Patent - Andrzej Kij

advertisement
WARSZAWSKA SZKOŁA ZARZĄDZANIA SZKOŁA WYŻSZA
OCHRONA WŁASNOŚCI
INTELEKTUALNEJ
dr inż. Andrzej KIJ
1
CEL KSZTAŁCENIA
PRZEKAZANIE PODSTAWOWYCH WIADOMOŚCI
O PODMIOTACH I PRZEDMIOCIE OCHRONY PRAW
AUTORSKICH, ZWIĄZKACH TEJ GAŁĘZI PRAWA
Z PRAWEM CYWILNYM, ADMINISTRACYJNYM, PRACY
I KARNYM ORAZ O ZAGADNIENIACH
UREGULOWANYCH W PRAWIE WŁASNOŚCI
INTELEKTUALNEJ.
2
STUDENT POWINIEN:
Znać (wiedzieć):
• podstawowe zagadnienia w zakresie genezy,
źródeł i zakresu przedmiotowego prawa
autorskiego;
• związki i zależności prawa autorskiego z
innymi działami prawa (prawo cywilne);
• system zbiorowego zarządzania prawami
autorskimi i prawami pokrewnymi
• zadania i organizację Urzędu Patentowego.
3
STUDENT POWINIEN:
Umieć:
• podstawowe pojęcia w zakresie ochrony
własności intelektualnej;
• rozróżnić rodzaje roszczeń związanych z
ochroną praw autorskich;
• rozróżnić rodzaje stosunków prawnych
objętych normowaniem prawa własności
intelektualnej (wynalazki, wzory użytkowe,
wzory przemysłowe, znaki towarowe,
oznaczenia geograficzne, topografia układów
scalonych, programy komputerowe);
• dochodzić roszczeń z zakresu prawa
własności.
4
TREŚCI PROGRAMOWE
1. Przedmiot i podmiot prawa autorskiego i praw pokrewnych.
Podstawowe definicje z zakresu ochrony własności intelektualnej.
Aktualny stan ochrony własności intelektualnej w świetle przepisów
polskich i unijnych.
2. Normalizacja i jej prawne podstawy
3. Korzystanie z utworów – prawa autorskie twórcy. Skuteczność
zawierania umowy z twórcą – obrót prawami autorskimi –
przeniesienie własności i licencjonowanie utworów
4. Zasady sporządzania dokumentacji zgłoszeń wynalazków i wzorów
użytkowych
5. Dozwolony użytek prywatny i publiczny. Prawo własności intelektualnej
w Internecie
6. Ochrona wizerunku, adresata korespondencji i tajemnicy źródeł
informacji. Prawo autorskie a reklama
7. Ochrona praw autorskich. Naruszenie praw autorskich – środki
ochrony prawnej
8. Postępowanie administracyjne i sądowo-administracyjne w sprawach
własności przemysłowej, Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej,
Rzecznicy patentowi, Postępowanie przed Urzędem Patentowym,
postępowanie sądowe
5
FORMA I WARUNKI ZALICZENIA
PRZEDMIOTU
Przedmiot kończy się zaliczeniem
nie na ocenę.
Podstawą zaliczenia przedmiotu jest
obecność i aktywność studenta na
zajęciach oraz zaliczenie testu
sprawdzającego wiedzę słuchacza
6
LITERATURA PODSTAWOWA
1.
2.
3.
4.
Literatura podstawowa
Barta J. (red.): Prawo autorskie, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2003;
Michniewicz G.: Ochrona własności intelektualnej, Wydawnictwo: C.H. Beck, 2010;
Nowak T.: Ochrona własności intelektualnej, wybrane zagadnienia, Wydaw.
Politechniki Białostockiej, 2008;
5. Sieńczyło-Chlabicz, J.(red.): Prawo własności intelektualnej, LexisNexis Polska,
2009;
6. Załucki M. (red.): Prawo własności intelektualnej : repetytorium, "Difin", 2008;
7. Nowińska E.: Polskie prawo własności intelektualnej : prawo autorskie, prawo
wynalazcze, prawo znaków towarowych. Twigger, 1998.
LITERATURA UZUPEŁNIAJACA
1. Golat R.: Prawo autorskie i prawa pokrewne, C. H. Beck, Warszawa 2002
2. Sobczak J.: Prawo autorskie i pokrewne, IURIS, Poznań 2001
3. Zdziennicka-Kaczocha G.: Kodeks cywilny z komentarzem. Wzory umów. cywilnoprawnych.
Wyd. Sigma, 2006
4. Poradnik wynalazcy. Zasady sporządzania dokumentacji zgłoszeń wynalazków i wzorów
użytkowych. Urząd Patentowy R.P. www.uprp.gov.pl .
5. Kuś. I., Senda Z.: Prawo autorskie i prawa pokrewne. Poradnik przedsiębiorcy.
www.parp.gov.pl/publikacja67.bhp .
6. Komisja Europejska: Wdrażanie dyrektyw opartych na koncepcji nowego globalnego podejścia
- Przewodnik. www.mgip.gov.pl .
7. Jażdżewska B.: Program komputerowy w prawie autorskim.
7
www.oeiizk.edu.pl/informa/jazdzewska/prawa.html
www.andrzejkij.pl
KLIK
OWI
[email protected]
TEMAT 1:
Przedmiot i podmiot prawa autorskiego i praw
pokrewnych. Podstawowe definicje z zakresu
ochrony własności intelektualnej. Aktualny
stan ochrony własności intelektualnej w
świetle przepisów polskich i unijnych.
ZAGADNIENIA:
1. Historia patentu
2. Podstawowe definicje z zakresu ochrony własności
intelektualnej
3. Formy ochrony własności intelektualnej
4. Rodzaje i zakres ochrony
5. Patenty i wynalazki
6. Wzory użytkowe i przemysłowe
7. Aktualny stan ochrony własności intelektualnej w
12
świetle przepisów polskich i unijnych.
HISTORIA PATENTU
Wyraz patent wywodzi się z języka łacińskiego,
stanowiąc skrót wyrażenia litterae patentes
oznaczającego
list otwarty
13
Najstarszy zidentyfikowany przywilej
o charakterze patentowym i związany
z urządzeniem technicznym pochodzi z roku
1315, kiedy to król czeski Jan Luksemburczyk
nadał monopol konstruktorowi pompy
odwadniającej do kopalń. Beneficjent
przywileju (którym był prawdopodobnie
wynalazca) otrzymywać miał korzyści
uiszczane przez użytkownika kopalni.
14
Rok 1421 pomysł Filippo Brunelleschi prawo używania
wymyślonej przez niego łodzi, umożliwiającej transport ciężkich
bloków kamiennych we Florencji
Stwierdzając, że Filippo Brunelleschi, człowiek o najbardziej bystrym
intelekcie (...) wynalazł maszynę będącą rodzajem statku, przy pomocy
którego on sądzi, że może łatwo, każdym czasie, zastosować i przewieźć
przez rzekę Arno albo przez każdą inną rzekę lub wodę, ponosząc mniej
kosztów niż zwykle, i uzyskując w ten sposób wiele innych korzyści
handlowych i innych, oraz – że odmówił udostępnienia tej maszyny
osobom zainteresowanym [...] i mając na względzie, że jeżeli uzyskałby
jakieś przywileje (...) to ujawniłby wszystkim to, co utrzymuje w tajemnicy
(...) I pragnąc, żeby to, co jest ukryte i nie przynosi owoców wydostało się
na światło dzienne, aby przynieść korzyści zarówno Filippo, jak i
naszemu całemu krajowi, a także innym; Ustanowi się przywilej dla
wskazanego Filippo tak, że może go to pobudzić do żarliwości i jeszcze
większej gonitwy, i stymulować do bardziej misternych poszukiwań.
15
Pierwszy akt prawny na świecie regulujący nadawanie
uprawnień dla twórców nowych rozwiązań - ustawa wenecka
z roku 1409
„Są wśród nas ludzie wielkiego geniuszu, zdolni do
wynalezienia i odkrywania pomysłowych urządzeń;
i mając na uwadze wspaniałość i cnoty naszego Miasta,
więcej takich ludzi przybywa do nas każdego dnia z
różnych stron. Przeto, gdyby były przepisy dotyczące
prac i urządzeń odkrytych przez takich ludzi tak, że inni,
którzy mogliby je zobaczyć nie mogliby ich zbudować
i zabrać z sobą zaszczytu wynalazcy, więcej ludzi
ofiarowywałoby swój geniusz, dokonywałoby odkryć
i budowałoby urządzenia wielce użyteczne i przynoszące
korzyści naszej wspólnocie”.
16
Dlatego też:
Zostało postanowione, że na mocy uprawnień Rady, każda
osoba, która zbuduje nowe i pomysłowe urządzenie w tym
mieście, które nie było wcześniej wytworzone w naszej
wspólnocie, powiadomi o tym właściwy urząd, gdy zostanie to
urządzenie doprowadzone do doskonałości tak, że będzie
mogło być używane i obsługiwane. Będzie zabronione innej
osobie gdziekolwiek na naszych terytoriach i miastach
wytwarzanie dalszych urządzeń dostosowanych do niego lub
do niego podobnych, bez zgody i licencji autora, przez okres
10 lat. Jeżeli ktokolwiek zbuduje je naruszając ten zakaz,
wskazany autor i wynalazca będzie uprawniony do wezwania
go przed sędzią w tym Mieście, który nakaże temu
naruszycielowi zapłatę stu dukatów; a urządzenie zostanie
natychmiast zniszczone. Jednakże Rząd ma prawo używać
takie urządzenie lub przyrząd do własnych celów, ale pod
warunkiem, że jedynie autor może obsługiwać je.
17
PATENTY W POLSCE
Najstarszy przywilej o patentowym
charakterze został wydany – za sprawą
mieszczan Olkuskich – przez Władysława
Jagiełłę w latach dwudziestych XV wieku
na rzecz Piotra, mistrza sztuki ciesielskiej,
na wybudowanie maszyny odwadniającej,
przy której 12 ludzi zastąpić miało siłę
pociągową 20 koni.
18
2. PODSTAWOWE DEFINICJE Z ZAKRESU
OCHRONY WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ
autorskie prawo
w znaczeniu podmiotowym ogół przepisów zapewniających twórcom
dzieł ochronę ich uprawnień osobistych i majątkowych.
cytat
prawo, a nie utarta praktyka, określa na jakich zasadach wolno
cytować (czyli korzystać z fragmentów cudzego utworu) - otóż wolno
w celu: wyjaśniania, analizy krytycznej, nauczania lub "w zakresie
uzasadnionym prawami gatunku twórczości" przytaczać, w utworach
stanowiących samoistną całość, urywki utworów lub drobne utwory w
całości
czas ochrony
ograniczenie ochrony w czasie, dotyczy jedynie autorskich praw
majątkowych (osobiste są ochronione bezterminowo). Są one
chronione przez okres życia twórcy i przez 70 lat po jego śmierci
19
2. PODSTAWOWE DEFINICJE Z ZAKRESU
OCHRONY WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ
majątkowe prawa autorskie
autorowi przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu
i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do
wynagrodzenia za korzystanie z utworu
plagiat
najpoważniejsze naruszenie praw autorskich polegające na
przywłaszczeniu sobie cudzego autorstwa do całości utworu lub jego
części
umowa wydawnicza
na jej mocy autor zobowiązuje się do dostarczenia utworu wydawcy
i przeniesienia nań praw majątkowych do wydania / wydawania
utworu, natomiast wydawca zobowiązuje się do wydania utworu
i jego rozpowszechnienia oraz zapłacenia autorowi wynagrodzenia
20
2. PODSTAWOWE DEFINICJE Z ZAKRESU
OCHRONY WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ
utwór
każdy przejaw twórczości o indywidualnym charakterze, niezależnie
od postaci, wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia
Rodzaje utworów:
literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne, programy komputerowe,
plastyczne,
fotograficzne,
lutnicze,
wzornictwa
przemysłowego,
architektoniczne, urbanistyczne, muzyczne, sceniczne, choreograficzne,
pantomimiczne, audiowizualne.
Utwór jest dobrem niematerialnym (przeniesienie nawet całości autorskich
praw majątkowych do utworu nie jest wcale równoznaczne z przeniesieniem
własności oryginału dzieła, w którym utwór został utrwalony i odwrotnie).
Prawo chroni nie tylko ostateczną postać utworu lecz także jego plany,
zarysy, szkice, modele, projekty itp.
21
2. PODSTAWOWE DEFINICJE Z ZAKRESU
OCHRONY WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ
użytek osobisty
prawo zezwala na nieodpłatne korzystanie z już rozpowszechnionego utworu
- bez zezwolenia twórcy - w zakresie własnego użytku osobistego
(z wyjątkiem budowania według cudzego utworu architektonicznego). Krąg
osobisty ograniczony jest do osób pozostających w związku rodzinnym lub
towarzyskim
użytek publiczny
ustawa wprowadza ograniczenia łamiące monopol autorski na
rozporządzanie dziełem, uzasadnione celem społecznym w zakresie potrzeb
informacyjnych, oświatowych, naukowych i kulturalnych
22
WSKAZÓWKI DLA ORGANIZACJI KORZYSTAJĄCYCH Z UTWORÓW
a) w działalności wydawniczej
aby wydać jakikolwiek utwór (artykuł, referat, książkę itp.) w całości lub części,
należy uzyskać na to zgodę autora lub właściciela autorskich praw
majątkowych (chyba, że te już wygasły).
b) w działalności szkoleniowej
poza szczególnymi uprawnieniami instytucji naukowych i oświatowych oraz
ośrodków informacji i dokumentacji naukowo-technicznej (użytek publiczny),
powielanie artykułów lub książek dla celów szkolenia pracowników własnych
lub osób trzecich jest niedozwolone.
jeżeli instytucja organizująca szkolenie zamierza wykorzystać utwór, do
którego nie ma autorskich praw majątkowych, powinna: ustalić autora,
właściciela praw majątkowych, uzyskać zgodę uprawnionego na wykorzystanie
utworu i uzgodnić wysokość wynagrodzenia za wykorzystanie w umówionym
zakresie
23
2. PODSTAWOWE DEFINICJE Z ZAKRESU
OCHRONY WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ
ochrona autorskich praw majątkowych
Właściciel tych praw może od osoby, która naruszyła jego prawa:
1. żądać zaniechania naruszenia,
2. żądać wydania uzyskanych korzyści albo zapłacenia w podwójnej
wysokości stosownego wynagrodzenia z chwilą jego dochodzenia, lub
potrójnej jeśli naruszenie było zawinione,
3. w razie winy naruszyciela - wyrównania wyrządzonej szkody,
4. domagać się - na poczet należnego odszkodowania - przyznania przez sąd
przedmiotów służących do bezprawnego wytworzenia egzemplarzy
utworów lub przedmiotów, przy użyciu których dokonano naruszenia,
5. żądać od naruszającego, jeśli naruszenia dokonał w ramach działalności
gospodarczej podejmowanej w cudzym lub własnym imieniu (choćby na
cudzy rachunek), aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną z
przeznaczeniem na Fundusz Promocji Twórczości (suma ta nie może być
niższa niż dwukrotna wysokość uprawdopodobnionych korzyści
odniesionych przez sprawcę z dokonanego naruszenia).
24
3. Formy własności intelektualnej









Wynalazki
Wzory użytkowe
Wzory przemysłowe
Znaki towarowe
Oznaczenia
Odkrycia naukowe
Utwory literackie, artystyczne, naukowe, itp.
Programy komputerowe
Know-how
25
FORMY WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ
Wynalazki
 Wzory użytkowe
 Wzory przemysłowe
 Znaki towarowe
 Know-how

26
FORMY OCHRONY WŁASNOŚĆ
INTELEKTUALNEJ
Formy sformalizowane
 Patent
- wynalazki
 Prawa ochronne
- wzory użytkowe, znaki towarowe,
topografie układów scalonych

Prawa z rejestracji -
wzory przemysłowe, oznaczenia
geograficzne
Formy niesformalizowane
 Prawa autorskie
 Tajemnica
- Know-how
 Ochrona „z ujawnienia” - część wzorów
przemysłowych
27
Jeden produkt - wiele form własności intelektualnej
OPATENTOWANA METODA
OTWIERANIA
Efekt pracy plastyka
PRAWO AUTORSKIE
ZNAK TOWAROWY
ZAREJESTROWANY
WZÓR PRZEMYSŁOWY
TECHNOLOGIA WYTWARZANIE
NAPOJU OKRYTA TAJEMNICĄ FIRMY
28
PODZIAŁ FORMALNY OCHRONY
WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNEJ
Ochrona sformalizowana
 Ochrona niesformalizowana

29
OCHRONA SFORMALIZOWANA
Aby uzyskać prawa ochronne na dany przedmiot
własności intelektualnej konieczne jest spełnienie
warunków określonych w przepisach prawa oraz
wykonanie pewnych czynności nie związanych z
procesem twórczym.
–
–
–
–
Patent,
Wzór użytkowy,
Znak towarowy,
Układ scalony
30
OCHRONA NIESFORMALIZOWANA
Przepisy prawa gwarantują ochronę własności
intelektualnej oraz określają jej zakres jak również
sankcje za naruszenie praw właściciela
–
–
–
–
–
Utwór literacki,
Obraz,
Utwór muzyczny,
Tajemnica firmowa
itp.
31
ZAKRES OCHRONY
Każdy przedmiot ochrony charakteryzuje
się pewnym zakresem ochrony pod
względem merytorycznym i formalnym
 Autorstwo – niezależnym od okoliczności
 Terytorialnym – gdzie jest chroniony
 Czasowym – kiedy jest chroniony
 Formalnym – jakie czynności formalne trzeba
wykonać lub wykonano aby podlegał
ochronie
32
AUTOR / TWÓRCA
Autorstwo utworu nie może być przypisane innej osobie niż
ta, która stworzyła dany utwór. Związek twórczy autora z
dziełem jest nierozerwalny.
To samo dotyczy twórcy rozwiązania technicznego.
Autorstwo nie jest ograniczona terytorialnie i czasowo
Autorstwo nie jest równoznaczne z posiadaniem utworu lub
rozwiązania technicznego, lub jego dysponowaniem
33
ZAKRES TERYTORIALNY
Ochrona własności intelektualnej może być
ograniczona terytorialnie
–
–
–
–
Patent obowiązuje tylko na terytorium kraju, w którym
został udzielony
Autorskie prawa majątkowe obowiązują tylko w
krajach gdzie utwór został upubliczniony
Znak unijny obowiązuje tylko na terytorium Unii
Ochrona firmy obowiązuje tylko na terytorium, na
którym on działa
34
ZAKRES CZASOWY
Ochrona własności intelektualnej może być
ograniczona czasowo
–
–
–
–
Patent może obowiązywać nie dłużej niż 20 lat
Ochrona znaku towarowego trwa 10 lat, ale może
być przedłużana w nieskończoność na kolejne 10-cio
letnie okresy
Autorskie prawa majątkowe obowiązują 70 lat po
śmierci autora (lub ostatniego ze współautorów)
Czas ochrony Know-how może być określony w
umownie
35
ZAKRES FORMALNY
Ochrona własności intelektualnej może być
uzależniona od spełnienia określonych czynności
Przykład 1: Patent
Ochronie może podlegać rozwiązanie spełniające
wymagania określone przepisami prawa
– Aby uzyskać ochronę patentową konieczne jest
dokonanie zgłoszenia, wnoszenie opłat itp.
–
Przykład 2: Know-how
–
Ochronie podlega tylko to co została zapisane w
umowie lub podane do wiadomości w sposób nie
budzący wątpliwości, że stanowi część Know-how
36
PATENTY
- WYNALAZKI
Przedmiotem wynalazku może być tylko
rozwiązanie techniczne
 Nowość - rozwiązanie musi być nowe w
skali światowej
 Wynalazek musi posiadać poziom
wynalazczy
 Wynalazek musi nadawać się do
przemysłowego stosowania

37
NIE UZNAJE SIĘ ZA WYNALAZKI
W SZCZEGÓLNOŚCI:

odkryć, teorii naukowych i metod matematycznych,

wytworów o charakterze jedynie estetycznym,

planów, zasad i metod dotyczących działalności
umysłowej lub gospodarczej oraz gier,

wytworów, których niemożliwość wykorzystania
może być wykazana w świetle powszechnie
przyjętych i uznanych zasad nauki,

programów dla maszyn cyfrowych,

przedstawienia informacji.
38
WYNALAZKI WYŁĄCZONE Z OCHRONY

których wykorzystywanie byłoby sprzeczne z porządkiem
publicznym, lub dobrymi obyczajami: nie uważa się jednak
za sprzeczne z porządkiem publicznym korzystania z
wynalazku tylko dlatego, że jest zabronione przez prawo,

dotyczące odmian roślin i ras zwierząt oraz czysto
biologicznych sposobów hodowli roślin i zwierząt (z
wyłączeniem sposobów mikrobiologicznych i wytworów
uzyskiwanych takimi sposobami),

dotyczące sposobów leczenia ludzi i zwierząt metodami
chirurgicznymi i terapeutycznymi oraz sposoby
diagnostyki stosowane na ludziach lub zwierzętach (nie
dotyczy produktów np. substancji, mieszanin stosowanych
w leczeniu lub diagnostyce).
39
WZORY UŻYTKOWE
Nowe i użyteczne rozwiązanie techniczne
dotyczące kształtu, budowy lub
zestawienia przedmiotu o trwałej postaci.
40
NIE UZNAJE SIĘ ZA WZORY UŻYTKOWE:

wytworów o charakterze jedynie
estetycznym,

planów, zasad i metod dotyczących
działalności umysłowej lub gospodarczej
oraz gier,

wytworów, których niemożliwość
wykorzystania może być wykazana w świetle
powszechnie przyjętych i uznanych zasad
nauki
41
WZORY UŻYTKOWE
Wzór
użytkowy może dotyczyć tylko jednego
rozwiązania
Nie udziela się praw ochronnych na wzór użytkowy,
którego wykorzystywanie byłoby sprzeczne z
porządkiem publicznym, lub dobrymi obyczajami: nie
uważa się jednak za sprzeczne z porządkiem
publicznym korzystania ze wzoru tylko dlatego, że
jest zabronione przez prawo,
42
WZÓR PRZEMYSŁOWY

nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub
jego części nadana mu w szczególności przez cechy linii,
konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu
oraz przez jego ornamentację

wytwór - każdy przedmiot wytworzony w sposób przemysłowy lub
rzemieślniczy, w tym:
 złożony (z wymienialnych części)
 część składowa widoczna w wytworze złożonym
 część składowa - jako przedmiot samodzielnego obrotu

obejmujący w szczególności opakowanie, symbole graficzne oraz
kroje pisma typograficznego, z wyłączeniem programów
komputerowych,
43
WZÓR PRZEMYSŁOWY
Materiał obiciowy
Opakowanie
Gorset ortopedyczny
44
TOPOGRAFIE UKŁADÓW
SCALONYCH
Topografią układu scalonego jest:
rozwiązanie polegające na przestrzennym, wyrażonym w dowolny
sposób rozplanowaniu elementów, z których co najmniej jeden jest
elementem aktywnym, oraz wszystkich lub części połączeń układu
scalonego.
45
KNOW - HOW







parametry technologiczne, receptury, instrukcje, modele, wzorce,
umiejętności, doświadczenia,
metody kontroli,
nie opatentowane wynalazki,
wynalazki nie posiadające zdolności patentowej,
ulepszenia i udoskonalenia,
informacje handlowe.
46
TAJEMNICA
 Znaczna
część wiedzy technicznej jest objęta
tajemnica firmową i nie jest nigdy ujawniana
osobom trzecim
 Dla zachowania tajemnicy konieczne jest
zastosowanie procedur gwarantujących, że
wiedza chroniona tajemnicą nie będzie ujawniana
 Jest to najskuteczniejsza metoda zachowania
monopolu na wiedzę ale równocześnie najbardziej
bezbronna przed wykorzystaniem przez
konkurencję jeżeli zostanie ujawniona
47
PROJEKT RACJONALIZATORSKI

za projekt racjonalizatorski może być uznane każde
rozwiązanie nadające się do wykorzystania, nie będące
wynalazkiem, wzorem użytkowym, wzorem przemysłowym
lub topografią układu scalonego

jakie rozwiązania i przez kogo dokonane są uznawane za
projekt racjonalizatorski określa samodzielnie
przedsiębiorca w regulaminie

w szczególnych przypadkach projekt racjonalizatorski może
stać się częścią Know-how
48
OZNACZENIA
Firma
Znak towarowy
Oznaczenia geograficzne
Znak handlowy
49
KOMU PRZYSŁUGUJĄ PRAWA
WYŁĄCZNE
Prawa pierwotne

Prawa wyłączne przysługują z mocy prawa
twórcom rozwiązań lub utworów,

Prawa twórców do praw wyłącznych są w
szczególnych sytuacjach ograniczone z mocy
prawa lub na drodze umowy

Prawa współtwórców są takie same jak twórców
indywidualnych i podlegają takim samym
ograniczeniom
50
KIEDY PRAWA DO ROZWIĄZANIA
PRZYSŁUGUJĄ PRACODAWCY

Jeżeli rozwiązanie (wynalazek, wzór) zostały dokonane
w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy
prawo do tego rozwiązania przysługuje pracodawcy

Jeżeli w umowie pomiędzy przedsiębiorcą a twórcą
postanowiono, że właścicielem praw wyłącznych będzie
przedsiębiorca.
Uwaga: zasada ta dotyczy tylko twórców, którzy nie są
pracownikami przedsiębiorcy lub z zakres ich obowiązków
nie wynika, że powinni dokonać rozwiązania stanowiącego
przedmiot praw wyłącznych

W żadnym wypadku twórca nie traci praw do
wynagrodzenia i wymieniania jako twórcy
51
PRAWO WŁASNOŚCI A
WYNAGRODZENIE TWÓRCY

Twórca, który z mocy prawa utracił prawa własności nie
traci praw do wynagrodzenia z tytułu eksploatacji jego
rozwiązania

Wysokość wynagrodzenia powinna być ustalana w słusznej
proporcji do korzyści i może być przedmiotem:




indywidualnej umowy,
regulaminu wynagradzania
Roszczenia dotyczące wysokości wynagrodzenia mogą być
przedmiotem postępowania sądowego
Wynagrodzenia twórców w przypadku gdy twórca przekazał
lub sprzedał swoje prawa przedsiębiorcy powinny być
określane w umowie sprzedaży, cesji itp.
52
WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA
DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ
53
PRAWA AUTORSKIE
54
Źródła praw autorskich
I. KONWENCJA BERNEŃSKA, O OCHRONIE DZIEŁ
LITERACKICH I ARTSTYCZNYCH
1) Ochrona przysługuje autorom będącym obywatelami jednego z państw
należących do Związku (art. 3).
2) Autorzy w państwach należących do Związku innych niż państwa
pochodzenia dzieła, korzystają z praw, jakie odpowiednie ustawy przyznają
swoim obywatelom (art. 5).
Np. dzieło pochodzi z Japonii, autor korzysta z ochrony w innych
krajach na zasadach jak obywatel tych krajów.
3) Korzystanie z praw i ich wykonywanie nie wymaga spełnienia żadnych
formalności.
II. W Polsce
USTAWA z dnia 4 lutego o prawie autorskim i prawach pokrewnych
55
PRZEDMIOT PRAWA AUTORSKIEGO
Przedmiot prawa autorskiego jest każdy
przejaw działalności twórczej o
indywidualnym charakterze, ustalony w
jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości,
przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór)
56
UTWÓR NAUKOWY




Utwór naukowy podlega ochronie prawno autorskiej na
takich samych zasadach jak każdy inny utwór.
Nieco słabsza jest ochrona treści takiego utworu gdyż jego
celem jest niereglamentowane udostępnianie wiedzy, a
zatem korzystanie z wiedzy zawartej w tego typu utworach
jest dozwolone w szerszym zakresie niż ma to miejsce w
przypadku innych utworów.
Przykład treść powieści a scenariusz filmu versus odkrycie
naukowe – i jego wykorzystanie w pracy badawczej
Nieco odmienne są również prawa pracodawcy do takiego
utworu.
57
Istota ochrony prawami autorskimi
1. Utwór jest przedmiotem prawa autorskiego od chwili
ustalenia, chociażby miał postać nie ukończoną.
2. Wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania
nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do
wynagrodzenia za korzystanie z utworu przysługuje tylko
twórcy.
3. Ochrona przysługuje twórcy niezależnie od spełnienia
jakichkolwiek formalności.
4. Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia;
nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i
zasady działania oraz koncepcje matematyczne.
58
Rodzaje praw autorskich
Autorskie prawa osobiste
przysługują wyłącznie autorowi, są niezbywalne i obejmują:
• autorstwo utworu,
• oznaczanie utworu (oraz jego kopii) imieniem i
nazwiskiem autora,
• nienaruszalność treści i formy,
• decyzja o jego pierwszym publicznym udostępnieniu,
•
prawo do wynagrodzenia,
• nadzór nad sposobem korzystania z utworu.
Autorskie prawa majątkowe
przysługują autorowi lub osobie, która nabyła je od autora,
mogą stanowić przedmiot obrotu i obejmują w szczególności:
• prawo do wynagrodzenia,
• zwielokrotnianie utworu,
• prawo do rozpowszechniania,
• prawo czerpania korzyści ze obrotu utworem
59
Prawo do utworów
Utwór
dokonany:
• z własnej inicjatywy autora
• poza jakąkolwiek umową
• w wyniku obowiązków służbowych
• w wyniku realizacji zamówienia
Tylko prawa
osobiste
Prawa twórcy
Prawa pracodawcy
- wszystkie prawa
majątkowe
60
PRAWO DO UTWORÓW



Autorskie prawa osobiste przysługują wyłącznie autorowi
Autorskie prawa majątkowe przysługują autorowi
Autorskie prawa majątkowe przysługują PRACODAWCY
jeżeli utwór powstał w wyniku wykonywania obowiązków
ze stosunku pracy, a umowa o pracę nie stanowi inaczej
Stosowny zapis nie musi być umieszczony w umowie o
pracę ale może wyniknąć z regulaminu pracy, układu
zbiorowego, zakresu obowiązków, polecenia
służbowego, o ile utwór powstał w wyniku zgodnego
zamiaru stron
Uwaga 1: Nie można sugerować się:
- miejscem stworzenia dzieła (bo w pracy, bo w domu),
- środkami technicznymi (bo komputer w pracy, bo w domu)
Uwaga 2: Polecenia służbowe nie mogą być wydawane dowolnie,
ich granice stanowi cel zatrudnienia
61
KIEDY AUTORSKIE PRAWA
MAJĄTKOWE PRZYSŁUGUJĄ
PRACODAWCY

Jeżeli utwór powstał w wyniku wykonywania obowiązków ze
stosunku pracy i zgodnej woli stron prawa majątkowe do
tego utworu przysługują pracodawcy.
Uwaga: Prawo pracodawcy może ulec „wygaszeniu” w
odniesieniu do utworu przeznaczonego do rozpowszechniania.
Jeżeli w terminie 2 lat od daty przyjęcia utworu (plus dodatkowy
termin wyznaczony przez twórcę) pracodawca nie przystąpi do
jego rozpowszechniania - prawa majątkowe wracają do twórcy.

Autorskie prawa majątkowe do utworów zbiorowych
przysługują producentowi lub wydawcy. Ale prawa do
poszczególnych części mających samodzielne znaczenie
przysługują twórcom.
62
AUTORSKIE PRAWA MAJĄTKOWE
DO UTWORÓW NAUKOWYCH




Art.14 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych reguluje
prawa Uniwersytetu jako „instytucji naukowej” do utworów naukowych.
Regulacja ta stanowi lex specialis w stosunku do art.12 ustawy i
reguluje odmiennie prawa pracodawcy jako instytucji naukowej niż ma
to miejsce w relacji pracodawca-pracownik odniesieniu do utworów
pracowniczych
Przepis ten ustanawia jedynie prawo pierwszeństwa opublikowania,
przy czym twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.
Warunkiem powstania prawa pierwszeństwa publikacji jest wyrażenia
przez jego twórcę woli jego publikacji (art. 6 ust.1).
63
AUTORSKIE PRAWA MAJĄTKOWE
DO UTWORÓW NAUKOWYCH


Przepis art. 14 ust.1, ma charakter względy gdyż strony mogą w
umowie o pracę ułożyć się wedle własnej woli i odmiennie uregulować
kwestie związane z autorskimi prawami majątkowymi. Odmienne
uregulowanie kwestii autorskich praw majątkowych musi jednak mieć
miejsce w umowie o pracę, a nie w innych umowach np. w umowie o
opublikowanie utworu. Biorąc pod uwagę charakter umowy o pracę i
proces tworzenia utworu naukowego umowa o pracę regulująca
odmiennie od treści art.14 ust 1. kwestie prawno-autorskie powinna być
zawarta przed rozpoczęciem prac nad utworem.
Zmiana umowy o pracę w trakcie procesu tworzenia utworu nie powinna
mieć skutku względem danego utworu gdyż może by źródłem nadużyć
przez jedną ze stron.
64
AUTORSKIE PRAWA MAJĄTKOWE
DO UTWORÓW NAUKOWYCH




Prawo pierwszeństwa opublikowania jest ograniczone i uwarunkowane łącznym
spełnieniem dwóch warunków, a mianowicie:
zawarciem z autorem umowy o wydanie utworu w terminie 6 miesięcy od daty
dostarczenia utworu
opublikowania utworu w terminie 2 lat od daty jego przyjęcia
Oba terminy nie mogą wolą stron (umowa między Uniwersytetem a Twórcą )
ulec skróceniu lub wydłużeniu.
Skrócenie tych terminów może być jedynie efektem szybkości decyzji
co do zawarcia stosownej umowy o wydanie utworu jak równie czasem
jego publikacji.
65
AUTORSKIE PRAWA MAJĄTKOWE
DO UTWORÓW NAUKOWYCH




Dla ustalenia czy dany utwór jest utworem naukowym podlegającym rygorom
art. 14 niezbędne jest również ustalenie czy utwór powstał w wyniku
wykonywania obowiązków ze stosunku pracy.
Uniwersytet może podjąć decyzję o rezygnacji z publikacji i zawiadomić o swojej
decyzji Twórcę. W takim przypadku Twórca może we własnym zakresie podjąć
kroki w celu opublikowania utworu naukowego.
Status zawodowy pracownika nie ma znaczenia dla zastosowania art.14. Istotne
i wystarczające jest ustalenie charakteru utworu i okoliczności jego powstania
czyli to czy jest on wynikiem „wykonywania obowiązku ze stosunku pracy”.
Z mocy art.14 ust 2. Uniwersytet zachowuje prawo do nieodpłatnego użytku
własnego oraz używania materiału naukowego zawartego w utworze a ponadto
jeżeli wynika to uzgodnionego przeznaczenia utworu lub umowy udostępniania
go osobom trzecim.
66
PRAWO WŁASNOŚCI A
WYNAGRODZENIE TWÓRCY

Autor, który z mocy prawa utracił prawa własności nie traci
praw do wynagrodzenia z tytułu eksploatacji jego utworu.

Wysokość wynagrodzenia powinna być ustalana w słusznej
proporcji do korzyści i może być przedmiotem:




indywidualnej umowy,
regulaminu wynagradzania
Roszczenia dotyczące wysokości wynagrodzenia mogą być
przedmiotem postępowania sądowego
Wynagrodzenia autora w przypadku gdy autor przekazał lub
sprzedał swoje prawa przedsiębiorcy powinny być
określane w umowie sprzedaży, cesji itp.
67
ODRĘBNE CECHY OCHRONY
PROGRAMÓW KOMPUTEROWYCH
chroniony jest kod programu jako forma
wyrazu, a nie algorytm stanowiący podstawę
programu.
 wzmocniona pozycji pracodawcy,
 radykalne ograniczenie praw,
 odmienne uregulowanie ograniczeń zakresu
prawa dozwolonego użytku

- brak ustawowej licencji na rzecz użytku prywatnego,
- sporządzenie adaptacji wymaga zgody
uprawnionego,
68
DOMENA PUBLICZNA
Każda informacja podana do publicznej
wiadomości może przejść do domeny
publicznej o ile nie będzie ograniczona
prawami autorskimi lub patentem.
 Wiedza opublikowana staje się domeną
publiczną
 Wiedza wchodząca w skład domeny
publicznej może być wykorzystana w
nieograniczonym zakresie

69
PLAGIAT
Jest to najpoważniejsze naruszenia praw
autorskich
Może polegać na




przywłaszczeniu sobie cudzego autorstwa do całości utworu lub jego części.
podpisaniu cudzego dzieła swoim nazwiskiem, pragnąc uchodzić za jego twórcę
na włączeniu do swego utworu fragmentów utworu innych osób, bez zaznaczenia
tego w swym utworze
wykorzystaniu fabuły, kluczowego pomysłu itp.
Plagiat stanowi naruszenie osobistych jak również majątkowych praw
autora.
Osoba winna dokonania plagiatu ponosi odpowiedzialność karną i cywilną.
70
PLAGIAT
Plagiat jest na ogół efektem świadomego działania.
W pewnych obszarach twórczości może zaistnieć
nieświadomy lub niezamierzony przez twórcę
plagiat.
Nieświadomy lub niezamierzony plagiat będzie
jednak w dalszym ciągu plagiatem.
Nieświadomość popełnienia plagiatu może jedynie
stanowić okoliczność łagodzącą.
71
CYTAT


Cytatem jest każde zapożyczenie i włączenie do
własnego utworu fragmentu utworu innej osoby.
Prawo nie definiuje pojęcia „cytat” w sposób
jednoznaczny mówi się jedynie o dopuszczalności
cytowania "w zakresie uzasadnionym
wyjaśnianiem, analizą krytyczną, nauczaniem lub
prawami gatunku twórczości".
72
CYTAT



Cytatem może być fragment cudzego utworu lub
nawet drobny utwór w całości (np. fraszka).
Z jednej strony prawo nie definiuje jaką część
cytowanego utworu traktuje się jako cytat.
Z drugiej strony jeżeli zapożyczony fragment
przekracza granice dozwolonego cytatu wymaga
uzyskania dodatkowej zgody na włączenie
zapożyczonego utworu lub jego części i zapłacenia
odpowiedniego wynagrodzenia.
73
CYTAT
Brak jest ogólnych kryteriów oceny kiedy cytat jest
uzasadniony dlatego przy autoocenie czy dany
fragment cudzego dzieła jest tylko cytatem można
kierować się następującymi kryteriami:




Czy cytowany fragment jest niezbędny dla wyjaśnienia stawianej przeze
mnie tezy?
Czy zastępuje treści, które ja chcę wyrazić? Czy je objaśnia?
Czy cytat podkreśla rangę problemu czy tylko podnosi prestiż mojego
utworu?
Czy jest zachowana równowaga pomiędzy moimi treściami a cytatami?
74
CYTAT
Cytując fragment cudzego utworu musimy spełnić następujące
warunki:





Cytat musi być wyraźnie zaznaczony w treści utworu,
Podanie autora cytatu,
Podanie źródła z którego utwór został zaczerpnięty.
Wyraźne wskazanie zmian jeżeli zostały dokonane ( np. opuszczenie
nieistotnego fragmentu, zastąpienie nazwiska inicjałami itp.)
Przytaczany cytat nie może zmieniać intencji jego autora (np. wyrwane
z kontekstu zdanie może całkowicie zmieniać intencję autora)
Niezachowanie tych podstawowych zasad stanowi naruszenie
praw autorskich w niektórych przypadkach może być
traktowane jako plagiat.
75
WŁASNOŚĆ INTELEKTUALNA
DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ
76
Download