Stadia rozwojowe zbóż

advertisement
Stadia rozwojowe zbóż
Wzrost roślin to nieodwracalny proces zwiększania się rozmiarów całej rośliny lub
poszczególnych jej organów.
Rozwój to wykształcanie kolejnych organów rośliny.
Procesy wzrostu i rozwoju przebiegają najczęściej jednocześnie.
W praktyce rolniczej, w czasie wzrostu i rozwoju roślin w polu, istnieje konieczność
podejmowania decyzji o zastosowaniu różnego rodzaju zabiegów. Jednakże często zabiegi
takie (np. zabiegi ochrony) muszą być wykonane dokładnie w określonym momencie
rozwoju rośliny uprawnej. Dlatego wprowadzono pojęcie stadiów rozwojowych roślin
uprawnych. Dla ułatwienia i ujednolicenia komunikacji (niezależnie od kraju i języka), a
więc uniwersalizacji zaleceń agrotechnicznych, stosuje się kody numeryczne oznaczające
poszczególne stadia rozwojowe. Pierwszy dziesiętny kod został opracowany przez
Zadoksa, Changa i Konzaka w 1974 r. Na jego podstawie utworzono później bardziej
uniwersalną skalę BBCH, nazywaną też kodem dwucyfrowym (KD), którą można
zastosować do wszystkich gatunków roślin uprawnych. Rozwój roślin podzielony został
na makrostadia rozwojowe, w obrębie których określono bardziej szczegółowe
mikrostadia. Kod jest liczbą dwucyfrową od 00 do 99, gdzie pierwsza cyfra (rzędu
dziesiętnych) oznacza makrostadium, a druga cyfra (rzędu jednostek) oznacza
mikrostadium. Jednak nie w każdym makrostadium występuje dokładnie 10 mikrostadiów.
Zgodnie z kodem dwucyfrowym (KD), w cyklu rozwojowym roślin zbożowych
rozróżniamy 10 makrostadiów.
• Makrostadium 00-09 Kiełkowanie
Kiełkowanie w warunkach polowych przebiega pod powierzchnią gleby i trwa od kilku do
kilkunastu dni. Kiełkowanie rozpoczyna się pęcznieniem ziarniaka wskutek wchłaniania
wody z gleby. Minimalna temperatura kiełkowania dla większości zbóż waha się w
zakresie 2-3°C. W pierwszej kolejności rozwija się korzeń zarodkowy i kolejne korzenie
powstające z zawiązków dalszych korzonków. Następnie rozwija się kiełek, będący
zaczątkiem pędu. Kiełek początkowo okryty jest sztywną pochewką (koleoptyle). Liść
przebija ją i wydostaje się na zewnątrz (rys. Mikrostadia kiełkowania).
Mikrostadia kiełkowania
00 - suchy ziarniak
01 - pobieranie wody
03 - ziarniak napęczniały
05 - widoczny korzonek zarodkowy
07 - widoczne koleoptyle
09 - liść tuż na koleoptyle
• Makrostadium 10-13 Wschody
W momencie, gdy liść przebija pochewkę roślina rozpoczyna proces fotosyntezy, jak
również pobieranie składników pokarmowych z gleby. Rozpoczyna się makrostadium wschody. W momencie, kiedy trzeci liść jest w pełni rozwinięty rozpoczyna się rozwój
pędów bocznych. Kończy się makrostadium - wchody (rys. Mikrostadia wschodów).
W makrostadium wschody nie wyróżniamy dalszych mikrostadiów.
Mikrostadia wschodów
10 - pierwszy liść widoczny
11 - pierwszy liść rozwinięty
12 - drugi liść rozwinięty
13 - trzeci liść rozwinięty
• Makrostadium 20-29 Krzewienie
Stadium krzewienia rozpoczyna się mniej więcej po dwóch
tygodniach od wschodów. Polega ono na tworzeniu się pędów bocznych I, II i dalszych
rzędów III z węzłów krzewienia, znajdujących się pod lub nad powierzchnią gleby.
Jednocześnie roślina wytwarza system korzeni przybyszowych (rys. Schemat krzewienia
się zbóż)
(rys. Krzewienie się zbóż).
Zboża tworzą węzły krzewienia na różnych głębokościach.
 Pszenica, pszenżyto i owies - krzewią się zwykle głębiej, przez co dobrze znoszą
zabieg bronowania. Zabieg ten wzmaga nawet stadium krzewienia.
 Jęczmień i żyto - krzewią się płycej, a bronowanie po wschodach nie jest wskazane.
Spośród zbóż ozimych, czyli wysiewanych jesienią, żyto i jęczmień krzewią się jesienią,
natomiast w przypadku pszenicy ozimej pełnia krzewienia przypada wiosną. Proces
krzewienia decyduje o liczbie źdźbeł, jaka wytworzy się z pojedynczej rośliny.
Źdźbła mogą być zakończone kłosami, jednak pewna część źdźbeł pozostaje płonna, czyli
nie wytwarza kwiatostanów. Z tego względu wyróżniamy krzewienie ogólne i
produktywne.
Krzewienie ogólne to całkowita liczba źdźbeł wytworzonych przez roślinę.
Krzewienie produktywne to liczba źdźbeł z wykształconymi kwiatostanami (kłosami,
wiechami).
Krzewienie w dużym stopniu zależy od głębokości i gęstości siewu. Zbyt głęboki siew nie
wpływa korzystnie na krzewienie i wzrost zbóż. Także zbyt gęsty siew ogranicza
krzewienie, a ponadto wpływa na nadmierne wydłużanie się dolnych międzywęźli, przez
co rośliny stają się bardziej podatne na wylęganie. Krzewieniu sprzyja natomiast tzw. siew
rozrzedzony.
Zboża ozime krzewią się na ogół lepiej niż jare. Wśród zbóż ozimych najlepiej krzewi się
jęczmień, następnie żyto i pszenica, a wśród jarych - jęczmień, następnie owies i pszenica.
Kukurydza jest zbożem, które się nie krzewi. Wytwarza tylko jeden pęd.
Krzewienie jest cechą różnicującą odmiany tego samego gatunku.
Na przykład w przypadku pszenicy istnieją odmiany krzewiące się silnie lub słabo.
Pod koniec stadium krzewienia rozpoczyna się różnicowanie organów generatywnych,
czyli powstawanie kłosów lub wiech, w zależności od gatunku. Kwiatostany tworzą się
nad ostatnim (najwyżej położonym) węzłem.
Mikrostadia krzewienia
20 - pęd główny widoczny
21 - pęd główny i jeden pęd boczny, (początek krzewienia)
25 - pęd główny i pięć pędów bocznych, (pełnia krzewienia)
29 - pęd główny, dziewięć i więcej pędów bocznych, (koniec krzewienia)
• Makrostadium 30-39 Wydłużanie się źdźbła (strzelanie w źdźbło)
W okresie tym rośliny najintensywniej przyrastają na długość. Jednocześnie
najintensywniej wzrasta powierzchnia liści oraz następuje najintensywniejszy rozrost
systemu korzeniowego. Początek strzelania w źdźbło można rozpoznać po wyczuwalnym
tuż nad powierzchnią gleby zgrubieniu na pędzie głównym. Tym zgrubieniem jest tzw.
pierwsze kolanko, czyli pierwszy węzeł nad powierzchnią gleby. W tym czasie kwiatostan
ma już długość kilku milimetrów i jest widoczny gołym okiem nad ostatnim węzłem.
Mikrostadia wydłużania się źdźbła
30 - pozorne wytworzenie łodygi
31 - na pędzie głównym wyczuwalny 1 węzeł (początek strzelania w źdźbło)
35 - na pędzie głównym wyczuwalnych 5 węzłów (pełnia strzelania w źdźbło)
37 - na pędzie głównym widoczny liść flagowy
39 - na pędzie głównym widoczny języczek liścia flagowego, czyli liść flagowy w pełni
rozwinięty (koniec strzelania w źdźbło)
• Makrostadium 40-49 Kłoszenie utajone
W okresie kłoszenia utajonego intensywnie rośnie ostatnie międzywęźle - dokłosie.
Jednocześnie kłos przesuwa się w pochwie liścia flagowego ku górze, ale jest jeszcze
niewidoczny. W tym czasie wzrost źdźbła ustaje i zaczynają usychać pierwsze, najniższe
liście.
Mikrostadia kłoszenia utajonego
40 - początek kłoszenia utajonego
43 - pochwa liścia flagowego na pędzie głównym zaczyna być nabrzmiała
45 - pochwa liścia flagowego na pędzie głównym jest nabrzmiała lub pełnia kłoszenia
utajonego
47 - pochwa liścia flagowego na pędzie głównym otwiera się
49 - na pędzie głównym widoczny pierwsze ości lub koniec kłoszenia utajonego
• Makrostadium 50-59 Pojawienie się kłosa
Pojawienie się kłosa lub wiech jest dalszym etapem kłoszenia. Kłos wydostaje się z
pochwy liścia flagowego i jest już widoczny.
Mikrostadia pojawiania się kłosa
50 - początek kłoszenia
55 - na pędzie głównym widoczna 1/2 kłosa lub pełnia kłoszenia
59 - na pędzie głównym cały kłos widoczny lub koniec kłoszenia
• Makrostadium 60-69 Kwitnienie
Kwitnienie objawia się wysuwaniem pręcików na zewnątrz kłosków i przebiega
najczęściej równocześnie z kłoszeniem.
Wyróżnia się zboża samo- i obcopylne.
Zboża samopylne: jęczmień, owies, pszenica i pszenżyto.
Zboża obcopylne: żyto i kukurydza.
Zboża samopylne kwitną wcześniej, przed wykłoszeniem, a obcopylne po wykłoszeniu.
Dla gatunków samopylnych przebieg warunków pogodowych nie ma wpływu na
kwitnienie i zapylenie. Natomiast u zbóż obcopylnych zapyleniu sprzyja pogoda ciepła i
bezdeszczowa. Zarówno deszcze jak i silna susza w okresie kwitnienia mogą przyczynić
się do niezapłodnienia niektórych kwiatków. Niezapylenie kwiatków powoduje
szczerbatość kłosów lub kolb.
Mikrostadia kwitnienia
60 - początek kwitnienia
65 - pełnia kwitnienia
69 - koniec kwitnienia
• Makrostadium 70-79 Dojrzałość mleczna ziarna
Po zapłodnieniu rozpoczyna się rozwój ziarniaka. Tworzy się zarodek, a bielmo wypełnia
się substancjami zapasowymi. Jednocześnie w ziarniaku ubywa wody. Z przeciętego
ziarniaka wypływa biały sok. Stąd nazwa dojrzałość mleczna. Pod koniec dojrzałości
mlecznej zarodek jest już całkowicie wykształcony i ma zdolność kiełkowania. Ziarniaki
są zielone, miękkie i łatwo dają się rozgnieść w palcach. Zawierają około 50% wody.
Dolne liście rośliny żółkną i zamierają.
Mikrostadia dojrzałości mlecznej
71 - zarodek rozwinięty
73 - dojrzałość wczesnomleczna
75 - dojrzałość mleczna
77 - dojrzałość późnomleczna
• Makrostadium 80-89 Dojrzałość woskowa ziarna
W tym stadium rozwoju ziarniaków nie można już rozgnieść w palcach. Są twardsze,
zawierają około 20-25% wody. Można je jednak przełamać paznokciem. Okrywa
owocowo-nasienna zmienia barwę na charakterystyczną dla gatunku. Kończy się
gromadzenie substancji zapasowych w bielmie. Źdźbło i liście zasychają.
Mikrostadia dojrzałości woskowej
83 - dojrzałość wczesno-woskowa
85 - dojrzałość woskowa
87- dojrzałość późno-woskowa (ziarniaki nie uginają się pod naciskiem kciuka)
• Makrostadium 90-99 Dojrzałość pełna ziarna
Rośliny są żółte i suche. Ziarniaki zawierają mniej niż 20% wody, łatwo się osypują.
Zarodek przechodzi w stan spoczynku. Nasiona uzyskują ponownie wysoką zdolność
kiełkowania dopiero po okresie tzw. dojrzewania pożniwnego. Długość tego okresu zależy
od gatunku, a nawet odmiany. W znacznym stopniu zależy również od przebiegu
warunków pogodowych w okresie dojrzewania i zbioru.
Mikrostadia dojrzałości pełnej
91 - ziarniak twardy (trudny do przecięcia paznokciem)
92 - ziarniak twardy (nie ugina się pod naciskiem paznokcia)
94 - ziarniaki przejrzałe, źdźbła (słoma) martwe, liście zaschnięte
95 - ziarniaki w stanie spoczynku
96 - ziarniaki zdolne do kiełkowania
97 - ziarniaki w drugim etapie stanu spoczynku
99 - koniec drugiego etapu stanu spoczynku
Przejście przez pełny cykl rozwojowy, a więc fazy rozwoju wegetatywnego (rozwoju
korzeni, liści, łodyg) i generatywnego (wytworzenia kwiatostanów i zawiązania
ziarniaków), wymaga odpowiedniej temperatury i określonych warunków świetlnych.
Rośliny ozime po siewie wymagają wystąpienia przez pewien czas niskiej temperatury.
Przechodzą wtedy tzw. jarowizację, która jest warunkiem koniecznym do wytworzenia
organów generatywnych. Dla zbóż ozimych: pszenicy, żyta, pszenżyta i jęczmienia
wymagana jest temperatura w zakresie 1-3°C, utrzymująca się od 40 do 60 dni jesienią i
wczesną wiosną.
Zboża jare także muszą przejść jarowizację, jednak w wyższej temperaturze, w zakresie 28°C i w znacznie krótszym czasie - 10 do 14 dni.
Podobnie ważną rolę w tworzeniu organów generatywnych odgrywa światło, a głównie
długość dnia i nocy. Bodziec świetlny warunkujący te przemiany jest odbierany przez
młode liście. Podstawowe zboża uprawiane w Polsce, z wyjątkiem kukurydzy są roślinami
dnia długiego. Oznacza to, że przy dniu trwającym ponad 12 godzin w okresie wiosennoletnim przechodzą pełny cykl rozwoju i wzrostu. Natomiast kukurydza, która pochodzi z
regionów położonych bliżej równika, jest rośliną dnia krótkiego. Dlatego w naszej
szerokości geograficznej, w warunkach długiego dnia, późne odmiany kukurydzy
przedłużają wegetację i ziarno nie osiąga pełnej dojrzałości.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards