab. Krzysztof Walczak
Założenia metodologiczne
wykładu
Przedmiotem dalszych rozważań będą zasady ubezpieczeń
społecznych osób najczęściej zatrudnianych a więc:
- pracowników;
- osób wykonujących pracę na podstawie umów
cywilnoprawnych;
- osób wykonujących samodzielną działalność gospodarczą
111
dr hab. Krzysztof Walczak
Zbieg tytułów ubezpieczenia
Osoby, wykonujące pracę na podstawie kilku stosunków pracy
podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym
ze wszystkich stosunków pracy (dotyczy to także pobierania
zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku
macierzyńskiego).
Pracownicy wykonujący na rzecz swojego pracodawcy pracę
na podstawie umowy zlecenia, albo umowy o dzieło,
podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym
ze wszystkich tytułów.
112
dr hab. Krzysztof Walczak
Zbieg tytułów ubezpieczenia
Ten ostatni przypadek zachodzi również gdy pracownik
wykonuje pracę na podstawie umów cywilnoprawnych
zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca
jest świadczona na rzecz pracodawcy
Wyrok SN z 6.02. 2014 r. II UK 279/13
Pracownik mający ustalone prawo do emerytury lub renty,
podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu
i rentowym.
113
dr hab. Krzysztof Walczak
Zbieg tytułów ubezpieczenia
Pracownicy, których podstawa wymiaru składek
na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy,
jest niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę ustalone
w oparciu o ustawę z dnia 10.10. 2002 r. o minimalnym
wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2015 r., poz. 2008 ze zm.),
podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu i rentowym z innych tytułów
114
dr hab. Krzysztof Walczak
Zbieg tytułów ubezpieczenia
Osoba prowadząca kilka rodzajów działalności pozarolniczej
jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym
i rentowymi z jednego wybranego przez siebie rodzaju
działalności.
Działalność gospodarcza jest również realizowana poprzez
zawieranie różnego rodzaju umów (np. umów o świadczenie
usług), tak więc umowy zlecenia - o świadczenie usług
(art. 750 KC) zawierana w celu realizacji pracy wchodzącej
115
dr hab. Krzysztof Walczak
Zbieg tytułów ubezpieczenia
w zakres przedmiotu działalności gospodarczej jest w istocie
„prowadzeniem” działalności gospodarczej.
Zatem istnieje jedynie jeden tytuł ubezpieczenia opisany
w treści art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13.10. 1998 r.
o systemie ubezpieczeń społecznych. W ten sposób
ubezpieczony nie mógł wykorzystać możliwości, jaką daje
norma art. 9 ust. 2 cyt. ustawy.
Wyrok S.A w Katowicach z 15.01. 2013 r. III AUa 781/12
116
dr hab. Krzysztof Walczak
Zbieg tytułów ubezpieczenia
Zleceniobiorcy mający ustalone prawo do emerytury lub renty
podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu
i rentowym, jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku
pracy. Jednakże jeżeli umowa agencyjna, umowa zlecenia lub
inna umowa o świadczenie usług, do której zgodnie z KC
stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowa o dzieło,
została zawarta z pracodawcą, z którym pozostają
równocześnie w stosunku pracy wówczas podlegają ubezpieczeniom ze wszystkich tytułów.
117
dr hab. Krzysztof Walczak
Zbieg tytułów ubezpieczenia
Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą,
mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy
podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu
i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury.
118
dr hab. Krzysztof Walczak
Konto ubezpieczonego
Na koncie ubezpieczonego w ZUS ewidencjonuje się
informacje o zwaloryzowanej wysokości składek na
ubezpieczenie emerytalne, z wyłączeniem składek
podlegających odprowadzeniu do OFE i zewidencjonowaniu
na subkoncie, na którym ewidencjonuje się informacje
o zwaloryzowanej wysokości wpłaconych składek, które
stanowią część albo całość składki, która wcześniej była
odprowadzana do OFE.
119
dr hab. Krzysztof Walczak
Imienne raporty miesięczne
płatnika
Płatnik składek przekazuje do ZUS imienne raporty miesięczne,
po upływie każdego miesiąca kalendarzowego,
w terminie ustalonym dla rozliczania składek.
Ustawa określa szczegółowo w art. 41 zakres przedmiotowy
raportu.
Informacje zawarte w raportach, płatnik składek przekazuje
ubezpieczonemu w podziale na poszczególne miesiące,
za rok ubiegły w terminie do dnia 28 lutego roku następnego,
na piśmie lub za zgodą ubezpieczonego - w formie dokumentu
elektronicznego - w celu ich weryfikacji.
120
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru składek
Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe pracowników stanowi przychód w rozumieniu
przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z 26.07. 1991 r.
o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U z 2012 r.,
poz. 361 ze zm.) za przychody ze stosunku służbowego,
stosunku pracy, … uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty
pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź
ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych
wypłat i świadczeń, a w szczególności:
121
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru składek
wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny
nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty
za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie
od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto
świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również
wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń
częściowo odpłatnych.
Jednakże w przychodzie nie uwzględnia się wynagrodzenia
za czas niezdolności do pracy wskutek choroby
lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków.
122
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru składek
Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe osób przebywających na urlopie wychowawczym,
stanowi kwota 60% prognozowanego przeciętnego
wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty
ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, jednakże
nie może być ona wyższa niż przeciętne miesięczne
wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy
kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy i nie
może być niższa niż 75% kwoty minimalnego wynagrodzenia.
123
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru składek
Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
zleceniobiorców stanowi przychód w rozumieniu
przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,
jeżeli w umowie zlecenia określono odpłatność za jej
wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej
lub akordowej albo prowizyjnie.
W innych przypadkach podstawę wymiaru składek stanowi
zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż kwota
minimalnego wynagrodzenia
124
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru składek
Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
osób prowadzących pozarolniczą działalność
stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60%
prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia
miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty
ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany
rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje
od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.
W 2016 r. kwota przeciętnego wynagrodzenia wynosi 4055 zł.
(obwieszczenie MPiPS z 21.12. 2015 r. M.P z 2015 Nr 1292)
125
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru składek
Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe osób prowadzących pozarolniczą działalność
gospodarczą na podstawie przepisów o działalności
gospodarczej lub innych przepisów szczególnych w okresie
pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia
wykonywania działalności gospodarczej stanowi
zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30%
kwoty minimalnego wynagrodzenia.
Powyższa zasada nie dotyczy osób które:
- prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy
126
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru składek
kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania
działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność;
- wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego
pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia
działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim
roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy
lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące
w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.
127
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru składek
Roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia
emerytalne i rentowe w danym roku kalendarzowym
nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej
trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego
wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej
na dany rok kalendarzowy, określonego w ustawie budżetowej,
ustawie o prowizorium budżetowym lub ich projektach
Kwota ta w roku 2016 wynosi 121 650 zł
128
dr hab. Krzysztof Walczak
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
rozp. MPiPS z 18.12. 1998 r. w sprawie szczegółowych
zasad ustalania podstawy wymiaru składek
na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
(Dz. U z 2015 r., poz. 2236 ze zm.)
129
dr hab. Krzysztof Walczak
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
1) nagrody jubileuszowe (gratyfikacje), które według zasad
określających warunki ich przyznawania przysługują
pracownikowi nie częściej niż co 5 lat,
2) odprawy pieniężne przysługujące w związku z przejściem
na emeryturę lub rentę,
3) odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane
pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania
stosunku pracy, w tym z tytułu rozwiązania stosunku pracy
z przyczyn leżących po stronie pracodawcy,
nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem
130
dr hab. Krzysztof Walczak
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
wypowiedzenia umowy o pracę lub rozwiązania jej bez
wypowiedzenia, skrócenia okresu jej wypowiedzenia,
niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego
świadectwa pracy,
4) odszkodowania wypłacone byłym pracownikom
po rozwiązaniu stosunku pracy, na podstawie umowy
o zakazie konkurencji, o której mowa w art. 1012 KP,
5) wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów
o bhp oraz ekwiwalenty za te świadczenia wypłacane
131
dr hab. Krzysztof Walczak
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
zgodnie z przepisami wydanymi przez RM
lub właściwego ministra, a także ekwiwalenty pieniężne
za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia
własnego zamiast roboczego oraz wartość otrzymanych
przez pracowników bonów, talonów, kuponów lub innych
dowodów uprawniających do otrzymania na ich podstawie
napojów bezalkoholowych, posiłków oraz artykułów
spożywczych, w przypadku gdy pracodawca, mimo
ciążącego na nim obowiązku wynikającego z przepisów
o bhp, nie ma możliwości wydania pracownikom posiłków
132
dr hab. Krzysztof Walczak
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
i napojów bezalkoholowych,
6) odszkodowania za utratę lub uszkodzenie w związku
z wypadkiem przy pracy przedmiotów osobistego użytku
oraz przedmiotów niezbędnych do wykonywania pracy –
należne od pracodawcy na podstawie art. 2371 § 2 KP,
7) ekwiwalenty pieniężne za użyte przy wykonywaniu pracy
narzędzia, materiały lub sprzęt, będące własnością
pracownika,
133
dr hab. Krzysztof Walczak
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
8) wartość ubioru służbowego (umundurowania), którego
używanie należy do obowiązków pracownika,
lub ekwiwalent pieniężny za ten ubiór,
9) wartość finansowanych przez pracodawcę posiłków
udostępnianych pracownikom do spożycia bez prawa
do ekwiwalentu z tego tytułu - do wysokości
nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 190 zł,
134
dr hab. Krzysztof Walczak
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
10)zwrot kosztów używania w jazdach lokalnych przez
pracowników, dla potrzeb pracodawcy, pojazdów
niebędących własnością pracodawcy - do wysokości
miesięcznego ryczałtu pieniężnego albo do wysokości
nieprzekraczającej kwoty ustalonej przy zastosowaniu
stawek za 1 km przebiegu pojazdu - określonych
w odrębnych przepisach, jeżeli przebieg pojazdu,
z wyłączeniem wypłat ryczałtu pieniężnego, jest
udokumentowany przez pracownika w ewidencji przebiegu
pojazdu,
135
dr hab. Krzysztof Walczak
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
11) diety i inne należności z tytułu podróży służbowej
pracownika - do wysokości określonej w rozp. MPiPS
z 29.01. 2013 r. w sprawie należności przysługujących
pracownikowi zatrudnionemu w państwowej
lub samorządowej jednostce sfery budżetowej
z tytułu podróży służbowej (Dz. U z 2013 r., poz.167)
12)świadczenia związane z działalnością socjalną na
zasadach wynikających z ustawy z 4.03. 1994 r.
o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych
(Dz. U z 2016 r., poz. 800)
dr hab. Krzysztof Walczak
136
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
13)składniki wynagrodzenia, do których pracownik ma prawo
w okresie pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności
do pracy, zasiłku chorobowego, macierzyńskiego,
opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego,
w myśl postanowień układów zbiorowych pracy
lub przepisów o wynagradzaniu, jeżeli są one wypłacane
za okres pobierania tego wynagrodzenia lub zasiłku,
14)dodatki uzupełniające 80% zasiłek chorobowy wypłacane
przez pracodawców - do kwoty nie przekraczającej łącznie
z zasiłkiem chorobowym 100% przychodu pracownika,
137
dr hab. Krzysztof Walczak
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
15)korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych
pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów
o wynagradzaniu, a polegające na uprawnieniu do zakupu
po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów,
przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych
lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji,
138
dr hab. Krzysztof Walczak
Przychody wyłączone
z podstawy wymiaru
16)wartość świadczeń przyznanych zgodnie z odrębnymi
przepisami przez pracodawcę na podnoszenie kwalifikacji
zawodowych i wykształcenia ogólnego pracownika,
z wyłączeniem wynagrodzeń otrzymywanych za czas
urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnień z części
dnia pracy, przysługujących pracownikom podejmującym
naukę lub podnoszącym kwalifikacje zawodowe w formach
pozaszkolnych (zgodnie z rozdziałem III działu IV KP)
139
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru składek
Finansowanie składek
Wysokość składki
Ubezpieczenia
Emerytalne
Rentowe
Chorobowe
Płatnik
składek
Ubezpieczony
19,52%
Od 1 stycznia 1999 r.
9,76%
9,76%
13%
Od 1 stycznia 1999r. do 30 czerwca 2007 r.
6,50%
6,50%
10%
Od 1 lipca do 31 grudnia 2007 r.
6,50%
3,50%
8%
Od 1 lutego 2012 r.
6,50%
1,50%
2,45%
Od 1 stycznia 1999 r.
X
2,45%
140
dr hab. Krzysztof Walczak
o.
Stopy procentowe składek
na ubezpieczenie emerytalne
Stopy procentowe składki emerytalnej wynoszą:
19,52% podstawy wymiaru - w tym 12,22% bezpośrednio
do ZUS, zaś w przypadku:
1) odprowadzania składki do OFE część składki
na ubezpieczenie emerytalne wynosząca:
a) 2,92% podstawy wymiaru składki jest odprowadzana
przez ZUS do wybranego przez ubezpieczonego OFE,
b) 4,38% podstawy wymiaru składki jest ewidencjonowana
przez ZUS na subkoncie;
141
dr hab. Krzysztof Walczak
Stopy procentowe składek
na ubezpieczenie emerytalne
2) nieodprowadzania lub zaprzestania odprowadzania składki
do OFE, część składki na ubezpieczenie emerytalne
wynosząca 7,3% podstawy wymiaru składki jest
ewidencjonowana przez ZUS na subkoncie,
Jednakże część składki na ubezpieczenie emerytalne
w wysokości określonej w wysokości 0,35 % podstawy
wymiaru składki na ubezpieczenie emerytalne jest
odprowadzana przez ZUS do FRD.
142
dr hab. Krzysztof Walczak
Sankcje za nieodprowadzanie
składek
• Od nieopłaconych w terminie składek należne są od
płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości
określonych w ustawie z 29.08. 1997 r. - Ordynacja
podatkowa (Dz. U z 2015 r., poz. 613);
• W razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej
wysokości ZUS może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową
opłatę do wysokości 100% nieopłaconych składek;
• Zakład ma prawo do występowania z wnioskiem o założenie
księgi wieczystej dla nieruchomości dłużnika zalegającego
z opłatą należności z tytułu składek;
143
dr Krzysztof Walczak
Sankcje za nieodprowadzanie
składek
• Dla zabezpieczenia należności z tytułu składek ZUS
przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich
nieruchomościach dłużnika;
• Należności z tytułu składek są zabezpieczone ustawowym
prawem zastawu na wszystkich będących własnością dłużnika
oraz stanowiących współwłasność łączną dłużnika i jego
małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach
majątkowych.
144
dr hab. Krzysztof Walczak
Sankcje za nieodprowadzanie
składek
Prezes zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
który w czasie właściwym nie złożył wniosku o ogłoszenie
upadłości niewypłacalnej spółki, a jedynie zrezygnował
z członkostwa w zarządzie, nie może uchylić się
od odpowiedzialności za publicznoprawne zaległości
spółki powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka
zarządu na podstawie braku przesłanki zawinienia tylko
dlatego, że zgromadzenie wspólników nie akceptowało
złożenia wniosku o upadłość.
Wyrok SN z 24.08. 2009 r. I UK 75/09
145
dr hab. Krzysztof Walczak
Sankcje za nieodprowadzanie
składek
Wynikające z relacji gospodarczych ze spółką dominującą
subiektywne przekonanie członka zarządu spółki zależnej
o niemożliwości zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości
lub wszczęcia postępowania układowego nie wystarcza
do uwolnienia się przez niego od odpowiedzialności
za zobowiązania spółki zależnej z tytułu składek.
Wyrok SN z 27.05. 2009 r. II UK 373/08
146
dr hab. Krzysztof Walczak
Sankcje za nieodprowadzanie
składek
1. Winę lub brak winy członka zarządu sp. z o.o.
w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub
o wszczęcie postępowania układowego należy oceniać
w odniesieniu do chwili, w której powstał obowiązek
zgłoszenia takiego wniosku, a nie do okresu późniejszego.
2. Choroba, ciąża, urlop macierzyński i urlop wychowawczy
jedynego członka jednoosobowego zarządu spółki handlowej
nie oznaczają same w sobie braku winy w niezgłoszeniu
we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub
o wszczęcie postępowania układowego.
Wyrok SN z 2.10. 2008 r. I UK 39/08
147
dr hab. Krzysztof Walczak
Sankcje wykroczeniowe
Kto, jako płatnik składek albo osoba obowiązana do działania
w imieniu płatnika:
• nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia
społeczne w przewidzianym przepisami terminie,
• nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub zgłasza
nieprawdziwe dane albo udziela w tych sprawach
nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia,
• udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli,
• nie dopełnia obowiązku wypłacania świadczeń
z ubezpieczeń społecznych i zasiłków finansowanych
z budżetu państwa albo wypłaca je nienależnie,
148
dr hab. Krzysztof Walczak
Sankcje wykroczeniowe
• nie prowadzi dokumentacji związanej z obliczaniem składek
oraz z wypłatą świadczeń z ubezpieczeń społecznych,
• nie dopełnia obowiązku przesyłania deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych
w przewidzianym terminie,
• nie stwierdza nieprawidłowości w imiennym raporcie
miesięcznym w określonym terminie,
• nie dopełnia obowiązku przekazywania dokumentów
związanych z ubezpieczeniami społecznymi
i ubezpieczeniem zdrowotnym w wymaganej formie
podlega karze grzywny do 5000 złotych.
149
dr hab. Krzysztof Walczak
Sankcje karne
Kto, wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa
pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie
narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy
lub ubezpieczenia społecznego, podlega grzywnie,
karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Kto narusza przepisy prawa o ubezpieczeniach społecznych,
nie zgłaszając, nawet za zgodą zainteresowanego,
wymaganych danych albo zgłaszając nieprawdziwe dane
mające wpływ na prawo do świadczeń albo ich wysokość,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo
pozbawienia wolności do lat 2.
150
dr hab. Krzysztof Walczak
Odroczenie terminu
płatności składek
Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn
zasługujących na uwzględnienie ZUS może na wniosek
dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek
oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości
płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń
społecznych. Odroczenie terminu płatności może dotyczyć
jedynie należności finansowanej przez płatnika składek
i musi być zawarte w formie umowy. W takim przypadku ZUS
ustala opłatę prolongacyjną na zasadach wynikających
z Ordynacji podatkowej
151
dr hab. Krzysztof Walczak
Umorzenie składek
Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości
lub w części przez ZUS, w przypadku ich całkowitej
nieściągalności. Przy czym całkowita nieściągalność,
zachodzi, gdy:
- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub
pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie
odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego
użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza
kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia
i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma
152
dr hab. Krzysztof Walczak
Umorzenie składek
możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub
umorzył postępowanie upadłościowe;
- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy
jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować
należności, małżonka, następców prawnych, możliwości
przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu
Ordynacji podatkowej;
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym
postępowaniu likwidacyjnym;
153
dr hab. Krzysztof Walczak
Umorzenie składek
- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów
upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy
stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska
się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
154
dr hab. Krzysztof Walczak
Umorzenie składek
ZUS może odmówić umorzenia z tytułu składek w przypadku
wystąpienia ich całkowitej nieściągalności.
Uchwała SN z 6.05. 2004 r. II UZP 6/04
Od decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek
na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do
sądu a jedynie prawo wniesienia wniosku do Prezesa ZUS
o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja Prezesa ZUS
może być zaskarżona do WSA
155
dr hab. Krzysztof Walczak
Umorzenie składek
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek
na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach
umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
rozp. MGPiPS z 31.07. 2003 r. w sprawie szczegółowych
zasad umarzania należności z tytułu składek
na ubezpieczenia społeczne (Dz. U Nr 141, poz. 1365 ze zm.)
156
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia
w razie choroby
i macierzyństwa
157
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa prawna
Ustawa z 25.06. 1999 r.
o świadczeniach pieniężnych
z ubezpieczenia społecznego
w razie choroby i macierzyństwa
(Dz. U. z 2016 r., poz. 372 ze zm.)
158
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające ubezpieczeniu
chorobowemu obowiązkowo
- pracownicy,
- członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych
i spółdzielni kółek rolniczych,
- osoby odbywające służbę zastępczą
159
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające ubezpieczeniu
chorobowemu dobrowolnie
- osoby wykonujące pracę nakładczą (chałupnicy),
- osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej
lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie
usług, do której zgodnie z KP stosuje się przepisy
dotyczące zlecenia oraz osoby z nimi współpracujące,
-
osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby
z nimi współpracujące, jednakże przedsiębiorca
w okresie zawieszenia wykonywania działalności
gospodarczej nie opłaca składek na ubezpieczenia
160
chorobowe.
dr hab. Krzysztof Walczak
Osoby podlegające ubezpieczeniu
chorobowemu dobrowolnie
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe
osób, które ubezpieczeniu chorobowemu podlegają
dobrowolnie, nie może przekraczać miesięcznie 250%
prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, o którym
mowa przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W okresie od 1.01. 2016 r. do 31.12. 2016 r.
kwota ta wynosi miesięcznie 10137, 50 zł.
161
dr hab. Krzysztof Walczak
Katalog świadczeń
z ubezpieczenia chorobowego
- zasiłek chorobowy
- świadczenie rehabilitacyjne
- zasiłek wyrównawczy (tylko pracownikom)
- zasiłek macierzyński
- zasiłek opiekuńczy
- dodatkowy zasiłek opiekuńczy
162
dr hab. Krzysztof Walczak
Podmioty dokonujące ustalenia
prawa i wypłaty zasiłków
Prawo do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego ustalają
i świadczenia te wypłacają:
–
płatnicy składek na ubezpieczenie chorobowe, którzy
zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej
20 ubezpieczonych,
163
dr hab. Krzysztof Walczak
Ustalanie liczby ubezpieczonych
Aby ustalić, czy płatnik składek będzie także płatnikiem
zasiłków dla swoich ubezpieczonych w czasie ich zatrudnienia,
należy ustalić liczbę osób zgłaszanych do ubezpieczenia
chorobowego według stanu na dzień 30 listopada danego roku.
Jeżeli w tym dniu płatnik składek zgłaszał do ubezpieczenia
chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych, oznacza to,
że będzie ustalał prawo do zasiłków i dokonywał ich wypłaty
w przyszłym roku kalendarzowym.
164
dr hab. Krzysztof Walczak
Płatnik rozpoczynający działalność
w trakcie roku
Jeżeli płatnik składek nie zgłaszał nikogo do
ubezpieczenia chorobowego na dzień 30 listopada
poprzedniego roku kalendarzowego, ponieważ rozpoczął
działalność po tej dacie, liczbę ubezpieczonych ustala się
według stanu na pierwszy miesiąc, w którym dokonał takiego
zgłoszenia.
165
dr hab. Krzysztof Walczak
Ustalanie liczby ubezpieczonych
W liczbie osób zgłaszanych do ubezpieczenia chorobowego
według stanu na dzień 30 listopada uwzględnia się:
- pracowników, w tym także uczniów,
- osoby wykonujące pracę nakładczą, które podlegają
ubezpieczeniu chorobowemu,
- osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej
lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług,
do której zgodnie z KC stosuje się przepisy dotyczące
zlecenia oraz osoby z nimi współpracujące, które podlegają
ubezpieczeniu chorobowemu,
166
dr hab. Krzysztof Walczak
Ustalanie liczby ubezpieczonych
- osoby prowadzące działalność pozarolniczą
oraz osoby z nimi współpracujące, które podlegają
ubezpieczeniu chorobowemu.
167
dr hab. Krzysztof Walczak
Ustalanie liczby ubezpieczonych
W liczbie osób zgłaszanych do ubezpieczenia chorobowego
według stanu na dzień 30 listopada nie uwzględnia się:
- osób przebywających na urlopach wychowawczych,
- osób przebywających na urlopach bezpłatnych,
- duchownych podlegających ubezpieczeniu chorobowemu.
168
dr hab. Krzysztof Walczak
Podmioty dokonujące ustalenia
prawa i wypłaty zasiłków
• oddziały ZUS:
- ubezpieczonym, których płatnicy składek zgłaszają do
ubezp. chorobowego nie więcej niż 20 ubezpieczonych,
- ubezpieczonym prowadzącym pozarolniczą działalność
i osobom z nimi współpracującym,
- duchownym,
- osobom uprawnionym do zasiłków za okres po ustaniu
ubezpieczenia,
- ubezpieczonym podlegającym ubezp. chorobowemu
w Polsce z tytułu zatrudnienia u pracodawcy
zagranicznego.
169
dr hab. Krzysztof Walczak
Podmioty dokonujące ustalenia
prawa i wypłaty zasiłków
Wynagrodzenie przysługujące płatnikowi składek z tytułu
wykonywania zadań związanych z ustalaniem prawa
i wysokości świadczeń z ubezpieczenia społecznego
w razie choroby i macierzyństwa oraz ich wypłatą wynosi 0,1%
kwoty prawidłowo wypłaconych świadczeń.
(rozp. MPiPS z 14.12. 1998 r. w sprawie
wysokości i trybu wypłaty wynagrodzenia płatnikom
składek z tytułu wykonywania zadań z ubezpieczenia
społecznego w razie choroby i macierzyństwa
(Dz. U. Nr 153, poz. 1005)
170
dr hab. Krzysztof Walczak
Wynagrodzenie za czas choroby
Oprócz zasiłków, świadczeniem pieniężnym z tytułu
niezdolności do pracy z powodu choroby jest także
wynagrodzenie za czas choroby określone w art. 92 KP.
Wynagrodzenie to, przez łączny okres do 33 dni lub 14 dni
w roku kalendarzowym, otrzymują:
- pracownicy,
- osoby wykonujące pracę nakładczą,
- osoby odbywające służbę zastępczą.
171
dr hab. Krzysztof Walczak
Wynagrodzenie za czas choroby
Prawo do 14 dni wynagrodzenia za czas choroby zachowują
pracownicy, którzy ukończyli 50 rok życia.
Wynagrodzenie za czas choroby w wymiarze 14 dni
przysługuje w roku kalendarzowym następującym po roku,
w którym pracownik ukończył wiek 50 lat.
172
dr hab. Krzysztof Walczak
Wynagrodzenie za czas choroby
Okres 33 dni (14 dni), za które pracownik zachowuje prawo
do wynagrodzenia za czas choroby, ustala się sumując
wszystkie niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym
(od tej, która powstała najwcześniej), niezależnie od
występujących między nimi przerw.
Nie ma także znaczenia, czy w danym roku kalendarzowym
pracownik jest zatrudniony tylko u jednego pracodawcy,
czy pracował w kilku zakładach pracy.
173
dr hab. Krzysztof Walczak
Wynagrodzenie za czas choroby
Wynagrodzenie, o którym mowa w art. 92 KP,
przysługuje w wysokości:
– co najmniej 80%,
– 100%, jeżeli niezdolność do pracy:
- przypada w okresie ciąży,
- jest spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub
z pracy (szczegółowo uregulowany w rozp. MPiPS
z 24.12. 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad
oraz trybu uznawania zdarzenia za wypadek w drodze
do pracy lub z pracy…. (Dz.U. z 2013 r. poz. 924)
174
dr hab. Krzysztof Walczak
Wynagrodzenie za czas choroby
- spowodowana jest poddaniem się badaniom lekarskim
dla kandydatów do przeszczepu albo zabiegowi
transplantacji.
175
dr hab. Krzysztof Walczak
Wynagrodzenie za czas choroby
Wynagrodzenie za czas choroby:
• oblicza się na zasadach określonych dla zasiłku
chorobowego,
• nie podlega rozliczeniu w ciężar składek na ubezpieczenia
społeczne, ponieważ jest to koszt pracodawcy.
176
dr hab. Krzysztof Walczak
Odsetki za zwłokę
Odsetki za opóźnienie wypłaty wynagrodzenia za czas choroby
regulują przepisy KC, zaś odsetki za opóźnienie wypłaty zasiłku
chorobowego przepisy rozp. MPiPS z 1.02.1999 r.
w sprawie szczegółowych zasad wypłacania odsetek
za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie świadczeń
z ubezpieczeń społecznych (Dz. U Nr 12, poz. 104)
177
dr hab. Krzysztof Walczak
Odsetki za zwłokę
Odsetki za zwłokę w wypłacie świadczenia przez organ
rentowy naliczane są za okres od dnia następującego
po upływie terminu na ustalenie prawa do świadczeń lub ich
wypłaty, przewidzianego w przepisach określających zasady
przyznawania i wypłacania świadczeń - do dnia faktycznej
wypłaty świadczeń. W przypadku jednak, gdy wypłata winna
być dokonana na podstawie wydanej decyzji, moment
rozpoczęcia okresu, za który naliczane są odsetki, liczony jest
od dnia następującego po upływie terminu wydania decyzji.
178
dr hab. Krzysztof Walczak
Odsetki za zwłokę
Z kolei okres opóźnienia w wypłaceniu świadczeń okresowych
liczy się od dnia następującego po ustalonym terminie
ich płatności.
Wyrok SA w Szczecinie z 21.02. 2013 r. III AUa 762/12
179
dr hab. Krzysztof Walczak
Okres wyczekiwania
Ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego oraz
po okresie wyczekiwania. Jest to okres nieprzerwanego
ubezpieczenia chorobowego, który wynosi dla ubezpieczonych
podlegających ubezpieczeniu chorobowemu:
- obowiązkowo - 30 dni
- dobrowolnie - 90 dni
Do okresu ubezpieczenia chorobowego wlicza się także okres
podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników
Uchwała SN z 29.10. 2002 r., III UZP 8/02
180
dr hab. Krzysztof Walczak
Okres wyczekiwania
Jeżeli niezdolność do pracy z powodu choroby zaczęła się
wcześniej niż data objęcia ubezpieczeniem, zasiłek chorobowy
lub wynagrodzenie chorobowe nie przysługuje za cały okres
nieprzerwanej niezdolności do pracy ubezpieczonego.
181
dr hab. Krzysztof Walczak
Okres wyczekiwania
Do okresu wyczekiwania zalicza się poprzednie okresy
ubezpieczenia chorobowego - zarówno obowiązkowego jak
i dobrowolnego - jeżeli przerwa między tymi okresami nie
przekracza 30 dni.
Do okresów ubezpieczenia chorobowego dolicza się także
poprzednie okresy ubezpieczenia, mimo że przerwa
w ubezpieczeniu jest dłuższa niż 30 dni, jeżeli przerwa
między okresami ubezpieczenia jest spowodowana urlopem
wychowawczym, bezpłatnym lub odbywaniem czynnej służby
wojskowej przez żołnierza niezawodowego.
182
dr hab. Krzysztof Walczak
Okres wyczekiwania
(wyjątki)
Bez okresu wyczekiwania zasiłek chorobowy przysługuje:
- absolwentom szkół i szkół wyższych, którzy przystąpili
do ubezpieczenia chorobowego lub zostali nim objęci
w ciągu 90 dni od daty ukończenia szkoły lub szkoły wyższej,
- ubezpieczonym, których niezdolność do pracy została
spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy,
- posłom lub senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia
chorobowego lub zostali nim objęci w ciągu 90 dni od daty
ukończenia kadencji posła lub senatora.
183
dr hab. Krzysztof Walczak
Okres wyczekiwania
(wyjątki)
- ubezpieczonym obowiązkowo, którzy posiadają co najmniej
10-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego
184
dr hab. Krzysztof Walczak
Okres zasiłkowy
Okres wypłaty zasiłku chorobowego (także wynagrodzenia
za czas choroby i zasiłku chorobowego), tzw. okres zasiłkowy,
wynosi maksymalnie:
• 182 dni,
• 270 dni w przypadku, gdy niezdolność do pracy:
- jest spowodowana gruźlicą albo
- przypada na okres ciąży.
185
dr hab. Krzysztof Walczak
Okres zasiłkowy
I. Okres niezdolności do pracy stwierdzonej zaświadczeniem
lekarskim wlicza się do okresu zasiłkowego, choćby pracownik
w czasie zwolnienia faktycznie wykonywał pracę.
II. O dacie powstania niezdolności do pracy decyduje dzień
określony w zwolnieniu lekarskim jako termin jej wystąpienia,
a nie faktycznie zaprzestanie wykonywania pracy przez
pracownika.
Wyrok SN z 23.09. 1999 r., II UKN 119/99
186
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy - zliczanie
okresu zasiłkowego
Do jednego okresu zasiłkowego wlicza się okresy
niezdolności do pracy spowodowanej:
- tą samą lub różnymi chorobami, jeżeli między tymi
okresami nie występują przerwy,
- tą samą chorobą, jeżeli pomiędzy ustaniem poprzedniej,
a powstaniem ponownej niezdolności do pracy przerwa
nie przekracza 60 dni.
187
dr hab. Krzysztof Walczak
Okres wyczekiwania –
zasady zaliczania
Do okresu zasiłkowego nie wlicza się okresów niezdolności
do pracy z powodu choroby przypadających w okresie
wyczekiwania.
188
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy po ustaniu
ubezpieczenia chorobowego
Jeżeli ubezpieczony zachoruje w czasie trwania ubezpieczenia
chorobowego i choruje nadal, bez przerwy, po jego ustaniu,
to zasiłek chorobowy za okres po ustaniu ubezpieczenia
wypłaca oddział ZUS właściwy według miejsca zamieszkania
tej osoby, za każdy dzień niezdolności do pracy z powodu
choroby.
Za okres choroby powstałej po ustaniu ubezpieczenia zasiłek
chorobowy przysługuje jeżeli niezdolność do pracy:
- powstała w ciągu 14 dni od dnia ustania ubezpieczenia,
- trwała nieprzerwanie co najmniej 30 dni.
189
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy po ustaniu
ubezpieczenia chorobowego
Za okres choroby powstałej po ustaniu ubezpieczenia zasiłek
chorobowy przysługuje także, gdy niezdolność do pracy:
- powstała w ciągu 3 miesięcy od dnia ustania
ubezpieczenia,
- trwała nieprzerwanie co najmniej 30 dni, jeżeli
niezdolność do pracy została spowodowana chorobą
zakaźną lub inną chorobą, której objawy chorobowe
ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni.
190
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy - wysokość
Zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości:
• 80% podstawy wymiaru,
• 70% podstawy wymiaru za okres pobytu w szpitalu,
• 100% podstawy wymiaru, jeżeli niezdolność do pracy
(w tym także za okres pobytu w szpitalu):
- przypada w okresie ciąży,
- powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub
z pracy,
- powstała wskutek poddania się niezbędnym badaniom
lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców
komórek, tkanek i narządów lub zabiegowi przeszczepu.
191
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy –
obniżenie wysokości
Zaświadczenie lekarskie stwierdzające niezdolność do pracy
z powodu choroby (ZUS ZLA), ubezpieczony ma obowiązek
dostarczyć płatnikowi składek nie później niż w ciągu 7 dnia
od daty jego otrzymania. Za dzień otrzymania zaświadczenia
uważa się dzień jego wystawienia przez lekarza leczącego.
Przy ustalaniu terminu 7 dni nie uwzględnia się dnia,
w którym ubezpieczony otrzymał zaświadczenie lekarskie.
Jeżeli ostatni dzień 7-dniowego terminu przypada na dzień
ustawowo wolny od pracy albo w sobotę, uznaje się, że
zaświadczenie lekarskie zostało dostarczone w terminie,
jeżeli zostało dostarczone w najbliższym dniu roboczym
192
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy –
obniżenie wysokości
Niedotrzymanie przez ubezpieczonego terminu na złożenie
zaświadczenia lekarskiego powoduje obniżenie zasiłku
chorobowego (ale nie wynagrodzenia chorobowego) o 25%.
Nie stosuje się obniżenia zasiłku o 25 %, jeżeli
niedostarczenie zaświadczenia lekarskiego nastąpiło
z przyczyn niezależnych od ubezpieczonego.
193
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy - brak prawa
Zasiłek chorobowy nie przysługuje:
- za okresy niezdolności do pracy, w których ubezpieczony
na podstawie przepisów o wynagradzaniu zachowuje prawo
do wynagrodzenia (dotyczy to obecnie sędziów
i prokuratorów)
- za okresy niezdolności do pracy przypadającej w czasie
urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego, tymczasowego
aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności.
194
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy pozbawienie prawa
Ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego:
- za cały okres niezdolności do pracy, jeżeli zostanie
stwierdzone, że sfałszował zaświadczenie lekarskie,
- za cały okres niezdolności do pracy, jeżeli niezdolność
ta spowodowana została w wyniku umyślnego przestępstwa
lub wykroczenia popełnionego przez ubezpieczonego,
- za okres pierwszych 5 dni niezdolności do pracy, która
została spowodowana nadużyciem alkoholu.
195
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy –
pozbawienie prawa
- za cały okres niezdolności do pracy, jeżeli wykorzystuje
zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem albo w czasie
orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową,
chyba, że pracownik wykaże że wykonywanie pracy, od której
się nie powstrzymał, nie jest niezgodne z celem zwolnienia
Wyrok SN z 10.10. 1998 r., II UKN 367/98
Zasady przeprowadzania kontroli określone są w rozp. MPiPS
z 27.07. 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu
kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich
od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich
(Dz. U. nr 65, poz. 743).
196
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy –
pozbawienie prawa
Jeżeli okoliczności te zostały stwierdzone, a zwolnienie
lekarskie obejmuje okres pobytu w szpitalu i okres po wypisaniu
ze szpitala, ubezpieczony nie traci prawa do zasiłku
chorobowego za okres pobytu w szpitalu.
197
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy dokumentacja
rozp. MPiPS z 10.11. 2015 r. w sprawie trybu i sposobu
orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania
zaświadczenia lekarskiego oraz trybu
i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim
(Dz. U z 2015, poz. 2013)
rozp. MRPiPS z 8.12. 2015 r. w sprawie zakresu
informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo
do zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby
i macierzyństwa lub ich wysokość oraz dokumentów
niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłków
(Dz. U. z 2015 r., poz. 2205)
198
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek chorobowy dokumentacja
I. Zaświadczenie lekarskie o chorobie pracownika jest tylko
środkiem dowodowym poświadczającym, że nieobecność
w pracy jest usprawiedliwiona. Środek ten może być podważony,
ale gdy nie zostanie to skutecznie uczynione należy przyjąć,
że nieobecność stwierdzona zaświadczeniem jest
usprawiedliwiona.
II. Zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy z powodu
choroby pracownika jest środkiem dowodowym podlegającym
ocenie sądu.
Wyrok SN z 26.01. 2000 r. I PKN 493/99
199
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenie rehabilitacyjne - prawo
i okres wypłaty
Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu,
który po wyczerpaniu pełnego okresu zasiłkowego (182 dni
lub 270 dni), jest nadal niezdolny do pracy, a jego dalsze
leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy.
Świadczenie rehabilitacyjne może być przyznane
maksymalnie na okres 12 miesięcy (1 miesiąc = 30 dni).
200
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenie rehabilitacyjne –
wysokość
Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje w wysokości:
- 90% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego
- za okres pierwszych 3 miesięcy,
- 75% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego
- za pozostały okres,
- 100% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego
- jeżeli niezdolność do pracy przypada
na okres ciąży, wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej. Przy czym te dwa
ostatnie przypadki zachodzą na zasadach
określonych przepisami ustawy wypadkowej.
201
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenie rehabilitacyjne –
brak prawa
Świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje osobie
uprawnionej do:
- emerytury,
- renty z tytułu niezdolności do pracy,
- zasiłku dla bezrobotnych,
- zasiłku przedemerytalnego,
- świadczenia przedemerytalnego,
- urlopu dla poratowania zdrowia (nauczyciele),
- świadczenia kompensacyjnego (nauczyciele)
202
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenie rehabilitacyjne –
brak prawa
Świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje w czasie:
- urlopu bezpłatnego,
- urlopu wychowawczego,
- tymczasowego aresztowania albo odbywania kary
pozbawienia wolności.
203
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenie rehabilitacyjne –
pozbawienie prawa
Ubezpieczonego można pozbawić prawa do świadczenia
rehabilitacyjnego, jeżeli:
- w okresie pobierania świadczenia wykonuje pracę
zarobkową,
- przyznane świadczenie wykorzystuje niezgodnie z jego
celem,
- zostanie stwierdzone, że niezdolność do pracy została
spowodowana w wyniku umyślnego przestępstwa
lub wykroczenia popełnionego przez ubezpieczonego.
204
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek wyrównawczy
Zasiłek wyrównawczy przysługuje wyłącznie ubezpieczonemu
będącemu pracownikiem ze zmniejszoną sprawnością do pracy,
którego miesięczne wynagrodzenie uległo obniżeniu wskutek
poddania się rehabilitacji zawodowej.
O potrzebie przeprowadzenia rehabilitacji zawodowej orzeka
wojewódzki ośrodek medycyny pracy lub lekarz orzecznik ZUS.
Rehabilitacja zawodowa jest prowadzona w zakładowym lub
międzyzakładowym ośrodku rehabilitacji zawodowej
lub u pracodawcy na wyodrębnionym stanowisku pracy,
dostosowanym do potrzeb adaptacji lub przyuczenia
do określonej pracy
205
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek wyrównawczy
Prawo do zasiłku wyrównawczego powstaje od dnia,
w którym pracownik podjął rehabilitację, a ustaje z dniem jej
zakończenia i przesunięcia do innej pracy. Zasiłek ten
nie może być jednak wypłacany dłużej niż przez 24 miesiące.
Prawo do zasiłku wyrównawczego ustaje w przypadku
stwierdzenia przez lekarza orzecznika ZUS, że z uwagi
na stan zdrowia pracownika dalsza rehabilitacja stała się
niecelowa.
206
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek macierzyński - prawo
Zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej,
która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie
urlopu wychowawczego:
- urodziła dziecko,
- przyjęła dziecko w wieku do 7 roku życia (10 roku życia
w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję
o odroczeniu obowiązku szkolnego) i wystąpiła do sądu
opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia,
207
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek macierzyński - prawo
- przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej
(z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej) dziecko
w wieku do 7 roku życia (10 roku życia w przypadku
dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu
obowiązku szkolnego).
208
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek macierzyński - wymiar
20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka
przy jednym porodzie,
31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci
przy jednym porodzie,
33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci
przy jednym porodzie,
35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci
przy jednym porodzie,
37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci
przy jednym porodzie.
209
dr hab. Krzysztof Walczak
Przyjęcie dziecka na wychowanie
Pracownik, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił
do sądu z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie
przysposobienia dziecka lub przyjął dziecko na wychowanie
jako rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej
zawodowej, ma prawo do urlopu na warunkach urlopu
macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego w wymiarze:
210
dr hab. Krzysztof Walczak
Przyjęcie dziecka na wychowanie
20 tygodni w przypadku przyjęcia jednego dziecka,
31 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia dwojga
dzieci,
33 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia trojga dzieci,
35 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia czworga
dzieci,
37 tygodni w przypadku jednoczesnego przyjęcia pięciorga
i więcej dzieci, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez
dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego
podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego,
nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.
211
dr hab. Krzysztof Walczak
Przyjęcie dziecka na wychowanie
Minimalny wymiar urlopu na warunkach urlopu
macierzyńskiego i okres wypłaty zasiłku macierzyńskiego
w razie przyjęcia na wychowanie dziecka w wieku
do ukończenia 7 lat albo odpowiednio 10 lat, wynosi 9 tygodni.
Jeżeli zatem dziecko kończy 7 (10) lat w pierwszych
9 tygodniach korzystania przez pracownicę z urlopu
na warunkach urlopu macierzyńskiego, to urlop ten przysługuje
jej w wymiarze nie krótszym niż 9 tygodni.
212
dr hab. Krzysztof Walczak
Urlop rodzicielski
• wymiar w tygodniach dla obojga rodziców: 26 + (6 albo 8) =
32 albo 34
• możliwość łączenia jednoczesnego korzystania z urlopu i
zasiłku przez oboje rodziców
• udzielany jednorazowo albo w częściach – nie później niż
do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko
kończy 6 rok życia
• podział na maksymalnie 4 części tego urlopu
przypadające bezpośrednio jedna po drugiej
• zasada bezpośredniości nie dotyczy 16 tygodni urlopu
rodzicielskiego
213
dr hab. Krzysztof Walczak
Urlop rodzicielski
• Generalnie żadna z części urlopu nie może być krótsza niż
8 tygodni, jednakże:
1. Pierwsza część urlopu rodzicielskiego w przypadku:
 urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie nie może
być krótsza niż 6 tygodni,
 przyjęcia przez pracownika na wychowanie dziecka w
wieku do 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec
którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego,
do 10 roku życia, nie może być krótsza niż 3 tygodnie;
 2. Pozostała do wykorzystania część urlopu jest krótsza niż
8 tygodni.
214
dr hab. Krzysztof Walczak
Urlop rodzicielski
Pracownik może łączyć urlop rodzicielski z pracą u
pracodawcy udzielającego tego urlopu, w wymiarze nie
wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy.
Pracodawca uwzględnia wniosek, chyba że jest to
niemożliwe ze względu na organizacje pracy lub jej rodzaj a
o przyczynie odmowy informuje pracownika na piśmie.
W takiej sytuacji wymiar urlopu rodzicielskiego będzie
wydłużony proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy
wykonywanej przez pracownika w trakcie łączenia
korzystania z tego urlopu (lub jego części) z pracą maksymalnie do 64 tygodni lub do 68 tygodni.
215
dr hab. Krzysztof Walczak
Prawo do zasiłku w czasie trwania
urlopów
Miesięczny zasiłek wynosi:
- jeden wniosek składany po porodzie: cały okres opieki
nad dzieckiem (macierzyński i rodzicielski) 80% podstawy
wymiaru zasiłku.
W tym przypadku, w razie zmiany planów dotyczących
kontynuowania opieki nad dzieckiem, pracownik ma prawo
do jednorazowego wyrównania.
216
dr hab. Krzysztof Walczak
Prawo do zasiłku w czasie trwania
urlopów
- wnioski sukcesywne: urlop macierzyński 100% podstawy
wymiaru, a urlop rodzicielski:
100% podstawy wymiaru - za okres do:
a) 6 tygodni urlopu rodzicielskiego, w przypadku korzystania z
uprawnienia na jedno dziecko;
b) 8 tygodni urlopu rodzicielskiego, w przypadkach,
korzystania z uprawnień na więcej niż jedno dziecko;
c) 60% podstawy wymiaru zasiłku - za okres urlopu
rodzicielskiego przypadający po okresach, o których mowa
powyżej.
217
dr hab. Krzysztof Walczak
Urlop ojcowski
• w wymiarze 2 tygodni
• uprawnienie ściśle związane z pracownikiem-ojcem
wychowującym dziecko
• nieskorzystanie z uprawnienia powoduje jego wygaśniecie
• przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 2
roku życia
• udzielany na pisemny wiążący pracodawcę wniosek
pracownika, składany w terminie nie krótszym niż 7 dni
przed rozpoczęciem korzystania z urlopu
• urlop fakultatywny
218
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek opiekuńczy - prawo
Zasiłek opiekuńczy przysługuje bez okresu wyczekiwania
ubezpieczonym podlegającym ubezpieczeniu chorobowemu
obowiązkowo i dobrowolnie, w związku z nieobecnością
w pracy z powodu konieczności sprawowania osobistej
opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny.
Zasiłek opiekuńczy przysługuje z tytułu opieki nad:
1) zdrowym dzieckiem w wieku do lat 8,
2) chorym dzieckiem w wieku do lat 14,
3) innym chorym członkiem rodziny, w tym nad dzieckiem,
które ukończyło 14 lat.
219
dr hab. Krzysztof Walczak
Opieka nad zdrowym dzieckiem
do lat 8
Zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad dzieckiem zdrowym
do lat 8 przysługuje w przypadku:
- nieprzewidzianego zamknięcia przedszkola, żłobka
lub szkoły, do których dziecko uczęszcza,
- porodu lub choroby małżonka ubezpieczonego, stale
opiekującego się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba
uniemożliwia temu małżonkowi sprawowanie opieki,
- pobytu małżonka ubezpieczonego, stale opiekującego się
dzieckiem, w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej.
220
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek opiekuńczy opieka nad dzieckiem
Prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad dzieckiem
przysługuje obojgu rodzicom.
Zasiłek wypłaca się tylko jednemu z rodziców - temu,
który wystąpi z wnioskiem o jego wypłatę.
Za dzieci uważa się:
- dzieci własne ubezpieczonego lub jego małżonka,
- dzieci przysposobione,
- dzieci obce przyjęte na wychowanie i utrzymanie.
221
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek opiekuńczy
- opieka nad dzieckiem
W przypadku, gdy rodzice dziecka do lat 8 oboje pracują
i prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe oraz opiekują się
tym dzieckiem, to w razie choroby i pobytu matki dziecka
w szpitalu oraz sprawowaniu w tym czasie osobistej opieki
nad dzieckiem przez ojca dziecka przysługuje zasiłek
opiekuńczy ojcu dziecka także wtedy, gdy pozostaje z matką
dziecka w faktycznym związku małżeńskim (konkubinat)
Wyrok SN z 16.12. 1978 r. II UR 18/78
222
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek opiekuńczy - opieka
nad członkiem rodziny
Za członków rodziny, nad którymi opieka uprawnia
do zasiłku opiekuńczego, uważa się:
- małżonka,
- rodziców,
- teściów,
- dziadków,
- wnuki,
- rodzeństwo,
- dzieci w wieku powyżej 14 roku życia.
223
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek opiekuńczy - wysokość
i okres wypłaty
Zasiłek opiekuńczy przysługuje w wysokości 80% podstawy
wymiaru zasiłku, nie dłużej niż przez okres:
- 60 dni w roku kalendarzowym - z tytułu opieki nad dziećmi,
- 14 dni w roku kalendarzowym - z tytułu opieki nad chorym
członkiem rodziny, w tym nad dzieckiem w wieku powyżej
14 roku życia.
Łączny okres wypłaty zasiłku z tytułu opieki nad dziećmi
i innymi członkami rodziny, niezależnie od liczby osób
uprawnionych do zasiłku i bez względu na liczbę dzieci
i członków rodziny wymagających opieki, nie może przekroczyć
w roku kalendarzowym 60 dni.
224
dr hab. Krzysztof Walczak
Dodatkowy zasiłek opiekuńczy
od 1.01. 2009 r.
Od 1.01. 2009 r., dla ubezpieczonego – ojca dziecka,
przewidziano prawo do dodatkowego zasiłku opiekuńczego
w wymiarze do 8 tygodni, tj. do 56 dni, w czasie korzystania
przez pracownicę z urlopu macierzyńskiego w okresie 8 tygodni
po porodzie i jej pobytu w szpitalu.
Dodatkowy wymiar zasiłku opiekuńczego przysługuje
niezależnie od dotychczasowego zasiłku w wymiarze 60 dni
z tytułu opieki nad dzieckiem lub chorym członkiem rodziny
i nie jest związany z rokiem kalendarzowym.
225
dr hab. Krzysztof Walczak
Dodatkowy zasiłek opiekuńczy
od 1.01. 2009 r.
Oprócz ubezpieczonego – ojca dziecka z dodatkowego
zasiłku opiekuńczego może skorzystać także inny ubezpieczony
członek najbliższej rodziny, jeżeli przerwie zatrudnienie
lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej
opieki nad dzieckiem.
Dodatkowy zasiłek opiekuńczy przysługuje odpowiednio
ubezpieczonym innym niż pracownicy.
226
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru
zasiłków dla pracowników
Podstawę wymiaru zasiłków stanowi przeciętne miesięczne
wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres 12 miesięcy
kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała
niezdolność do pracy
Za wynagrodzenie pracownika uważa się jego przychód
stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie
chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę
składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe.
227
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru
zasiłków dla pracowników
Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem
12 miesięcy kalendarzowych zatrudnienia, podstawę wymiaru
ustala się przyjmując przeciętne miesięczne wynagrodzenie
za pełne miesiące kalendarzowe zatrudnienia.
228
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru zasiłków
dla pracowników - stawka dzienna
Za jeden dzień orzeczonej niezdolności do pracy
(nie wyłączając dni ustawowo wolnych od pracy)
ubezpieczonemu przysługuje zasiłek w wysokości jednej
trzydziestej części wynagrodzenia stanowiącego podstawę
wymiaru zasiłku.
229
dr hab. Krzysztof Walczak
Choroba przed upływem
1 miesiąca zatrudnienia
Jeżeli pracownik zachorował przed upływem pierwszego
miesiąca kalendarzowego zatrudnienia, do podstawy wymiaru
należy przyjąć:
- wynagrodzenie miesięczne określone w umowie o pracę,
jeżeli otrzymuje wynagrodzenie w stałej miesięcznej
wysokości,
- uzupełnione wynagrodzenie, jeżeli otrzymuje wynagrodzenie
zmienne
230
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru zasiłków wynagrodzenie zmienne
Jeżeli pracownik, otrzymujący zmienne wynagrodzenie,
był nieobecny w pracy z przyczyn usprawiedliwionych
w miesiącach, z których wynagrodzenie uwzględnia się
w podstawie wymiaru zasiłków, wynagrodzenie to należy
uzupełnić ustalając w ten sposób wynagrodzenie,
które osiągnąłby gdyby pracował pełny miesiąc.
Uzupełnienie wynagrodzenia polega na podzieleniu kwoty
wynagrodzenia za przepracowane dni przez liczbę tych dni
i pomnożeniu przez liczbę dni, które pracownik miał obowiązek
w tym miesiącu przepracować.
231
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru zasiłków –
wyłączenie wynagrodzenia
W podstawie wymiaru zasiłków uwzględnia się –
po uzupełnieniu wynagrodzenie za miesiące, w których
pracownik przepracował co najmniej połowę obowiązującego
go czasu pracy.
Z podstawy wymiaru zasiłków wyłącza się wynagrodzenie
za miesiące, w których pracownik nie przepracował co najmniej
połowy obowiązującego go czasu pracy.
232
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru
po długotrwałych nieobecnościach
Jeżeli bezpośrednio przed zachorowaniem pracownik był przez
cały okres, z którego ustalana jest podstawa wymiaru
(12 miesięcy) na urlopie wychowawczym, bezpłatnym
lub odbywał czynną służbę wojskową, podstawę wymiaru
zasiłku stanowi wynagrodzenie za miesiąc, w którym powstała
niezdolność do pracy:
– w stałej miesięcznej wysokości określonej w umowie o pracę
lub
– przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone
pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym
stanowisku pracy, jeżeli pracownik otrzymuje
wynagrodzenie zmienne.
233
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru zasiłków –
premie, nagrody, dodatki
Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego
nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, do których
pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania tego zasiłku
zgodnie z postanowieniami układów zbiorowych pracy
lub przepisami o wynagradzaniu, jeżeli są one wypłacane
za okres pobierania tego zasiłku.
234
dr hab. Krzysztof Walczak
Sposób wliczania składników
miesięcznych, kwartalnych i rocznych
Składniki wynagrodzenie przysługujące za okresy
miesięczne, wlicza się do podstawy wymiaru zasiłków
w kwocie wypłaconej pracownikowi za miesiące kalendarzowe,
z których wynagrodzenie przyjmuje się do podstawy wymiaru
zasiłków.
Składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy kwartalne
uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku w wysokości
1/12 kwot wypłaconych za 4 kwartały poprzedzające miesiąc,
w którym powstała niezdolność do pracy.
235
dr hab. Krzysztof Walczak
Sposób wliczania składników
miesięcznych, kwartalnych i rocznych
Składniki roczne uwzględnia się w podstawie wymiaru
w wysokości 1/12 kwoty wypłaconej za rok poprzedzający
miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy.
Składniki wynagrodzenia przysługujące do określonego
terminu uwzględnia się w podstawie wymiaru tylko do tego
terminu.
236
dr hab. Krzysztof Walczak
Umowa zlecenia zawarta
z własnym pracownikiem
Wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia zawartej z własnym
pracownikiem traktuje się jak wynagrodzenie za pracę
i uwzględnia w podstawie wymiaru zasiłku:
- w kwocie faktycznie wypłaconej,
- jeżeli zostało wypłacone za okres, z którego wynagrodzenie
uwzględnia się w podstawie wymiaru, powinno być
uwzględnione w podstawie wymiaru zasiłku tylko w czasie
trwania umowy, a wyłączone z podstawy wymiaru zasiłku
przysługującego za okres po terminie, do którego umowa
była zawarta.
237
dr hab. Krzysztof Walczak
Wynagrodzenie
za godziny nadliczbowe
Wynagrodzenie za godziny nadliczbowe uwzględnia się
w podstawie wymiaru zasiłku w kwocie faktycznie wypłaconej.
238
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru –
ponowne ustalenie
Podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli
między okresami pobierania zasiłków - zarówno tego samego
rodzaju, jak i innego rodzaju - nie ma przerw albo przerwa
jest krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe.
Zasady tej nie stosuje się, gdy w przerwie w pobieraniu
zasiłków – bez względu na czas jej trwania –
nastąpiła zmiana wymiaru czasu pracy.
W takim przypadku podstawę wymiaru kolejnego zasiłku
stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie ustalone dla
nowego wymiaru czasu pracy.
239
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru zasiłków dla
niepracowników
Podstawę wymiaru zasiłku przysługującego ubezpieczonemu
innemu niż pracownik, stanowi przychód za okres 12 miesięcy
kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała
niezdolność do pracy.
Za przychód w tym przypadku uważa się kwotę stanowiącą
podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe,
po odliczeniu kwoty odpowiadającej 13,71% podstawy
wymiaru składki na to ubezpieczenie.
240
dr hab. Krzysztof Walczak
Przedawnienie roszczeń
Roszczenie o wypłatę zasiłku chorobowego, wyrównawczego,
macierzyńskiego i opiekuńczego przedawnia się po upływie
6 miesięcy od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek
przysługuje. Jeżeli jednak niezgłoszenie roszczenia nastąpiło
z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej, termin ten
liczy się od dnia, w którym ustała przeszkoda uniemożliwiająca
zgłoszenie roszczenia.
Przedawnienie prawa do wynagrodzenie chorobowego wynosi
3 lata od dnia w którym roszczenie stało się wymagalne.
241
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu
wypadków
i chorób zawodowych
242
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa prawna
Ustawa z 30. 10. 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym
z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
(Dz.U. z 2015, poz. 1242 ze zm.)
Ustawa z 30.10. 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków
lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych
okolicznościach (Dz. U z 2013 r., poz. 737)
243
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie wypadek przy pracy
Nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące
uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:
1) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika
zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
Zgodnie z wyrokiem SN z 11.2.1999 r. II UKN 465/98,
wypadkiem przy pracy jest również wypadek, jakiemu uległ
pracownik w czasie i miejscu pracy wskutek awarii sprzętu
będącego własnością pracodawcy przy wykonywaniu polecenia
bezpośredniego przełożonego, który w ramach dodatkowo
prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej przyjął
244
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie wypadek przy pracy
ustne zlecenie wykonania usługi na rzecz spółki zależnej
od pracodawcy;
2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika
czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
ochrona pracownika, obejmuje także działania pracownika
wykraczające poza zakres jego zwykłych czynności
wynikających ze stosunku pracy, a fakt, że były one podjęte
bez wiedzy pracodawcy, nie ma znaczenia dla tej ochrony
Wyrok SN z 21.10.1998 r. II UKN 264/98
245
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie wypadek przy pracy
Nie jest wypadkiem przy pracy zdarzenie nagłe wywołane
przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło po odsunięciu
pracownika od wykonywania pracy, w czasie,
gdy samowolnie przebywał na terenie zakładu pracy
i nie był w dyspozycji pracodawcy.
Wyrok SN z 13.11. 1998 r. II UKN 298/98
246
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie wypadek przy pracy
Wykonywanie czynności na rzecz i dla korzyści innego
podmiotu niż pracodawca może pozostawać w związku
czasowym i miejscowym z pracą, lecz nie jest wykonywaniem
czynności na rzecz pracodawcy. Stanowi zatem zerwanie
związku funkcjonalnego z pracą i nie spełnia cech wypadku
przy pracy.
Wyrok SN z 2.10. 2009 r. II PK 108/09
247
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie wypadek przy pracy
3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji
pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy
a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego
ze stosunku pracy
Wprawienie się pracownika w stan nietrzeźwości w czasie
odbywania drogi z miejsca wykonywania obowiązków
wynikających ze stosunku pracy do siedziby pracodawcy
środkiem lokomocji należącym do pracodawcy i kierowanym
przez innego pracownika nie wyłącza pozostawania pracownika
248
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie wypadek przy pracy
w dyspozycji pracodawcy w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 3
ustawy z 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu społecznym
z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Wyrok SN z 24.10. 2007 r. I UK 127/07
249
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie wypadek przy pracy
1. Wypadkiem przy pracy jest tylko taki wypadek,
który pozostaje w związku z pracą, przez co należy rozumieć
pozostawanie w związku czasowym, miejscowym
lub funkcjonalnym z pełnioną pracą.
2. Wypadek, jakiemu uległ pracownik w czasie meczu
piłkarskiego, zorganizowanego przez pracodawcę,
biorąc w nim udział dobrowolnie, poza zakresem obowiązków
wynikających z umowy o pracę, będąc na czas meczu
zwolnionym z obowiązku świadczenia pracy, nie stanowi
wypadku przy pracy.
Wyrok SN z 5.03. 2014 r. II UK 354/13
250
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie wypadek przy pracy
Udział w pogrzebie byłego współpracownika
jest wykonywaniem przez zatrudnionego "czynności w interesie
zakładu pracy", a więc doznany podczas lub w związku
z tym wypadek, stanowi wypadek przy pracy niezależnie
od tego, czy poszkodowany reprezentował zakład, czy też
uczestniczył w ceremonii jako członek załogi
Wyrok SN 15.7.1998 r. II UKN 123/98
251
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie wypadek zrównany z
wypadkiem przy pracy
Wypadek, któremu pracownik uległ:
1) w czasie podróży służbowej w okolicznościach innych niż
określone powyżej, chyba że wypadek spowodowany został
postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku
z wykonywaniem powierzonych mu zadań,
2) podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony,
3) przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające
u pracodawcy organizacje związkowe.
252
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie nagłości
Przyjmuje się, że zdarzenie nagłe ma miejsce w przypadku,
gdy czas jego trwania nie przekracza jednej zmiany roboczej,
chociaż nie należy w praktyce tej granicy czasowej traktować
jako sztywnej (np. praca w godzinach nadliczbowych),
a ocena nagłości powinna być dokonana z uwzględnieniem
wszystkich okoliczności danego wypadku.
253
dr hab. Krzysztof Walczak
Zawał serca
Zawał serca może być uznany za wypadek przy pracy, jeżeli
został spowodowany silnym przeżyciem psychicznym
pracownika, które powstało wskutek nawarstwienia się
szczególnie niekorzystnych okoliczności mających
związek z pracą.
Wyrok SN z 2.10.1997 r. II UKN 248/97
Stres psychiczny związany z wykonywaniem obowiązków
pracowniczych, który organizm ludzki jest w stanie znieść
bez istotnego uszczerbku dla zdrowia nie jest przyczyną
zewnętrzną wypadku przy pracy.
Wyrok SN z 30.07. 1997 r. II UKN 192/97
254
dr hab. Krzysztof Walczak
Dokumentacja wypadkowa
rozp. RM z 1.07. 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności
i przyczyn wypadków przy pracy
(Dz. U. Nr 105, poz. 870)
rozp. MGiP z 16.09. 2004 r. w sprawie wzoru protokołu
ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy
(Dz. U Nr 227, poz. 2298)
rozp. MPiPS z 7.01. 2009 r. w sprawie statystycznej karty
wypadku przy pracy
(Dz. U. Nr 14, poz. 80 ze zm.)
255
dr hab. Krzysztof Walczak
Dokumentacja wypadkowa
rozp. MPiPS z 24.12. 2002 r. w sprawie szczegółowych
zasad oraz trybu uznawania zdarzenia za wypadek
w drodze do pracy lub z pracy, sposobu jego
dokumentowania, wzoru karty wypadku w drodze do pracy
lub z pracy oraz terminu jej sporządzania
(Dz. U z 2013 r., poz 924 ze zm.)
rozp MPiPS z 19.12. 2002 r. w sprawie trybu uznawania
zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia
wypadkowego za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej
zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia
(Dz. U. z 2013 r., poz. 1618 ze zm.)
256
dr hab. Krzysztof Walczak
Dokumentacja wypadkowa
Pracodawca jest obowiązany przechowywać protokół
ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy
wraz z pozostałą dokumentacją powypadkową przez 10 lat.
257
dr hab. Krzysztof Walczak
Dokumentacja wypadkowa
Żądanie pracownika dotyczące ustalenia okoliczności
i przyczyn wypadku przy pracy ma charakter niematerialny,
w związku z czym, nie ulega przedawnieniu na podstawie
art. 291 KP. Tak więc pracodawca nie może odmówić
powołania zespołu powypadkowego, powołując się na upływ
czasu.
Niedokonanie przez poszkodowanego pracownika
niezwłocznego zgłoszenia pracodawcy wypadku nie uzasadnia
odmowy uznania zdarzenia za wypadek przy pracy
Wyrok SN z 6.11. 1998 r. II UKN 290/98
258
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie choroba zawodowa
Za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną
w wykazie chorób zawodowych, znajdującym się w załączniku
do rozp. RM z 30.06. 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
(Dz. U z 2013 r., poz. 1367 ze zm.), jeżeli w wyniku oceny
warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim
prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana
działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących
w środowisku pracy albo w związku ze sposobem
wykonywania pracy.
259
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie choroba zawodowa
Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego
pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia
w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy
w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia
udokumentowanych objawów chorobowych
w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
260
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie choroba zawodowa
Dla rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej nie jest
wystarczające figurowanie schorzenia w wykazie chorób
zawodowych. Konieczne jest bowiem ustalenie związku
przyczynowego między stwierdzonym schorzeniem
a oddziaływaniem szkodliwych czynników,
na które narażony był pracownik.
Wyrok WSA w Białymstoku z 27.09. 2011 r. II SA/Bk 296/11
261
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie choroba zawodowa
1. Sam fakt zapadnięcia na chorobę wymienioną
w wykazie chorób zawodowych nie jest wystarczającą
przesłanką do uznania jej za chorobę zawodową,
jeżeli nie pozostaje w związku przyczynowym z warunkami
występującymi w środowisku pracy bądź, gdy takiego związku
nie można wywieść w wysokim stopniu prawdopodobieństwa.
Wyrok WSA w Warszawie z 23.02. 2012 r. VII SA/Wa 2857/11
262
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie choroba zawodowa
rozp. MZ z 1.08. 2002 r. w sprawie sposobu
dokumentowania chorób zawodowych
i skutków tych chorób
(Dz. U z 2013 r., poz. 1379 ze zm.)
263
dr hab. Krzysztof Walczak
Pojęcie choroba zawodowa
2. Nie można przyjąć, iż brak dokumentacji medycznej
z całego okresu zatrudnienia oraz pozostałych ocen narażenia
zawodowego, ma istotny wpływ na wynik sprawy i dezawuuje
wydane w sprawie orzeczenia lekarskie, jeśli zarówno organ,
jak i jednostki medyczne orzekające w sprawie znały przebieg
pracy zawodowej strony.
Wyrok NSA z 15.06. 2012 r. II OSK 748/12
264
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
• zasiłek chorobowy;
• świadczenie rehabilitacyjne - dla ubezpieczonego,
który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal
niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja
lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy;
• zasiłek wyrównawczy - dla ubezpieczonego
będącego pracownikiem, którego wynagrodzenie uległo
obniżeniu wskutek stałego lub długotrwałego uszczerbku
na zdrowiu;
265
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
• jednorazowe odszkodowanie - dla ubezpieczonego,
który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku
na zdrowiu
(Za stały uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie
sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie
czynności organizmu nierokujące poprawy. Za długotrwały
uszczerbek na zdrowiu uważa się takie naruszenie
sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie
czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy,
mogące ulec poprawie).
266
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
rozp. MPiPS z 18.12. 2002 r. w sprawie szczegółowych
zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku
na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu
tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę
jednorazowego odszkodowania (Dz. U. z 2013 r., poz.
954 ze zm.)
267
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
Jednorazowe odszkodowanie przysługuje w wysokości
20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego
lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu.
Jeżeli wskutek pogorszenia się stanu zdrowia stały lub
długotrwały uszczerbek na zdrowiu będący następstwem
wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, który był
podstawą przyznania jednorazowego odszkodowania,
ulegnie zwiększeniu co najmniej o 10 punktów procentowych,
jednorazowe odszkodowanie zwiększa się o 20%
przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent uszczerbku
na zdrowiu przewyższający procent, według którego 268
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
ustalone było to odszkodowanie.
Jednorazowe odszkodowanie ulega zwiększeniu
o kwotę stanowiącą 3,5-krotność przeciętnego
wynagrodzenia, jeżeli w stosunku do ubezpieczonego
została orzeczona całkowita niezdolność do pracy
oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji wskutek
wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.
269
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
• jednorazowe odszkodowanie - dla członków rodziny
zmarłego ubezpieczonego lub rencisty;
Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawniony jest
tylko jeden członek rodziny zmarłego ubezpieczonego
lub rencisty, przysługuje ono w wysokości:
1) 18-krotnego przeciętnego wynagrodzenia,
gdy uprawnionymi są małżonek lub dziecko;
2) 9-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, gdy uprawniony
jest inny członek rodziny.
270
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawnieni
są równocześnie:
1) małżonek i jedno lub więcej dzieci - odszkodowanie
przysługuje w wysokości ustalonej powyżej, zwiększonej
o 3,5-krotne przeciętne wynagrodzenie, na każde dziecko;
2) dwoje lub więcej dzieci - odszkodowanie przysługuje
w wysokości określonej powyżej, zwiększonej o 3,5-krotne
przeciętne wynagrodzenie, na drugie
i każde następne dziecko.
271
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
Jeżeli obok małżonka lub dzieci do jednorazowego
odszkodowania uprawnieni są równocześnie inni członkowie
rodziny, każdemu z nich odszkodowanie przysługuje
w wysokości 3,5-krotnego przeciętnego wynagrodzenia,
niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi
lub dzieciom.
obwieszczenie MRPiPS z 26.02. 2016 r. w sprawie
wysokości kwot jednorazowych odszkodowań
z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej
(M.P z 2016 r., poz. 206)
272
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
• renta z tytułu niezdolności do pracy - dla ubezpieczonego,
który stał się niezdolny do pracy wskutek wypadku przy
pracy lub choroby zawodowej;
Renta nie może być niższa niż:
1) 80% podstawy jej wymiaru - dla osoby całkowicie
niezdolnej do pracy;
2) 60% podstawy jej wymiaru - dla osoby częściowo
niezdolnej do pracy;
3) 100% podstawy jej wymiaru - dla osoby uprawnionej
do renty szkoleniowej.
273
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
• renta szkoleniowa - dla ubezpieczonego, w stosunku
do którego orzeczono celowość przekwalifikowania
zawodowego ze względu na niezdolność do pracy
w dotychczasowym zawodzie spowodowaną wypadkiem
przy pracy lub chorobą zawodową;
• renta rodzinna - dla członków rodziny zmarłego
ubezpieczonego lub rencisty uprawnionego do renty
z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej;
• dodatek do renty rodzinnej - dla sieroty zupełnej;
• dodatek pielęgnacyjny;
274
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy
lub choroby zawodowej
• pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii
i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia w przedmioty
ortopedyczne w zakresie określonym ustawą.
Zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne
z ubezpieczenia wypadkowego przysługują w wysokości
100% podstawy wymiaru
275
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia
Treści art. 237[1] KP nie można interpretować w taki sposób,
że stanowi on przepis szczególny w stosunku do przepisów
prawa cywilnego dotyczących odpowiedzialności deliktowej,
wyłączający ich stosowanie w przypadku otrzymania przez
pracownika, który uległ wypadkowi przy pracy świadczeń
na podstawie ustawy z 2002 r. o świadczeniach pieniężnych
z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Pracodawca może bowiem odpowiadać za szkodę
wyrządzoną pracownikowi wskutek wypadku przy pracy
na zasadach ogólnych, w szczególności na podstawie
276
dr hab. Krzysztof Walczak
Świadczenia
art. 415 KC i nast., które regulują odpowiedzialność za szkodę
wyrządzoną zawinionym i bezprawnym działaniem
o charakterze czynu niedozwolonego.
Odesłanie do przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych
z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
nie oznacza, że w obecnym stanie prawnym pracownik
wskutek wyrządzonej mu przez pracodawcę szkody
nie może dochodzić roszczeń na podstawie przepisów prawa
cywilnego od pracodawcy.
Wyrok SA w Krakowie z 3.06. 2013 r. III APa 12/13
277
dr hab. Krzysztof Walczak
Emerytury i renty
278
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa prawna
Ustawa z 17.12. 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS
(Dz.U. z 2016 r. poz. 887 ze zm.)
Ustawa z 28.08. 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu
funduszy emerytalnych (Dz. U z 2016 r., poz. 291 ze zm.)
Ustawa z 21.11. 2008 r. o emeryturach kapitałowych
(Dz. U z 2014 r., poz. 1097)
Ustawa z 19.12. 2008 r. o emeryturach pomostowych
(Dz. U z 2015 r, poz. 965 ze zm.)
dr hab. Krzysztof Walczak
279
Sposoby finansowania
Świadczenia mogą być finansowane z bieżącej składki
(metoda repartycyjna na bazie niepisanej umowy pokoleniowej)
lub z uzbieranego kapitału (metoda kapitałowa).
Obecnie najczęściej stosowane są systemy mieszane.
Metoda repartycyjna przeważa w bazowych systemach
emerytalnych zaś kapitałowa w dodatkowych
280
dr hab. Krzysztof Walczak
Rodzaje świadczeń
1) emerytura, w tym emerytura częściowa;
2) renta z tytułu niezdolności do pracy,
w tym renta szkoleniowa;
3) renta rodzinna;
4) dodatek pielęgnacyjny;
5) dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej;
6) zasiłek pogrzebowy.
281
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe i nieskładkowa
Przy ustalaniu prawa do emerytury i renty i obliczaniu
ich wysokości uwzględnia się, z pewnymi wyjątkami
następujące okresy:
1) składkowe,
2) nieskładkowe, które uwzględnia się w wymiarze
nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych.
282
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
1) ubezpieczenia;
2) opłacania składek na ubezpieczenie społeczne
w wysokości określonej w ustawie systemowej;
3) zaliczone do okresów ubezpieczenia społecznego
duchownych:
a) okresy pozostawania duchownymi przed 1.07. 1989 r.,
pod warunkiem opłacania składek na ubezpieczenie
społeczne za cały okres podlegania temu ubezpieczeniu,
283
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
b) okresy przebywania duchownych na misjach oraz okresy
prowadzenia przez duchownych działalności duszpasterskiej
wśród Polonii, między 14.11. 1991 r. a 1.01. 1999 r.
4) czynnej służby wojskowej w Wojsku Polskim lub okresy jej
równorzędne albo okresy zastępczych form tej służby;
5) działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej
z tą działalnością, a także okresy zaliczane do okresów
tej działalności oraz okresy podlegania represjom wojennym
i okresu powojennego, określone w przepisach
o kombatantach oraz niektórych osobach będących
ofiarami represji wojennych i okresu powojennego;
284
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
6) pełnionej w Polsce służby:
a) w Policji (Milicji Obywatelskiej),
b) w UOP, ABW i Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu
Wojskowego i Służbie Wywiadu Wojskowego oraz CBA
(w organach bezpieczeństwa publicznego),
c) w Straży Granicznej,
d) w Służbie Więziennej,
e) w Państwowej Straży Pożarnej,
f) w Służbie Celnej,
g) w Biurze Ochrony Rządu;
285
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
7) pobierania zasiłku macierzyńskiego;
8) osadzenia w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia
na terytorium Polski na mocy skazania albo bez wyroku
po 31.12.1956 r. za działalność polityczną;
9) zatrudnienia za granicą osób, które w tym czasie nie były
obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju
po 22.07. 1944 r. i zostały uznane za repatriantów;
10) świadczenia pracy po 1956 r. na rzecz organizacji
politycznych i związków zawodowych, nielegalnych
w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r.
286
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
Za okresy składkowe uważa się również przypadające
przed 15.11. 1991 r. okresy, za które została opłacona
składka na ubezpieczenie społeczne albo za które
nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie
społeczne:
1) zatrudnienia po ukończeniu 15 lat życia:
a) na obszarze Państwa Polskiego - w wymiarze
nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy,
jeżeli w tych okresach pracownik pobierał wynagrodzenie
lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy,
macierzyński lub opiekuńczy albo rentę chorobową, 287
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
b) obywateli polskich za granicą - w polskich
przedstawicielstwach dyplomatycznych i urzędach
konsularnych, w stałych przedstawicielstwach przy ONZ
i w innych misjach lub misjach specjalnych,
a także w innych polskich placówkach, instytucjach
lub przedsiębiorstwach, do których zostali delegowani
lub skierowani; dotyczy to również członków rodziny
delegowanego lub skierowanego tam pracownika,
którzy podjęli zatrudnienie w tych placówkach w czasie
pobytu za granicą,
288
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
c) obywateli polskich za granicą - w organizacjach
międzynarodowych, zagranicznych instytucjach i w zakładach,
do których zostali skierowani w ramach współpracy
międzynarodowej lub w których byli zatrudnieni
za zgodą właściwych władz polskich;
zgoda nie jest wymagana w stosunku do pracowników,
którzy wyjechali za granicę przed 9.05. 1945 r.,
d) obywateli polskich za granicą - u innych pracodawców
zagranicznych, jeżeli w okresie pracy za granicą były
opłacane składki na ubezpieczenie społeczne w Polsce; 289
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
2) pracy przymusowej:
a) wykonywanej na rzecz hitlerowskich Niemiec
w okresie II wojny światowej,
b) wykonywanej na obszarze ZSRR w okresie
od 17.09. 1939 r. do 31.12.1956 r.,
c) wykonywanej na rozkaz władz alianckich do 31.12.1945 r.,
d) wykonywanej w kopalniach węgla, kamieniołomach,
zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranu
oraz batalionach budowlanych podczas odbywania
służby wojskowej w Wojsku Polskim;
290
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
3) zatrudnienia młodocianych na obszarze Państwa Polskiego
na warunkach określonych w przepisach obowiązujących
przed 1.01. 1975 r.;
4) pracy wykonywanej w czasie odbywania na obszarze
Państwa Polskiego kary pozbawienia wolności, kary aresztu
za wykroczenie oraz w czasie tymczasowego aresztowania –
w wymiarze czasu pracy nie niższym niż połowa pełnego
wymiaru czasu pracy określonego dla takiej pracy;
5) niewykonywania pracy po ustaniu zatrudnienia,
jeżeli za te okresy na podstawie przepisów KP zostało
wypłacone wynagrodzenie lub odszkodowanie;
291
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
6) czasowego pozostawania bez pracy na obszarze Państwa
Polskiego z powodu niemożności jej otrzymania lub
niemożności podjęcia szkolenia zawodowego,
w tym okresy pobierania zasiłków z funduszu aktywizacji
zawodowej, zasiłków dla bezrobotnych
oraz zasiłków szkoleniowych wypłaconych z FP;
6a) niewykonywania pracy przed dniem 4.06. 1989 r.
na skutek represji politycznych;
7) sprawowania mandatu posła lub senatora;
8) internowania na podstawie art. 42 dekretu z 12.12. 1981 r.
o stanie wojennym (Dz.U. Nr 29, poz. 154, ze zm.);
292
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
9) wykonywania działalności twórczej lub artystycznej
na obszarze Państwa Polskiego:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego,
za które opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne
lub w których ubezpieczony był zwolniony
od opłacania składki,
b) przypadającej przed dniem 1.01. 1974 r., uznane
przez Komisję do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego
Twórców, działającą przy ministrze właściwym do spraw
kultury, pod warunkiem że twórca lub artysta opłacał składki
na ubezpieczenie społeczne po dniu 31.12. 1973 r.; 293
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
10) pracy adwokatów wykonywanej na obszarze Państwa
Polskiego:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego,
za które opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne
lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia
społecznego z tego tytułu;
294
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
11) wykonywania na obszarze Państwa Polskiego pracy
nakładczej:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego,
za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których
występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia
z tego tytułu, jeżeli w tych okresach osoba wykonująca
taką pracę uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości
co najmniej połowy obowiązującego najniższego
wynagrodzenia, określonego na podstawie przepisów KP;
295
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
12) pracy na obszarze Państwa Polskiego w rolniczych
spółdzielniach produkcyjnych i w innych spółdzielniach
zrzeszonych w Centralnym Związku Rolniczych Spółdzielni
Produkcyjnych, w zespołowych gospodarstwach rolnych
spółdzielni kółek rolniczych zrzeszonych w KZRKiOR
oraz pracy na rzecz tych spółdzielni:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego,
za które opłacono składkę na to ubezpieczenie
lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia
społecznego z tego tytułu;
296
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
13) pracy na obszarze Państwa Polskiego wykonywanej
na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie
umowy agencyjnej lub umowy zlecenia oraz współpracy
przy wykonywaniu takiej umowy:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego
i okresy kontynuowania tego ubezpieczenia, za które
opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których
występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) wykonywanej przed dniem 1 stycznia 1976 r.,
jeżeli umowa odpowiadała warunkom ubezpieczenia
obowiązującym w tym dniu;
297
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
14) pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarze
Państwa Polskiego:
a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego
i okresy kontynuowania tego ubezpieczenia, za które
opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których
występowało zwolnienie od opłacania składki,
b) prowadzonej przed dniem objęcia obowiązkiem
ubezpieczenia z tego tytułu, jeżeli prowadzenie działalności
gospodarczej odpowiadało warunkom ubezpieczenia;
298
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
15) współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności
gospodarczej na obszarze Państwa Polskiego objętej
obowiązkiem ubezpieczenia społecznego oraz okresy
kontynuowania tego ubezpieczenia,
za które opłacono składkę na to ubezpieczenie
lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki;
16) ubezpieczenia społecznego duchownych na obszarze
Państwa Polskiego, za które opłacono składkę
na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie
od opłacania składki;
299
dr hab. Krzysztof Walczak
Okresy składkowe
17) pobierania stypendium sportowego z tytułu wyczynowego
uprawiania sportu na obszarze Państwa Polskiego
po ukończeniu 15 roku życia, z wyjątkiem okresów
pobierania stypendium przez osoby uczące się
lub studiujące w systemie studiów dziennych.
300
dr hab. Krzysztof Walczak
Emerytura dla osób
urodzonych po 31.12. 1948
Podstawę obliczenia emerytury, stanowi kwota składek
na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji
składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego
do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego
przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału
początkowego oraz kwot środków zewidencjonowanych
na subkoncie.
Emerytura z Funduszu nie może być niższa od kwoty
odpowiadającej wysokości emerytury z Funduszu i okresowej
emerytury kapitałowej przysługującej w dniu poprzedzającym
osiągnięcie wieku.
301
dr hab. Krzysztof Walczak
Emerytura dla osób
urodzonych po 31.12. 1948
Komunikat Prezesa ZUS z 15.02. 2016 r. w sprawie kwoty
najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego
i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych
zmniejszeń emerytur i rent
(M.P. z 2016 r. poz 168)
Kwoty najniższej emerytury i renty wynoszą:
a) 882,56 zł miesięcznie - emerytura, renta rodzinna
i renta dla osób całkowicie niezdolnych do pracy,
b) 676,75 zł miesięcznie - renta dla osób częściowo
niezdolnych do pracy
302
dr hab. Krzysztof Walczak
Wysokość emerytury
Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem
podzielenia podstawy obliczenia przez średnie dalsze trwanie
życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia
na emeryturę danego ubezpieczonego
Komunikat Prezesa GUS z 25.03. 2016 r. w sprawie
tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn
(M.P z 2016 r., poz. 291)
303
dr hab. Krzysztof Walczak
Waloryzacja składek
Waloryzację składek przeprowadza się corocznie,
od dnia 1 czerwca każdego roku, poczynając
od waloryzacji za rok 2000.
Waloryzacja składek polega na pomnożeniu
zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego
składek przez wskaźnik waloryzacji.
W wyniku przeprowadzonej waloryzacji stan konta
nie może ulec obniżeniu.
304
dr hab. Krzysztof Walczak
Waloryzacja składek
Prezes GUS ogłasza, w formie komunikatu, w Monitorze Polskim, w terminie do dnia 15 maja każdego roku,
wskaźnik rocznej waloryzacji.
Zgodnie z Komunikatem z 13.05. 2016 r. (M.P. z 2016
poz. 449) wskaźnik ten wynosi 104,37.
305
dr hab. Krzysztof Walczak
Waloryzacja składek
Przy ustalaniu wysokości emerytury kwota składek i środków
zewidencjonowanych na subkoncie po dniu 31 stycznia roku,
za który przeprowadzono ostatnią roczną waloryzację składek
i środków, jest waloryzowana kwartalnie.
Prezes ZUS ogłasza, w formie komunikatu, w Monitorze
Polskim, w terminie do 25 dnia miesiąca poprzedzającego
termin waloryzacji, wskaźnik kwartalnej waloryzacji za
poprzedni kwartał.
Zgodnie z Komunikatem z 18.08. 2016 r. (M.P z 2016,
poz. 803) wskaźnik za II kwartał 2016 r. wynosi 101,09%.
306
dr hab. Krzysztof Walczak
Podział składek na subkoncie
Zwaloryzowane kwoty składek i środków zewidencjonowane
na subkoncie, podlegają podziałowi w razie rozwodu,
unieważnienia małżeństwa albo w przypadku śmierci osoby,
dla której ZUS prowadzi subkonto, na zasadach określonych
w przepisach o organizacji i funkcjonowaniu funduszy
emerytalnych.
Podział o którym mowa powyżej jest dokonywany w przypadku,
gdy rozwód, unieważnienie małżeństwa albo śmierć nastąpiły
nie później niż w dniu:
307
dr hab. Krzysztof Walczak
Podział składek na subkoncie
1) złożenia wniosku o emeryturę z tytułu osiągnięcia normalnego wieku emerytalnego lub też emerytury częściowej;
2) nabycia prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia normalnego wieku emerytalnego, jeżeli złożenie takiego wniosku
nie jest wymagane lub
3) osiągnięcia wieku uprawniającego do normalnej emerytury
przez osoby, które miały ustalone prawo do okresowej
emerytury kapitałowej do dnia poprzedzającego
osiągnięcie tego wieku.
308
dr hab. Krzysztof Walczak
Emerytura częściowa
Ubezpieczonym, którzy nie osiągnęli ustawowego wieku
emerytalnego, przysługuje emerytura częściowa,
jeżeli spełnili łącznie następujące warunki:
1) mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący
co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn;
2) osiągnęli wiek wynoszący co najmniej 62 lata dla kobiet
i co najmniej 65 lat dla mężczyzn.
Wysokość emerytury częściowej wynosi 50% kwoty
emerytury podstawowej i nie podlega podwyższeniu do kwoty
najniższej emerytury.
309
dr hab. Krzysztof Walczak
Emerytura dla osób urodzonych
przed 01.01. 1949 r.
Ubezpieczonym urodzonym przed 01.01. 1949 r. przysługuje
emerytura, jeżeli spełnili łącznie następujące warunki:
1) osiągnęli wiek emerytalny kobieta 60 lat a mężczyzna
generalnie 65 lat
2) mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący
co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn.
310
dr hab. Krzysztof Walczak
Wcześniejsza emerytura dla osób
urodzonych przed 01.01. 1949 r.
Ubezpieczonym urodzonym przed 01.01. 1949 r., którzy
nie osiągnęli normalnego wieku emerytalnego, mogą przejść
na emeryturę:
1) kobieta - po osiągnięciu wieku 55 lat, jeżeli ma co najmniej
30-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma
co najmniej 20-letni okres składkowy i nieskładkowy
oraz została uznana za całkowicie niezdolną do pracy;
311
dr hab. Krzysztof Walczak
Wcześniejsza emerytura dla osób
urodzonych przed 01.01. 1949 r.
2) mężczyzna - po osiągnięciu wieku 60 lat, jeżeli ma
co najmniej 35-letni okres składkowy i nieskładkowy
albo jeżeli ma co najmniej 25-letni okres składkowy
i nieskładkowy oraz został uznany za całkowicie
niezdolnego do pracy.
312
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru emerytur
wg starych zasad i rent
Podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi przeciętna
podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie
przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat
kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego
z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających
bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę
lub rentę
313
dr hab. Krzysztof Walczak
Podstawa wymiaru emerytur
wg starych zasad i rent
Jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek
w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym
do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty,
za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę
obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia
pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania
ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy
314
dr hab. Krzysztof Walczak
Renta z tytułu
niezdolności do pracy
Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje
ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:
1) jest niezdolny do pracy;
2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy. Warunek
ten nie jest wymagany od ubezpieczonego, którego
niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem
w drodze do pracy lub z pracy (rozp. MPiPS z 24.12. 2002 r.
w sprawie szczegółowych zasad oraz trybu uznawania
zdarzenia za wypadek w drodze do pracy lub z pracy,
sposobu jego dokumentowania, …..
(Dz. U. z 2013 r., poz. 924 ze zm.)
315
dr hab. Krzysztof Walczak
Renta z tytułu
niezdolności do pracy
3) niezdolność do pracy powstała w okresach określonych
w ustawie, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy
od ustania tych okresów. Tego warunku nie musi spełniać
osoba jeżeli udowodni okres składkowy i nieskładkowy
wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla
mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolna do pracy.
316
dr hab. Krzysztof Walczak
Wysokość renty dla osoby
całkowicie niezdolnej do pracy
- 24% kwoty bazowej (która wynosi 100% przeciętnego
wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym
pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych
składki na ubezpieczenia społeczne, oraz
- po 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów
składkowych;
- po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów
nieskładkowych;
317
dr hab. Krzysztof Walczak
Wysokość renty dla osoby
całkowicie niezdolnej do pracy
- po 0,7% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresu
brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych
oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia
wniosku o rentę do dnia, w którym rencista osiągnąłby wiek
emerytalny
318
dr hab. Krzysztof Walczak
Wysokość renty dla osoby
częściowo niezdolnej do pracy
Renta dla osoby częściowo niezdolnej do pracy wynosi 75%
renty dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy.
319
dr hab. Krzysztof Walczak
Renta szkoleniowa
Osobie, spełniającej warunki do uzyskania renty, w stosunku
do której orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego
ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym
zawodzie, przysługuje renta szkoleniowa przez okres 6 miesięcy.
Okres 6 miesięcy, ulega wydłużeniu na czas niezbędny
do przekwalifikowania zawodowego, nie dłużej niż o 30 miesięcy.
Przedłużenie prawa do renty, następuje na podstawie wniosku
starosty.
320
dr hab. Krzysztof Walczak
Renta szkoleniowa
Jednakże okres 6 miesięcy może ulec skróceniu, jeżeli przed
upływem tego okresu starosta zawiadomi organ rentowy:
1) o braku możliwości przekwalifikowania do innego zawodu;
2) o tym, że osoba zainteresowana nie poddaje się
przekwalifikowaniu zawodowemu.
Renta szkoleniowa wynosi 75% podstawy wymiaru renty.
321
dr hab. Krzysztof Walczak
Renta rodzinna
Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny
osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo
do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy
lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego
z tych świadczeń.
322
dr hab. Krzysztof Walczak
Renta rodzinna
Do renty rodzinnej uprawnieni są:
• dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci
przysposobione;
• przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem
pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem
dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach
rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;
• małżonek (wdowa i wdowiec);
• rodzice.
323
dr hab. Krzysztof Walczak
Renta rodzinna
Renta rodzinna wynosi:
• dla jednej osoby uprawnionej - 85% świadczenia,
które przysługiwałoby zmarłemu;
• dla dwóch osób uprawnionych - 90% świadczenia,
które przysługiwałoby zmarłemu;
• dla trzech lub więcej osób uprawnionych - 95% świadczenia,
które przysługiwałoby zmarłemu.
324
dr hab. Krzysztof Walczak
Dodatek pielęgnacyjny
Dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej
do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana
za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej
egzystencji albo ukończyła 75 lat życia.
Osobie uprawnionej do emerytury lub renty przebywającej
w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie
pielęgnacyjno-opiekuńczym dodatek pielęgnacyjny
nie przysługuje, chyba że przebywa poza tą placówką
przez okres dłuższy niż 2 tygodnie w miesiącu.
325
dr hab. Krzysztof Walczak
Dodatek pielęgnacyjny
Komunikat Prezesa ZUS z 15.02. 2016 r. w sprawie
kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku
pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych
oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent
(M.P. z 2016 r. poz 168)
Kwota dodatku: pielęgnacyjnego wynosi - 208,67 zł miesięcznie,
dla sierot zupełnych - 392,20 zł miesięcznie;
326
dr hab. Krzysztof Walczak
Dodatek dla sierot zupełnych
Jeżeli do renty rodzinnej uprawniona jest sierota zupełna,
przysługuje jej dodatek dla sierot zupełnych.
327
dr hab. Krzysztof Walczak
Przedawnienie prawa
do renty i emerytury
Prawo do świadczeń emerytalnych i rentowych nie ulega
przedawnieniu, nie można się tego prawa zrzec ani przenieść
na inną osobę
328
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek pogrzebowy
Zasiłek pogrzebowy przysługuje w razie śmierci:
1. ubezpieczonego;
2. osoby pobierającej emeryturę lub rentę;
3. osoby, która w dniu śmierci nie miała ustalonego prawa
do emerytury lub renty, lecz spełniała warunki do jej
uzyskania i pobierania;
4. członka rodziny osoby wymienionej w pkt 1 i 2.
Zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości 4000 zł.
329
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek pogrzebowy
Prawo do zasiłku pogrzebowego przysługuje także
w razie śmierci małżonka pozostającego w separacji
w rozumieniu art. 614 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Uchwała SN z 17.01. 2012 r. I UZP 8/11
330
dr hab. Krzysztof Walczak
Zasiłek pogrzebowy
Prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa w razie
niezgłoszenia wniosku o jego przyznanie w okresie
12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której zasiłek
przysługuje.
Jeżeli zgłoszenie wniosku o zasiłek pogrzebowy w terminie
określonym powyżej było niemożliwe z powodu późniejszego
odnalezienia zwłok lub zidentyfikowania osoby zmarłej albo
z innych przyczyn całkowicie niezależnych od osoby
uprawnionej, prawo do zasiłku pogrzebowego wygasa
po upływie 12 miesięcy od dnia pogrzebu.
331
dr hab. Krzysztof Walczak
Otwarte Fundusze Emerytalne
Ustawa z 28.08. 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu
funduszy emerytalnych (Dz. U z 2016 r., poz. 291 ze zm.)
II filar to OFE, które są zarządzane przez PTE.
Każdy pracownik, który podejmował pracę na podstawie umowy
o pracę i urodził się po dniu 31.12.1968 r. miał obowiązek
przystąpić do OFE. Pracownik musiał podjąć decyzję
w sprawie wyboru OFE w ciągu 7 dni od dnia powstania
obowiązku ubezpieczenia. Natomiast, jeżeli pracownik sam
nie wybrał OFE, do którego chciał przystąpić, to w drodze
losowanie ZUS sam wybierał i przypisywał któryś z funduszy.
332
dr hab. Krzysztof Walczak
Otwarte Fundusze Emerytalne
Zgodnie z ustawą z 6.12. 2013 r. o zmianie niektórych
ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur
ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach
emerytalnych (Dz. U. z 2013 r., Nr 1717) członkowie OFE
do 31.07. 2014 r. musieli zdecydować, czy chcą pozostać
w OFE. Chęć pozostania w OFE należało zgłosić do ZUS,
natomiast brak zgłoszenia oznaczał rezygnację z OFE,
a przyszłe składki będą przekazywane w całości do ZUS.
333
dr hab. Krzysztof Walczak
Otwarte Fundusze Emerytalne
3.02. 2014 r. umorzono 51,5% aktywów zapisanych
na rachunkach członków OFE i przekazano do ZUS.
Wyżej wymienione aktywa zaewidencjonowano na subkontach
w ZUS, natomiast w OFE pozostało 48,5% wartości aktywów
przed umorzeniem.
334
dr hab. Krzysztof Walczak
Otwarte Fundusze Emerytalne
OFE można w każdym czasie zmieniać bezpłatnie.
W przypadku zmiany OFE, obecny fundusz przenosi
zgromadzone środki do innego, nowego funduszu
za pośrednictwem wypłaty transferowej.
Jednakże rzeczywiste przeniesienie środków
dokonywane jest tylko cztery razy w roku, tj. na koniec lutego,
maja, sierpnia i listopada.
335
dr hab. Krzysztof Walczak
III Filar
III filar systemu emerytalnego w Polsce jest dobrowolnym
źródłem finansowania emerytury. Oznacza to, iż jest dostępny
dla wszystkich, gromadzenie w nim składek nie jest
obowiązkowe.
III filar ma również charakter kapitałowy, co oznacza,
iż składki gromadzone na indywidualnych kontach zarządzane
są przez instytucje finansowe.
336
dr hab. Krzysztof Walczak
III Filar
III filar to wszelkie formy zabezpieczenia przyszłości,
indywidualne lub zbiorowe, niezależne od ubezpieczenia
społecznego”. Można do niego zaliczyć
- PPE, czyli Pracownicze Programy Emerytalne;
- IKE, czyli Indywidualne Konta Emerytalne;
- IKZE, czyli Indywidualne Konta Zabezpieczenia
Emerytalnego;
- Inne indywidualne ubezpieczenia na życie.
337
dr hab. Krzysztof Walczak
III Filar
Ustawodawca, aby zachęcić przyszłych emerytów
do samodzielnego oszczędzania wprowadził m.in.
zwolnienie z 19% podatku dochodowego od zysków
kapitałowych inwestycji prowadzonych w ramach III filaru
(IKE, IKZE, PPE), a także możliwość odliczenia dokonanych
wpłat od podstawy opodatkowania (IKZE).
338
dr hab. Krzysztof Walczak
PPE
PPE to grupowa, zorganizowana i dobrowolna forma
systematycznego gromadzenia środków na przyszłą
emeryturę. PPE może zostać utworzony przez pracodawcę
w celu gromadzenia oszczędności na emeryturę
dla zatrudnionych pracowników. PPE może zostać stworzony
jako program zakładowy przez jednego pracodawcę lub jako
program międzyzakładowy przez kilku pracodawców.
339
dr hab. Krzysztof Walczak
PPE
Prawo do uczestnictwa w PPE przysługuje pracownikowi,
który jest zatrudniony u danego pracodawcy, nie krócej
niż 3 miesiące, chyba że umowa zakładowa stanowi inaczej.
Do PPE nie może przystąpić pracownik, który ukończył 70
rok życia. Prawo do uczestnictwa w programie przysługuje
również osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą,
wspólnikowi spółki cywilnej, jawnej, spółki partnerskiej
oraz komandytowo-akcyjnej i komandytowej odpowiadającemu
bez ograniczenia, który podlega obowiązkowym
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli te osoby
lub spółki prowadzą program dla swoich pracowników.
340
dr hab. Krzysztof Walczak
PPE
PPE mogą być prowadzone w jednej z czterech form:
- pracowniczego funduszu emerytalnego,
- umowy o wnoszenie przez pracodawcę składek pracowników
do funduszu inwestycyjnego,
- umowy grupowego ubezpieczenia na życie pracowników
z zakładem ubezpieczeń w formie grupowego
ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym
funduszem kapitałowym,
- zarządzania zagranicznego
341
dr hab. Krzysztof Walczak
PPE
Pracodawca co miesiąc wpłaca składki podstawowe na rzecz
uczestników programu. Składka podstawowa nie może
przekroczyć 7% wynagrodzenia uczestnika.
Wysokość składki podstawowej ustala się:
- procentowo od wynagrodzenia albo
- w jednakowej kwocie dla wszystkich uczestników albo
- procentowo od wynagrodzenia, z określeniem maksymalnej
kwotowej wysokości tej składki.
342
dr hab. Krzysztof Walczak
PPE
Poza składką podstawową, pracownicy mogą wpłacać
na własne konto w programie składki dodatkowe,
które są potrącane z wynagrodzenia pracownika
po jego opodatkowaniu. Jednakże suma składek dodatkowych
wniesionych przez uczestnika do jednego programu
w ciągu roku kalendarzowego nie może przekroczyć kwoty
odpowiadającej czteroipółkrotności przeciętnego
prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego
w gospodarce narodowej na dany rok, określonego
w ustawie budżetowej, ustawie o prowizorium budżetowym343
dr hab. Krzysztof Walczak
PPE
lub w ich projektach, jeżeli odpowiednie ustawy
nie zostały uchwalone.
W 2016 r. limit ten wynosi 18 247,50 zł.
344
dr hab. Krzysztof Walczak
IKE
Wyodrębniony zapis w rejestrze uczestników funduszu
inwestycyjnego, wyodrębniony rachunek papierów
wartościowych lub inny rachunek,
na którym zapisywane są instrumenty finansowe niebędące
papierami wartościowymi oraz rachunek pieniężny służący
do obsługi takich rachunków w podmiocie prowadzącym
działalność maklerską, lub wyodrębniony rachunek
w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym,
wyodrębniony rachunek bankowy w banku,
wyodrębniony rachunek IKE w dobrowolnym funduszu
emerytalnym, prowadzone na zasadach określonych ustawą
345
dr hab. Krzysztof Walczak
IKE
Wpłaty na IKE w roku kalendarzowym nie mogą przekroczyć
kwoty trzykrotności przeciętnego miesięcznego
prognozowanego wynagrodzenia w danym roku
kalendarzowym w gospodarce narodowej, określonego
w ustawie budżetowej lub w ustawie o prowizorium
budżetowym lub w ich projektach, jeżeli odpowiednie
ustawy nie zostały uchwalone.
W 2016 r. limit ten wynosi 12 165,00 zł.
346
dr hab. Krzysztof Walczak
IKZE
Wyodrębniony zapis w rejestrze uczestników funduszu
inwestycyjnego, wyodrębniony rachunek papierów
wartościowych lub inny rachunek, na którym zapisywane
są instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi
oraz rachunek pieniężny służący do obsługi takich rachunków
w podmiocie prowadzącym działalność maklerską,
lub wyodrębniony rachunek w ubezpieczeniowym
funduszu kapitałowym, wyodrębniony rachunek bankowy
w banku, wyodrębniony rachunek IKZE w dobrowolnym
funduszu emerytalnym, prowadzone na zasadach określonych
ustawą
347
dr hab. Krzysztof Walczak
IKZE
Atutem IKZE jest to, iż środki wpłacane w danym roku
na IKZE można odliczyć od podstawy opodatkowania
podatkiem dochodowym od osób fizycznych i pomniejszać
płacony podatek. Dodatkowo, wypłaty z konta IKZE,
po osiągnięciu ustawowego wieku 65 lat, są teraz
opodatkowane jedną, zryczałtowaną 10% stawką podatku.
Limit wpłat na IKZE w 2016 r. wynosi 4 866.00 zł
348
dr hab. Krzysztof Walczak
Indywidualne ubezpieczenia
na życie
Obecnie na rynku finansowym istnieje kilka rodzajów
indywidualnych ubezpieczeń na życie. Są to:
- ubezpieczenie na życie i dożycie;
- ubezpieczenie na dożycie;
- ubezpieczenie na wypadek śmierci;
- ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym
funduszem kapitałowym;
- ubezpieczenia posagowe.
349
dr hab. Krzysztof Walczak
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards