postacie leków - Farmacja Praktyczna

advertisement
PRAKTYCZNY MAGAZYN DLA FARMACEUTÓW
POLPHARMA FARMACEUTOM
Nr 5 (43)
Maj 2011
Cena: 6,70 zł
WYWIAD
nowe prawo
zlikwiduje
patologie
Prezes NRA
o batalii nad
projektem ustawy
refundacyjnej
bezpieczne
i skuteczne
WWW.FARMACJAPRAKTYCZNA.PL
migrena nasza
powszechna
według różnych
źródeł, w Polsce
cierpi na nią około
1,2-4 mln osób
kłopoty
z kodeiną
jak ją wydawać,
przechowywać,
ewidencjonować
leki generyczne
w opinii wysokich
rangą urzędników
państwowych
TEMAT MIESIĄCA
Pediatryczne
postacie leków
REKLAMA
Nr 5(43) maj 2011
Spis treści
18
24
Aktualności
5 Informacje
8 Gadżety apteki
15 Pediatryczne postacie leków
13 Sonda: Płyn czy kapsułka?
Czy dziecko w wieku szkolnym może przyjmować łatwe
do połnięcia leki w postaci
żelowych kapsułek? Jakie
postacie leków rekomendują
swoim pacjentom lekarze
pediatrzy?
18 Zaparcia
– problem pacjentów
powyżej 50. roku życia
Częstą przyczyną występowiania zaparć jest przyjmowanie wielu leków.
Wydłużanie się średniej życia
sprawia, że choroby oczu stają
się coraz powszechniejsze.
24 Psychologia: Złość na wodzy
Nie warto pozbywać się negatywnych emocji. Trzeba tylko
nauczyć się z nimi właściwie
obchodzić. Sprawdź, jak tego
dokonać z perspektywy pierwszego stołu.
Prawo
Na pytania Czytelników
naszego miesięcznika nadesłane do redakcji za pośrednictwem strony internetowej
www.farmacjapraktyczna.pl
odpowiada mec. Bartłomiej
Kochlewski.
Prowadzenie apteki
26 K łopotliwa kodeina
Zasady jej wydawania, przechowywania i ewidencjonowania.
Farmacja Praktyczna®
Redaktor merytoryczna: Barbara Misiewicz-Jagielak
Redaguje zespół: Dominika Bandurska, Lilianna Bartowska-Lewicka, Michał Borysiuk,
Anna Cielemęcka, Justyna Grudniak, Monika Jasłowska, Magdalena Kochańska,
Marcin Lewandowski, Barbara Misiewicz-Jagielak, Joanna Ordańska, Robert Pawlikowski,
Bożenna Płatos, Anna Robak, Marzena Sacharczuk, Patryk Starak, Wiktor Zajchowski.
Nauka
28Migrena nasza powszechna
Według różnych źródeł,
migrena będąca chorobą
powszechną, nęka od 3 do 10
proc. populacji. W Polsce liczba
cierpiących z jej powodu waha
się między 1,2 a 4 mln osób.
31Prawo strzeże
jakości generyków
O opinię na temat leków
generycznych, przepisy regulujące jakość wytwarzania,
bezpieczeństwo i skuteczność ich stosowania pytamy
wysokiej rangi urzędników
państwowych.
21 Problemy z oczami
wieku średniego i później
14Zapytaj eksperta
Obok działania terapeutycznego, lek dla dziecka musi być
bezpieczny i wygodny
w użyciu.
10 Wywiad: Nowa ustawa
zlikwiduje patologie
O batalii w Sejmie nad
niektórymi zapisami projektu
ustawy refundacyjnej,
z dr. Grzegorzem Kucharewiczem, Prezesem Naczelnej
Rady Aptekarskiej, rozmawia
Lilianna Bartowska-Lewicka.
pieka
O
farmaceutyczna
28
Życie jest piękne
34 Metamorfozy
36 Pamiętnik odchudzania
38 Majówka dla każdego
Wiosna w pełni, pora ruszyć
się z domu i kolejne majowe
weekendy spędzać w plenerze.
40 Recenzje książek,
filmów i płyt
42 Krzyżówka
Na zlecenie: Polpharma Biuro Handlowe Sp. z o.o.,
ul. Bobrowiecka 6, 00-728 Warszawa
Wydawca: Valkea Media S.A., ul. Elbląska 15/17, 01-747 Warszawa
Redaktor naczelny: Łukasz Kuźmiński
Dyrektor projektu: Tomasz Opiela
Projekt graficzny: Wojciech Jastrzębski
zdjęcia: shutterstock
www.farmacjapraktyczna.pl
3
Edytorial
Szanowni Państwo!
mgr farm. Barbara Misiewicz-Jagielak
Redaktor Merytoryczna
„Farmacji Praktycznej”
Wszystko wskazuje na to, że prace parlamentarne nad Ustawą refundacyjną dobiegają
końca. Nowy akt prawny wprowadza ogromne zmiany w obrocie lekami refundowanymi
i dotyczy wielu uczestników rynku farmaceutycznego. W obradach Komisji Zdrowia, zarówno sejmowych jak i senackich, uczestniczyli
przedstawiciele strony społecznej. Dyskutowali i bronili swoich racji przedstawiciele pacjentów, producentów leków, hurtowników, a także aptekarzy i techników farmaceutycznych.
Jestem pod wielkim wrażeniem determinacji,
z jaką przedstawiciele Naczelnej Rady Aptekarskiej walczyli o interesy aptekarzy. Przekonywali posłów i senatorów z iloma problemami borykają się aptekarze i co grozi polskiemu
aptekarstwu po wprowadzeniu niektórych
zapisów ustawy. Byli nie tylko zdeterminowani, ale przede wszystkim doskonale przygotowani, zarówno pod względem prawnym jak
i merytorycznym, dzięki czemu ich argumentacja wielokrotnie trafiała do świadomości
rządzących.
Jak zawsze jednak, w przypadku tak dużych
regulacji, każda strona skupia się na własnych
racjach i negocjacje nie są łatwe, jednak wydaje się, że spośród wszystkich uczestników dyskusji to właśnie przedstawicielom
aptekarzy udało się ugrać najwięcej. A jeśli
nawet niektórym wydaje się, że w skali potrzeb osiągnięcia NRA w tej potyczce znaczą
niewiele, to w świetle postępowania legislacyjnego warto wyrazić ogromny szacunek
i podziw dla dokonań Izby. Wywiad na ten temat z Prezesem NRA Grzegorzem Kucharewiczem możecie Państwo przeczytać w niniejszym wydaniu naszego miesięcznika.
Z mojej strony składam wyrazy szacunku dla całego Zespołu NRA, uczestniczącego w pracach
parlamentarnych i życzę dalszych sukcesów.
Serdecznie zapraszamy do lektury!
4
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Informacje
Naukowa Fundacja Polpharmy nagrodziła doktorantów
Już po raz trzeci Naukowa Fundacja Polpharmy przyznała stypendia uczestnikom studiów doktoranckich uczelni medycznych
i Centrum Podyplomowego Kształcenia Medycznego. W tej edycji
zgłoszonych zostało 16 wniosków. Stypendia w wysokości 10 tys. zł
finansowane ze środków Fundacji otrzymali: Maria Szubert (Uniwersytet Medyczny w Łodzi, tytuł pracy: „Ocena wpływu leczenia
Danazolem na odpowiedź zapalną i angiogenezę u kobiet z endometriozą”), Marta Szumilak (Uniwersytet Medyczny w Łodzi, tytuł
pracy: „Synteza i właściwości biologiczne bis-pochodnych poliamin alifatycznych”), Ewelina Stoczyńska-Fidelus (Uniwersytet Medyczny w Łodzi, tytuł pracy: „Rola heterozygotycznych mutacji genu TP53 w procesie nowotworzenia”), Małgorzata Geszke-Moritz
(Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, tytuł pracy: „Synteza stabilnych i nie zawierających kadmu kropek
kwantowych skoniugowanych z kwasem foliowym w celu wykrywania i obrazowania komórek nowotworowych”), Paweł Mach (Uniwersytet Jagielloński-Collegium Medicum w Krakowie, tytuł pracy: „Wartość kliniczna oznaczenia sHLA-G w surowicy krwi u kobiet
z rakiem jajnika oraz z endometriozą w jamie otrzewnej”), Joanna Bogusławska (Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, tytuł pracy: „Rola 3'UTR i mikroRNA w zaburzeniach ekspresji jodotyroninowej dejodynazy typu I w raku nerki typu jasnokomórkowego [ccRCC]”) oraz Anna Kozieradzka (Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, tytuł pracy: „Czynniki wpływające na 5-letnie rokowanie chorych z zawałem serca leczonych pierwotną przezskórną interwencją wieńcową"). Program stypendialny Naukowej Fundacji
Polpharmy został uruchomiony w 2006 r. Jest adresowany do młodych naukowców, uczestników studiów doktoranckich uczelni
medycznych i Centrum Podyplomowego Kształcenia Medycznego. Stypendyści wyłaniani są w drodze konkursu organizowanego
przez Fundację raz na dwa lata. Doktorantów do udziału w konkursie rekomendują uczelnie, przy czym każda ma prawo zgłoszenia
trzech kandydatów. Stypendia przyznaje zarząd Fundacji na wniosek Rady Naukowej.
źródło: Polpharma
Konferencja na temat
opieki farmaceutycznej
Ogólnopolska Sekcja Opieki Farmaceutycznej Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego zaprasza na
II Konferencję Naukowo-Szkoleniową, zatytułowaną
„Prowadzenie opieki farmaceutycznej”. Konferencja
odbędzie się w dniach 26-27 maja 2011 r. w Hucisku
koło Zawiercia. Jej celem jest wymiana doświadczeń
praktyków prowadzących
opiekę
farmaceutyczną
oraz farmaceutów zdecydowanych na jej wdrożenie,
jako usługi farmaceutycznej w swoich placówkach.
Patronem medialnym konferencji jest miesięcznik „Farmacja Praktyczna”. Szczegółowe informacje na temat
wydarzenia znajdują się
na stronie internetowej:
www.opiekafarmaceutyczna.com.pl.
Co lekarz miał
na myśli?
ko
n
ku
r
s!
Zapraszamy wszystkich farmaceutów do wzięcia udziału
w nowym konkursie „Co lekarz
miał na myśli?”. Na stronie
internetowej naszego magazynu umieściliśmy autentyczną,
nieczytelnie wypełnioną receptę.
Jeśli uda się Państwu rozszyfrować znajdujące się na niej nazwy
leków, prosimy przesłać je mailem (najpóźniej do końca maja
2011 r.) na adres naszej redakcji,
za pośrednictwem naszej strony
internetowej. Osoby, które prześlą do nas maila z prawidłowymi
nazwami leków, mają szansę
otrzymać nagrody ufundowane
przez Polpharmę.
Szczegóły zabawy
na stronie:
www.farmacjapraktyczna.pl
źródło: PTFarm.pl
www.farmacjapraktyczna.pl
5
REKLAMA
Informacje
Maxigra nominowana
do godła „Teraz Polska”
Lek na zaburzenia erekcji Maxigra został nominowany do Godła „Teraz Polska” w tegorocznej XXI
edycji konkursu. Maxigra jest pierwszym polskim
produktem opartym na syldenafilu, wspomagającym erekcję i pierwszym preparatem odtwórczym
syldenafilu w UE. Nominacja w tak prestiżowym
konkursie jest potwierdzeniem spełnienia wszystkich wymagań konkursowych ale też dowodzi
wysokiego poziomu jakości weryfikowanego
przez Komisję produktu. Nie jest to dziwne, biorąc
pod uwagę, że lek produkowany jest w Zakładach
Farmaceutycznych Polpharma, gdzie zwraca się
szczególną uwagę na wysoką jakość produkcji. Firma spełnia standardy Dobrej Praktyki Wytwarzania
(GMP). Warto zauważyć, że Maxigra już jest doceniana przez lekarzy i pacjentów – to najczęściej stosowny lek na zaburzenia erekcji w Polsce.
źródło: Polpharma
Marihuana nie trafi na listę leków
Platforma Obywatelska zdecydowanie sprzeciwia się propozycji, aby
marihuana była wprowadzona na listę leków – donosi „Gazeta Prawna”.
Propozycję, by marihuanę można było stosować w celach leczniczych,
zgłosił w imieniu grupy posłów Marek Balicki (SLD), podczas debaty
w Sejmie nad projektem zmian w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii. „Marihuana nie jest lekiem, jest środkiem, który odurza i ogromnie
uzależnia, nie zabija od razu, ale z czasem powoduje, że młody człowiek
staje się osobą chorą. Nie możemy się na to zgodzić, bo jest to droga
do legalizacji marihuany, poprzez recepty lekarskie" – podkreśliła na
konferencji prasowej Beata Małecka-Libera (PO). Tymczasem zwolennicy legalizacji marihuany do celów leczniczych powołują się na liczne
badania naukowe, które potwierdzają jej zastosowanie terapeutyczne
w niemal 20 jednostkach chorobowych – m.in. w okulistyce, neurologii
czy leczeniu bólu.
źródło: Gazeta Prawna
Recepta na telefon zostaje
źródło: Gazeta Wyborcza Łódź /
Znowu wolno zamówić w recepcji czy przez internet receptę na
choroby przewlekłe. Decyzję w tej sprawie podjęli Minister Zdrowia oraz prezes NFZ – donosi internetowe wydanie„Gazety Wyborczej”. – Choruję na nadciśnienie tętnicze od kilku lat. Kiedy kończyły
mi się leki, dzwoniłem do rejestracji, informowałem, co biorę i jaki
lekarz mnie prowadzi, a następnego dnia zgłaszałem się po wypisaną receptę. Gdy zadzwoniłem ostatnio, okazało się, że takiej
możliwości już nie ma i muszę zarejestrować się do lekarza i czekać
w kolejce – żali się pan Stanisław, pacjent przychodni przy szpitalu wojskowym w Bydgoszczy.
Wprowadzenie zakazu wystawiania recept zaocznie doprowadziło do wydłużenia kolejek do lekarzy i licznych apeli
chorych, na które resort i NFZ
postanowiły zareagować. – To
ułatwienie dla wielu chorych,
więc Minister Zdrowia zdecydowała jednak, aby nie zmieniać starych zasad – wyjaśnia
Piotr Olechno, rzecznik resortu.
Rynekaptek.pl
źródło: Wyborcza.pl
Nielegalne tabletki
na łódzkich targach
medycyny naturalnej
Łódzcy policjanci zarekwirowali produkty oferowane
przez mieszkańca Gdańska na łódzkich targach medycyny naturalnej. Podejrzewają, że specyfiki zostały
wykonane z gatunków chronionych międzynarodową
konwencją waszyngtońską – informuje łódzka „Gazeta Wyborcza” oraz portal Rynekaptek.pl. Mężczyzna
oferował m.in. odprężającą i ujędrniającą skórę maść
z pijawek oraz tabletki ze sproszkowanych orchidei. Za
nielegalny obrót żywymi lub martwymi okazami objętych ochroną gatunków, ich częściami bądź wyrobami
z nich grozi nawet pięć lat więzienia. Mężczyzna w przeszłości
za podobne czyny był już zatrzymywany przez funkcjonariuszy ze
Szczecina.
6
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Twoje serce bije
nie tylko dla Ciebie
Chroni przed zawałem serca
i udarem niedokrwiennym mózgu
Polocard
Polo
card (Aci
(Acidum
um acetylsa
acetylsalicylicum).
y licyylicu
lic m). Skła
Składd i post
postać:
ać: 1 table
ttabletka
abletka
tka do
dojelitowa
wa zawie
zzawiera
awiera
ra 75
7 mgg lub 150 mg kwas
kkwasuu
acetylosalicylowego.
acetylos
acet
ylosalic
alicylow
ylowego.
ego. Wskazania:
Wskazani
Wska
zania:
a: Hamowanie
Hamowan
Ham
owanie
ie agregacji
agregacji
agreg
acji płytek
pły krwi
wi w pro
prolaktyce
laktyce chorób
ób układu
układuu krążenia,
układ
krążenia, któree
krążen
powstaniem
zakrzepów
krwionośnych
niedokrwienna
serca),
ggrożąą powsta
groż
wstaniem
niem zak
zakrzep
rzepów
ów i zat
zatorów
orów w nnaczyniach
aczyniach krwion
wionośny
ośnych
ch (zawa
((zawał
zawałł serca,
se
choroba
cho
roba nie
niedokr
dokrwien
w na serca
rca),
),
przebiegających
naczyniach.
Dawkowanie:
Najczęściej
1-2 tabletki
w pro
prolakty
llaktyce
aktyce
ce innyc
iinnych
nnychh chorób
choró prz
przebie
ebiegają
gających
cych z zakrz
zzakrzepami
akrzepam
epamii w nacz
naczynia
yniach.Dawkowan
owanie:
ie:Naj
Najczęś
częściej
i 1-2tab
bletk
letkii 755
mg lub
tabletka
na dobę w czasie
posiłku,
lub 11tab
tabletk
letkaa 150
150 mg
mgna
czasiee lub
czasi
lub po
popos
posiłku
iłku,, popijając
popijając niewielkąą ilości
popija
ililością
ościąą wody.
wody. W świeżym
świeżym zawalee serca
świeży
serca lub
lub u pacjentów
pacjent
pac
jentów
ów
z podejrzeniem
nasycająca
acetylosalicylowego
podejr
dejrzeni
zeniem
em świeżego
świeżego
śwież
ego zawału
zawału serca:
sserca
erca: ppoczątkowa
początkowa
k
dawka nasyc
asycając
ającaa 225
225 - 300 mg kwasu
k
ace
etylo
tylosali
salicylo
cylowe
wego raz na dobę
dobę.. Tabletki
Tabletki należy rozgryźć, aby uzyTablet
skać
ać szybkie
s bkie wchłanianie. Przeciwwskazania:
szy
Przeciwwskazania
nia:: Nadwrażliwość
Na wraż
Nad
wrażliwo
liwość
ść na
na substancję
substancję
substa
ncję czynną
czynn lub którąkolwiek
którąkol
ąkolwiek
wiek substancję
substan
sub
stancj
cjję pomocniczą
pomocnic
pomo
cniczą
zą oraz
oraz na inne niesteroidowe leki przeciwzapalne; astma oskrzelowa,
przewlekłe
przewlek
prze
wlekłe
łe schorzenia
schorzeni
schor
zeniaa układu
układu oddechowego,
oddecho
odd
echowego
wego,, gorączka
gorączka
gorącz
ka sienna
siennaa lub
sienn
lub obrzęk
obrzęk błony
bło śluzowej
ej nosa;
nosa; czynna
czynna choroba
chorobaa wrzodowa
wrzodow
wrz
odowaa żołądka
żołądka i (lub) dwunastnicy oraz stany zapalne lub krwawienia z przewodu
żołąd
przew
wodu pokarmowego; zaburzenia
krzepnięcia
przeciwzakrzepowymi;
glukozo-6-fosforanowej; u dzieci w wieku poniżej 12 lat ze
krzepnię
krze
pnięcia
cia krwi oraz
oraz jednoczesne
jednoczesn
jednoc
zesnee leczenie
leczenie
leczen
ie lekami
lekamii przeci
lekam
pr
zeciwzak
wzakrzep
rzepowym
ow i; ciężka niewydolność
niewyd
niewydolno
olność
ść serca,
serca,, wątroby
serca
wątrobyy lub
wątrob
lub nerek;
nerek; ostatnie
ostatni
ost
a e 3 miesiące ciąży; niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforano
względu
i zalecane środki ostrożności: Zachować ostrożność stosując
względu na ryzyko
r yzykoo wystąpienia
ryzyk
wystąpieni
wystąp
ieniaa zespołu
zespołuu Reye’a;
zespoł
Reye’a;; jednocześnie
Reye’a
jedno ześn
jednoc
ześnie z metotreksatem
em w dawkach
dawkach 15 mg/tydzień
mg/tydzi
mg/t
ydzień
eń lub
lub większych.
większych
więks
zych.. Ostrzeżenia
O
stosują produkt u pacjentów z: zaburzeniami
czynności nerek oraz z przewlekłą niewydolnością nerek, młodzieńczym
czynność wątroby); stosumłod czym reumatoidalnym
reumato
reu
matoidal
idalnym
nym zapaleniem
zapaleni
zapa
leniem
em stawów
stawów
stawó
w i (lub)
(lub) toczniem
toczniem rumieniowatym układowym oraz zaburzoną czynnością wątroby (kontrolować
toc
(k
jących
serca; nie stosować u pający h ibuprofen;
ibupr
uprofen
ofen; w przypadku:
przy
r padk
pad u: krwotoków
krwot
wo oków
ków z narządów
narządów
narzą
dów rodnych,
rodnych, nadmiernego
nadmier
nad
miernego
nego krwawienia
krwawie
krw
awienia
nia miesiączkowego,
miesiącz
mies
iączkowe
kowego,
go, stosowania
stosowa
stos
owania systemu terapeutycznego domacicznego, nadciśnienia tętniczego oraz niewydolności
ni
cjentów
cjentów przyjmujących:
przyjmuj
przy
jmującyc
ących:
h: doustne
doustne
doust
ne leki
leki przeciwcukrzycowe
przeciwc
prze
ciwcukrz
ukrzycow
ycowee z grupy
grupy sulfonylomocznika,
sulfonylom
sulfon
ylomoczn
ocznika,
ika, leki
leki przeciw
pr zeciw
przeci
w dnie;
dnie; podczas
podczas stosowania
sto owania leku nie należy spożywać alkoholu; u pacjentów w podeszłym wieku produkt należy stosować w mniejszych
stos
dawkach
trymestrze
planowanym zabiegiem chirurgicznym. Zachować
dawkach i w większych
większyc
więk
szychh odstępach
odstępach
odstęp
ach czasowych;
czasowyc
czas
owych;
h; bardzo
bardzoo ostrożnie
bardz
ostrożnie
ostroż
nie stos
stosować
ować u pacje
ppacjentek
acjentek
ntek w I i IIII trymes
tr
ymestrze
trze cią
ciąży
ży i u kobiet karmiących piersią. Lek należy odstawić na 5 do 7 dni przed planowany
ostrożność
salicylanów 24 do 48 godzin przed podaniem dużych dawek metotreksatu we wlewach dożylnych. Działania niepoostrożno
ostr
ożność
ść podczas
podczas
podcz
as stosowania
stosowani
stoso
waniaa z metotreksatem
metotrek
meto
treksate
satem
m w dawkach
dawkach mniejszych
mniejszy
mnie
jszych
ch niż
niż 15
15 mg/tydzień.
mg/tydzień
mg/tyd
zień.. Zaleca
Zaleca się odstawienie
ods
żądane:
żądane: Niestrawność
Niestra
Nie
strawnoś
wnośćć (zgaga,
(zgaga,, nudności,
(zgaga
nudności,
nudnoś
ci, wymioty),
wymioty)
wymi
oty),, bóle
bóle brzucha,
brzucha,
brzuc
ha, brak łaknienia,
łaknien
łak
nienia,
ia, rzadko
rzadko stany
stany zapalne
zapaln
zap
alne błony śluzowej żołądka i jelit; choroba wrzodowa żołądka i (lub) dwunastnicy bardzo rzadko prowadzące do krwotoków i perforacji;
rzadko
zwiększeniem
aktywności
rzadko przemijające
przem
przemijaj
ijające
ące zaburzenia
zaburzen
zabu
rzenia
ia czynności
cczynn
zynności
ości wątroby
wątroby ze zwię
zwiększe
kszeniem
niem akt
aktywno
ywnośścii aminotransferaz, fosfatazy alkalicznej i stężenia bilirubiny; może wystąpić także ogniskowa martwica komórek wątrobowych, tkliwość i powiększenie
wątroby, szczególnie u pacjentów z młodzieńczym reumatoidalnym zapaleniem stawów, układowym toczniem rumieniowatym, gorączką reumatyczną lub chorobą wątroby w wywiadzie, zawroty głowy i szumy uszne, będące zazwyczaj
objawami przedawkowania, zaburzenia słuchu, zwiększone ryzyko krwawień, wydłużenie czasu krwawienia, czasu protrombinowego, trombocytopenia, niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze; reakcje nadwrażliwości: astma,
odczyny skórne, wysypka, pokrzywka, obrzęk, świąd, zaburzenia sercowo-oddechowe. U pacjentów z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej może wystąpić niedokrwistość hemolityczna oraz leukopenia, agranulocytoza
lub eozynopenia, rzadko martwica brodawek nerkowych i śródmiąższowe zapalenie nerek, białkomocz oraz obecność leukocytów i erytrocytów w moczu. Bardzo rzadko ciężkie reakcje włączając
wstrząs analaktyczny. Długotrwałe przyjmowanie leków zawierających kwas acetylosalicylowy może być przyczyną bólu głowy, który nasila się podczas przyjmowania kolejnych dawek. Podmiot
odpowiedzialny: ZF Polpharma S.A. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu: Polocard tabletki dojelitowe 75 mg i 150 mg – odpowiednio R/7280 oraz R/7281 wydane przez MZ. Dodatkowych informacji o leku udziela: Polpharma Biuro Handlowe Sp. z o.o., ul. Bobrowiecka 6, 00-728 Warszawa, tel. +48 22 364 61 00; fax. +48 22 364 61 02. www.polpharma.pl. Lek wydawany bez recepty.
POLOC/344/11-2009
Codzienna ochrona przed ryzykiem
zawału serca i udaru mózgu.
Wystarczy jedna tabletka na dobę.
REKLAMA
Gadżety apteki
Ciśnieniomierz stacjonarny
Urządzenie umożliwia niezawodny
pomiar ciśnienia tętniczego krwi dokonywany metodą oscylometryczną. Jest proste w obsłudze – pomiar
dokonuje się po naciśnięciu zaledwie jednego przycisku. Ekran LCD
wyświetla informacje i polecenia
w języku polskim. Pacjent otrzymuje
ponadto wydruk z zarejestrowanymi parametrami – ciśnienie tętnicze
skurczowe, rozkurczowe i puls. Urządzenie można w dowolny sposób
zaprogramować na funkcjonowanie
płatne bądź bezpłatne (możliwość wprowadzenia żetonów).
Programowanie parametrów odbywa się za pomocą klawiatury
komputerowej. Daje ponadto możliwość wydrukowania na bilecie 16 linii własnego tekstu oraz wyświetlania na ekranie pięciu
własnych komunikatów.
Elektroniczny
dermatolog w aptece
Multi Dermascope MDS 800 umożliwia dokonywanie
oceny natłuszczenia, nawilżenia, pigmentacji i elastyczności skóry. Wyniki pomiarów przedstawiane są na
diodowych wskaźnikach. Urządzenie wyposażone jest
w czarno-białą kamerę Visioscope BW 30, pozwalająca
na obserwowanie skóry i włosów w powiększeniu na
wbudowanym monitorze LCD. Dodatkowo przy użyciu
kamery i specjalnych folii można dokonać analizy wytwarzania sebum i złuszczenia naskórka. W ofercie dostępne są również materiały eksploatacyjne: kaseta do
pomiaru sebum (450 pomiarów), folia Sebufix F16 (sebum – 100 pomiarów), folia Corneofix F20 (złuszczanie
naskórka – 100 pomiarów) oraz zestaw do czyszczenia
sondy do pomiaru elastyczności, ze specjalnym środkiem czyszczącym i szczoteczkami.
szczegóły: Eprus.pl
szczegóły: Eprus.pl
Drukowanie wygodne
jak nigdy dotąd
HP ePrint pozwala drukować na dowolnej drukarce HP z każdego urządzenia obsługującego pocztę
e-mail i z każdego miejsca na świecie. Platforma HP
ePrint wykorzystuje internetową technologię „cloud
computing” i przełamuje bariery odległości oraz łączności – umożliwia użytkownikom wysyłanie plików do
druku z urządzeń mobilnych. Teraz mama może wydrukować rysunek syna z iPada, a dyrektor, który jedzie
pociągiem wysyła prezentację z telefonu biznesowego, aby wydrukować ją i odebrać w biurze. Każda drukarka HP ePrint ma unikatowy adres e-mail, który pozwoli nadawcy dostarczyć wydruk w taki sam sposób,
w jaki wysyła się wiadomość e-mail. Za pomocą mobilnej aplikacji HP ePrint zainstalowanej w smartfonie
można wysłać dokument do wydrukowania w domu,
w pracy czy hotelu. Usługa HP ePrint jest oferowana
użytkownikom drukarek HP bezpłatnie.
Już dziś zamów drukarkę HP OfficeJet
Pro 8500A i odbierz jedną ze 100 eksluzywnych toreb na laptopa*.
*decyduje kolejność złożenia zamówienia
szczegóły: www.hp.pl/eprint
Pasta i szczoteczka w jednym
Komu nie zdarzyło się zapomnieć spakować na wyjazd szczoteczki i pasty do zębów? Hiszpańscy projektanci znaleźli wyjście z sytuacji: szczoteczka z dozownikiem pasty w jednym. „Twist and Brush”
to szczoteczka z pojemnikiem na pastę w jej trzonku. Jeśli ktoś
kiedykolwiek zastanawiał się, czy nie dozuje za dużo lub za mało
pasty do zębów, nowy wynalazek doskonale radzi sobie z tym
dylematem. Dozownik zadba o to, by na szczoteczce znalazła się
odpowiednia ilość
środka czyszczącego.
Niewielkie
rozmiary oraz funkcjonalność gadżetu
to dodatkowe atuty,
szczególnie cenne
dla osób często podróżujących.
szczegóły: Onet.pl
8
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Wywiad
Nowa ustawa
zlikwiduje patologie
O batalii w Sejmie nad projektem ustawy refundacyjnej
z dr. Grzegorzem Kucharewiczem, Prezesem Naczelnej Rady
Aptekarskiej, rozmawia Lilianna Bartowska-Lewicka.
W
W czwartek 17 lutego br. zakończyła prace sejmowa podkomisja nadzwyczajna do rozpatrzenia
rządowego projektu ustawy o refundacji leków,
środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych. 25 marca br. Sejm
przyjął tę ustawę. Zabiegał Pan zdecydowanie
o zmianę różnych zapisów dotyczących aptek
w projekcie ustawy refundacyjnej. Jakie zmiany
udało się w Sejmie przeforsować?
Przedstawiciele Naczelnej Izby Aptekarskiej uczestniczyli
we wszystkich posiedzeniach sejmowej podkomisji nadzwyczajnej i Komisji Zdrowia, na których rozpatrywano rządowy projekt ustawy refundacyjnej. Kierowałem pracami
tego zespołu. Na różnych etapach procesu legislacyjnego
zgłaszaliśmy uwagi do tego projektu i popieraliśmy poprawki uwzględniające nasze postulaty. Chciałbym podkreślić, że już projekt ustawy, który skierowany został do
parlamentu, zawierał regulacje dotyczące sztywnych cen
zbytu i sztywnych marż na wszystkich poziomach obrotu
refundowanymi lekami i wyrobami medycznymi. Od lat był
to jeden z głównych postulatów samorządu aptekarskie-
Jestem przekonany,
że nowe regulacje
zagwarantują równy i lepszy
dostęp pacjentów
do refundowanych leków
i wyrobów medycznych, zlikwidują
tzw. turystykę lekową, a także
pozwolą skutecznie wyeliminować
patologie w obrocie
lekiem refundowanym
10
go. Powyższa regulacja bez wprowadzenia dodatkowych
zapisów nie zlikwidowałaby jednak patologii na rynku
aptecznym. Podczas prac podkomisji udało się zmienić
art. 5 (obecnie art. 6), którego ust. 7 stanowi po modyfikacji,
że „apteka zobowiązana jest stosować odpłatność wynikającą z ustawy”. Zapis ten nareszcie kładzie kres sprzedażom
jednogroszowym, dopłatom do leków i wieloletniej grze
rynkowej odpłatnością za leki refundowane. Przyjęta przez
Sejm ustawa refundacyjna wprowadza też do polskiego
porządku prawnego przepis stanowiący, że nikt nie może
stosować żadnych form zachęty odnoszących się do produktów leczniczych podlegających refundacji ze środków
publicznych. Jestem przekonany, że powyższe regulacje
zagwarantują równy i lepszy dostęp pacjentów do refundowanych leków i wyrobów medycznych, zlikwidują tzw.
turystykę lekową, a także pozwolą skutecznie wyeliminować patologie w obrocie lekiem refundowanym.
Posłowie zmienili tabelę marż aptecznych.
Jest ona korzystniejsza dla aptekarzy od tej,
zawartej w projekcie ustawy przesłanym
do Sejmu. Czy oznacza to kompromis
ze strony Ministerstwa Zdrowia?
Kolejna ważna zmiana wprowadzona przez posłów podkomisji dotyczyła wysokości marż aptecznych. Przedstawiciele
Naczelnej Izby Aptekarskiej podczas prac podkomisji nadzwyczajnej podkreślali, że tabela marż zamieszczona w rządowym projekcie musi być zmieniona. Bardzo byśmy chcieli,
żeby marże na leki finansowane ze środków publicznych
były w polskich aptekach zbliżone do tych, które obowiązują
w innych krajach Unii Europejskiej. Na przykład marża apteczna w Austrii, liczona od ceny hurtowej, na leki refundowane
w cenie od 30 do 60 euro, wynosi 28 proc. Strona rządowa
nie zgodziła się jednak na tabelę zaproponowaną przez NIA.
Ostatecznie poprawka dotycząca marż detalicznych została
przyjęta w ostatnim dniu pracy podkomisji nadzwyczajnej,
po przeanalizowaniu przez rząd skutków wprowadzenia tej
zmiany. Nowa tabela marż detalicznych, choć nie zadowala
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Wywiad
w pełni aptekarzy, jest korzystniejsza dla nich od tej, którą
opracowało Ministerstwo Zdrowia.
Samorząd aptekarski domagał się również, aby urzędowa
marża detaliczna ustalana była od ceny hurtowej brutto
leku czy wyrobu medycznego, a nie od jakiejkolwiek innej
wartości, wynikającej z arbitralnie przyjętych założeń. Rząd
nie zmienił jednak stanowiska w tej sprawie. Marża apteczna będzie zatem naliczana od ceny hurtowej, stanowiącej
podstawę limitu w danej grupie limitowej. Taki system konstruowania marż detalicznych w aptekach nie funkcjonuje
w żadnym kraju Unii Europejskiej. Jest on skomplikowany.
Zgodnie z ustawą podstawę limitu w danej grupie limitowej stanowi najwyższa spośród najniższych cen hurtowych
za DDD leku, który dopełnia 15 proc. obrotu ilościowego,
liczonego według DDD, zrealizowanego w tej grupie limitowej w miesiącu poprzedzającym o 3 miesiące ogłoszenie
obwieszczenia z wykazami leków refundowanych. Co się
jednak stanie, gdy w wyniku błędnych obliczeń za podstawę limitu przyjęta zostanie niewłaściwa cena? Kto poniesie
konsekwencje błędu? Wątpliwości jest wiele. Naczelna Rada
Aptekarska nadal będzie dążyć do zmiany sposobu naliczania marży detalicznej.
Nie godzimy się również z tym, że wykazy leków refundowanych nie będą publikowane w drodze rozporządzenia
Ministra Zdrowia, lecz mają pojawiać się w obwieszczeniach.
Ustalanie cen i marż urzędowych w rozporządzeniu, a więc
w akcie prawa powszechnie obowiązującego, jest istotne zarówno ze względu na konieczność zagwarantowania praw
przysługujących pacjentom, jak i z punktu widzenia możliwości nałożenia na przedsiębiorców określonych obowiązków w celu realizacji tych praw. Tymczasem przyjęte rozwiązanie narusza art. 31 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym
nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo
mu nie nakazuje. Zaproponowana przez rząd forma publikowania wykazów leków refundowanych nie jest korzystna ani
dla pacjentów, ani dla farmaceutów.
Istotne zmiany udało się wprowadzić w przepisach regulujących zawieranie umów refundacyjnych między Narodowym Funduszem Zdrowia
a aptekami. Czego one dotyczą?
Kwestionujemy potrzebę zawierania takich umów. Umowy na realizację recept są zbędne. Urzędnicy NFZ będą
powielali pracę innych organów, sprawdzając i gromadząc
dokumenty, jakie wymagane są na przykład przez ustawę Prawo farmaceutyczne. Ustawa refundacyjna zakłada
rozwiązanie korupcjogenne, nieefektywne, wzmacniające niepotrzebnie władzę urzędników NFZ nad aptekami.
Nie jest to zgodne z deklaracjami obecnego rządu, który
chce deregulować różne sfery życia społecznego i gospodarczego. Na posiedzeniu podkomisji posłowie zgłosili
poprawki uwzględniające niektóre postulaty samorządu
aptekarskiego. Dodano zatem normę stanowiącą, że podmiot prowadzący aptekę zawierać będzie umowę z NFZ
na czas nieokreślony. Ponadto udało się wprowadzić zapis
upoważniający Ministra Zdrowia do określenia w rozpo-
www.farmacjapraktyczna.pl
dr Grzegorz Kucharewicz,
Prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej
Samorząd aptekarski
domagał się, aby urzędowa
marża detaliczna ustalana była
od ceny hurtowej brutto leku czy
wyrobu medycznego – rząd
nie zmienił jednak stanowiska w tej
sprawie, marża będzie naliczana
od ceny hurtowej, stanowiącej
podstawę limitu w danej
grupie limitowej
rządzeniu ogólnych warunków umów na realizację recept,
a także ramowego wzoru takiej umowy. Z ustawy usunięto
też przepis stanowiący, że NFZ może w określonych okolicznościach bezterminowo nie zawierać z apteką kolejnej
umowy na realizację recept, jeśli poprzednie były rozwiązane ze skutkiem natychmiastowym.
Co jeszcze spędza Panu sen z oczu?
Brak trybu odwoławczego od ustaleń i decyzji urzędników
NFZ, w szczególności w zakresie spraw związanych z refundacją. Ewentualne rozstrzygnięcie dotyczące zwrotu refundacji przy braku trybu odwoławczego może stanowić realne
zagrożenie dla dalszego funkcjonowania apteki. Ponadto
w ustawie refundacyjnej nie został uregulowany problem
odpowiedzialność osób uprawnionych do wystawiania recept na leki refundowane za recepty wystawiane niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Zgodnie z obowią-
11
Wywiad
od
do
zasada marży przed zmianą
zasada marży po zmianie
–
5,00 zł
1,50 zł
40%
5,01 zł
10,00 zł
1,50 zł+20%
*(x-5,00 zł)
2,00 zł+30%
*(x-5,00 zł)
10,01 zł
20,00 zł
2,50 zł+15% *(x-10,00 zł)
3,50 zł+20% *(x-10,00 zł)
20,01 zł
40,00 zł
4,00 zł+12,5%
*(x-20,00 zł)
5,50 zł+15%
*(x-20,00 zł)
40,01 zł
80,00 zł
6,50 zł+10%
*(x-40,00 zł)
8,50 zł+10%
*(x-40,00 zł)
80,01 zł
160,00 zł
10,50 zł+7,5%
*(x-80,00 zł)
12,50 zł+5%
*(x-80,00 zł)
160,01 zł
320,00 zł
16,50 zł+5% *(x-160,00 zł)
16,50 zł+2,5%
*(x-160,00 zł)
320,01 zł
640,00 zł
24,50 zł+2,5%
*(x-320,00 zł)
20,50 zł+2,5%
*(x-320,00 zł)
640,01 zł
1 280,00 zł
32,50 zł+1,25% *(x-640,00 zł)
28,50 zł+2,5%
*(x-640,00 zł)
40,50 zł+1,25%
*(x-1 280,00 zł)
44,50 zł+1,25% *(x-1 280,00 zł)
1 280,01 zł
zującym prawem nawet za drobne uchybienia formalne na
receptach odpowiedzialność ma ponieść farmaceuta, a nie
osoba wystawiająca wadliwą receptę. Aptekarze obarczani
są odpowiedzialnością za nie swoje błędy. Obecnie Narodowy Fundusz Zdrowia uznaje za słuszne odbieranie aptekom
refundacji także wtedy, gdy na podstawie recepty wystawionej przez uprawnionego lekarza osoba uprawniona nabyła
przysługujący jej lek. Żądania zwrotu refundacji wysuwane
są nawet po wielu latach od wydania leku, co w praktyce
zagraża dalszemu istnieniu aptek, wobec których wysunięto
takie roszczenia. Nie możemy się na to zgodzić.
W projekcie ustawy refundacyjnej przewidziano wymóg posiadania przez aptekę wszystkich
leków. Czy zmieniono ten zapis?
Tak, to jest duży sukces. Zmieniono zapis dotyczący obowiązku posiadania przez aptekę leków refundowanych. Przepis w uchwalonej ustawie stanowi, że „apteka ma obowiązek
zapewnić dostępność do takiego leku”.
A co z reklamą aptek i punktów aptecznych?
Był to od wielu lat jeden z głównych postulatów samorządu
aptekarskiego. Posłowie dokonali zmian w ustawie z 6 września 2001 r. – Prawo Farmaceutyczne, modyfikując artykuł
94a i uchwalając przepisy dotyczące całkowitego zakazu
reklamy aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności,
na ostatnim posiedzeniu podkomisji nadzwyczajnej. Dozwolone będzie jedynie informowanie o lokalizacji i godzinach pracy danej apteki lub punktu aptecznego. Przeciwnicy tej fundamentalnej regulacji niesłusznie wskazywali
na jej sprzeczność z Konstytucją RP oraz dyrektywą unijną.
Tymczasem takiej sprzeczności nie ma. Bezwzględna walka
o pacjenta, wojny cenowe, różnego rodzaju agresywne akcje
12
marketingowe zmieniły oblicze apteki. Jeśli wejdą w życie
przepisy zabraniające reklamowania się aptek oraz zakazujące stosowania wszelkich form zachęty odnoszących się do
leków refundowanych, to stworzone zostaną warunki do
przywrócenia właściwej roli apteki jako placówki ochrony
zdrowia i farmaceuty jako osoby wykonującej zawód zaufania publicznego. Będzie to korzystne dla pacjenta.
■
Okiem obserwatora
Barbara Misiewicz-Jagielak,
Redaktor Merytoryczna „Farmacji Praktycznej”
W czasie batalii w Sejmie, którą toczyła strona społeczna nad niektórymi zapisami ustawy refundacyjnej,
uczestniczyłam w roli eksperta polskiego przemysłu
farmaceutycznego. Muszę przyznać, że jestem pod
wrażeniem determinacji, z jaką walczyła o interesy
polskich aptek Naczelna Izba Aptekarska. Dialog
z przedstawicielami Ministerstwa Zdrowia i parlamentarzystami jest niezwykle trudny. Pomimo wyraźnego
zrozumienia wielu argumentów strony społecznej, nie
chcieli oni albo nie mogli zmienić większości zapisów
ustawy refundacyjnej. Swój sprzeciw wyrażali producenci leków, aptekarze, hurtownicy, lekarze i przedstawiciele pacjentów. Przedstawiciele aptekarzy ugrali
najwięcej, być może niektórym wydaje się, że to mało
w skali potrzeb, ale obserwując postępowanie legislacyjne mogę tylko wyrazić ogromny szacunek i podziw
dla dokonań Państwa (naszej) Izby.
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Sonda
Płyn czy kapsułka?
Czy dziecko w wieku szkolnym może przyjmować leki w postaci
łatwych do połknięcia żelowych kapsułek? Jakie postacie leków
zwykli rekomendować swoim małoletnim pacjentom lekarze pediatrzy?
wysłuchała: Izabela Domasławska
lek. med. Zofia Baranowska
pediatra z Łodzi
Główną wadą leków w postaci płynnej czy półpłynnej jest
ich smak. Dzieci są bardzo wrażliwe na ten bodziec i jeśli jakiś
specyfik im nie smakuje, to nakłonienie ich do wypicia leku
może przysporzyć nie lada trudności. Nie mówiąc o zszarganych nerwach rodziców. Nawet lekarstwa posiadające przyjemny smak truskawkowy czy poziomkowy mogą nie przypaść dziecku do gustu. W takim przypadku zmuszanie go do
zażywania medykamentu może doprowadzić do powstania
urazu w psychice i spowodować, że mały pacjent będzie
miał awersję do wszystkich leków. Dlatego leki w postaci stałej, które są zazwyczaj bezsmakowe, pod tym względem są
o wiele lepsze. Bez większego ryzyka mogą je zażywać dzieci
powyżej 7 lat. Jeśli chodzi o względy medyczne, to nie widzę żadnych różnic między lekami w postaci płynnej, a tymi
w postaci kapsułek.
lek. med. Tomasz Soska
pediatra z Warszawy
Leki w formie stałej, jak tabletki czy kapsułki, spokojnie można podawać dzieciom od 8. r.ż. Tabletki i kapsułki mają jedną
dużą przewagę nad lekarstwami pod postacią cieczy – łatwiej
je dozować dziecku. Oczywiście wszystko zależy od rozmiaru
takiej pigułki, bo niektóre dzieci mają problemy z połknięciem
nawet witaminy C. Jednak i na to są sposoby. Lek można podać razem z cukierkami, czy włożyć go w jakiś owoc. Ja często
radzę, aby dać dziecku lekarstwa razem z kilkoma ziarenkami
granatu. Z mojego doświadczenia wynika, że dzieci pozytywniej reagują na kapsułki niż na syropy. Także rodzice, jeśli mają
wybór, wolą, by ich dzieciom przepisywać leki w formie stałej.
lek. med. Ireneusz Kowalski
pediatra z Krakowa
Najważniejsze w leku jest to, żeby był skuteczny. Forma jego
podania jest drugorzędna. Dobrze jest, jeśli lek można podać
łatwo i przyjemnie, ale nie zawsze tak się da. Wszystko zależy
od wieku i indywidualnych możliwości pacjenta. Kilkuletnim
dzieciom, które mają problemy z połykaniem większych ka-
www.farmacjapraktyczna.pl
wałków, podawanie leków w formie stałej jest niewskazane.
Z kolei w przypadku syropów dziecko musi zażyć objętościowo większą ilość leku, niż w przypadku kapsułki. Ponadto
wszelkiego rodzaju zawiesiny i syropy wzbogaca się elementami smakowymi, które mogą spowodować, że dziecko lek
uzna za napój i gdy rodzice nie będą widzieć, wypije całą zawartość butelki. Jeśli to będzie syrop na kaszel, to pół biedy,
ale w przypadku antybiotyków konsekwencje mogą być niezwykle poważne. Reasumując, leki w formie stałej, tabletek,
kapsułek – tak, ale pacjentom w wieku 7-8 lat, kiedy mogą już
je przełknąć bez większych problemów.
lek. med. Marzena Walczak
pediatra z Koszalina
Jeżeli zachowamy zasadę, że leki w formie kapsułek czy tabletek podajemy dzieciom, które skończyły 6 lat, to bez wątpienia
ta forma jest lepsza. Z podawaniem leków w stanie cieczy wiąże się wiele komplikacji. Najważniejszą jest dawkowanie. Wielokrotnie miałam telefony z pytaniem: „Czy to ma być łyżeczka,
czy też łyżka?”, „Czy jeśli dwie pierwsze krople były małe, to czy liczyć
je jako jedna kropla, czy może jako pół kropli?”. Z kapsułkami ten
problem nie istnieje. Rodzic podaje je w zależności od przepisanej ilości i po kłopocie. Także dla dziecka połykanie bezsmakowych pigułek jest przyjemniejsze niż wypicie zazwyczaj
nieprzyjemnej w smaku cieczy. Dlatego jestem zwolenniczką
leków w formie stałej i o ile pozwalają na to okoliczności, staram się przepisywać właśnie takie leki.
lek. med. Tadeusz Ambroziak
lekarz pierwszego kontaktu z Warszawy
Ośmioletnie dzieci mają na tyle rozbudowaną świadomość
swojego ciała, że bez problemu mogą połknąć kapsułkę lub
tabletkę. Jeśli lek w tej postaci jest skuteczny, to nie widzę przeciwwskazań, aby nie przepisywać go dzieciom. Lek w postaci
syropu czy zawiesiny to dobre rozwiązanie, ale dla kilkuletnich
pacjentów. Podając je tak małym pacjentom unikamy ryzyka
zadławienia się. Jednak, gdy dzieci są starsze, spokojnie można
podawać leki w formie stałej. Wiąże się to z dużymi ułatwieniami, zarówno dla dzieci, jak i ich rodziców.
■
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
13
Prawo
Zapytaj eksperta
Na pytania Czytelników naszego miesięcznika
nadesłane do redakcji za pośrednictwem strony
internetowej www.farmacjapraktyczna.pl odpowiada
mec. Bartłomiej Kochlewski, adwokat specjalizujący się
w prawie pracy i własności intelektualnej.
Czy zezwolenie na prowadzenie apteki ma szansę
dostać spółka jawna, bądź sp. z o.o., w której lekarz jest udziałowcem? Czy farmaceuta posiadający zezwolenie na prowadzenie apteki w formie
spółki jawnej może być udziałowcem drugiej spółki jawnej lub z o.o., występującej o zezwolenie na
prowadzenie hurtowni farmaceutycznej? Dodam,
że spółka ma wpisane do rejestru prowadzenie
m.in. sprzedaży hurtowej i detalicznej środków
farmaceutycznych.
dzenie apteki. Przy czym w obu wypadkach wnioskodawca
musi złożyć oświadczenia dotyczące podmiotów zależnych i kontrolowanych. Dołączenie takich oświadczeń daje
GIF-owi szansę na rozpatrzenie wniosków rzetelnie i w tym
konkretnym wypadku wydanie decyzji odmownej.
Pracuję w aptece czynnej 7 dni w tygodniu,
w godz. 8-22, także we wszystkie święta. W aptece
zatrudnionych jest tylko dwóch magistrów farmacji. Pozostały personel to technicy. Jaka jest szansa
obrony przed zarzutami Inspekcji Farmaceutycznej w przypadku urlopu czy choroby jednego z
ODPOWIEDŹ:
W ustawie Prawo farmaceutyczne istnieje wskazanie, że le- magistrów? Właściciel apteki nie widzi problemu,
karz i dentysta nie mogą być właścicielami apteki ze wzglę- by apteka była czynna bez magistra. Jak taka
du na możliwą sprzeczność interesów. Zgodnie z art. 99 sprawa wygląda od strony prawnej?
Ustawy Prawo farmaceutyczne, w momencie, w którym
lekarz zrezygnuje z prawa wykonywania zawodu, może zostać właścicielem apteki. Przepisy te dotyczą także lekarza,
który jest udziałowcem spółki, występującej o pozwolenie
na prowadzenie apteki. Art. 100 ustawy Prawo farmaceutyczne stanowi, że osoby lub firmy starające się o zezwolenie na otwarcie apteki muszą do wniosku dołączyć oświadczenie, w którym wymienione będą wszystkie podmioty
kontrolowane przez wnioskodawcę w sposób bezpośredni
lub pośredni, a także wszystkie podmioty będące członkami grupy kapitałowej, w tym nazwiska i adresy osób fizycznych. W ten sposób ustawodawca zabezpiecza się przed
próbą ominięcia dosłownego brzmienia przepisu o zakazie
prowadzenia apteki przez lekarza czynnego zawodowo.
Podobnie sytuacja ma się z prowadzeniem apteki i hurtowni przez farmaceutę, występującego jako udziałowiec
różnych spółek jawnych. Jak stanowią przepisy Prawa farmaceutycznego, zezwolenia nie otrzymuje podmiot, który
prowadzi hurtownię farmaceutyczną lub złożył wniosek
o wydanie zezwolenia na jej prowadzenie, gdyż istnieje zakaz łączenia obydwu działalności. Działa to również w drugą stronę i Główny Inspektor Farmaceutyczny odmawia
wydania zezwolenia na prowadzenie hurtowni, gdy wnioskodawca prowadzi lub wystąpił o pozwolenie na prowa-
14
ODPOWIEDŹ:
Zgodnie z przepisami Prawa farmaceutycznego magister
farmacji powinien być obecny w aptece zawsze w godzinach jej pracy, także w czasie dyżuru. Za dopełnienie
tego warunku odpowiedzialny jest kierownik apteki. Brak
magistra farmacji w aptece wychwycony przez inspekcję farmaceutyczną powoduje unieruchomienie apteki
i skierowanie sprawy do rzecznika. Jeżeli rzecznik i sąd
aptekarski zdecydują o nałożeniu kary na kierownika,
traci on możliwość kierowania apteką przez okres 1 roku
w przypadku nałożenia kary upomnienia i 2 lat w przypadku zastosowania kary nagany. Kierownik apteki, jako
osoba odpowiedzialna, powinien uświadomić właścicielowi ewentualne braki kadrowe, a gdy ten nie reaguje,
zawiadomić inspekcję czy izbę aptekarską. Aby uwolnić
się od ewentualnych zarzutów o zaniedbanie obowiązków, kierownik może informację o brakach kadrowych
lub konieczności ewentualnego zamknięcia placówki na
czas urlopów przedłożyć właścicielowi na piśmie, z prośbą o poświadczenie otrzymania zawiadomienia.
■
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Opieka farmaceutyczna
Pediatryczne
postacie leków
Dzieci to szczególnie wymagająca grupa pacjentów. Ważny jest nie tylko
dobór leku, ale również jego postać. Obok działania terapeutycznego,
lek musi być bezpieczny, trwały i wygodny w użyciu. Tak, by nasze
pociechy nie miały problemów z jego przyjmowaniem.
K
autor: mgr farm. Małgorzata Derwińska
Każdy lek składa się z substancji czynnej, czyli związku
chemicznego wykazującego określone działanie lecznicze oraz z substancji pomocniczych, tworzących odpowiednią formę, czyli postać leku. Substancje pomocnicze
nie mają wpływu terapeutycznego, ale odpowiadają za
dostępność leku, za długość działania oraz za stabilność
substancji czynnej. Podstawowym czynnikiem decydującym o tym, że lek jest produkowany w danej postaci,
jest jego przeznaczenie, czyli to, w jakiej jednostce chorobowej będzie stosowany oraz jak będzie aplikowany.
Z kolei dobór konkretnej postaci leku zależy od nasilenia
objawów chorobowych, stanu pacjenta, jego wieku i preferencji do stosowania takiej, a nie innej formy.
Stosownie do wieku i potrzeb
Technolodzy tworzą coraz to nowsze postacie leków,
bądź udoskonalają już istniejące. Obok klasycznych postaci pojawiają się różnego rodzaju systemy terapeutyczne,
Im starsze dzieci, tym
ich wymagania dotyczące
leków są większe – niektóre
leki im nie smakują, mogą czuć
dyskomfort przyjmując czopki.
Dla tych pacjentów technolodzy
postaci leków szukają
coraz to nowszych
rozwiązań
www.farmacjapraktyczna.pl
zarówno do stosowania doustnego, jak i systemy transdermalne oraz systemy do implantacji. Coraz większa
różnorodność postaci leków wynika z chęci optymalizacji
podania i stosowania leku.
Inne potrzeby, co do formy leku mają dorośli, a inne mali
pacjenci. W przypadku leków pediatrycznych chodzi o to,
by oprócz skuteczności działania wykazywały się one łatwością i bezpieczeństwem stosowania.
15
REKLAMA
Opieka farmaceutyczna
U najmłodszych dzieci (1 miesiąc – 5 r.ż.) stosuje się zwykle
doustne formy płynne – zawiesiny, syropy, krople lub doodbytniczo – czopki. Powyżej 2 r.ż., oprócz powyższych
form można stosować formy musujące – tabletki, proszki, granulaty. Z kolei starsze dzieci (powyżej 6 r.ż.) mogą
przyjmować leki w wielu innych postaciach – tabletek,
kapsułek, tabletek do żucia, kapsułek żelowych. Niezwykle istotne jest w tym przypadku dawkowanie. Jeśli chodzi o płyny, to zakłada się, że dziecko do 5 r.ż. przyjmuje do 5 ml, starsze zaś do 10 ml leku jednorazowo. Płyny
należy dokładnie odmierzać stosując skalowane łyżeczki
lub strzykawki. Trzeba tak podać lek dziecku, by przyjęło
pełną dawkę. Łatwiej wygląda sytuacja z czopkami bądź
podawanymi starszym dzieciom kapsułkami lub tabletkami, gdyż zawierają one odpowiednią do wieku dawkę
substancji czynnej. Należy pamiętać, że nie wolno dzielić
stałych form leku gotowego do użycia, jeśli nie jest to jasno określone przez producenta.
zwykle występują czopki zawierające różne dawki substancji czynnej, dzięki czemu można dobrać odpowiednią
do wagi dziecka, bez konieczności dzielenia czopków.
Formy płynne, czopki
Kapsułki żelowe, lizaki, leki wziewne
Formy płynne stosowane u najmłodszych, są najbardziej uniwersalną postacią leku pediatrycznego. Syropy
i zawiesiny ze względu na dobry smak i ładny zapach są
dobrze tolerowane przez małe dzieci. Syropy to zwykle
stężone roztwory cukru w wodzie (ok 64 proc.) lub w sokach owocowych, ewentualnie w wyciągach roślinnych,
w których zawieszona lub rozpuszczona jest substancja
lecznicza. Najczęściej stosowane są w leczeniu kaszlu –
ziołowe syropy działające osłaniająco na błony śluzowe
górnych dróg oddechowych, syropy wykrztuśne lub
hamujące odruch kaszlu. Poza tym stosowane są jako
nośniki takich substancji czynnych, jak klemastyna, chlorowodorek prometazyny, salbutamol czy hydroksyzyna.
Drugą płynną formą są zawiesiny, zawierające głównie
związki o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, wykazujące dodatkowo działanie przeciwzapalne,
ale także takie substancje, jak nifuroksazyd, czy trimetoprim i sulfametoksazol. Obok leków gotowych do użycia
częstą postacią leku dla dzieci są proszki lub tabletki do
przygotowania zawiesiny. Są to przede wszystkim preparaty zawierające antybiotyki. Taka forma leku wynika
z jego niestabilności po przygotowaniu. Okres przydatności przygotowanej już zawiesiny wynosi od 5 do
14 dni, w zależności od leku.
Inną postacią leku pediatrycznego są krople. Są to roztwory, nalewki bądź zawiesiny substancji czynnej o stosunkowo dużym stężeniu tej substancji. Z tego względu,
oraz przez to, że krople różnych płynów mogą mieć różną wagę i różną objętość, podanie odpowiedniej dawki
może być problematyczne.
Wygodniejsze jest podawanie dziecku leku w formie stałej
o określonej dawce. Oczywiście małym dzieciom nie można podać doustnego środka w stałej postaci, ze względu
na niemożliwość połknięcia takiego leku, ale alternatywą
dla zawiesin i syropów są czopki. Jest to stała postać leku
przeznaczona do wprowadzania do jam ciała. Na rynku
16
W przypadku dzieci
w wieku szkolnym dobrym
rozwiązaniem jest podawanie leku
w formie kapsułki żelatynowej
z płynem zawierającym
substancję czynną – dzięki
doustnym formom stałym
pominięty zostaje
istotny problem smaku
Dzieci w wieku przedszkolnym czy wczesnoszkolnym
mogą, o ile nie mają problemów z łykaniem, przyjmować leki w formie kapsułek bądź tabletek, najlepiej drażowanych. Dobrym rozwiązaniem jest podawanie leku
w formie kapsułki żelatynowej z płynem zawierającym
substancję czynną. Dzięki doustnym formom stałym pominięty zostaje problem smaku. Poza tym nie ma obaw,
że przyjmując kilka leków w formie syropu czy zawiesiny,
ostateczna ilość płynu jest zbyt duża i dziecko odmówi
jego przyjęcia.
Im starsze dzieci tym ich wymagania dotyczące leków są
większe. Niektóre leki im nie smakują, mogą czuć dyskomfort przyjmując czopki. Dla tych pacjentów technolodzy
postaci leków szukają coraz to nowszych rozwiązań. Obok
klasycznych postaci pojawiają się nowe – żelki, lizaki, rozpuszczalne gumy do żucia. Na polskim rynku najczęściej są
to preparaty witaminowe (żelki, tabletki do ssania), leki zawierające substancje o działaniu antyseptycznym, przeciwbakteryjnym (tabletki do ssania), działającym osłaniająco
na górne drogi oddechowe, zawierające wyciągi roślinne
(lizaki, landrynkowe tabletki). Takie preparaty podobają się
dzieciom, są smaczne, mają ciekawą formę, zazwyczaj ładny kolor. Jednak przyjazne formy leków dla dzieci mają też
minusy. Niektóre dzieci traktują je jak słodycze i istnieje niebezpieczeństwo zażycia zbyt dużej dawki.
Ostatnią grupą są leki wziewne. Stosowane są w leczeniu
alergii i astmy. Dzielą się na aerozole i krople do nebulizacji. Dzieciom nie wolno podawać leku wziewnego bezpośrednio. Aerozole podaje się przez specjalne komory inhalacyjne tzw. tuby, natomiast krople przez nebulizatory.
Czas aplikacji dzięki tym urządzeniom zostaje przedłużony. Dziecko, spokojnie oddychając, przyjmuje odpowiednią dawkę leku.
■
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
W RZECZ
R
RZECZYWISTOÂCI
RZECZYWIST
ZE
EC
CZYWISTOÂ
C
ZYWIST
YWISTOÂ
ÂC
CII NIC
C
NIIC
C NIE
NIE OBNI˚A
OBN
OBNI˚
OBNI˚
˚A
A
SZYBC
SZYBCIEJ
CIIEJ
PIERWSZY LEK W POSTACI KAPSUŁEK
OD 6 LAT!
Działa przeciwgoràczkowo,
przeciwbólowo, przeciwzapalnie.
Przeznaczony dla dzieci od 6 lat
(o masie ciała od 20 kg).
Mi´kka, ˝elowa kapsułka łatwa do połkni´cia.
Wygodne dawkowanie:
dla dzieci 6-9 lat tylko jedna kapsułka co 8 godzin;
dla dzieci 10-12 lat tylko jedna kapsułka co 6 godzin.
*sugerowana cena dla pacjenta
IBU/211/02-2011
W przypadku goràczki z towarzyszàcymi innymi objawami zapalenia (ból,
obrz´k, przekrwienie, wysi´k) ibuprofen powinien byç lekiem pierwszego rzutu!
Rekomendacje post´powania w pozaszpitalnych
zaka˝eniach układu oddechowego . Narodowy Program Ochrony Antybiotyków 2010.
UWAGA!
UWAGA!
Promocja przy współpracy z:
Ibufen Junior (Ibuprofenum) Skład i postaç: Jedna kapsułka mi´kka zawiera 200 mg ibuprofenu. Wskazania:
i Ból
Bóle ró˝nego
ó˝
pochodzenia o nasileniu słabym do umiarkowanego:
arkowanego:
go:
o: bóle
bóle głow
g y (r((równie˝
głowy
ównie˝
ówni
e˝ migre
m
migrenowe
migrenowe),
igrenowe
nowe)), bóle
bóle z´bó
z´bów,
w, bóle
bóle mi´Ê
mi´Êniow
mi´Êniowe,
niowe, staw
stawowe i kostne, bóle po urazach,
nerwobóle, bóle towarzyszàce przezi´bieniu i grypie, bolesne miesiàczkowanie, bóle uszu wyst´pujàce w stanach zapalnych ucha Êrodkowego. Stany goràczkowe ró˝nego
go pochodzenia
dzenia (mi´dzy
dzy innymii w przeb
przebiegu
rzebiegu
iegu grypy
grypy, przezi´bienia
przezi´bieni lub innyc
inn
innych chorób zakaênych). Dawkowanie
i sposób podawania: Dzieci - maksymalna dawka dobowa ibuprofenu wynosi 20-30 mg na kg mc., podzielona na 3 do 4 pojedynczych dawek. Dzieci od 6 do 9 lat (20-29 kg): dawka poczàtkowa
àtkowa 1 kapsułka.
łk P
Potem
Potem,
t
w razie
i potrzeby 1 kapsułka co 8 godzin. Maksymalna dawka dobowa
wynosi 3 kapsułki (600 mg ibuprofenu). Dzieci od 10 do 12 lat (30-39 kg): dawka poczàtkowa 1 kapsułka. Potem, w razie potrzeby 1 kapsułka co 6 godzin. Maksymalna dawka dobowa wynosi 4 kapsułki (800 mg ibuprofenu). DoroÊli i młodzie˝ powy˝ej 12 lat (powy˝ej 40 kg): dawka
poczàtkowa od 1 do 2 kapsułek. Potem, w razie potrzeby 1 (200 mg) do 2 (400 mg) kapsułek co 4 (dla dawki 200 mg) do 6 godzin (dla dawki 400 mg). Maksymalna dawka dobowa wynosi 6 kapsułek (1200 mg ibuprofenu). Minimalna przerwa pomi´dzy kolejnymi dawkami wynosi 4-6
godzin. Lek podaje si´ podczas lub po posiłkach. Kapsułki nale˝y połknàç w całoÊci, popijajàc szklankà wody. Kapsułek nie nale˝y ˝uç, ssaç, ani rozgryzaç. Bez konsultacji z lekarzem pacjent nie powinien stosowaç produktu dłu˝ej ni˝ 4 dni w przypadku bólu i dłu˝ej ni˝ 3 dni w przypadku
goràczki. Produkt leczniczy przeznaczony do doraênego stosowania. Produktu nie nale˝y stosowaç u pacjentów o masie ciała poni˝ej 20 kg. Pacjenci w podeszłym wieku: dostosowanie dawki nie jest wymagane. Pacjentów w podeszłym wieku nale˝y monitorowaç pod wzgl´dem
wystàpienia działaƒ niepo˝àdanych. Pacjenci z zaburzeniami czynnoÊci nerek: u pacjentów z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami czynnoÊci nerek nie ma potrzeby zmniejszenia dawki. Pacjenci z zaburzeniami czynnoÊci wàtroby: u pacjentów z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami
czynnoÊci wàtroby nie ma potrzeby zmniejszenia dawki. Przeciwwskazania: Nadwra˝liwoÊç na ibuprofen, lub na któràkolwiek substancj´ pomocniczà. Pacjenci z: reakcjami nadwra˝liwoÊci w wywiadzie (np. skurcz oskrzeli, astma, zapalenie błony Êluzowej nosa, obrz´k naczynioruchowy
lub pokrzywka) zwiàzanymi z przyj´ciem kwasu acetylosalicylowego (ASA) lub innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), ci´˝kà niewydolnoÊcià wàtroby, ci´˝kà niewydolnoÊcià nerek, chorobà wieƒcowà lub ci´˝kà niewydolnoÊcià serca, krwawieniem z naczyƒ mózgowych
lub z innym czynnym krwawieniem, ze skazà krwotocznà lub z niewyjaÊnionymi zaburzeniami układu krwiotwórczego, ci´˝kim odwodnieniem (wywołanym wymiotami, biegunkà lub niewystarczajàcym spo˝yciem płynów. Czynna lub nawracajàca choroba wrzodowa ˝ołàdka i (lub) dwunastnicy
lub krwawienie w wywiadzie (dwa lub wi´cej niezale˝ne epizody potwierdzonego owrzodzenia lub krwawienia). Krwawienie lub perforacja przewodu pokarmowego w wywiadzie, zwiàzane z wczeÊniejszym leczeniem NLPZ. Dzieci o masie ciała poni˝ej 20 kg. Ostatni trymestr cià˝y.
Ostrze˝enia i zalecane Êrodki ostro˝noÊci: Przyjmowanie produktu leczniczego w najmniejszej skutecznej dawce przez najkrótszy okres konieczny do łagodzenia objawów zmniejsza ryzyko działaƒ niepo˝àdanych. Nale˝y zachowaç ostro˝noÊç u pacjentów z niektórymi schorzeniami,
których przebieg mo˝e ulec pogorszeniu: toczeƒ rumieniowaty układowy oraz mieszana choroby tkanki łàcznej - zwi´kszone ryzyko jałowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, wrodzone zaburzenia metabolizmu porfiryn (np. ostra przemijajàca porfiria), zaburzenia ˝ołàdka i jelit
i przewlekłe choroby zapalne jelit (wrzodziejàce zapalenie jelita grubego, choroba Crohna), nadciÊnienie t´tnicze i (lub) zaburzenie czynnoÊci serca, poniewa˝ pogorszeniu mo˝e ulec czynnoÊç nerek, zaburzenie czynnoÊci nerek, zaburzenie czynnoÊci wàtroby, bezpoÊrednio po du˝ym
zabiegu chirurgicznym, u pacjentów reagujàcych alergicznie na inne substancje, gdy˝ w przypadku zastosowania produktu leczniczego Ibufen Junior wyst´puje u nich równie˝ zwi´kszone ryzyko reakcji nadwra˝liwoÊci, u pacjentów, u których wyst´puje katar sienny, polipy nosa lub przewlekłe
obturacyjne zaburzenia oddechowe, gdy˝ istnieje u nich zwi´kszone ryzyko wystàpienia reakcji alergicznych. Reakcje te mogà wystàpiç w postaci napadów dusznoÊci (tak zwana astma analgetyczna), obrz´ku Quinckego lub pokrzywki. Jednoczesne stosowanie z NLPZ, w tym
z selektywnymi inhibitorami cyklooksygenazy-2, zwi´ksza ryzyko wystàpienia reakcji niepo˝àdanych, nale˝y zatem takiego połàczenia unikaç. U osób w podeszłym wieku cz´Êciej wyst´pujà reakcje niepo˝àdane po podaniu NLPZ, w szczególnoÊci w postaci krwawienia z przewodu
pokarmowego (lub jego perforacji, które to zdarzenia mogà prowadziç do zgonu. Krwawienie, owrzodzenie lub perforacj´ przewodu pokarmowego mogàce zakoƒczyç si´ zgonem, opisywano po zastosowaniu wszystkich NLPZ, w ka˝dym momencie leczenia, z objawami towarzyszàcymi
lub bez, lub zdarzeƒ dotyczàcych przewodu pokarmowego w wywiadzie. JeÊli u pacjenta stosujàcego ibuprofen wystàpi krwawienie lub owrzodzenie przewodu pokarmowego, zaleca si´ odstawienie produktu leczniczego. U pacjentów tych leczenie nale˝y rozpoczynaç od najmniejszej
dost´pnej dawki. U tych pacjentów, jak równie˝ u pacjentów wymagajàcych jednoczesnego leczenia małymi dawkami kwasu acetylosalicylowego lub innymi substancjami czynnymi mogàcymi zwi´kszaç ryzyko zmian w obr´bie przewodu pokarmowego nale˝y rozwa˝yç leczenie skojarzone
z lekami ochronnymi (np. mizoprostol lub inhibitory pompy protonowej). Pacjentom, u których wyst´puje działanie toksyczne dotyczàce przewodu pokarmowego w wywiadzie, szczególnie osobom w podeszłym wieku, zaleca si´ zgłaszanie wszelkich niepokojàcych objawów brzusznych
(zwłaszcza krwawienia z przewodu pokarmowego), w szczególnoÊci w poczàtkowych etapach leczenia. Nale˝y zachowaç ostro˝noÊç u pacjentów otrzymujàcych leki mogàce zwi´kszaç ryzyko owrzodzenia lub krwawienia, takie jak doustne kortykosteroidy, leki przeciwzakrzepowe, takie jak
warfaryna, selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny lub leki przeciwpłytkowe, takie jak ASA. NLPZ nale˝y podawaç ostro˝nie osobom z chorobami przewodu pokarmowego w wywiadzie (wrzodziejàce zapalenie jelita grubego, choroba Crohna), gdy˝ stany te mogà ulec
zaostrzeniu. Bardzo rzadko po zastosowaniu NLPZ opisywano ci´˝kie, niekiedy zakoƒczone zgonem, ci´˝kie reakcje skórne, w tym złuszczajàce zapalenie skóry, zespół Stevens-Johnsona oraz toksyczne martwicze oddzielanie si´ naskórka. Wydaje si´, ˝e pacjenci sà bardziej nara˝eni na
tego typu reakcje we wczesnym etapie leczenia, przy czym ujawnienie reakcji w wi´kszoÊci przypadków nast´puje w ciàgu pierwszego miesiàca leczenia. Pacjentowi zaleca si´ zaprzestanie przyjmowania Ibufen Junior w chwili wystàpienia pierwszej wysypki skórnej, zmian na błonach
Êluzowych bàdê innych objawów nadwra˝liwoÊci. W wyjàtkowych przypadkach, przyczynà ci´˝kich powikłaƒ infekcyjnych skóry i tkanek mi´kkich mo˝e byç ospa wietrzna. Obecnie nie jest mo˝liwe wykluczenie roli NLPZ w nasileniu tych zaka˝eƒ. W zwiàzku z tym zaleca si´ unikanie
stosowania produktu leczniczego Ibufen Junior w przypadku ospy wietrznej. Wymagane jest zachowanie ostro˝noÊci (omówienie z lekarzem lub farmaceutà) przed rozpocz´ciem leczenia u pacjentów nadciÊnieniem t´tniczym w wywiadzie i (lub) niewydolnoÊci serca, gdy˝ w zwiàzku
z leczeniem NLPZ opisywano zatrzymywanie płynów, nadciÊnienie t´tnicze oraz obrz´ki. Pacjenci z niekontrolowanym nadciÊnieniem t´tniczym, zastoinowà niewydolnoÊcià krà˝enia, rozpoznanà chorobà niedokrwiennà serca, obwodowymi chorobami t´tnic i (lub) chorobami
mózgowo-naczyniowymi powinni byç leczeni ibuprofenem tylko po dokładnym rozwa˝eniu. Podobne rozwa˝ania nale˝y przeprowadziç przed rozpocz´ciem długotrwałego leczenia pacjentów z czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych (np. nadciÊnienie t´tnicze, hiperlipidemia,
cukrzyca, palenie tytoniu).Z badaƒ klinicznych i danych epidemiologicznych wynika, ˝e przyjmowanie ibuprofenu, szczególnie w du˝ych dawkach (2400 mg na dob´) przez długi okres czasu mo˝e byç zwiàzane z niewielkim zwi´kszeniem ryzyka zatorów t´tnic (np. zawał serca lub udar).
Generalnie, badania epidemiologiczne nie wskazujà, ˝e przyjmowanie małych dawek ibuprofenu (np. 1200 mg na dob´) jest zwiàzane ze zwi´kszeniem ryzyka zawału serca. Bardzo rzadko obserwowane sà ci´˝kie, ostre reakcje nadwra˝liwoÊci (na przykład wstrzàs anafilaktyczny). Po
wystàpieniu pierwszych objawów reakcji nadwra˝liwoÊci po przyj´ciu lub podaniu produktu leczniczego Ibufen Junior, nale˝y przerwaç leczenie. Specjalistyczny personel musi wdro˝yç wymagane procedury medyczne odpowiadajàce wyst´pujàcym objawom. Ibuprofen, substancja czynna
produktu leczniczego Ibufen Junior, mo˝e tymczasowo hamowaç czynnoÊç płytek krwi (agregacj´ trombocytów). Z tego wzgl´du zaleca si´, by pacjentów z zaburzeniami krzepni´cia uwa˝nie monitorowaç. W przypadku długotrwałego stosowania produktu leczniczego Ibufen Junior,
wymagane jest regularne kontrolowanie parametrów wskaêników czynnoÊci wàtroby, czynnoÊci nerek oraz morfologii krwi. W wyniku długotrwałego stosowania leków przeciwbólowych, mogà wystàpiç bóle głowy, których nie nale˝y leczyç zwi´kszonymi dawkami tego produktu leczniczego.
Ogólnie regularne przyjmowanie leków przeciwbólowych, zwłaszcza skojarzenie kilku przeciwbólowych substancji czynnych, mo˝e prowadziç do nieodwracalnego uszkodzenia nerek z ryzykiem niewydolnoÊci nerek (nefropatia analgetyczna). Ryzyko to mo˝e wzrosnàç w przypadku
obcià˝enia fizycznego z utratà soli i odwodnieniem. Z tego wzgl´du nale˝y tego unikaç. W przypadku jednoczesnego spo˝ycia alkoholu, działania niepo˝àdane zwiàzane z substancjà czynnà, w szczególnoÊci te odnoszàce si´ do przewodu pokarmowego lub oÊrodkowego układu
nerwowego, mogà ulec nasileniu podczas stosowania NLPZ. Istniejà pewne dowody, i˝ leki hamujàce cyklooksygenaz´ (odpowiedzialnà za syntez´ prostaglandyn) mogà powodowaç zaburzenia płodnoÊci u kobiet poprzez oddziaływanie na owulacj´. Działanie to jest przemijajàce po
zakoƒczeniu terapii. Podczas stosowania ibuprofenu notowano pojedyncze przypadki toksycznej amblyopii. Ten produkt leczniczy zawiera sorbitol. Ze wzgl´du na zawartoÊç maltitolu, pacjenci z rzadkà, dziedzicznà nietolerancjà fruktozy nie powinni przyjmowaç tego produktu leczniczego.
Produkt zawiera 10,5 mg potasu w jednej kapsułce, co nale˝y uwzgl´dniç u pacjentów z zaburzeniami czynnoÊci nerek lub u pacjentów, u których poda˝ potasu w diecie jest kontrolowana. Działania niepo˝àdane: Wykaz poni˝szych działaƒ niepo˝àdanych zawiera wszystkie działania
niepo˝àdane, zaobserwowane podczas leczenia ibuprofenem, równie˝ te wyst´pujàce po długotrwałej terapii du˝ymi dawkami, stosowanej u pacjentów z chorobà reumatycznà. Podane cz´stoÊci wyst´powania, wykraczajàce poza bardzo rzadkie doniesienia, dotyczà krótkotrwałego
stosowania dawek dobowych do maksymalnej dawki 1200 mg ibuprofenu w postaci doustnej oraz do maksymalnej dawki 1800 mg w postaci czopków doodbytniczych. W odniesieniu do poni˝szych reakcji niepo˝àdanych na produkt leczniczy, nale˝y pami´taç, ˝e sà one w zdecydowanej
wi´kszoÊci zale˝ne od dawki, a ich wyst´powanie jest indywidualnie zmienne. Najcz´Êciej obserwowane reakcje niepo˝àdane dotyczà przewodu pokarmowego zakoƒczone zgonem. Wystàpiç mogà owrzodzenia, perforacja czy krwawienie z przewodu pokarmowego, niekiedy o skutku
Êmiertelnym, w szczególnoÊci u osób w podeszłym wieku Po podaniu produktu leczniczego opisywano wyst´powanie nudnoÊci, wymiotów, biegunki, wzd´cia z oddawaniem gazów, zaparcia, niestrawnoÊci, bólu brzucha, smolistych stolców, krwawych wymiotów, wrzodziejàcego zapalenia
błony Êluzowej jamy ustnej, zaostrzenia zapalenia jelita grubego i choroby Crohna. Mniej cz´sto obserwowano zapalenie błony Êluzowej ˝ołàdka. Ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego jest w szczególny sposób zale˝ne od zakresu dawek oraz od czasu stosowania produktu
leczniczego. W zwiàzku z leczeniem NLPZ zgłaszano wyst´powanie obrz´ków, nadciÊnienia t´tniczego i niewydolnoÊci serca. Z badaƒ klinicznych i danych epidemiologicznych wynika, ˝e przyjmowanie ibuprofenu, szczególnie długotrwale w du˝ych dawkach (2400 mg na dob´) mo˝e byç
zwiàzane z niewielkim zwi´kszeniem ryzyka zatorów t´tnic (np. zawał serca lub udar). Cz´sto ( 1/100 do <1/10): Zgaga, bóle brzucha, nudnoÊci, wymioty, wzd´cia z oddawaniem gazów, biegunka, zaparcia i niewielkie krwawienie z przewodu pokarmowego, mogàce prowadziç
w wyjàtkowych przypadkach do niedokrwistoÊci. Niezbyt cz´sto ( 1/1 000 do <1/100): Reakcje nadwra˝liwoÊci z wysypkà skórnà i Êwiàdem, jak równie˝ napady dusznoÊci (mo˝liwe wystàpienie w połàczeniu ze spadkiem ciÊnienia t´tniczego). Pacjenta nale˝y poinformowaç, by w takim
przypadku natychmiast powiadomił lekarza i nie przyjmował wi´cej produktu leczniczego Ibufen Junior; bóle i zawroty głowy, bezsennoÊç, pobudzenie, rozdra˝nienie lub zm´czenie; zaburzenia widzenia; Owrzodzenia przewodu pokarmowego, potencjalnie z krwawieniem i perforacjà;
wrzodziejàce zapalenie błony Êluzowej jamy ustnej, zaostrzenie zapalenia jelita grubego oraz choroby Crohna zapalenie błony Êluzowej ˝ołàdka. Rzadko ( 1/10 000 do <1/1 000): Szumy uszne; uszkodzenia tkanki nerki (martwica brodawek) oraz zwi´kszenie st´˝enia kwasu moczowego we
krwi. Bardzo rzadko (<1/10 000): Opisywano zaostrzenie zwiàzane z zaka˝eniem stanów zapalnych (np. wystàpienie martwiczego zapalenia powi´zi) powiàzane ze stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Jest to byç mo˝e zwiàzane z mechanizmem działania niesteroidowych
leków przeciwzapalnych. JeÊli podczas stosowania produktu leczniczego Ibufen Junior wystàpià lub nasilà si´ objawy zaka˝enia, pacjentowi nale˝y zaleciç niezwłoczne zgłoszenie si´ do lekarza. Nale˝y oceniç, czy istniejà wskazania do zastosowania leczenia przeciwinfekcyjnego
(antybiotykoterapia). Podczas stosowania ibuprofenu obserwowano objawy aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych ze sztywnoÊcià karku, bólem głowy, nudnoÊciami, wymiotami, goràczkà lub zaburzeniami ÊwiadomoÊci. Wydaje si´, i˝ predyspozycj´ do tego wykazujà
pacjenci z zaburzeniami autoimmunologicznymi (SLE, mieszana choroba tkanki łàcznej). Zaburzenia układu krwiotwórczego (niedokrwistoÊç, leukopenia, małopłytkowoÊç, pancytopenia, agranulocytoza). Pierwszymi objawami mogà byç goràczka, ból gardła, powierzchowne rany w jamie
ustnej, dolegliwoÊci grypopodobne, ci´˝kie osłabienie, krwawienia z nosa oraz krwawienia skórne. Podczas długotrwałej terapii nale˝y regularne weryfikowaç wskaêniki morfologii krwi. Ci´˝kie, uogólnione reakcje nadwra˝liwoÊci. Mogà one wystàpiç jako obrz´k twarzy, obrz´k j´zyka, obrz´k
wewn´trzny krtani z upoÊledzeniem dro˝noÊci dróg oddechowych, niewydolnoÊci oddechowej, przyspieszenia czynnoÊci serca, spadku ciÊnienia krwi, do zagra˝ajàcego ˝yciu wstrzàsu włàcznie. JeÊli wystàpi jeden z powy˝szych objawów, co mo˝e zdarzyç si´ ju˝ po pierwszym
zastosowaniu produktu leczniczego, konieczna jest natychmiastowa pomoc lekarza. Reakcje psychotyczne, depresja. Kołatanie serca, niewydolnoÊç serca, zawał mi´Ênia sercowego, udar. NadciÊnienie t´tnicze. Zapalenie przełyku, zapalenie trzustki, tworzenie si´ przeponopodobnych
zw´˝eƒ jelita. Pacjenta nale˝y poinformowaç, by w przypadku wystàpienia ostrego bólu nadbrzusza, smolistych stolców lub krwawych wymiotów odstawił produkt leczniczy i natychmiast zgłosił si´ do lekarza. Zaburzenia czynnoÊci wàtroby, uszkodzenie wàtroby, w szczególnoÊci po
długotrwałym leczeniu, niewydolnoÊç wàtroby, ostre zapalenie wàtroby. Reakcje p´cherzowe, w tym zespół Stevens-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie si´ naskórka. W wyjàtkowych przypadkach, podczas zaka˝enia wirusem ospy wietrznej mogà wystàpiç ci´˝kie zaka˝enia skóry
i powikłania dotyczàce tkanek mi´kkich (patrz równie˝ "Zaka˝enia i zara˝enia paso˝ytnicze"). Tworzenie si´ obrz´ków, w szczególnoÊci u pacjentów z nadciÊnieniem t´tniczym lub niewydolnoÊcià nerek, zespół nerczycowy, Êródmià˝szowe zapalenie nerek, któremu mo˝e towarzyszyç ostra
niewydolnoÊç nerek. Z tego wzgl´du nale˝y regularne weryfikowaç czynnoÊç nerek. Podmiot odpowiedzialny: ZF Polpharma S.A. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu nr 17754 wydane przez MZ. Dodatkowych informacji o leku udziela: Polpharma Biuro Handlowe Sp. z o.o.,
ul. Bobrowiecka 6, 00-728 Warszawa, tel. +48 22 364 61 00; fax. +48 22 364 61 02. www.polpharma.pl. Lek wydawany bez recepty.
REKLAMA
Opieka farmaceutyczna
Zaparcia
– problem pacjentów
powyżej 50. roku życia
W przypadku zaparć, schorzenia bagatelizowanego przez wielu pacjentów,
bardzo dużą rolę odgrywa dogłębna wiedza i współpraca farmaceutów
z pacjentem, bowiem to do nich po poradę trafia większość pacjentów.
C
autor: mgr farm. Agnieszka Maj
Chociaż zaparcia są dziś niezwykle powszechną dolegliwością, spotykaną już nawet u niemowląt i starszych dzieci,
pacjenci mówią o nich niechętnie. Często to temat intymny
i nieco wstydliwy. A przecież w zależności od kraju cierpi na
nie od 25 do 50 proc. populacji, co więcej, skala występowania tej dolegliwości ciągle narasta.
Po pomoc do apteki
Z badań wynika, że pacjenci cierpiący na zaparcia najczęściej
kierują się po pomoc do swojej zaufanej apteki. W przypadku osób, które decydują się na zakup środków pomocnych
w zaparciach, aż co trzecia osoba korzysta z porad farmaceuty, a jedynie co piąta o pomoc prosi lekarza pierwszego
kontaktu. Zaledwie 9 proc. rozmawia o problemie z lekarzem
specjalistą. Aż 9 na 10 pacjentów kupuje środki na zaparcia
właśnie w aptece.
Problem kobiet po 50 r.ż.
Według powszechnie dostępnych statystyk na zaparcia częściej cierpią kobiety niż mężczyźni. Podlegają one bowiem
Populacja dorosłych
osób cierpiących
na zaparcia, w zależności
od kraju sięga dziś od
25 do nawet 50 proc. i rośnie
wraz z wiekiem
pacjentów
18
przemianom hormonalnym związanym z okresem menopauzy, stosują diety odchudzające, a także częściej niż mężczyźni przyjmują leki mogące wywoływać zaparcia. Wraz
z wiekiem problemy te pogłębiają się m.in. na skutek dysfunkcji jelita grubego. Potwierdzają to badania Target Group Index, przeprowadzone przez Millward Brown, z których
wynika, że aż 71 proc. ankietowanych deklarujących problem
z zaparciami w ciągu ostatnich trzech miesięcy stanowiły
właśnie kobiety, z czego najliczniej reprezentowaną grupą
były panie powyżej 50. r.ż.
O problemie możemy mówić, gdy stolce oddawane są rzadziej niż trzy razy w tygodniu i/lub są zbite i twarde. Pojawić
się może również bolesność brzucha i uczucie niepełnego
wypróżnienia. To sygnały, że układ pokarmowy nie funkcjonuje tak jak powinien.
Przyczyny zaparć
Zaparcia wywołują często czynniki zależne od samego pacjenta (tzw. przyczyny zewnątrzustrojowe) tj. mało aktywny
tryb życia, nieprawidłowa dieta, przyjmowanie niektórych
leków (np. trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych,
moczopędnych, blokerów kanału wapniowego, opioidowych
leków przeciwbólowych, leków antycholinergicznych) czy
choćby zły nawyk odkładania wizyty w toalecie na później
z powodu nadmiaru zajęć lub np. w wyniku unikania toalet
publicznych. Nieodpowiadanie na fizjologiczne poranne potrzeby ciała doprowadzić może do zaniku tego zdrowego dla
każdego organizmu odruchu, a efektem są zaparcia nawykowe (czynnościowe), które szybko mogą przejść w chroniczne.
Do przyczyn dolegliwości wewnątrzustrojowych należą
m.in. zaburzenia metaboliczne, hormonalne, neurologiczne.
Zaparcia nie są w tym przypadku chorobą, a jedynie objawem, który może towarzyszyć wielu schorzeniom i zawsze
należy je wykluczyć, przed rozpoczęciem leczenia.
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Opieka farmaceutyczna
wybrało tę drogę walki z problemem. Częstość stosowania
ziół i herbat na zaparcia systematycznie wzrasta (badania
Omnibus 2008 r. i 2007 r.). Pozytywny jest fakt, że coraz więcej osób decyduje się również wprowadzić do diety więcej
warzyw i owoców.
Ponad połowa kobiet korzystających z leków i ziół na zaparcia, jest w wieku powyżej 50 lat i chętnie kupuje produkty tanie (35 proc. wśród nich stanowią emerytki i rencistki). Warto
pamiętać o tych zależnościach polecając pacjentce konkretny środek na zaparcia.
Zioła, ziółka
Warto uczulić pacjentów,
by nie lekceważyli
problemu – nieleczone zaparcia
mogą bowiem prowadzić
do wielu poważnych schorzeń,
m.in. zespołu leniwego jelita,
hemoroidów,
polipów jelita
Nieprawidłowa dieta
Powszechnie uważa się, że podstawową przyczyną zaparć
jest jednak niewłaściwe odżywianie. Zbyt wysoka zawartość
tłuszczów w pokarmach, wysokie spożycie węglowodanów
prostych, zbyt mała ilość płynów (poniżej 2 l dziennie) oraz
błonnika pokarmowego to nagminne nieprawidłowości
w naszej diecie. Na zaparcia pomoże aktywny styl życia, na
początek mogą to być choćby codzienne spacery, ale podstawą jest zmiana żywieniowych przyzwyczajeń: regularne
posiłki, rezygnacja z używek takich jak kawa czy alkohol,
ograniczone spożywanie słodyczy, potraw mącznych i mięsa, picie przynajmniej 2 litrów wody dziennie.
Wybór pacjentów
Jeżeli mimo zmiany diety i stylu życia zaparcia wciąż nie znikają pacjenci dodatkowo wspomagają się środkami przeczyszczającymi. Najczęściej wybierane są tabletki ziołowe
i zioła do zaparzania. Aż 7 na 10 osób cierpiących na zaparcia
20
Spośród dostępnych w aptece środków najczęściej wybierane są preparaty z kruszyną, senesem lub rzewieniem. Te
znane od stuleci leki przeczyszczające zawdzięczają swoje
działanie obecności tzw. antrazwiązków, które powodują drażnienie jelita i w efekcie pobudzają ruchy perystaltyczne jelit. Działanie następuje po 8-12 godzinach. Są to
bardzo skuteczne i przy prawidłowym stosowaniu, bezpieczne leki, należy jednak uprzedzić pacjenta, że środki
z tej grupy mogą być używane do 7 dni i wymagają robienia przerw w stosowaniu. Długotrwałe przyjmowanie senesu lub rzewienia może wywoływać uszkodzenie śluzówki
jelita grubego i osłabiać jego ruchliwość (paradoksalne
zwiększenie skłonności do zaparć), a także doprowadzić
do poważnych zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej
(hipokalemii). Należy także informować pacjentów o ryzyku interakcji w przypadku jednoczesnego stosowania tych
preparatów z diuretykami tiazydowymi, glikozydami nasercowymi, lekami antyarytmicznymi. Leki przeczyszczające
stosuje się doraźnie i jeśli zaparcia przedłużają się konieczna
jest wizyta u lekarza. Należy również pamiętać, aby leczenie
tego typu preparatami rozpoczynać od najmniejszych zalecanych dawek i dopiero, jeśli oczekiwany efekt nie nastąpi,
zwiększyć dawkę.
Najpopularniejsze preparaty można znaleźć zarówno w formie tabletek/kapsułek jak i ziół do zaparzania, również w wygodniejszych w przygotowaniu – saszetkach. Pacjenci często
zwracają także uwagę na smak produktów – część z nich jest
dość gorzka i ma nieprzyjemny smak. Coraz większą popularność zyskują więc bezsmakowe i bezzapachowe kapsułki czy
herbaty o owocowym smaku.
Pozostałe grupy i formy leków są rzadziej wybierane. Mogą to
być osmotyczne środki przeczyszczające, solne środki przeczyszczające zawierające siarczan magnezu i fosforan sodowy (wlewki doodbytnicze), parafina płynna, czy działająca na
zasadzie osmotycznej laktuloza. Leki należy dobrać na podstawie wywiadu z pacjentem, biorąc pod uwagę ewentualne
ryzyko interakcji, uwzględniając również indywidualny dobór
dawki wywołującej pożądany efekt.
Pamiętajmy, że problemu nie należy bagatelizować, gdyż
nieleczone zaparcia mogą prowadzić m.in. do zespołu leni■
wego jelita, hemoroidów, polipów jelita.
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Opieka farmaceutyczna
Problemy z oczami
wieku średniego
i później
Częstość występowania wielu schorzeń okulistycznych wzrasta wraz
z wiekiem. Wydłużanie się średniej życia sprawia, że takie choroby oczu,
jak np. AMD – zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, zaćma czy jaskra
stają się coraz powszechniejsze.
autor: dr Katarzyna Kaszuba-Bartkowiak
P
Po ukończeniu 40. roku życia standardem powinny być regularne kontrole okulistyczne, przynajmniej raz na dwa lata.
Należy zdać sobie sprawę z tego, iż wiele schorzeń okulistycznych w początkowej fazie przebiega bezobjawowo, nie
powodując żadnych subiektywnych dolegliwości. Wczesne
rozpoznanie pozwala na podjęcie odpowiedniego leczenia,
tym bardziej, że w przypadku takich chorób jak AMD czy
jaskra otwartego kąta, leczenie jedynie zapobiega postępowi choroby bądź go spowalnia. W zaawansowanych stadiach tych chorób zmiany są często nieodwracalne, dlatego
takie objawy jak pogorszenie widzenia, mroczek centralny
czy zawężanie się pola widzenia powinny być sygnałem do
jak najszybszej kontroli okulistycznej. Dodatkowo olbrzymią
rolę odgrywa wśród pacjentów świadomość czynników ry-
Po ukończeniu 40. r.ż.
standardem powinny być
regularne kontrole okulistyczne,
przynajmniej raz na 2 lata
– warto pamiętać, że wiele
schorzeń w początkowej fazie
przebiega bezobjawowo,
nie powodując żadnych
subiektywnych
dolegliwości
www.farmacjapraktyczna.pl
zyka zachorowania na jaskrę czy AMD. Naczyniowe czynniki
ryzyka, takie jak niskie ciśnienie krwi, nadciśnienie tętnicze,
zimne dłonie i stopy (objaw Raynauda) oraz migreny zwiększają ryzyko zachorowania na jaskrę. W przypadku AMD
podstawowe znaczenie dla zwiększonej zachorowalności
ma nieprawidłowa dieta (uboga w antyoksydanty, luteinę
i kwasy omega – 3), palenie tytoniu oraz noszenie okularów
bez filtrów UV [1]. Świadomość występowania tych chorób
w najbliższej rodzinie również powinna skłonić pacjenta
do regularnych badań okulistycznych. W zaćmie, w przeciwieństwie do jaskry czy AMD, leczenie chirurgiczne nawet
bardzo zaawansowanej, niepowikłanej zaćmy (nie związanej
z urazem czy cukrzycą) pozwala znacznie poprawić ostrość
wzroku i umożliwia pacjentowi powrót do aktywności zawodowej. Cukrzyca jest kolejnym schorzeniem, którego częstość występowania znacznie wzrasta wśród osób w wieku
produkcyjnym. Jest chorobą ogólnoustrojową powodującą
wiele powikłań ze strony narządu wzroku. Wprowadzenie insuliny do lecznictwa spowodowało szybki wzrost populacji
ludzi chorych na cukrzycę, znacznie przedłużyło okres ich
przeżycia, a w związku z tym wzrosła liczba powikłań naczyniowych tej choroby, głównie ocznych. Pacjenci z cukrzycą
powinni przechodzić regularne badania przesiewowe w kierunku retinopatii raz do roku. Powikłania oczne zbyt późno
wykryte bądź nieodpowiednio leczone mogą prowadzić do
utraty wzroku. Odpowiednio wcześnie podjęte leczenie laserowe w większości przypadków pozwala zapobiec rozwojowi ciężkiej retinopatii cukrzycowej. Jednym z podstawowych
warunków powodzenia terapii jest edukacja pacjenta oraz
prawidłowa współpraca między lekarzem okulistą, diabetologiem i pacjentem, ponieważ leczenie jest długotrwałe
i wieloetapowe [2]. Do chorób pochodzenia naczyniowego
częściej dotyczących osób starszych należą zakrzepowe
choroby naczyń żylnych, przede wszystkim zakrzep żyły
21
REKLAMA
Opieka farmaceutyczna
Pacjenci z cukrzycą
powinni przechodzić
regularne badania przesiewowe
w kierunku retinopatii raz do roku
– odpowiednio wcześnie podjęte
leczenie laserowe w większości
przypadków pozwala zapobiec
rozwojowi ciężkiej
retinopatii cukrzycowej
środkowej siatkówki lub jej gałązki. Średni wiek pacjentów
w chwili wystąpienia zakrzepu to szósta dekada życia. U pacjentów występuje nagła, bezbolesna, zwykle jednostronna
utrata wzroku, która może być poprzedzona kilkudniowymi
zaburzeniami widzenia. W badaniu okulista stwierdza charakterystyczny dla zakrzepu obraz dna oka. Za główne czynniki
ryzyka rozwoju zakrzepu naczyń żylnych siatkówki uznaje
się nadciśnienie tętnicze, schorzenia serca i układu krążenia,
otyłość, cukrzycę i jaskrę otwartego kąta. Rokowanie u pacjentów z zakrzepem powinno być ostrożne, gorzej rokuje
postać niedokrwienna zakrzepu niż postać bez niedokrwienia. Występowanie powikłań zakrzepu – torbielowatego
obrzęku plamki i wtórnej jaskry neowaskularnej, dodatkowo
pogarsza rokowanie. Inne schorzenia okulistyczne częściej
występujące u osób po 50. roku życia to idiopatyczne błony nasiatkówkowe, zespół trakcji witreoretinalnej i idiopatyczny otwór plamki. Schorzenia te związane są z niepełnym odłączeniem ciała szklistego, powodującym pociąganie
siatkówki w okolicy plamki. Pacjenci skarżą się na zniekształ-
22
cenie obrazu, mikropsje (pomniejszenie obrazu), jednooczne dwojenie i pogorszenie widzenia różnego stopnia (3).
Badanie OCT pozwala dokładnie postawić rozpoznanie.
Leczenie jest głównie chirurgiczne. Wiek jest podstawowym
czynnikiem ryzyka wystąpienia przedniej niedokrwiennej
neuropatii nerwu wzrokowego (AION) z olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic (GCA). Większość pacjentów
jest w wieku 60 lub powyżej 60 lat. Inne czynniki ryzyka to
nadciśnienie tętnicze, hipercholesterolemia, cukrzyca i palenie tytoniu. U pacjentów występuje nagła, bezbolesna utrata
widzenia z typowym obrazem tarczy nerwu wzrokowego
i zmianami w polu widzenia. Mogą występować przejściowe
epizody utraty widzenia poprzedzające stałą utratę widzenia
w zajętym oku. Proces chorobowy w krótkim czasie obejmuje
drugie oko. Z objawami okulistycznymi współwystępują objawy układowe, np. bóle głowy, bóle mięśniowe, złe samopoczucie, utrata masy ciała, nadwrażliwość skóry głowy przy dotyku czy czesaniu, bóle żuchwy, szyi lub ucha [4]. W leczeniu
stosuje się dożylną terapię dużymi dawkami sterydów. Rokowanie jest złe, powrót widzenia w chorym oku jest niezwykle rzadki, wcześnie zastosowane leczenie zmniejsza ryzyko
utraty widzenia w drugim oku. W starszej grupie pacjentów
zdecydowanie częściej występuje jaskra pierwotnie zamkniętego kąta (ostry atak jaskry). Pierwotne zamknięcie
kąta jest rzadkie u chorych poniżej 40. r.ż.; jego występowanie
wzrasta z każdym dziesięcioleciem powyżej tego wieku. To
zwiększenie zachorowalności zostało wyjaśnione przez zmieniające się z wiekiem warunki anatomiczne w oku – wzrost
grubości soczewki i jej przesunięcie ku przodowi oraz wynikające z tego zwiększone przyleganie tęczówki do soczewki.
Powoduje to wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego do takich
wartości, że oko staje się twarde jak kamień, występuje bardzo silny ból oka i głowy, pogorszenie widzenia oraz wrażenie
występowania kół tęczowych wokół źródeł światła, a także
nudności i wymioty. Charakterystyczny obraz przedniego
odcinka w lampie szczelinowej i wartość ciśnienia wewnątrzgałkowego rzędu 40-80 mmHg potwierdza rozpoznanie.
Leczenie musi być podjęte natychmiast. Leczenie laserowe –
irydotomia laserowa jest tu leczeniem z wyboru. Ryzyko rozwoju ostrego ataku zamknięcia kąta w nieleczonym drugim
oku w ciągu następnych 5-10 lat wynosi od 40-80 proc. Tak
więc i w drugim oku powinna być przeprowadzona profilaktyczna irydotomia. Leczenie chirurgiczne stosuje się wówczas
gdy leczenie laserowe okazuje się nieskuteczne.
■
Piśmiennictwo
1. Bressler N.M., Bressler S.B.: Preventive ophthalmology: age-related macular
degeneration. Ophthalmology. 1995; 102: 1206-1211.
2. Kęcik T. i wsp.: Powikłania oczne w cukrzycy – uwagi praktyczne. Terapia.
2000; 11: 30-31.
3. Hikichi T., Yoshida A., Trempe C.L.: Course of vitreomacular traction syndrome. Am J Ophthalmol. 1995; 119: 55-61.
4. Szaflik J., Grabska-Liberek I., Izdebska J.: Stany nagłe w okulistyce. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004.
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Psychologia
Złość na wodzy
„Emocje są solą życia”, można rzec, parafrazując Hansa Selyego,
twórcę pojęcia stresu. Radość, miłość – z pewnością. A te „negatywne”?
Kto wie, jak smakuje wściekłość czy nienawiść, wie, ile zła mogą wyrządzić.
Czy zatem należy się ich pozbyć? Nie! Trzeba się tylko nauczyć z nimi
właściwie obchodzić. Złość to jedna z najniebezpieczniejszych emocji.
Spróbujmy przyjrzeć się jej z perspektywy pierwszego stołu.
autor: dr Tomasz Skalski
socjolog, wykładowca Uniwersytetu Śląskiego, Wyższej Szkoły Biznesu
w Dąbrowie Górniczej i Wyższej Szkoły Zarządzania Ochroną Pracy
w Katowicach, trener zarządzania i technik menedżerskich
Z
Złość to uczucie kłopotliwe. Nie można przecież złościć się
na pacjentów; równie niedopuszczalne jest złoszczenie
się na kolegę-współpracownika. Czy samo nieokazywanie
emocji pozwala się ich pozbyć czy choćby zmniejszyć ich
natężenie? Przypomnijmy sobie pacjenta, który krzykiem
domaga się wydania błędnie zapisanego leku lub też oskarża nas o prywatną złośliwość czy nieudolność z powodu decyzji, którą podjęło ministerstwo... Wyobraźmy sobie kolegę,
który przed chwilą dostał od nas reprymendę, a teraz, obserwując ten konflikt z pacjentem, uśmiecha się pod nosem „ze
złośliwą satysfakcją”. I już jest jasne, że zachowanie „spokoju”
może odbyć się tylko z najwyższym wysiłkiem! Dodajmy, że
wysiłek ten kosztuje, a opłata pobierana jest w najcenniejszej
znanej walucie: zdrowia.
Tłumienie złości, naucza psychologia, jest równie szkodliwe, jak jej niepohamowana ekspresja. Może więc sięgnąć
po sprawdzony sposób i odreagować w samotności? Niektórzy sądzą, że złość to wewnętrzny czajnik, z którego
Wykrzyczane do ściany
przekleństwo, kopniak
w fotel czy „karate na poduszce”
nie tylko nie wyciszają emocji,
ale uczą agresywnych reakcji
i zwiększają szansę,
że za którymś razem
poduszkę zastąpi
ktoś z otoczenia!
24
dla równowagi trzeba czasem upuścić parę. Współczesna
psychologia mówi jednak: to błąd! Wykrzyczane do ściany
przekleństwo, kopniak w fotel czy karate na poduszce nie
tylko nie wyciszają emocji, ale uczą agresywnych reakcji
i zwiększają szansę, że za którymś razem poduszkę zastąpi ktoś z otoczenia! Gdy więc Mark Twain pisał: „Kiedy się
złościsz, policz do pięciu, kiedy bardzo się złościsz, przeklinaj”
– miał rację tylko w (pierwszej) połowie. Co więc robić, gdy
wzbiera wewnętrzne tsunami?
Na szczęście istnieje sposób radzenia sobie ze złością, a można go opisać w postaci kilku kroków-przykazań, prowadzących, jak to w edukacji, od wiedzy poprzez umiejętności po
odpowiednią postawę.
Po pierwsze: uświadom sobie rzeczywistą
naturę złości (wiedza)
Trzeba koniecznie zerwać z dwoma przekonaniami. Z wyobrażeniem „wewnętrznego czajnika” i z wizją złości, jako
czegoś przychodzącego z zewnątrz (np. złe myśli jako efekt
podpowiedzi jakiegoś chochlika). Takie przekonania usprawiedliwiają tylko złe reakcje. Złość pochodzi z naszego wnętrza i jest normalnym przejawem życia psychicznego. „Negatywne” – od teraz będziemy mówić „trudne” – emocje lepiej
rozumieć jako „system wczesnego ostrzegania”. Pojawiają
się one zanim racjonalna część mózgu przeprowadzi swoje żmudne analizy sytuacji i dostarczają ważnych informacji:
że ktoś nas rani, że ktoś łamie reguły, że trzeba coś zmienić.
Te dane są ważne i nie wolno ich ignorować, ale też nie wolno z ich powodu wysadzać świata w powietrze! Do tego zaś
potrzebna jest pewna umiejętność, o której poniżej.
Po drugie: naucz się rozpoznawać
wczesne oznaki złości
Chodzi o umiejętność samoobserwacji w trudnych chwilach.
Nie jest to proste, dlatego na początku wskazana jest praca
w trybie offline (po fakcie). Wystarczy poświęcić co dzień
trochę czasu na przypomnienie sobie i opisanie wszystkich
większych emocjonalnych wybuchów. Co mnie sprowoko-
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Psychologia
wało, jakie były pierwsze symptomy, jakie były „gorące myśli”,
które natychmiast same cisnęły się do głowy? Stworzony
w ten sposób bezcenny katalog sytuacji i reakcji – pozwoli
z czasem znacznie poprawić bieżącą zdolność rozpoznawania złości. Wyposażony w takie oprogramowanie system
ostrzegania przed tsunami już działa; wystarczy, że znajdzie
się kompetentny operator, który będzie obserwował wskaźniki: Uwaga: jest roztrzęsienie, napięcie mięśni: pierwszy sygnał! Mówię przez zaciśnięte zęby, mam ochotę go kopnąć
– sygnał drugi! Czuję ucisk w piersiach, mówię (lub wykrzykuję) rzeczy, o których wiem, że to nieprawda – sygnał nr 3!
Teraz trzeba podjąć odpowiednie środki.
Po trzecie: z wiedzy o złości, jako części systemu
wczesnego ostrzegania, powinna wyniknąć jej
akceptacja
Złość jest częścią mnie i jest mi potrzebna. Jeśli potraktuję
ją jako źródło informacji, nie zrobi krzywdy ani mnie (w końcu to tylko część mojego profesjonalnego wyposażenia!),
ani innym. Istnieją proste techniki pozwalające uniknąć
niszczycielskiej fali. Najprostsza to robienie sobie przerw.
Ostrzegawcze sygnały powinny automatycznie włączać
program: „chwila na oddech i przemyślenie taktyki”. Oddech warto potraktować dosłownie – w silnym wzburzeniu
oddychamy szybko i płytko albo wcale. Kilka spokojnych,
głębokich oddechów w trudnej sytuacji – warto dołączyć
też liczenie w myśli, najlepiej wspak – jest jak dodatkowy
falochron! Drugi punkt programu to śledzenie automatycznych „gorących myśli”, które w systemie są niczym
zakłócenia. Najniebezpieczniejsze z nich to przypisywanie sobie racji, sprawiedliwe oburzenie, niska samoocena
i błyskawiczne osądzanie innych. Trzeba wypracować w sobie nawyk „transformacji” takich sygnałów. Myśl „przecież to
oczywiste, dlaczego on tego nie widzi?!” trzeba zmienić np.
w taką „jestem wzburzony, dlatego widzę tylko swoją rację,
która jest częścią prawdy”. Myśli w stylu „jak ona mogła tak
powiedzieć/zrobić?!” – w „co w moim zachowaniu/sytuacji
każe jej tak myśleć, tak mówić, tak się zachowywać”. Albo: „Czy
aby nie traktuję tego zbyt serio, zbyt osobiście?”. Święte oburzenie jest sygnałem traktowania siebie zbyt serio – każda,
nawet przypadkowa, zniewaga brana jest wtedy osobiście.
Podobnie jest z niską samooceną. Zamiast: „Traktują mnie
jak byle co”, warto pomyśleć: „Mam dla siebie zbyt wiele szacunku, żeby uznać to za prawdziwą obrazę”. A oceniające myśli w tylu: „Jak można być tak niemądrym, ślepym, zadufanym
w sobie?!” itp. Otóż takie myśli warto potraktować jak widok
z lustra, osobiste ostrzeżenie. Jak dowodzi doświadczenie
psychoanalityków, najbardziej drażni nas u innych nie to,
co ich od nas różni (czy wysoki musi się złościć na niskich?),
ale te cechy i zachowania, których nie chcemy zauważyć
u siebie! Jeśli sam bywam nieuczciwy, ale nie chcę się przed
sobą przyznać, wszędzie będę widział kombinatorów; jeśli
się boję, zamiast własnej czujności zobaczę, że wszyscy
mnie obserwują, itd. Nazywa się to słusznie mechanizmem
projekcji – zamieńmy zatem projektor na wewnętrzny monitor, a wszystko się zmieni.
www.farmacjapraktyczna.pl
Pracę nad złością
trzeba potraktować jak
program treningowy:
opanowanie żywiołu wymaga
wielokrotnych ćwiczeń, ale warto
je podjąć, bowiem z czasem
pozwolą odnaleźć
panaceum dla
destruktywnej złości
Podsumowanie
Można zadać pytanie: skoro to takie proste, to dlaczego tego
nie robimy? Odpowiedź jest oczywista: bo to wcale nie jest
proste! Pracę nad złością trzeba potraktować jak program
treningowy: opanowanie żywiołu wymaga wielokrotnych
ćwiczeń. Ale warto je podjąć, bowiem z czasem pozwolą odnaleźć jedyne panaceum dla destruktywnej złości, jakim jest
spokojna praca nad problemami, które leżą u źródeł przykrych sytuacji. ■
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
25
Prowadzenie apteki
Kłopotliwa kodeina
Codeinum phosphoricum to substancja, która nadal przysparza farmaceutom
niemało trudności. Wielu z nas zastanawia się, na jakich receptach można
ją wypisywać, jak ją przechowywać i ewidencjonować, aby ewentualna
wizyta inspektora farmaceutycznego przebiegła bez problemów.
Skąd te wątpliwości? Otóż kodeina należy do substancji odurzających,
a z nimi w aptece postępujemy w sposób szczególny.
autor: mgr farm. Beata Chudzińska
K
Kodeina (najczęściej w postaci fosforanu) jest składnikiem
zarówno leków OTC jak i Rx. Wykazuje działanie przeciwkaszlowe, przeciwbólowe, zapierające oraz słabe uspokajające. Preparaty przeciwbólowe, dostępne bez recepty,
zawierają zwykle od 8 do 15 mg kodeiny, w skojarzeniu
z paracetamolem, paracetamolem i kofeiną czy niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, np. ibuprofenem.
W anelgetykach z grupy Rx (Rp) stosowane są większe dawki: 20-30 mg fosforanu, niekiedy w połączeniu z paracetamolem. Ośrodkowe działanie przeciwkaszlowe kodeiny
wykorzystuje się w leczeniu suchego, męczącego kaszlu.
Bez recepty dostępne są zarówno tabletki (10-15 mg), jak
i syropy, zawierające najczęściej ok. 3 mg substancji w 5 ml.
Fosfran kodeiny to także surowiec farmaceutyczny, przeznaczony do przygotowania leków w praktyce receptury
aptecznej. Jest on przede wszystkim składnikiem prosz-
Preparaty zawierające
środki odurzające grup
I i II-N należy przechowywać
w zabezpieczonych
pomieszczeniach, w zamkniętych
metalowych szafach
lub kasetach w sposób trwały
przymocowanych do ścian
lub podłóg pomieszczenia,
w miejscu niedostępnym
dla pacjentów
26
ków dzielonych złożonych w zakresie dawek 0,01-0,12 g,
oraz syropów, kropli i płynnych mieszanek do użytku wewnętrznego, a także czopków doodbytniczych.
Charakterystyka substancji
Kodeina, w zależności od preparatu, w którym występuje, klasyfikowana jest do dwóch grup ryzyka powstania
uzależnienia: II-N lub III-N (załącznik Ustawy z dnia 29 lipca
2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii). W pierwszej z grup
znajdują się: kodeina oraz jej pochodne – dihydrokodeina,
acetylodihydrokodeina wraz z ich izomerami i solami. Do
grupy II-N zaliczany jest także fosforan kodeiny – substancja przeznaczona do receptury. Jest ona dostępna w opakowaniach 5, 10, 15, 25, 50 oraz 100 g. Ze względu na to, iż
surowce farmaceutyczne nie posiadają kategorii dostępności, jak np. tabletki z kodeiną, recepty na leki złożone
z tą substancją powinny być wypisywane na tzw. receptach białych.
Środki odurzające grupy III-N to preparaty, zawierające
oprócz innych składników kodeinę, której ilość nie przekracza 50 mg w jednej dawce lub stężenie nie przekracza 1,5 proc. w preparatach w formie niepodzielonej oraz
preparaty zawierające oprócz innych składników acetylodihydrokodeinę, dihydrokodeinę, w których ilość środka
odurzającego nie przekracza 100 mg w jednej dawce lub
stężenie nie przekracza 2,5 proc. w preparatach w formie
niepodzielonej.
Pochodna kodeiny – dihydrokodeina jest dostępna w postaci tabletek o zmodyfikowanym uwalnianiu w dawkach
60 mg, 90 mg i 120 mg. Decyzją Ministra Zdrowia z dnia
10.08.2009 r. ZD/4141/09 zmieniono kategorię dostępności
tych preparatów z Rpw na Rp. Obecnie są one wydawane
na recepty białe, podobnie jak leki z kodeiną, wystawione
zgodnie z zasadami obowiązującymi dla leków zawierających substancje grupy II-N. Określa je Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 11 września 2006 r., w sprawie środków
odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów
kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub sub-
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Prowadzenie apteki
stancje. Ten akt prawny reguluje m.in. szczegółowe warunki
przechowywania przez apteki środków odurzających oraz
preparatów zawierających te środki, zasady wystawiania
recept na preparaty zawierające w/w substancje, sposoby prowadzenia dokumentacji w zakresie ich posiadania,
a także obrotu.
Przechowywanie środków odurzających
Preparaty zawierające środki odurzające grup I i II-N należy
przechowywać w odpowiednio zabezpieczonych pomieszczeniach, w zamkniętych metalowych szafach lub kasetach
w sposób trwały przymocowanych do ścian lub podłóg pomieszczenia, w miejscu niedostępnym dla pacjentów.
Kodeina, w zależności
od preparatu, w którym
występuje, klasyfikowana jest
do dwóch grup ryzyka powstania
uzależnienia: II-N lub III-N
(załącznik Ustawy z dnia 29 lipca
2005 r. o przeciwdziałaniu
narkomanii)
Zasady wystawiania recept na środki
odurzające
Z apteki, na podstawie recept innych niż specjalnie oznakowane, mogą być wydawane preparaty zawierające:
l środki odurzające grupy II-N,
l substancje psychotropowe grup III-P i IV-P.
Recepty na substancje odurzające muszą być wystawione
zgodnie z poniższymi zasadami:
l na jednej recepcie można wypisać tylko jeden preparat, zawierający środki odurzające,
l na recepcie ze środkiem odurzającym nie można
wypisywać innych produktów leczniczych,
l ilość środka odurzającego musi być wyrażona słownie,
l należy podać szczegółowy sposób dawkowania przepisanych produktów leczniczych.
Ewidencja przychodu i rozchodu
środków odurzających
Preparaty z kodeiną grupy II-N powinny być ewidencjonowane w postaci comiesięcznych zestawień (wydruki komputerowe ostatniego dnia miesiąca). Mają one zawierać:
l międzynarodową nazwę zalecaną i nazwę handlową,
jeżeli taka istnieje, dawkę, postać farmaceutyczną
i wielkość opakowania,
l stan magazynowy na początku danego miesiąca,
l łączny przychód w ciągu danego miesiąca z podaniem ilości preparatu,
l łączny rozchód w ciągu danego miesiąca z podaniem
ilości preparatu i ilości recept lub zapotrzebowań,
l stan magazynowy na koniec danego miesiąca.
Przechowywanie recept ze środkami
odurzającymi
Recepty, na których przepisano preparaty, zawierające
środki odurzające grupy I-N lub substancje psychotropowe grupy II-P, przechowuje się oddzielnie w sposób uporządkowany według dat realizacji, zabezpieczony przed
kradzieżą, zamianą lub zniszczeniem. Natomiast recepty
z kodeiną nie muszą być w sposób specjalny archiwizowane, ponieważ substancja ta została zakwalifikowana do
grup II-N i III-N.
www.farmacjapraktyczna.pl
Podsumowanie
Kodeina może być wydawana z apteki na podstawie recepty zwykłej: np. dihydrocodeina w tabletkach, także składnik
leku recepturowego oraz OTC. Niektóre preparaty z kategorią Rpw zostały wycofane z produkcji oraz obrotu, na skutek wygaśnięcia decyzji o dopuszczeniu, innym zmieniono
kategorię na Rp. Kodeina jako środek odurzający musi być
przechowywana, wypisywana i ewidencjonowana według
ściśle określonych prawnie zasad.
■
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
27
REKLAMA
Nauka
Migrena
nasza powszechna
Według różnych źródeł, migrena, będąca chorobą powszechną,
nęka od 3 do 10 proc. populacji. Oznacza to, że mamy w Polsce
ogromną liczbę osób cierpiących na migreny, wahającą się od 1,2
do 4 mln. Skuteczna terapia w przypadku tego schorzenia polega
na profilaktyce poprzez zmianę stylu życia, doborze odpowiedniego
preparatu i zapewnieniu pacjentowi komfortu leczenia.
autor: mgr farm. Agnieszka Maj
S
Stwierdzono, że migrena występuje zdecydowanie częściej
u kobiet (12-14 proc. populacji) niż u mężczyzn (6-8 proc.
populacji), jak sugerują badania opublikowane w czerwcu
2006 r. w „European Journal of Neurology”. Przewaga zachorowań u kobiet najwyraźniej zaznaczona jest w okresie dojrzewania i w wieku rozrodczym. Prawie 3-krotnie większa
ilość przypadków migreny u młodych kobiet jest związana
ze zmianami hormonalnymi (R.Lipton i A.Scher, 2002). Schorzenie dotyczy głównie ludzi młodych i najczęściej pierwsze
ataki występują w wieku ok. 30 lat, a u 90 proc. pacjentów
pierwszy napad pojawia się przed 40. r.ż.
Rodzaje migreny
Migrena charakteryzuje
się jednostronnym,
tętniącym bólem głowy
o średnim lub wysokim nasileniu,
utrzymującym się od 4 do 72
godzin – bardzo częste są
migreny 3-dniowe
28
Migrena charakteryzuje się jednostronnym, tętniącym bólem
głowy o średnim lub wysokim nasileniu, utrzymującym się
od 4 do 72 godzin (bardzo częste są migreny 3-dniowe). Ból
jest przeważnie jednostronny, zlokalizowany za gałką oczną,
w czole i skroni, choć nie jest to regułą. Ma charakter pulsujący, rwący i często towarzyszą mu nudności, wymioty, światłowstręt i nadwrażliwość na dźwięki. Część pacjentów doświadcza również przed atakiem objawów zwiastunowych,
tzw. aury, w postaci przejściowych wrażeń wzrokowych
(charakterystyczne błyski, zygzaki, cienie przed oczami, utrata części pola widzenia) lub czuciowych (mrowienie ust i rąk,
jednostronne drętwienie, ustępujące niedowłady). Na tej
podstawie, wg klasyfikacji Międzynarodowego Towarzystwa
Bólów Głowy, migrenę dzieli się na dwa zasadnicze typy: migrenę bez aury, tzw. zwykłą i migrenę z aurą, tzw. klasyczną
(około 15 proc. przypadków).
Według klasyfikacji IHS, oprócz migren z aurą lub bez, wyróżnia się dodatkowo dziecięce zespoły okresowe, często poprzedzające migrenę, migrenę siatkówkową, migreny powikłane i migrenę prawdopodobną. Są również typy, które nie
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Nauka
są ujęte powyższą klasyfikacją jak migrena menstruacyjna
związana ze zmianami hormonalnymi u kobiet. Charakterystyczne jest jej pojawianie się na dzień lub dwa przed, bądź
po miesiączce, bez aury i bez ataków w innym czasie.
Charakterystyczną cechą dla wszystkich typów tej neurologicznej przypadłości jest okresowość i różna częstotliwość napadów – od pojedynczych w życiu (tzw. migrena sporadyczna) do dwóch w tygodniu (najczęściej 1-4 razy w miesiącu).
Profilaktyka i leczenie
Po latach badań i obserwacji udało się wyróżnić czynniki,
które mogą wyzwalać atak migreny. Należą do nich pozostawanie na czczo lub omijanie posiłków, zbyt długi lub
krótki sen, czynniki środowiskowe jak zbyt wysoka temperatura, fronty atmosferyczne, hałas, ostre zapachy, a także
wysiłek fizyczny, zmęczenie, stres i nadmierne reakcje emocjonalne, czynne i bierne palenie tytoniu. U kobiet wpływ
na wywołanie ataku mają też zmiany hormonalne – okres
przed i tuż po menstruacji oraz pomenopauzalny, przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych. Spośród
pokarmów, które należą do tzw. wyzwalaczy wymienić należy czerwone wino, dojrzałe sery, sery z niebieską pleśnią,
kakao, kawę, orzechy.
Leczenie migreny polega na doraźnym stosowaniu leków
w przypadku ataku, podawaniu leków zapobiegawczych,
a także profilaktyce poprzez zmianę stylu życia. Leczenie
zapobiegawcze migreny zalecane jest u osób, które mają
co najmniej trzy napady migreny w miesiącu albo ich liczba
wzrasta lub też ataki są ciężkie i nie poddają się doraźnemu
leczeniu. Lekarz decyduje o wyborze leków i zastosować
może alkaloidy sporyszu, ß-adrenolityki, leki przeciwpadaczkowe, antagonistów kanału wapniowego albo leki selektywnie pobudzające receptor serotoninowy. Najczęściej
leczenie rozpoczyna się od propranololu. Jeżeli terapia jest
nieskuteczna stosuje się kwas walproinowy, TLP, inne niż propranolol ß-adrenolityki, flunarizinę. Leczenie profilaktyczne
można zakończyć wówczas, gdy bóle głowy ulegną redukcji
i są dobrze kontrolowane, najlepiej po ok. 9 miesiącach. Ciekawostką wymagającą potwierdzenia w badaniach klinicznych jest skuteczność zastrzyków z botoksu w zapobieganiu
migrenom. Wyniki badań opublikowano m.in. w lutym 2010
r. na łamach Archives of Dermatology.
Większość przypadków poddaje się leczeniu doraźnemu.
W tym celu stosowane są w pierwszej kolejności nieswoiste
leki przeciwbólowe, jak paracetamol, kw. acetylosalicylowy,
naproksen, ibuprofen, diklofenak, metamizol sodowy. Ważne jest podanie leku najwcześniej jak to tylko możliwe, gdyż
przy zaawansowanych objawach szanse na skuteczność maleją. Można je łączyć z lekami o działaniu przeciwwymiotnym
np. metoklopramidem. W leczeniu migreny należy unikać
stosowania narkotycznych leków przeciwbólowych.
Jeżeli lek pierwszego wyboru zawodzi, podaje się swoisty lek
przeciwmigrenowy. Należą do tej grupy alkaloidy sporyszu
np. ergotamina, jednak po ich zastosowaniu mogą nasilić się
nudności i wymioty, a liczba i uciążliwość działań niepożądanych sprawia, że obecnie stosowane są znacznie rzadziej.
30
Po latach badań
i obserwacji udało się
wyróżnić czynniki, które mogą
wyzwalać atak migreny – są to
m. in. pozostawanie na czczo lub
omijanie posiłków, zbyt długi lub
krótki sen, fronty atmosferyczne,
hałas, ostre zapachy, wysiłek
fizyczny, stres, czynne
i bierne palenie tytoniu
Tryptany – dawkowanie i komfort pacjenta
Duży postęp w walce z migreną stanowiło wprowadzenie do
lecznictwa tryptanów, leków selektywnie pobudzających receptor serotoninowy 5-HT1B/1D. Tryptany działają korzystnie
zarówno na ból jak i na nudności, wymioty czy światłowstręt.
Ich nieocenioną zaletą jest skuteczność po podaniu w dowolnym momencie ataku. Niemniej jednak pacjent cierpiący
na migreny powinien mieć komfort posiadania w domowej
apteczce odpowiedniego zapasu leku. Sumatryptan powinien być zastosowany na początku ataku w dawce 50 lub
100 mg. Jeżeli pacjent reaguje na lek, a jednak objawy nie
ustąpiły całkowicie, po 2 godz. można podać kolejną dawkę
i jest to maksymalna ilość jaką można zastosować w ciągu
24 godzin (200 mg/dobę).
Pamiętajmy, że sumatryptan jest wskazany do stosowania
u osób dorosłych do 65. r.ż. Nie należy go stosować u osób
ze źle kontrolowanym ciśnieniem tętniczym, chorobą niedokrwienną serca i po przebytym zawale. Lek nie może być
stosowany z ergotaminą, SSRI, inhibitorami MAO, gdyż grozi
to zespołem serotoninowym.
■
Migreny 3-dniowe:
U pacjentów z atakami 3-dniowymi lekarze powinni
stosować preskrypcję opakowań 6-tabletkowych.
Zapewnia to ciągły dostęp do leku w trakcie ataku,
bez konieczności kolejnej wizyty u lekarza po nową
receptę ani w aptece w celu jej realizacji. Dla pacjentów
z atakiem migreny umożliwienie odpoczynku, snu
i relaksacji jest niezbędnym warunkiem do szybszego
ustąpienia objawów, dlatego zadbanie o wystarczającą
ilość leku jest niezmiernie ważne. Sześć tabletek
pokrywa trzydniowe zapotrzebowanie pacjentów,
u których mimo przerywania ataków dochodzi
do ich wznowienia. Nie bez znaczenia jest również
aspekt ekonomiczny, bowiem cena 1 opakowania
z 6 tabletkami jest niższa niż 3 pudełek po 2 tabletki.
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Nauka
Prawo strzeże
jakości generyków
O opinię na temat leków generycznych, przepisy regulujące jakość
wytwarzania oraz gwarancje bezpieczeństwa i skuteczności ich stosowania
zapytaliśmy przedstawicieli najwyższych urzędów państwowych, mających
bezpośredni wpływ na rynek i dostępność leków w kraju.
produktów leczniczych odpowiada podmiot odpowiedzialny lub przedstawiciel podmiotu odpowiedzialnego.
Inspekcja Farmaceutyczna sprawuje nadzór nad jakością
produktów leczniczych wytwarzanych na terenie RP, importowanych na teren RP oraz znajdujących się w obrocie.
Ponadto wydaje decyzje o wstrzymaniu bądź wycofaniu
produktów leczniczych z obrotu w przypadku podejrzenia
lub stwierdzenia produktów leczniczych o złej jakości lub
produktów sfałszowanych.
Czy obowiązujące w Polsce normy produkcji
leków są bardziej czy mniej rygorystyczne
niż w innych krajach? Polscy pacjenci stosują
bowiem leki niemieckie, amerykańskie, ale też
wyprodukowane w Chinach i Indiach.
Minister Zofia Ulz
Główny Inspektor Farmaceutyczny
Na czym polega nadzór Inspekcji Farmaceutycznej nad produkcją leków generycznych?
Zgodnie z ustawą z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271 z późn. zm.) Główny
Inspektor Farmaceutyczny sprawuje nadzór nad wytwarzaniem produktów leczniczych. Podczas inspekcji przeprowadzanych nie rzadziej niż co 3 lata (art. 46) Inspektorzy
ds. Wytwarzania sprawdzają czy wytwórca/importer spełnia obowiązki wynikające z ww. ustawy. Podczas inspekcji
sprawdzane jest głównie czy wytwórca/importer spełnia
wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania, które odnoszą się
do wszystkich rodzajów produktów leczniczych.
Czy nadzór ten gwarantuje bezpieczeństwo stosowania leków produkowanych w Polsce?
Zgodnie z art. 24 oraz 37 ustawy z dnia 6 września 2001 r.
Prawo farmaceutyczne, za bezpieczeństwo stosowania
www.farmacjapraktyczna.pl
Przepisy dotyczące wytwarzania produktów leczniczych
w Polsce są identyczne z przepisami UE. Do prawa polskiego zostały zaimplementowane odpowiednie Dyrektywy Komisji Europejskiej. Ponadto na bieżąco zmieniane
jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 października
2008 r. W sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania
(Dz. U. z 2008 r. Nr 184, poz. 1143 z późn. zm.) wraz ze zmianami wprowadzanymi w Przewodniku GMP wydawanym
przez Komisję Europejską. Dodatkowo, zgodnie z art. 115
pkt 6. zobowiązani jesteśmy do stosowania wytycznych
zawartych w zbiorze procedur dotyczących inspekcji i wymiany informacji, o którym mowa w art. 3 ust. 1 Dyrektywy
Komisji 2003/94/WE z dnia 8 października 2003 r. ustanawiającej zasady i wytyczne dobrej praktyki wytwarzania
w odniesieniu do produktów leczniczych stosowanych
u ludzi oraz produktów leczniczych stosowanych u ludzi,
znajdujących się w fazie badań.
W przypadku importu produktów leczniczych z krajów
trzecich (spoza UE), wytwórcy w tych krajach muszą spełniać Unijne wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania – jest
to weryfikowane podczas inspekcji przeprowadzanych
przez właściwe władze kompetentne Krajów UE.
■
31
REKLAMA
Nauka
Wiceminister Adam Fronczak
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia
Czy skuteczność i bezpieczeństwo stosowania leków oryginalnych
i generycznych jest
taka sama?
Leki generyczne stanowią
zamienniki leków oryginalnych, w związku z czym są
w równym stopniu bezpieczne co leki oryginalne.
Leki generyczne zawierają
tę samą substancję czynną, co leki oryginalne. Mogą różnić
się jedynie pozostałymi składnikami, takimi jak substancje
pomocnicze. Wszystkie światowe agencje i urzędy (w Polsce
jest to Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów
Medycznych i Produktów Biobójczych) zajmujące się rejestracją leków prowadzą naukową ocenę jakości, bezpieczeństwa i skuteczności leków. Jak wiadomo, zanim lek generyczny zostanie zarejestrowany przez instytucje dopuszczające
leki do obrotu, musi spełnić te same surowe wymogi co lek
oryginalny. Uzyskanie dopuszczenia do obrotu w procesie
rejestracji leków stanowi gwarancję ich jakości, skuteczności
i bezpieczeństwa stosowania. Produkcja zarówno leków oryginalnych jak i generycznych wymaga spełnienia odpowiednich standardów, dobrych warunków wytwarzania (tzw.
GMP – Good Manufacture Practice).
Leki oryginalne to leki, w których po raz pierwszy użyto danej
substancji czynnej. Dopiero po wygaśnięciu patentu można
tworzyć leki generyczne. W trakcie produkcji generyków, nie
trzeba już sprawdzać działania i bezpieczeństwa poszczególnych składowych, gdyż badania te zostały przeprowadzone
w ramach badań podczas produkcji leku oryginalnego. Niemniej, celem zapewnienia jednakowej skuteczności i bezpieczeństwa stosowania, przeprowadza się badania biorównoważności generyków z oryginałami. Badanie to ma na celu
wykazanie braku znaczącej różnicy w dostępności biologicznej czynnych składników leku, w miejscu ich działania, po
podaniu leków w tej samej dawce i postaci. Lek generyczny musi być biorównoważny z lekiem oryginalnym. Można,
zatem stwierdzić, iż leki generyczne są tak samo skuteczne
i bezpieczne jak oryginalne.
Słyszy się czasami opinie, że różny skład substancji pomocniczych może mieć wpływ na różnice
pomiędzy lekiem oryginalnym a jego odpowiednikiem generycznym...
Skład substancji pomocniczych może mieć wpływ na różnice
pomiędzy lekiem oryginalnym a generykiem, jednak różnice
te nie mogą mieć wpływu na biodostępność leku generycznego. Przede wszystkim należy pamiętać, że podobnie jak
leki oryginalne, leki generyczne podlegają rygorystycznemu
nadzorowi.
■
32
mgr farm. Grzegorz Cessak
Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych,
Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
Jakie warunki musi spełnić lek generyczny, aby
mógł być wprowadzony do obrotu jako odpowiednik leku oryginalnego?
Podstawą uznania leku za tzw. generyk, a więc odpowiednik
oryginalnego (referencyjnego) produktu leczniczego, jest
udokumentowanie jego zasadniczego podobieństwa do
produktu oryginalnego. Podstawowe cechy zasadniczego
podobieństwa obejmują tę samą substancję czynną, postać farmaceutyczną, moc, drogę podawania oraz wynikające z nich te same wskazania do dostosowania. Poza tymi
„zewnętrznymi” cechami upodabniającymi do siebie oba
produkty, konieczne jest również wykazanie podobieństw na
poziomie szeregu badań dodatkowych, do badań tych należą: dokładna ocena i badania jakościowe, badania biorównoważności, a w niektórych przypadkach także inne niekliniczne
i kliniczne badania porównawcze.
W jaki sposób zapewnione jest bezpieczeństwo
i skuteczność odpowiedników generycznych?
Wykazanie zasadniczego podobieństwa zgodnie z wymaganiami określonymi w odnośnych przepisach krajowych
i europejskich gwarantuje dopuszczenie do obrotu produktu
generycznego nie różniącego się skutecznością i bezpieczeństwem stosowania od produktu oryginalnego. Dodatkowo,
leki generyczne, podobnie jak wszystkie produkty lecznicze
dopuszczone do obrotu w Polsce, są objęte obowiązkiem
monitorowania ich bezpieczeństwa postmarketingowego
(po wprowadzeniu do obrotu).
Czy leki oryginalne i generyczne można stosować
wymiennie?
Tak. Leki generyczne dopuszczone do obrotu zgodnie z obowiązującym prawem mogą być stosowane wymiennie. Farmaceuta ma prawo i obowiązek zaproponować pacjentowi
generyk w przypadku niemożności zaopatrzenia się w lek
oryginalny (np. w przypadku jego braku lub prośby pacjenta
o znalezienie tańszego odpowiednika).
■
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Partnerem Metamorfozy jest
Metamorfozy
Moja wielka, majowa
zmiana stylu
Było nam niezmiernie miło móc gościć w naszej kolejnej metamorfozie
Panią mgr farm. Magdalenę Wieszczak z apteki na stołecznym Bemowie.
STARTUJEMY!
Stało się. Dałam
się namówić na
udział w waszej
sesji. Zrobiłam
to głównie za namową koleżanek,
ale nie ukrywam,
że już od dawna
marzyłam
o jakiejś odmianie. Czekam
niecierpliwie na
sugestie waszych
stylistów.
Fryzjer szykuje już swoje stanowisko, w tym
czasie nasza modelka przymierza nowe kreacje.
baWłosy Pani Magdaleny są bardzo zad
tapos
ne i dobrze odżywione. Styliści
ich
nawiają tylko delikatnie odświeżyć
ku.
blas
iego
edn
owi
odp
barwę i nadać im
i nowa fryzura
Ostatnie poprawki ż gotowa.
ju
st
naszej modelki je
34
Nowy odcień blon
du doda
fryzurze naszej m
odelki
nieco energii i wio
sennej aury.
Metamorfozy
Fryzjer zakończył już swą pracę
– Panią Magdalenę przejmuje teraz
wizażystka. Na początek kosmetyki
Pharmaceris.
KONIEC!
W trakcie sesj
i użyto
następujących
kosmetyków: PURI-S
ENSIMIL
Delikatna śmie
tanka
oczyszczająca,
Vita-Sensilium Krem gł
ęboko
nawilżający do
tw
OPTI-SENSILIU arzy,
M CREAM
Duoaktywny
krem przeciwzmarszczko
wy pod
oczy, SUN PRO
TECT Nawilżający Krem
Ochronny
do twarzy SPF
30, SUN
PROTECT Hyd
rolip
łagodzący krem idowy
ochronny
do twarzy SPF
50+.
Profesjonalnie nałożony
podkład i puder ukryją
drobne niedoskonałości.
Już czterdzieści
Czytelniczek „Farmacji Praktycznej” wzięło udział w naszych metamorfozach. Promienny uśmiech, który pojawia się na ich twarzach tuż po
zakończeniu sesji, świadczy o tym, że nasi specjaliści od urody stanęli
na wysokości zadania. Również i Wy, drogie Panie, możecie powiedzieć
sobie „czas na zmiany”! Nasi styliści są do Waszej dyspozycji. Aby wziąć
udział w kolejnej edycji naszych sesji, wystarczy wejść na stronę:
www.farmacjapraktyczna.pl i za jej pośrednictwem wysłać do nas
mejla, koniecznie z załączonym swoim zdjęciem.
porada stylistki
Teraz pora zająć się
subtelnościami linii oczu.
MAGDA STĘPIEŃ
Makeupownia Pracownia Wizerunku
www.makeupownia.pl
tel. (22) 825 09 42, ul. Marszałkowska 3/5 p.III
W końcu upragniona wiosna przyszła na dobre, a wraz z nią
słońce i nowe kolorowe trendy. Najmodniejsze makijaże tego
sezonu są pełne energetycznych kolorów – oranżu, fuksji, zieleni,
błękitu. Najpierw jednak należy zadbać o cerę. Nawilżający Krem
Ochronny do twarzy SPF 30 z serii Pharmaceris S doskonale
nadaje się pod makijaż. Niebieskie oczy pani Magdy nabrały
jeszcze intensywniejszej barwy pod wpływem beży, złota i ciepłego brązu. Policzki zostały
muśnięte lekko opalizującym brązerem. Tak pięknych i zmysłowych ust grzechem byłoby
nie umalować w intensywnym koralowo-czerwonym odcieniu! A co do szminki – tej
wiosny obowiązują klasyczne matowe, choć intensywne w formie odcienie. Włosy zyskały
świeżość i lekkość za sprawą rozświetlających refleksów i oczywiście modnego strzyżenia.
Makijaż: Lena Grikurova. Stylizacja włosów: Adam Skórski (tel. 507-358-428). Foto: Michał Gałęzowski.
Jeszcze tylko usta i wielka majowa
przemiana Pani Magdaleny dobiega
końca.
35
Kuchnia farmaceutyczna
Pamiętnik
odchudzania cz.4 (ost.)
Mam za sobą kolejny miesiąc. Cieszę się, że pamiętnik wzbudza
wśród Czytelniczek spore zainteresowanie. Jestem żywym dowodem
potwierdzającym znaną maksymę – „chcieć to móc!”
P
Ponieważ nie jest to moja pierwsza dieta, mogę
powiedzieć o swoim sporym doświadczeniu. Nie
pierwszy raz w swoim życiu schudłam. Zauważyłam jednak, że w miarę upływu lat proces zmniejszania wagi przebiega coraz oporniej. Tym razem
wiem, że z jedzeniem tuczących potraw jest podobnie, jak z nałogiem palenia papierosów. Im
więcej się ich zjada, tym większa ochota na kolejne
porcje. Dlatego starałam się nie jeść słodyczy i po
pewnym czasie przestały mi być potrzebne do
szczęścia.
Ostatnio namówiłam moje przyjaciółki na wspólne gotowanie. Pozazdrościły mi figury i znając
moje upodobanie do dobrej kuchni chciały poznać moje nowe przepisy. W moim domu zrobiło
się gwarno, wesoło…. i smakowicie. Zabrałyśmy
się do przygotowania wspaniałej polędwicy nadziewanej indykiem i papryką (przepis na stronie
obok). Uhmmm… danie palce lizać! Do tego brak
poczucia ciężkości po ciężkostrawnym jedzeniu
i zero poczucia winy. Warto eksperymentować
w kuchni. Jedzenie niesmacznych, niskokalorycznych posiłków spowoduje, że będziemy może
i szczuplejsze, ale smutne i nieszczęśliwe. Tymczasem można przygotować wiele smacznych potraw, które nas nie utuczą. Trzeba tylko trzymać się
kilku elementarnych zasad i uruchomić wyobraźnię. Gotowanie to przecież sztuka – a zatem zachowujmy się w kuchni jak artyści!
Nie jest łatwo ograniczać kalorie w zimie, ale za
oknami wiosna, a w sklepach pojawiają się pierwsze nowalijki. Można z nich komponować pyszne
sałatki, pasty i twarożki.
Głowy do góry! Życzę powodzenia w zmaganiach
ze swoimi nawykami, brakiem czasu i zbędnym
tłuszczykiem!
Baśka, farmaceutka
z Gdańska
36
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Kuchnia farmaceutyczna
7 kroków
skutecznego
odchudzania
cz.4 (ost.)
Monotonia potraw to jedna
z najważniejszych przyczyn odstępstw
od diety. Walkę z nią podejmujemy
wybierając ciekawe, niebanalne
posiłki, które jednocześnie są łatwe
w przygotowaniu!
autor: Justyna Piechocka
dietetyczka, serwis Vitalia.pl
Krok 6: Koniec monotonii
Dzięki różnorodności i kreatywnemu podejściu do przygotowywania posiłków, każdego tygodnia możemy być
pewni urozmaicenia jadłospisu i z niecierpliwością czekać jakimi nowymi potrawami zaskoczy nas dietetyk. Co
ważne, jeśli jakakolwiek potrawa nie przypadnie nam do
gustu, mamy szansę zamienić ją na inną, wybraną z przygotowanej listy zamienników. W każdej chwili liczyć też
można na indywidualnego dietetyka, który z chęcią pomoże w przeprowadzeniu ewentualnych modyfikacji oraz
rozwieje wszelkie wątpliwości. Szeroki wachlarz możliwości dostosowania diety do własnych upodobań i stylu życia
jest bardzo ważny w przypadku osób odchudzających się.
Dieta przestaje być uciążliwym problemem, który przesłania resztę naszych obowiązków.
Krok 7: Ostatni krok – utrzymaj efekty!
Wiele osób twierdzi, że najważniejszym i najtrudniejszym
elementem odchudzania okazuje się utrzymanie osiągniętych efektów. Jest w tym wiele prawdy. Pocieszający jest
fakty, że samo stosowanie diety dostosowanej do indywidualnych parametrów, ze stopniowym wprowadzaniem
deficytów pod okiem specjalisty, minimalizuje ryzyko wystąpienia „efektu jojo”. Ponadto szansa przedłużenia opieki
dietetyka na okres stabilizacji po osiągnięciu zamierzonych
rezultatów jest znakomitą okazją na naukę prawidłowego
żywienia i wprowadzenia zasad racjonalnej diety w życie
całej rodziny.
■
www.farmacjapraktyczna.pl
Przykład jadłospisu:
Wartość odżywcza:
kaloryczność: 1275 kcal, białko: 88 g, tłuszcz: 33 g,
węglowodany: 161 g, błonnik: 38 g
Śniadanie:
Ciepła kanapka z pomidorami, pomarańcza, herbata
bez cukru
Składniki: 2 kromki chleba, 1 łyżeczka oliwy z oliwek, 1 średni pomidor, 1 ząbek czosnku, pieprz czarny, zmielony, oregano, 1 szklanka herbaty bez cukru, 1 średnia pomarańcza.
Przygotowanie: Chleb opiec w piekarniku lub tosterze. Pomidory
pokroić i wymieszać z posiekanym oregano (może być suszone),
pieprzem oraz oliwą. Kromki pieczywa natrzeć czosnkiem i obłożyć pomidorami.
Drugie śniadanie:
Kiwi, herbata malinowa
Składniki: 2 średnie kiwi, 1 szklanka herbaty malinowej bez cukru.
Lunch:
Sałatka z tuńczykiem i kapustą pekińską , herbata bez cukru
Składniki: ½ sztuki papryki czerwonej, 1 średni pomidor, 2 ogórki,
4 ½ łyżki kukurydzy konserwowej, 1 małe opakowanie tuńczyka
sałatkowego w sosie własnym, ½ małej kapusty pekińskiej, 1 płaska łyżeczka musztardy, 1 ząbek czosnku, 1 płaska łyżka oliwy z oliwek, pieprz czarny, zmielony, sok wyciśnięty z cytryny, 1 szklanka
herbaty bez cukru.
Przygotowanie: Kapustę dokładnie umyć i porozrywać na małe
kawałeczki. Ogórek i paprykę pokroić w kostkę. Pomidora sparzyć,
obrać ze skórki i pokroić w kostkę. Kukurydzę i tuńczyka odsączyć
z zalewy. Wszystkie składniki wymieszać ze sobą. Przygotowanie
sosu: Oliwę z oliwek wymieszać z wyciśniętym sokiem z cytryny,
przeciśniętym przez praskę czosnkiem, musztardą oraz pieprzem.
Sporządzonym sosem polać sałatkę.
Obiadokolacja:
Polędwica nadziewana indykiem i papryką, surówka: por,
jabłko, sok pomidorowy
Polędwica nadziewana indykiem i papryką:
Składniki: ½ średniej sztuki papryki czerwonej, 55 g mięsa z piersi
indyka bez skóry, 90 g polędwicy wołowej, przyprawy ziołowe.
Przygotowanie: Polędwicę opłukać w zimnej wodzie, osuszyć, rozbić na płasko. Filet z indyka opłukać, osuszyć, ułożyć na polędwicy.
Mięso posypać przyprawami ziołowymi. Paprykę opłukać w zimnej wodzie, wykroić środek, pokroić w paseczki i ułożyć na mięsie.
Tak przygotowane składniki zwinąć w rulon a następnie obwinąć
folią aluminiową. Wszystko włożyć do blachy, dolać wody w takiej
ilości, aby przykrywała połowę wysokości rulonu. Całość umieścić
w piekarniku nagrzanym do temperatury 160 stopni. Piec około
30 minut od momentu zawrzenia wody. Wyjąć z piekarnika, odwinąć z folii i pokroić w plastry.
Surówka: por, jabłko
Składniki: 1½ średniego pora, 1½ średniego jabłka, 1½ szklanki
soku pomidorowego.
Przygotowanie: Jabłko umyć, osuszyć, zetrzeć na tarce jarzynowej.
Pora umyć. Drobno pokroić. Składniki wymieszać.
* Jadłospis został dostarczony przez Vitalia.pl
– serwis z indywidualnymi dietami
37
Życie jest piękne
Majówka dla każdego
Termometry za oknem na dobre zaczęły wskazywać wiosnę więc
nachodzi nas ochota, by ruszyć się z domu i kolejne majowe weekendy
spędzać w plenerze. Ale dokąd się wybrać, by było miło, aktywnie
i przede wszystkim ciekawie? Poniżej kilka propozycji
– stosownie do potrzeb, płci i gustów.
autor: Aneta Kalicka
O
Ośmioletni syn razem z ojcem marzą o zwiedzaniu kompleksu wojskowych bunkrów. Starsza córka ma ochotę na szybki
wypad do Rzymu, a znajoma próbuje wyciągnąć cię na spacer z kijkami po mazurskich lasach. A ty marzysz tylko o masażu w SPA, wonnych olejkach i kąpieli w płatkach róż. I jak
tu dojść do porozumienia? A może wcale nie trzeba! Wszak
w maju weekend mamy niejeden, a wiosna dopiero co się
rozkręca. Jeśli więc zasmakujecie w szybkich kilkudniowych
wypadach, przed wami jeszcze wiele ciepłych dni wolnych,
w sam raz na szybki, aktywny wypoczynek.
Coś dla pań
Na początek coś dla płci pięknej. Majowy weekend z przyjaciółką (albo przyjaciółkami) to doskonała okazja, by odetchnąć nieco od domowych obowiązków i nabrać sił, z których wyzuła nas zbyt długa tegoroczna zima. Gdzie w takim
razie warto wybrać się na typowo „babski wypad”? Może do
ośrodka SPA – na przykład do Świeradowa Zdroju, największego i najbardziej popularnego uzdrowiska w polskich Karkonoszach. Urocze miasteczko, dzięki unikalnemu położeniu
i źródłom wód mineralnych, od lat przyciąga rzesze kuracjuszy. Tutejsze powietrze, gleba i woda przesycone są szlachetnym, unikalnym gazem – radonem, o udowodnionym
dobroczynnym wpływie na organizm. Kąpiele radonowe
zalecane są osobom ze schorzeniami reumatycznymi, narządu ruchu oraz układu oddechowego. Uzdrowisko Świeradów-Czerniawa jest jednym z dwóch w Polsce oferującym
zabiegi lecznicze na bazie radonu na tak dużą skalę. Oferta
Spa & Wellness jest tutaj niezwykle bogata i obejmuje m.in.
kąpiele w wodzie radonowej, kąpiele w algach lub mleku,
masaże relaksacyjne pałeczkami bambusowymi, z czekoladą
lub miodem i kapsułę młodości. Trzydniowy pakiet o nazwie
„Bądź piękna w weekend” lub „Wiosenna piękność” obejmuje
3 noclegi, pełne wyżywienie i ok. 14 zabiegów.
Po zabiegach warto wybrać się na spacer. Świeradów to serce gór Izerskich – rusza stąd Główny Szlak Sudecki, najpiękniejsza z okolicznych tras pieszych. Warto wspiąć się na Stóg
Izerski albo Sępią Górę, by zobaczyć panoramę Pogórza Izerskiego, Kotliny Jeleniogórskiej i Karkonoszy.
38
Informacje praktyczne:
l czterodniowy pobyt w Uzdrowisku Świeradów
kosztuje ok. 480 zł/os. (w cenie: zakwaterowanie
w Domu Zdrojowym, śniadania i obiadokolacje,
wieczorne grillowanie, codziennie spacery
z trenerem Nordic Walking, wycieczka do Pragi
w cenie pobytu)
l informacje na temat ośrodków propagujących
Nordic Walking: www.pfnw.eu (Polska
Federacja Nordic Walking); www.nordicwalk.pl
(Polska Szkoła Nordic Walking & Wellness);
www.nordicwalking.aktivpro.pl
l Wilczy Szaniec: www.wolfsschanze.pl
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Życie jest piękne
Rodzinny spacer z kijami
Jeśli czujesz, że po zimowej zawierusze tobie i twojej rodzinie
brakuje ruchu, warto jeden z majowych weekendów zaplanować na Mazurach, a dokładnie udać się do Iławy, Ostródy
czy Mrągowa, które wespół pretendują do miana polskich
stolic Nordic Walking. Ta nowoczesna forma rekreacji zyskuje coraz większą rzeszę zwolenników, a Mazury to wprost
wymarzone miejsce do jej uprawiania. Niepowtarzalny krajobraz, świeże powietrze, jeziora, pachnące sosnowe lasy...
W samym środku tego raju, między puszczą Piską i Mazurskim Parkiem Krajobrazowym leży Mrągowo. W tutejszym
Centrum Kultury i Turystyki regularnie odbywają się zajęcia,
można też wypożyczyć sprzęt, czyli kijki (koszt: 5 zł). Nordic
Walking to idealny trening dla układu krążenia i serca, rozwija
wszystkie grupy mięśniowe. W takim marszu doskonale też
spala się zbędne kalorie, których po wielkanocnych biesiadach chyba każdy czuje w swym ciele nadmiar. Dla początkujących dobrą opcją będzie skorzystanie z porad wykwalifikowanego trenera. Uprawianie Nordic Walking pod okiem
instruktora to już stały element w ofercie większości mazurskich hoteli i pensjonatów. Na terenie Mazur Zachodnich
trenerami Nordic Walking dysponują między innymi: Hotel
Anders, Hotel Dr Irena Eris SPA, Hotel Młyn Klekotki, Osada
Danków i Hotel Miłomłyn.
Weekendowy wypad
do jednej z europejskich
stolic to doskonały
pomysł na krótkie,
majowe wakacje.
Coś dla panów
Pora na męskie przygody. Zarówno młodsi, jak i starsi wielbiciele historii i militariów z pewnością będą zachwyceni
wizytą w Wilczym Szańcu, którego pozostałości możemy
oglądać dziś w Gierłoży (niegdyś Wolfsschanze), niedaleko
Kętrzyna. To tu mieściła się słynna kwatera główna Adolfa Hitlera. Twierdzę zaczęto budować w 1940 r. w związku
z planowanym atakiem na Związek Radziecki. Na obszarze
o powierzchni 2,5 km powstało 80 budowli, w tym 50 bunkrów. O lokalizacji zadecydowały warunki naturalne: stary
las mieszany zapewniał całoroczną osłonę obiektów, a rozciągające się na wschód Wielkie Jeziora Mazurskie tworzyły
naturalną przeszkodę dla wojsk lądowych. Hitler przebywał
w Wilczym Szańcu od 1941 r. W listopadzie 1944 r. na wieść
o nadciągającej Armii Czerwonej dowództwo opuściło Wilczy
Szaniec, a 24 stycznia 1945 r. wycofujące się wojska IV armii
niemieckiej wysadziły wszystko w powietrze. Dziś ogląda się
to, co ocalało: bunkry i schrony w różnym stanie. Przez teren
szańca prowadzi oznakowana trasa. Na miejscu można wynająć przewodnika, który chętnie oprowadzi nas po terenie.
Obiekt jest doskonale przygotowany na przyjęcie turystów
– przy wejściu znajduje się spory parking, hotel i restauracja.
A może za granicę?
Wszyscy, którzy podczas jednego z majowych weekendów
chcieliby ruszyć się z domu trochę dalej, powinni rozważyć
wyprawę przede wszystkim w dwóch kierunkach. Rzym
i Londyn to w drugiej połowie maja wprost idealne kierunki
dla amatorów tzw. „city break”, czyli weekendowych wypadów do europejskich stolic. Dlaczego akurat te destynacje?
To proste! Po wielkich wydarzeniach, które zdominowały te
www.farmacjapraktyczna.pl
metropolie na przełomie kwietnia i maja (beatyfikacja Jana
Pawła II w Watykanie oraz ślub brytyjskiej pary książęcej), będzie tam taniej, łatwiej o nocleg i zdecydowanie mniej tłoczno. Warto zatem czym prędzej zasiąść przed komputerem
i sprawdzić oferty tanich przelotów. Pod względem cenowym, wszelkie propozycje tuż po pielgrzymkowo-turystycznym przeładowaniu mogą okazać się wielce kuszące.
A jeśli nie Rzym i nie Londyn, to może Barcelona. Koszt wyjazdu zorganizowanego w jednym z biur podróży kształtuje się
następująco – lot w obie strony już od 125 zł, nocleg: od 350
zł za dwie doby. Mediolan – lot tam i z powrotem od 145 zł,
nocleg: od 280 zł za dwie noce. Paryż – przelot w dwie strony:
od 330 zł, zakwaterowanie na dwie doby od 380 zł. Jak widać,
wydatek nieduży, za to atrakcji co nie miara. Może też być
bliższa Europa. W biurach podróży znajdziemy zatrzęsienie
ofert 3-, 5-dniowych wyjazdów autokarowych do Wiednia,
Pragi, Budapesztu, Wilna czy Lwowa, których koszt nie przekracza zwykle kilkuset złotych.
■
Podyskutuj o tym na forum!
www.farmacjapraktyczna.pl
39
Kultura
Książki
Magia bezkresu
Stanąć na największym klifie świata...
Poczuć za plecami ciepło bezkresnego kontynentu, a przed sobą chłód
oceanu. Zasypiać pod kobaltowym
niebem pełnym gwiazd. Przedzierać
się przez wysokie trawy i niekończące
się wydmy. Spotykać przyjaciół, którzy
zawsze wskażą ci drogę. Słuchać aborygeńskich mitów i opowieści poszukiwaczy złota. Nie wiedzieć, co zdarzy
się jutro... Ty też możesz to wszystko przeżyć.
Wyrusz w podróż, po której nic już nie będzie takie samo. Książka dla wszystkich fanów dalekich
i samotnych wędrówek, pokazująca tajemnicze
piękno i fenomen Australii.
„Australia. Gdzie kwiaty rodzą się z ognia”,
Marek Tomalik, Wydawnictwo Otwarte
Osoby, które za pośrednictwem strony www.farmacjapraktyczna.pl
wyślą na adres: [email protected] maila z hasłem:
AUSTRALIA, mają szansę otrzymać książkę w prezencie.
Goniąc szczęście
Zygmunt Bauman włącza się w trwającą od wieków dyskusję o tym, czym
jest szczęście. Dzięki precyzyjnym
diagnozom czytelnik odkrywa ponure
mechanizmy, które każą mu nieustannie dążyć do szczęścia, jednocześnie
nie pozwalając na jego osiągnięcie.
Współczesny świat bombarduje nas
tysiącami obietnic szczęścia. Półki
z literaturą poradnikową uginają się
pod ciężarem odpowiedzi na pytanie,
jak odnaleźć szczęście. Bauman tymczasem nie obiecuje niczego. Nie ulega jednak
wątpliwości, że po lekturze tej książki nasze życie
zmieni się na lepsze.
„Sztuka życia”, Zygmunt Bauman, Wydawnictwo
Literackie
Osoby, które za pośrednictwem strony www.farmacjapraktyczna.pl
wyślą na adres: [email protected] maila z hasłem:
SZCZĘŚCIE, mają szansę otrzymać książkę w prezencie.
REKLAMA
Zabierz dziecko
w miasto!
40
Chcesz wiedzieć, dokąd warto wybrać się
z młodszym, a gdzie ze starszym dzieckiem?
Które kawiarnie mają kącik dla maluchów?
Gdzie w weekend odbywa się impreza
plenerowa dla najmłodszych? Wejdź na:
www.gogaga.pl
kino
Największy
cud natury
Kolejne dzieło Bruno Coulais’a
– trzykrotnego zdobywcy Cezara,
to film niezwykły, z rozkosznymi
gwiazdami, pełen ciepłego,
orzeźwiającego poczucia humoru.
W
Współtwórca światowych sukcesów „Mikrokosmosu”
i „Makrokosmosu” Bruno Coulais oraz autor najbardziej kasowych francuskich komedii – „Mikołajek” oraz
„Asterix i Obelix: Misja Kleopatra” Alain Chabat, przedstawiają wzruszający i zabawny obraz największego
cudu natury. W „Bobasach” obserwujemy pierwszy
rok z życia czwórki maluchów, od niezapomnianej
chwili narodzin aż do przełomowego pierwszego kroku. Cztery sympatyczne brzdące zdaje się wszystko
dzielić, ale w obiektywie kamery dokumentalisty Thomasa Balmesa energiczna Mari z Tokio, niezłomny
Ponijao z Namibii, wszędobylski Bayarjagal z Mongoli
oraz pławiąca się w luksusach Hattie z San Francisco,
udowadniają, że ciekawość świata, pęd do przygody
i miłość do mamy łączy dzieciaki ze wszystkich krańców świata. Wyjątkowej urody zdjęcia realizowane
w egzotycznych plenerach, wirtuozerski montaż i zniewalające urokiem dzieci – to wszystko sprawiło, że po
amerykańskiej premierze „Bobasy” mężnie dotrzymywały kroku takim wysokobudżetowym przebojom, jak
„Starcie tytanów 3D” i „Kick Ass”.
„Bobasy” – reżyseria: Thomas Balmes, scenariusz i muzyka:
Thomas Balmes wg pomysłu Alaina Chabat („Mikołajek”, „Układ
idealny”, „Asterix i Obelix: Misja Kleopatra”). Dystr. Kino Świat.
Premiera: 20 maja 2011.
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Kultura
książka
Wychowanie
na styl chiński
Jeśli wydaje nam się czasami,
że być może zbyt wiele wymagamy
od naszych pociech, warto sięgnąć
do „Bojowej pieśni tygrysicy”
– fascynującej opowieści o chińskich
matkach i wychowaniu dziecka
doskonałego.
M
Marzeniem każdego dobrego rodzica jest zapewnić
dziecku „udany start”. Jak
się okazuje, można robić
to na różne sposoby. Amy
Chua wyróżnia dwie metody, zachodnią i chińską, której sama jest wyznawczynią
i w myśl której wychowała
swoje dwie córki. Jej książka
to fascynujący, pełen humoru
i lekkości zapis codziennych
zmagań matki wymagającej,
lecz kochającej bez reszty.
Bez względu na skrajną – z punktu widzenia „zachodniego” czytelnika – postawę autorki, niejeden
rodzic zweryfikuje swoje metody wychowawcze.
I być może zarumieni się ze wstydu. „Bojowa pieśń
tygrysicy” to książka o różnicach kulturowych, o dojrzewaniu do roli rodzica i uczeniu się od dzieci. Amy
Chua często porównuje chiński model wychowania,
promujący dążenie do maksymalnych osiągnięć
i wyników, z podejściem rodziców zachodnich, którzy próbują przede wszystkim zaszczepić dzieciom
wiarę, że porażka nie jest niczym złym, że niezależnie od wyników w nauce będą kochane. Chińska
matka natomiast zmusza dzieci do ciągłej pracy, nie
chwali za rzeczy poniżej oczekiwań, ciągle podnosi
poprzeczkę, pokładając niczym niezmąconą wiarę,
że jej dzieci stać na świetne wyniki.
„Bojowa pieśń tygrysicy”, Amy Chua, Wydawnictwo Prószyński
i S-ka
Osoby, które za pośrednictwem strony www.farmacjapraktyczna.pl
wyślą na adres: [email protected] maila z hasłem:
TYGRYSICA, mają szansę otrzymać książkę w prezencie.
www.farmacjapraktyczna.pl
Płyty
Muzyka nad rozlewiskiem
Stanisław Syrewicz komponował
piosenki dla Marianne Faithfull,
Diane Keaton, Jose Carrerasa,
Yves Montanda i Jona Andersona z grupy „Yes”. Najważniejsze
miejsce w jego twórczości
zajmuje jednak muzyka filmowa.
Skomponował ścieżki do ponad
stu obrazów, współpracując m.in.
z Johnem Frankenheimerem,
Kenem Russelem i Ferdinandem
Fairfaxem. Skomponowana na potrzeby popularnego serialu telewizyjnego muzyka przenosi w atmosferę urokliwego rozlewiska, oddająca w sposób
niezwykły klimat uczuć jego bohaterów.
„Miłość nad rozlewiskiem”, Warner Music Poland
Osoby, które za pośrednictwem strony www.farmacjapraktyczna.pl
wyślą na adres: [email protected] maila z hasłem:
ROZLEWISKO, mają szansę otrzymać płytę w prezencie.
Sting na orkiestrę
Dziesiąty studyjny krążek
w dyskografii słynnego brytyjskiego wokalisty i instrumentalisty. Na album trafiły symfoniczne aranżacje kompozycji
z okresu solowej działalności
muzyka oraz z okresu występów w formacji The Police.
Klasyczne orkiestrowe wykonania znanych utworów tchnęły
nowe życie w popularne hity od
lat nie schodzące z anteny stacji MTV. Co jednak
podkreślają muzyczni krytycy na całym świecie,
szczególnie świeżo brzmią tutaj kompozycje
z repertuaru The Police. Nawet pełna gniewu
„Roxane” w nowym kontekście nabrała romantycznego polotu.
„Symphonicities”, Sting, Universal Music
Osoby, które za pośrednictwem strony www.farmacjapraktyczna.pl
wyślą na adres: [email protected] maila z hasłem:
STING, mają szansę otrzymać płytę w prezencie.
Rozwiązanie konkursów z nr 3 (41):
Książka „O kobiecie” (hasło KOBIETA): Magdalena Pietrasik,
Czesław Konieczny, Elwira Zarębska, Marta Dolniak, Danuta Grzywacz.
Książka „25 Wielkich Idei...” (hasło IDEA): Judyta Pokłon-Wasowska,
Marcelina Wiercińska, Anna Zachwatowicz, Paulina Dziadura, Julia Kurkiewicz.
Książka „Pacjenci” (hasło PACJENCI): Grażyna Cichocka, Stanisława Drobina,
Katarzyna Malec, Bartłomiej Adamkiewicz, Sylwia Bogatkiewicz.
Płyta „Coffee Time” (hasło KAWA): Maria Sapkowska, Elżbieta Turek,
Edyta Mikulicz, Teresa Biedroń, Tadeusz Bednarowski.
Płyta „Mezalianse” (hasło MEZALIANSE): Jagoda Kulkiewicz,
Barbara Druszczyńska, Renata Łakomska, Iwona Lenart, Wanda Pietraszczak.
Zapraszamy do udziału w naszych
konkursach! Wejdź na stronę:
www.farmacjapraktyczna.pl
41
REKLAMA
Krzyżówka
Rozwiązaniem krzyżówki z numeru 3 (41) „Farmacji Praktycznej” jest hasło: OBJAWY ZESPOŁU JELITA DRAŻLIWEGO. Zestaw kosmetyków firmy
Pharmaceris otrzymują: Małgorzata Korytko, Julianna Kotecka-Mastalerz, Gabriela Gorczyca, Agata Bielec-Bednarczyk, Patrycja Iterman, Anna
Chodorowska, Wanda Jedynak, Patrycja Jarczok, Bożena Szymańska i Grażyna Adamska.
10
Litery z ponumerowanych pól utworzą rozwiązanie.
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
Osoby, które nadeślą prawidłowe rozwiązanie krzyżówki, mają szansę otrzymać
jeden z 25 zestawów: kosmetyk z serii dermokosmetyków Pharmaceris M
+ śliniaczek w prezencie, ufundowanych przez Polpharmę. Rozwiązanie krzyżówki
prosimy przesłać do 31 maja 2011 r. na adres: Valkea Media S.A., ul. Elbląska 15/17,
01-747 Warszawa, z dopiskiem: „Farmacja Praktyczna” lub na adres e-mail: [email protected]
farmacjapraktyczna.pl
Imię i nazwisko:
................................................................................................................
Dokładny adres:
................................................................................................................
................................................................................................................
Wyrażam zgodę na przetwarzanie w celach marketingowych przez Polpharma Biuro Handlowe Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul. Bobrowiecka 6,
danych osobowych podanych na kuponie (podstawa prawna - Ustawa z 29.08.1997 r. o ochronie danych osobowych)
.
Data i podpis:
................................................................................................................
42
Farmacja Praktyczna 5 / 2011
Nowość!
Poltram
Combo
Nowość!
Poltram Combo
w konkurencyjnej cenie
w konkurencyjnej cenie
30
30
60
60
30
30
PLN
PLN
tabl.
Poltram
Combo
tabl.
Poltram Combo
30
tabl.
Poltram Combo
30
tabl.
Poltram Combo
22
22
70
PLN
70
PLN
20
tabl.
Poltram Combo
20
tabl.
Poltram Combo
19
19
47
PLN
47
PLN
10
tabl.
Poltram Combo
10
tabl.
Poltram Combo
10
10
98
PLN
98
PLN
Poltram Combo (Tramadoli hydrochloridum + Paracetamolum). Skład i postać: 1 tabletka powlekana zawiera 37,5 mg chlorowodorku tramadolu i 325 mg paracetamolu. Wskazania: Objawowe leczenie bólu o umiarkowanym i dużym nasileniu. Zastosowanie leku należy ograniczyć do tych pacjentów z bólem o umiarkowanym
i dużym nasileniu, którzy wymagają zastosowania połączenia tramadolu z paracetamolem. Dawkowanie i sposób podawania: Dorośli i młodzież ( 12 lat). Dawkę ustala się w zależności od stopnia nasilenia bólu oraz odpowiedzi pacjenta na lek. Początkowa zalecana dawka to 2 tabletki preparatu Poltram Combo. W razie potrzeby można przyjąć kolejne dawki, nie przekraczając 8 tabletek (co odpowiada 300 mg tramadolu i 2600 mg paracetamolu) na dobę. Odstęp pomiędzy dawkami nie powinien być krótszy niż 6 godzin. W żadnych okolicznościach Poltramu Combo nie należy stosować dłużej niż jest to bezwzględnie konieczne. Jeśli ze względu na
rodzaj i ciężkość schorzenia niezbędne jest długotrwałe stosowanie preparatu, należy uważnie i regularnie obserwować pacjenta (z przerwami w stosowaniu, jeśli to możliwe) w celu werykacji konieczności dalszego stosowania. Dzieci: Nie ustalono skuteczności i bezpieczeństwa stosowania Poltramu Combo u dzieci w wieku <
Poltram
Combonie
(Tramadoli
+ Paracetamolum).
Skład i postać:
1 tabletka
powlekana
tramadolu
paracetamolu.
Wskazania:>Objawowe
leczenie
bólu o umiarkowanym
należy
ograniczyć>do75tych
pacjentówodstęp
z bólem
o umiarkowanym
12 lat. Dlatego
zaleca sięhydrochloridum
stosowania preparatu
w tej grupie wiekowej.
Pacjenci
w podeszłym
wieku.zawiera
Można37,5 mg
podawaćchlorowodorku
zwykle stosowane
dawki,i 325 mg
jednak pamiętać,
że u ochotników
75 lat okres
półtrwania
fazy wydalania poi dużym
podaniunasileniu.
doustnymZastosowanie
zwiększał sięleku
o 17%.
U pacjentów
lat zalecany
pomiędzy
podaniem
i dużym
nasileniu,być
którzy
wymagają
zastosowania
połączenia
tramadolu
z paracetamolem.
Dawkowanie
Dorośli i młodzież
12 lat).u pacjentów
Dawkę ustala
się w zależności
od stopnia
bólu oraz odpowiedzi
pacjenta
na lek. z umiarkowaną
Początkowa zalecana
dawka to 2nerek
tabletki
preparatu
Poltram
Combo. W razie
potrzedawek powinien
dłuższy
niż 6 godz.,
ze względu
na zawartość
tramadolu.
Ze względu na
zawartość i sposób
tramadolupodawania:
nie należy stosować
Poltramu(Combo
z ciężką
niewydolnością
nerek nasilenia
(klirens kreatyniny
<10 ml/min).
U pacjentów
niewydolnością
(klirens
kreatyniny
10-30 ml/min),
należy
wyby
można
przyjąć
kolejne
dawki, nie
przekraczając
8 tabletek
(co odpowiada
tramadolu
i 2600 mg
paracetamolu)
na dobę.
Odstęp
pomiędzy
dawkami
nie w celu
powinien
być krótszy
niż 6 godzin.
okolicznościach
Poltramu
Combo niewątroby
należy stosować
dłużej
niż jestPoltram
to bezwzględnie
konieczne.
Jeśli ze względu
na
dłużyć
odstępy
między
kolejnymi
dawkami
do 12 godzin.
Ponieważ
na drodze 300 mg
hemodializy
lub hemo
ltracji tramadol
jest usuwany
bardzo
powoli,
podanie
po dializie
utrzymania
analgezji
nie jest W żadnych
konieczne. U pacjentów
z ciężką
niewydolnością
stosowanie
preparatu
Combo jest
przeciwwskazane.
U pacjenrodzaj
i ciężkość schorzenia
niezbędne
jest długotrwałe
preparatu,
należy
uważnie i regularnie
obserwować
pacjenta
(z przerwami
w stosowaniu,
jeślidawkami.
to możliwe)
w celupodawania:
werykacjiDoustnie.
konieczności
dalszego
Dzieci: Nie
ustalono
skutecznościilością
i bezpieczeństwa
stosowania
Combo
u dzieci w wieku <
tów z umiarkowanymi
zaburzeniami
czynności
wątroby stosowanie
można rozważyć
ostrożne
stosowanie,
pod warunkiem
wydłużenia
odstępów
pomiędzy
poszczególnymi
Sposób
Tabletki
należystosowania.
połykać w całości,
popijając
wystarczającą
płynu. Nie należy
tabletekPoltramu
łamać ani
żuć. Przeciwwskazania:
12 lat. Dlatego nie
zaleca się paracetamol
stosowania preparatu
w tej grupie
wiekowej.pomocniczą.
Pacjenci w podeszłym
wieku.
Można lekami
podawać
zwykle stosowane
dawki,
jednak pamiętać,
że u ochotnikówopioidami
> 75 lat okres
półtrwania
fazy wydalania
po podaniu
doustnym
zwiększał
sięu pacjentów,
o 17%. U pacjentów
> 75 latlubzalecany
pomiędzy
podaniem
Nadwrażliwość
na tramadol,
lub na którąkolwiek
substancję
Ostre zatrucie
alkoholem,
nasennymi,
ośrodkowo
działającymi
lekami przeciwbólowymi,
lub lekami
psychotropowymi.
Poltramu
Combo
nie wolno
stosować
którzy zażywają
w ciąguodstęp
2 tygodni
poprzedzających
dawek
powinien
być
dłuższy
niż
6
godz.,
ze
względu
na
zawartość
tramadolu.
Ze
względu
na
zawartość
tramadolu
nie
należy
stosować
Poltramu
Combo
u pacjentów
z ciężką
niewydolnością
nerek
(klirens
kreatyniny
<10 ml/min).
U pacjentów
z umiarkowaną
niewydolnością
nerek
(klirens
kreatyniny
10-30 ml/min),
należy
wyleczenie zażywali inhibitory monoaminooksydazy (MAO). Ciężka niewydolność wątroby. Padaczka oporna na leczenie. Ostrzeżenia i zalecane środki ostrożności: W celu uniknięcia przypadkowego przedawkowania, pacjenta należy poinformować, aby nie przekraczał zalecanej dawki oraz nie stosował jednocześnie innych produkdłużyć
odstępy między
kolejnymi
dawkami do
12 godzin.
Ponieważ na
hemodializy
lub hemo
ltracji
tramadol
usuwany
bardzo
powoli,Combo:
podanieu pacjentów
po dializie w celu
utrzymania
analgezji
nie (klirens
jest konieczne.
U pacjentów
z ciężką
wątroby
stosowanie oddechowej.
preparatu Poltram
Combo z ciężką
jest przeciwwskazane.
tów
leczniczych
zawierających
paracetamol
(w tym
sprzedawanych
bezdrodze
recepty)
lub tramadol
bez zgody
lekarza.
Niejest
należy
stosować
Poltramu
z ciężką
niewydolnością
nerek
kreatyniny
<10 ml/min)
oraz niewydolnością
w przypadku ciężkiej
niewydolności
U pacjentów
niewydolnościąU pacjenwątroby
tów z umiarkowanymi
zaburzeniami
czynnościRyzyko
wątroby
można rozważyć
ostrożne stosowanie,
podu pacjentów
warunkiemz chorobą
wydłużeniawątroby
odstępów
pomiędzy poszczególnymi
dawkami. Sposób
podawania:
Doustnie. Tabletki
należy połykać
w całości,
popijając
wystarczającą
ilością stosowanie,
płynu. Nie należy
tabletek łamać
ani żuć. odstępów
Przeciwwskazania:
stosowanie
preparatu jest
przeciwwskazane.
przedawkowania
paracetamolu
jest większe
niespowodowaną
marskością poalkoholową.
U pacjentów
z umiarkowanymi
zaburzeniami
czynności
wątroby
można
rozważyć ostrożne
pod warunkiem
wydłużenia
pomiędzy
Nadwrażliwość na
tramadol,Tramadolu
paracetamol
na którąkolwiek
substancję
pomocniczą.
zatrucie
alkoholem,
lekami
ośrodkowoopioidowych,
działającymi nie
lekami
przeciwbólowymi,
opioidami lubU pacjentów
lekami psychotropowymi.
Poltramu
Combo
nie wolno
stosować
którzy
zażywają lub
w ciągu
2 tygodni próg
poprzedzających
poszczególnymi
dawkami.
nie lub
należy
stosować w leczeniu
uzależnienia
od Ostre
opioidów.
Mimo
że tramadol
jestnasennymi,
agonistą receptorów
znosi
on objawów odstawiennych.
ze zwiększonym
ryzykiem
wystąpienia
drgawek
lubu pacjentów,
przyjmujących
równocześnie
inne
leki obniżające
drgawkowy,
leczenie
zażywali
inhibitory
monoaminooksydazy
(MAO).
Ciężka
niewydolność
wątroby.
Padaczka
oporna
na
leczenie.
Ostrzeżenia
i zalecane
środki
ostrożności:
W celu
uniknięcia
przypadkowego
przedawkowania,
pacjenta
należy
poinformować,
aby
nie
przekraczał
zalecanej
dawki
oraz
nie
stosował
jednocześnie
innych
produkszczególnie z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, neuroleptyki, ośrodkowo i miejscowo działające leki przeciwbólowe opisywano występowanie drgawek. Pacjenci z wyrównaną padaczką oraz osoby podatne na występowanie drgawek mogą być leczone
tratów
leczniczych
zawierających
(w tym
sprzedawanych
bez recepty)u pacjentów
lub tramadolotrzymujących
bez zgody lekarza.
Nie należy
stosować
PoltramuRyzyko
Combo:
u pacjentów
z ciężką
niewydolnością
nerek (klirens
kreatyniny
oraz
w przypadku
ciężkiej
niewydolności
oddechowej.
U pacjentów
z ciężką niewydolnością
wątroby
madolem
wyłącznie,
gdy jest toparacetamol
bezwzględnie
konieczne.
Drgawki występowały
tramadol
w zalecanych
dawkach.
może
się zwiększyć
w przypadku
przyjmowania
dawek
tramadolu<10 ml/min)
większych niż
zalecane.
Nie należy
stosować
z opioidami
o działaniu
agonistyczno-antagonistycznym
(nalbu
na,
stosowanie
jest przeciwwskazane.
Ryzyko przedawkowania
paracetamolu
jest większe u pacjentów
wątroby
niespowodowaną
marskością
U pacjentów
z umiarkowanymi
zaburzeniami
można rozważyć
ostrożne
stosowanie, etiologii,
pod warunkiem
wydłużenia
pomiędzy
buprenorna,preparatu
pentazocyna).
Poltram Combo powinien
być stosowany ze
szczególną ostrożnością
u pacjentów:z chorobą
uzależnionych
od opioidów,
po urazach
głowy, zepoalkoholową.
stanami drgawkowymi,
z zaburzeniami
dróg żółciowych,
weczynności
wstrząsie,wątroby
z zaburzeniami
świadomości
o niewyjaśnionej
z ośrodkowymi
lub odstępów
obwodowymi
zabuposzczególnymi
dawkami.
nie ciśnieniem
należy stosować
w leczeniu uzależnienia
od opioidów.
Mimo
że toksyczne
tramadol jest
agonistą
receptorów
opioidowych,
nie znosi ontramadol
objawówmoże
odstawiennych.
ze zwiększonym
wystąpienia
drgawek
przyjmujących
równocześnie
inne leki
obniżające
drgawkowy,
rzeniami oddechowymi,
ze Tramadolu
zwiększonym
wewnątrzczaszkowym.
Przedawkowanie
może
mieć
działanie
na wątrobę.
W dawkach
terapeutycznych
powodowaćU pacjentów
objawy odstawienne.
Rzadkoryzykiem
obserwowano
uzależnienie
lub lub
nadużywanie.
Po nagłym
odstawieniu
mogą
wystąpićpróg
objawy
podobne
szczególnie
z grupy
selektywnych
inhibitorów
wychwytu
zwrotnego
serotoniny,
trójpierścieniowe
leki
przeciwdepresyjne,
neuroleptyki,
ośrodkowo
i miejscowo
działające
leki
przeciwbólowe
opisywano
występowanie
drgawek.
Pacjenci
z wyrównaną
padaczką
oraz
osoby
podatne
na
występowanie
drgawek
mogą
być
leczone
trado obserwowanych po odstawieniu opioidów. Zgodnie z doświadczeniem klinicznym uważa się, że objawów odstawienia można uniknąć poprzez stopniowe zmniejszenie dawki podczas odstawiania leku, szczególnie po długotrwałym okresie leczenia. W pojedynczej pracy opisano, że zastosowanie tramadolu podczas znieczulenia
madolem
wyłącznie,
jest to bezwzględnie
konieczne.
Drgawki
występowały u pacjentów
otrzymujących
tramadol
w zalecanych
dawkach.
Ryzyko może
się zwiększyć
przyjmowania
dawek tramadolu
większychdziałaniami
niż zalecane.
Nie należy stosować
z opioidami
o działaniu
agonistyczno-antagonistycznym
(nalbu
na,
ogólnego en
uranemgdy
i podtlenkiem
azotu nasiliło
wspomnienia
śródoperacyjne.
Do czasu wyjaśnienia
powyższego
działania
należy unikać
stosowania
tramadolu
podczas w przypadku
płytkiej narkozy.
Działania niepożądane:
Najczęstszymi
niepożądanymi,
zgłaszanymi
u > 10%
pacjentów
podczas badań klinicznych były:
nudnobuprenor
na,głowy
pentazocyna).
Poltram
powinien
być stosowany
ze szczególną
ostrożnościązgodnie
u pacjentów:
uzależnionych
od opioidów,
urazach
głowy,
ze stanamiZaburzenia
drgawkowymi,
z zaburzeniami
dróg żółciowych,
we nastrojów
wstrząsie, (lęk,
z zaburzeniami
świadomości
o niewyjaśnionej
etiologii,
z ośrodkowymi
lub obwodowymi
zabuści, zawroty
i senność.
PoniżejCombo
wymienione
działania
niepożądane
zostały przedstawione
z częstością
występowania
i klasypokacją
układów
i narządów.
psychiczne:
często: splątanie,
zmienność
nerwowość,
euforia), zaburzenia
snu; niezbyt
często:
depresja, omamy,
koszmary senne,
rzeniami oddechowymi,
ze zwiększonym
ciśnieniem
wewnątrzczaszkowym.
miećleczniczego
toksyczne działanie
na wątrobę.
W dawkach
terapeutycznych
może powodować
objawyczęsto:
odstawienne.
Rzadko
obserwowano
uzależnienie
lub nadużywanie.
Po parestezje,
nagłym odstawieniu
mogą wystąpić
objawy podobne
niepamięć;
rzadko: uzależnienie;
bardzo rzadko:
nadużywanie
(w obserwacji Przedawkowanie
po wprowadzeniumoże
produktu
do obrotu).
Zaburzenia
układu nerwowego:
bardzotramadol
często: zawroty
głowy, senność;
ból głowy,
drżenie;
niezbyt często:
mimowolne
skurcze mięśni,
szum w uszach;
rzadko: ataksja,
drgawki.
do
obserwowanych
po
odstawieniu
opioidów.
Zgodnie
z doświadczeniem
klinicznym
uważa
się,
że
objawów
odstawienia
można
uniknąć
poprzez
stopniowe
zmniejszenie
dawki
podczas
odstawiania
leku,
szczególnie
po
długotrwałym
okresie
leczenia.
W pojedynczej
pracy
opisano,
że
zastosowanie
tramadolu
podczas
znieczulenia
Zaburzenia oka: rzadko: niewyraźne widzenie. Zaburzenia serca: niezbyt często: kołatania serca, tachykardia, zaburzenia rytmu serca. Zaburzenia naczyniowe: niezbyt często: nadciśnienie tętnicze. Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia: niezbyt często: duszność. Zaburzenia żołądka i jelit: Bardzo często:
ogólnego en
uranem
i podtlenkiem
nasiliło
wspomnienia
śródoperacyjne.
Do czasu
wyjaśnienia
powyższego
unikać
stosowania
tramadoluwątroby
podczasi dróg
płytkiej
narkozy. Działania
niepożądane:
Najczęstszymi
działaniami
niepożądanymi,
zgłaszanymi
u > podskórnej:
10% pacjentów
podczas
badańpotliwość,
klinicznychświąd;
były: nudnonudności;
często:
wymioty,
zaparcie,azotu
suchość
w jamie
ustnej, biegunka,
ból brzucha,
niestrawność,
wzdęcia;
niezbytdziałania
często: należy
dysfagia,
czarne
stolce. Zaburzenia
żółciowych:
niezbyt często:
podwyższenie
aktywności
aminotransferaz.
Zaburzenia
skóry i tkanki
często:
nadmierna
niezbyt
ści, zawroty
głowy
i senność.
Poniżejpokrzywka).
wymienioneZaburzenia
działania niepożądane
przedstawione
zgodnie
z częstością
występowania
kacjąw oddawaniu
układów i narządów.
Zaburzenia psychiczne:
często: splątanie,
zmienność
nastrojów
(lęk,
nerwowość,
snu; niezbyt
często: piersiowej.
depresja, omamy,
często:
reakcje
skórne
(np. wysypka,
nerek i dróg zostały
moczowych:
niezbyt często:
albuminuria,
zaburzenia
mikcji i klasy
(zaburzenia
moczu i zatrzymanie
moczu). Zaburzenia
ogólne i stany
w miejscu
podania:
niezbyt
często: euforia),
dreszcze,zaburzenia
uderzenia gorąca,
ból w klatce
Mimo, iżkoszmary
w czasie senne,
badań
niepamięć;
uzależnienie;
bardzo
rzadko: nadużywanie
(w obserwacji
po wprowadzeniu
produktutramadolu
leczniczego
obrotu). Zaburzenia
układu
nerwowego:
często: zawroty
głowy,
senność; często:
ból głowy,bradykardia,
drżenie; niezbyt
często:
mimowolneposkurcze
mięśni, parestezje,
szum w uszach;
rzadko:
ataksja,
drgawki.
klinicznych rzadko:
nie obserwowano
niżej
wymienionych
działań niepożądanych,
związanych
ze stosowaniem
lub do
paracetamolu,
nie można
jednak
wykluczyćbardzo
ich wystąpienia.
Tramadol:
Niedociśnienie
ortostatyczne,
zapaść.
Doświadczenie
wprowadzeniu
produktu leczniczego
do obrotu
opisuje
rzadkie
przyZaburzenia
oka:
rzadko:
niewyraźne
widzenie.
Zaburzenia
serca:
niezbyt
często:
kołatania
serca,
tachykardia,
zaburzenia
rytmu
serca.
Zaburzenia
naczyniowe:
niezbyt
często:
nadciśnienie
tętnicze.
Zaburzenia
układu
oddechowego,
klatki
piersiowej
i śródpiersia:
niezbyt
często:
duszność.
Zaburzenia
żołądka
i jelit:
Bardzo
często:
padki zmian działania warfaryny, w tym wydłużenie czasu protrombinowego. Rzadko: reakcje nadwrażliwości ze strony układu oddechowego (na przykład duszność, skurcz oskrzeli, świszczący oddech, obrzęk naczynioruchowy) oraz analaksja. Rzadko: zmiany apetytu, osłabienia narządu ruchu oraz zahamowanie oddychania.
nudności;
często:
wymioty,psychiczne
zaparcie, suchość
ustnej, biegunka,
niezbytnastroju
często: dysfagia,
czarne sporadycznie
stolce. Zaburzenia
wątroby
i dróg
żółciowych:
niezbyt
często: podwyższenie
aktywności
aminotransferaz.
i tkanki
podskórnej:
często: nadmierna
potliwość,
świąd; niezbyt
Mogą wystąpić
zaburzenia
różniącew jamie
się międzyosobniczo,
coból
do brzucha,
nasilenia niestrawność,
i rodzaju. Mogąwzdęcia;
to być zmiany
(zwykle euforia,
dysforia),
zmiany
aktywności
(zwykle
zmniejszenie,
sporadycznie
zwiększenie)
oraz zmiany Zaburzenia
zdolności doskóry
percepcji
poznawczej
i zmysłowej
(np. zachowania
decyzyjne,
zabuczęsto:
reakcje skórneZgłaszano
(np. wysypka,
pokrzywka).
Zaburzenia
i dróg
moczowych:
niezbyt
często: albuminuria,
zaburzenia
mikcjimogą
(zaburzenia
w oddawaniu
moczu do
i zatrzymanie
moczu).
ogólne
i stanypobudzenie,
w miejscu podania:
często:bezsenność,
dreszcze, uderzenia
gorąca,
ból w klatce
piersiowej.
Mimo,
iż w czasie
badań
rzenia postrzegania).
przypadki
pogorszenia
astmy,nerek
jednak
nie ustalono
związku
przyczynowego.
Po nagłym
odstawieniu
wystąpić
objawy podobne
obserwowanych
poZaburzenia
odstawieniu
opioidów:
niepokój,niezbyt
nerwowość,
hiperkineza,
drżenia
oraz zaburzenia
żołądka
i jelit.
Inne działania
klinicznych niektóre
obserwowano
wymienionych
działańpo
niepożądanych,
związanych
ze stosowaniem
tramadolu
paracetamolu,
można jednak
wykluczyć
ich wystąpienia.
Niedociśnienieukładu
ortostatyczne,
bradykardia,
zapaść.
Doświadczenie
po występują
wprowadzeniu
produktu
leczniczego
obrotunadwrażliwości,
opisuje rzadkiew tym
przyniepożądane,
w rzadkich niżej
przypadkach
występowały
nagłym odstawieniu
tramadolu,
to: napady paniki,
silnylub
niepokój,
omamy,nie
parestezje,
dzwonienie
w uszach
i inne objawyTramadol:
ze strony ośrodkowego
nerwowego.
Paracetamol:
Działania
niepożądane
rzadko,
ale mogą
wystąpićdo
reakcje
padki zmian
działania
warfaryny,
w tym
wydłużenie czasu
protrombinowego.
Rzadko:
nadwrażliwości
ze strony układu
przykład
duszność,
oskrzeli,paracetamolu.
świszczący oddech,
naczynioruchowy)
analaksja.
Rzadko: zmiany
apetytu, osłabienia
narządu
ruchu oraz
zahamowanie
oddychania.
wysypka
skórna.
Istnieją
doniesienia
o występowaniu
zaburzeń
morfologii krwi,
w tymreakcje
trombocytopenii
i agranulocytozy,
któreoddechowego
niekoniecznie (na
mogły
mieć związek
ze skurcz
stosowaniem
W kilku obrzęk
doniesieniach
sugerowanooraz
możliwość
wystąpienia
hipoprotrombinemii
podczas
jednoczesnego
stosowania
z lekami
z grupy
Mogą wystąpić
zaburzenia
psychiczne
różniącezmian
się międzyosobniczo,
co do nasilenia
i rodzaju.
Mogą to być
zmiany nastroju
euforia,
sporadycznie do
dysforia),
zmiany
aktywności
(zwykle
zwiększenie)
oraz zmianyBiuro
zdolności
do percepcji
poznawczej
i zmysłowej
(np. zachowania
warfaryny.
W innych
badaniach
nie wykazano
czasu protrombinowego.
Podmiot
odpowiedzialny:
ZF Polpharma
S. A. (zwykle
Pozwolenie
na dopuszczenie
obrotu nr
17791
wydane przez
MZ.zmniejszenie,
Dodatkowychsporadycznie
informacji o leku
udziela: Polpharma
Handlowe
Sp. z o.o.,
ul. Bobrowiecka
6, 00-728
Warszawa, decyzyjne,
tel. +48 22zabu364
rzenia
Zgłaszano
przypadki pogorszenia
jednak
ustalonorecepty.
związku przyczynowego. Po nagłym odstawieniu mogą wystąpić objawy podobne do obserwowanych po odstawieniu opioidów: pobudzenie, niepokój, nerwowość, bezsenność, hiperkineza, drżenia oraz zaburzenia żołądka i jelit. Inne działania
61
00; postrzegania).
fax. +48 22 364
61 02. www.polpharma.pl.
Lekastmy,
wydawany
na nie
podstawie
niepożądane, które w rzadkich przypadkach występowały po nagłym odstawieniu tramadolu, to: napady paniki, silny niepokój, omamy, parestezje, dzwonienie w uszach i inne objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Paracetamol: Działania niepożądane występują rzadko, ale mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, w tym
wysypka skórna. Istnieją doniesienia o występowaniu zaburzeń morfologii krwi, w tym trombocytopenii i agranulocytozy, które niekoniecznie mogły mieć związek ze stosowaniem paracetamolu. W kilku doniesieniach sugerowano możliwość wystąpienia hipoprotrombinemii podczas jednoczesnego stosowania z lekami z grupy
warfaryny. W innych badaniach nie wykazano zmian czasu protrombinowego. Podmiot odpowiedzialny: ZF Polpharma S. A. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu nr 17791 wydane przez MZ. Dodatkowych informacji o leku udziela: Polpharma Biuro Handlowe Sp. z o.o., ul. Bobrowiecka 6, 00-728 Warszawa, tel. +48 22 364
61 00; fax. +48 22 364 61 02. www.polpharma.pl. Lek wydawany na podstawie recepty.
P-COM/016/03-2011
P-COM/016/03-2011
zapytaj Przedstawiciela Aptecznego o ofertę na Poltram Combo
zapytaj Przedstawiciela Aptecznego o ofertę na Poltram Combo
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards