Podręcznik rozwoju strategii wzrostu zatrudnienia na

advertisement
Podręcznik rozwoju strategii
wzrostu zatrudnienia na szczeblu
lokalnym w Polsceas
Komisja Europejska
Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Równości Szans
ECOTEC
ECORYS in the UK
Treść niniejszej publikacji niekoniecznie odzwierciedla opinie lub stanowisko
Komisji Europejskiej, Dyrekcji Generalnej ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i
Równości Szans
Więcej informacji na temat działań Komisji Europejskiej dotyczących wzrostu
zatrudnienia na szczeblu lokalnym można znaleźć na stronie:
http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=104&langId=pl
http://europa.eu.int/comm/employment_social/local_employment/
index_en.htm
Elektroniczna wersja podręcznika i wersje dla innych państw są dostępne na
podanej wyżej stronie.
Podziękowania
Niniejszy podręcznik został opracowany przez ECOTEC Research & Consulting
(http://ecotec.com) w imieniu Dyrekcji Generalnej ds. Zatrudnienia, Spraw
Społecznych i Równości Szans
Podręcznik rozwoju strategii
wzrostu zatrudnienia na szczeblu
lokalnym w Polsceas
Komisja Europejska
Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Równości Szans
Jednostka D2
02/2009
WSTĘP
Strategia lizbońska, czyli plan rozwoju przyjęty dla Unii Europejskiej i jej część dotycząca zatrudnienia
od kilku lat oddziałują na podmioty lokalne, które dążą do jej realizacji. Wzrost zatrudnienia na szczeblu
lokalnym jest ważny dla społeczności regionalnych i lokalnych, zaś cele Unii Europejskiej w zakresie
zatrudnienia nie zostaną zrealizowane bez czynnego współudziału podmiotów na szczeblu regionalnym
i lokalnym.
Komisja Europejska od kilku lat wspiera szereg projektów w celu przyspieszenia lokalnego rozwoju
zatrudnienia. Jednym z takich projektów było badanie przeprowadzone w 2006 r. dla oceny
zaawansowania rozwoju lokalnego w nowych państwach członkowskich UE (w państwach, które
przystąpiły do Unii Europejskiej w 2004 r. i później) oraz określenia ewentualnych wyzwań, przed jakimi
stoją instytucje i organizacje lokalne w tych krajach. Z badania narodziła się idea opracowania
podręcznika rozwoju lokalnego dla każdego nowoprzyjętego państwa członkowskiego.
Tworzenie w społecznościach lokalnych partnerstw skupiających różne podmioty w celu osiągnięcia
większego zaangażowania w strategie rozwoju gospodarczego i wzrostu zatrudnienia na szczeblu
lokalnym, jest powszechnie praktykowane w starych państwach członkowskich. Zgodnie z ostatnim
zaleceniem Komisji, zachęca się sektor prywatny, odwołując się do poczucia korporacyjnej
odpowiedzialności społecznej przedstawicieli tego sektora, do większego udziału w działaniach na rzecz
zwiększenia dobrobytu społeczności lokalnych. Są to obszary transferu wiedzy i wymiany dobrych
praktyk, z których korzystają nowe państwa członkowskie. Obszary te są ujęte w niniejszym podręczniku,
dzięki czemu nowoprzyjęte państwa zyskują wiedzę na temat optymalnych sposobów wdrażania unijnych
Funduszy Strukturalnych (w szczególności Europejskiego Funduszu Społecznego).
Komisja promuje także inne polityki motywujące podmioty lokalne. Dzięki koncepcji Flexicurity warunki
i czas pracy stają się bardziej elastyczne, jednocześnie współczesne systemy ubezpieczeń społecznych
zapewniają wysoki poziom zatrudnienia i bezpieczeństwo posiadania źródła dochodów. Uzupełniająco
działają polityki rynku pracy i nauka przez całe życie (lifelong learning). Jest istotne, aby kwestie
organizacji pracy i stosunków pracowniczych stosownie określić na szczeblu lokalnym.
Skutki globalizacji, tempo przemian technologicznych oraz konsekwencje starzejącego się
społeczeństwa skłoniły Komisję do podjęcia inicjatywy „Nowe Umiejętności w Nowych Miejscach Pracy”.
Podejmując wysiłki, których celem jest zaradzenie niedostatecznym kwalifikacjom, ich nieadekwatności
oraz poprawa oceny kwalifikacji, Komisja pragnie pomóc lokalnym społecznościom podjąć nowe
wyzwania, na przykład w dziedzinie zawodów związanych z ekologią. Naciski pojawiające się pod
wpływem recesji sprawiają, że potrzeba takiej pomocy staje się jeszcze bardziej żywotna.
Zgodnie ze strategiami Komisji, o których mowa wyżej, niniejszy podręcznik dostarcza wszystkim
podmiotom zaangażowanym w działania na rzecz lokalnego rozwoju zatrudnienia w Polsce informacji na
temat najbardziej skutecznych metod opracowywania, wdrażania, monitorowania i oceny strategii
wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym. Główne zasady omówione w podręczniku są poparte
przykładami zakończonych sukcesem realizacji strategii wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym.
Działania lokalne odzyskują należne im miejsce w głównym nurcie polityki, w miarę jak coraz więcej
podmiotów lokalnych angażuje się nie tylko w proces realizacji, ale także w opracowywanie i rozwój
polityk tworzenia miejsc pracy i reintegracji społecznej. Celem podręcznika jest zachęcić do udziału jak
największą liczbę instytucji i organizacji.
Xavier Prats Monné
Dyrektor ds. zatrudnienia, Strategii Lizbońskiej i spraw międzynarodowych
Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Równości Szans
SPIS TREŚCI
1.
WPROWADZENIE.....2
2.
WYZWANIA DLA WZROSTU ZATRUDNIENIA NA SZCZEBLU LOKALNYM
W POLSCE.....4
3.
OKREŚLENIE I PRZEKONANIE KLUCZOWYCH PODMIOTÓW.....14
4.
WSPARCIE DLA LOKALNEGO ROZWOJU ZATRUDNIENIA.....22
5.
WDRAŻANIE STRATEGII LOKALNEGO ROZWOJU ZATRUDNIENIA.....30
6.
DALSZE INFORMACJE I WYTYCZNE.....40
1
1. WPROWADZENIE
1.1. Cel podręcznika
Celem niniejszego podręcznika jest pomóc podmiotom na szczeblu lokalnym, regionalnym i
ogólnokrajowym w zrozumieniu wartości, jaką stanowi lokalny rozwój zatrudnienia (Local Employment
Development – LED) jako integralny element polityki zatrudnienia. Podręcznik ma także przekonać
krajowych decydentów do tworzenia możliwości podejmowania działań lokalnych w ramach
ogólnokrajowej polityki zatrudnienia, zapewniając w ten sposób przestrzeń dla:
•
•
•
innowacyjności i kreatywności w rozwiązywaniu problemów rynku pracy,
współpracy w procesie decyzyjnym pomiędzy lokalnymi podmiotami,
lokalnych strategii i działań na rzecz zatrudnienia oraz rozwoju.
Choć podręcznik radzi lokalnym przedstawicielom, w jaki sposób przygotowywać strategie oraz
realizować działania (na przykład poprzez tworzenie partnerstw), nie stara się zalecać jednej formuły
działania. W podręczniku opisane zostały najważniejsze cechy lokalnego rozwoju zatrudnienia, zasoby
umożliwiające wsparcie takiego rozwoju, a także przykłady osiągnięcia wzrostu zatrudnienia w Polsce
oraz w Unii Europejskiej, wynikające z wieloletnich doświadczeń. W podręczniku omówiono
charakterystykę i zasady działań na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym, pozostawiając
praktykom kwestię ich dostosowania do uwarunkowań lokalnych.
1.2. Co to jest lokalny rozwój zatrudnienia?
Wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym zaangażuje lokalne podmioty w proces opracowywania,
zarządzania i realizacji polityk rynku pracy. Obejmuje szeroki zakres działań, których celem jest tworzenie
miejsc pracy, walka z bezrobociem, zachęcanie do większej przystosowalności (adaptability),
promowanie inicjatyw, ułatwianie reintegracji społecznej i eliminowanie nierówności społecznych. Kwestia
wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym na ogół jednoczy miejscowe podmioty w ramach partnerstwa,
które przygotowuje strategię i realizuje odpowiednie działania. Partnerstwa skupiają miejscowe władze,
pracodawców, organizacje przedsiębiorców, związki zawodowe i organizacje pozarządowe.
W niniejszym podręczniku nie stosuje się ścisłej definicji pojęcia „lokalne”. Pod pojęciem „lokalne”
rozumie się miejsce, w którym ludzie mieszkają, pracują i uczą się, wobec, którego mają poczucie
przynależności, i które jest na tyle blisko, aby być, co jest istotne dla większości pracodawców i
pracowników, w zasięgu codziennego przejazdu tam i z powrotem. Tak rozumiana lokalność może, ale
nie musi pokrywać się z granicami administracyjnymi, w zależności od miejscowych uwarunkowań. Ramy
polityki krajowej dla wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym na ogół tworzą prawny kontekst dla
lokalnego rozwoju zatrudnienia w obrębie granic administracyjnych, często odzwierciedlając istniejący
porządek.
W wielu społecznościach lokalnych podjęto już inicjatywę tworzenia własnych metod lokalnego rozwoju
zatrudnienia. W wielu przypadkach społeczności te korzystają z możliwości oferowanych przez rządy
państw, Komisję Europejską oraz instytucje zapewniające pomoc.
Korzystając z ich doświadczeń, można wskazać kluczowe czynniki pozwalające osiągnąć wzrost
zatrudnienia na szczeblu lokalnym, do których należą m.in.:
•
•
•
•
•
ramy polityki krajowej i unijnej wspierającej działania lokalne,
partnerstwo skupiające lokalne instytucje i podmioty,
mandat do rozwiązywania problemów lokalnego rynku pracy,
lokalna strategia zakładająca szeroki udział podmiotów, oraz
integracja polityk na szczeblach regionalnych i krajowym z działaniami o charakterze lokalnym,
odpowiadającymi na potrzeby lokalne.
2
Kluczową cechą lokalnego rozwoju zatrudnienia jest to, że podnosi wartość polityki
krajowej i regionalnej dzięki zaangażowaniu lokalnych podmiotów oraz lepszemu
dostosowaniu działań do potrzeb rynku pracy i potencjału danej społeczności
lokalnej.
1.3. Dlaczego lokalny rozwój zatrudnienia jest istotny?
Działania na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym mogą istotnie przyczynić się do
rozwiązania problemu bezrobocia, niedostatecznych kwalifikacji i braku równouprawnienia.
Doświadczenie ostatnich dwóch dekad na obszarze Europy dowodzi, że lokalne działania na rzecz
zatrudnienia mogą pomóc zaspokoić potrzeby lokalne i jednocześnie przyczynić się do realizacji celów
polityki krajowej. Przede wszystkim, działania lokalne na rzecz zatrudnienia stanowią ważne uzupełnienie
krajowych i unijnych strategii wzrostu zatrudnienia. Działania te ogrywają istotną rolę w realizacji celów
Europejskiej Strategii Zatrudnienia, a zarazem strategicznego celu Unii Europejskiej (znanego pod nazwą
„Agenda Lizbońska”), tj. uczynienia z niej „najbardziej konkurencyjnej, dynamicznie rozwijającej się,
opartej na wiedzy gospodarki, zdolnej do trwałego zrównoważonego rozwoju, tworzącej nowe miejsca
pracy oraz charakteryzującej się większą spójnością społeczną”1.
Wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym może przyczynić się do realizacji celów krajowej i lokalnej
polityki w zakresie zatrudnienia poprzez:
•
•
•
•
•
•
•
•
zwiększenie liczby zatrudnionych i zmniejszenie bezrobocia,
zachęcenie osób o różnym poziomie wykształcenia, predyspozycjach, umiejętnościach i ambicjach
do podjęcia pracy zarobkowej poprzez odpowiedź na potrzeby grup marginalizowanych,
tworzenie nowych rodzajów pracy lub rozwój nowych gałęzi przemysłu na szczeblu lokalnym,
zapewnianie nowych miejsc pracy dzięki kreatywnym działaniom zmierzającym do zaspokojenia
lokalnego popytu na usługi,
określenie lepszych sposobów zaspokojenia potrzeb osób młodych, starszych oraz pracujących
rodziców i oferowanie lepszej równowagi pomiędzy życiem zawodowym a życiem prywatnym,
tworzenie lokalnej kultury nauki przez całe życie, umożliwiającej adaptację do zmian w przemyśle,
promowanie postawy „mogę – zrobię” oraz lokalnego ducha przedsiębiorczości,
budowanie klimatu zaufania i współdziałania wśród mieszkańców i organizacji, pomocnego w
przezwyciężaniu nawet najbardziej niesprzyjających okoliczności.
W dalszych częściach podręcznika omówiony zostanie kontekst lokalnego rozwoju zatrudnienia w
Polsce, a także wybrane problemy, które można rozwiązać poprzez wzrost zatrudnienia na szczeblu
lokalnym. Omówione zostaną także możliwości podejmowania działań lokalnych w Polsce, zasoby
wspierające działania na rzecz lokalnego rozwoju zatrudnienia, a także dobre praktyki z obszaru Polski
oraz Unii Europejskiej.
1: http://ec.europa.eu/employment_social/employment_strategy/index_en.htm
3
2. WZYWANIA DLA WZROSTU ZATRUDNIENIA NA SZCZEBLU
LOKALNYM W POLSCE
2.1. Szeroki kontekst polityki
Ta część podręcznika jest poświęcona niektórym wyzwaniom w zakresie zatrudnienia, przed jakimi stoi
obecnie Polska. Rozwiązania dla większości problemów określają polityki krajowe. Zostały one zawarte
w odpowiedzi Polski na Agendę Lizbońską (w szczególności Krajowy Program Reform (KPR) na lata
2005-2008, a nastepnie na lata 2008 - 2011 i jego coroczne aktualizacje dokonywane przez Rząd RP i
Komisję Europejską2). Kwestie dotyczące zatrudnienia są w równym stopniu przedmiotem Narodowych
Strategicznych Ram Odniesienia3 (NSRO) oraz Programu Operacyjnego „Kapitał Ludzki” (PO KL),
dotyczących wdrożenia przez Polskę unijnych Funduszy Strukturalnych w bieżącym okresie
programowania, tj. w latach 2007 – 2013. Naszym zadaniem jest pokazać, w jaki sposób może pomóc
wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym.
W okresie ostatnich dwudziestu lat Polska gospodarka przeszła głęboką transformację we
wszystkich sektorach gospodarki oraz wszystkich regionach kraju. Polska gospodarka staje się
gospodarką coraz bardziej otwartą i zintegrowaną z globalnym rynkiem. Nastąpił znaczny przypływ
inwestycji zagranicznych, czemu towarzyszy transfer technologii i wiedzy. Wzrost, powodowany głównie
dynamicznym eksportem, w oparciu o bardziej przetworzone towary, przyczynił się do stopniowego
zmniejszenia różnic konwergencji, z powodu których Polska odstaje od średniej unijnej pod względem
wielkości PKB na głowę.
Pomimo dynamicznego wzrostu gospodarczego w ostatnich latach, w Polsce notuje się najniższy
wskaźnik zatrudnienia w Unii Europejskiej. Zatrudnienie ogółem wzrosło nieznacznie od 1995 r.
Wskaźnik zatrudnienia wynosił zaledwie 54,5% w 2006 r. w porównaniu ze średnią unijną 64,3%4. Udział
kobiet na rynku pracy jest szczególnie niski i stanowił zaledwie 48,2% w 2006 r. Bezrobocie spadło w
ostatnich latach (z 19,9% w 2002 r. do 13,8% w 2006 r., ale nadal jest wyższe od średniej europejskiej
na poziomie 7,9%), a długotrwałe bezrobocie, chociaż maleje (z 10,9% w 2002 r. do 7,8% w 2006 r.),
ciągle pozostaje powyżej średniej w Europie, która wynosi 3,6%. W rezultacie, Polska pozostaje jednym
z najbiedniejszych państw w Unii Europejskiej, z PKB na jednego mieszkańca stanowiącym zaledwie
56% średniej europejskiej z kwietnia 2007 r.5 oraz 12,3% ogółu społeczeństwa żyjącego poniżej poziomu
minimum socjalnego6.
Ważnym problemem jest bezrobocie wśród młodych ludzi, które stanowi 21,3%.7 Wiele młodych
osób po zakończeniu edukacji przez kilka lat pozostaje bez pracy, co skutkuje nie tylko utratą ludzkiego
kapitału, ale także zwiększa ryzyko społecznej marginalizacji i ubóstwa. Jednym z czynników
przyczyniających się do wysokiego poziomu bezrobocia wśród młodych ludzi jest niedostosowanie oferty
systemu edukacyjnego do potrzeb współczesnej i stale zmieniającej się gospodarki. Pod koniec 2005 r.
ponad 65% osób bezrobotnych miało jedynie wykształcenie podstawowe i zawodowe8, bez możliwości
dalszego kształcenia się czy rozwoju zawodowego.
Na terenie kraju są grupy bardziej narażone na problemy ze znalezieniem zatrudnienia. Wskaźnik
zatrudnienia wśród osób w grupie wiekowej 55 – 64 lata jest znacznie poniżej średniej europejskiej
(28,1% wobec 43,5% w 2006 r.), w szczególności w przypadku kobiet (19,0% wobec 34,8%)9. Osoby w
starszym wieku są szczególnie zagrożone utratą miejsca pracy ze względu na zmiany technologiczne i
organizacyjne. Próby ponownego zaistnienia na rynku pracy często kończą się niepowodzeniem z
powodu podejścia samych pracodawców. Także osoby bezdomne, byli przestępcy, młodzież
opuszczająca zakłady opieki instytucjonalnej, osoby niepełnosprawne oraz Romowie10 należą do grup
narażonych na trudności ze znalezieniem zatrudnienia, dyskryminację i marginalizację społeczną.
2: http://ec.europa.eu/growthandjobs/index_en.htm
3: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, maj 2007
4: Zatrudnienie w Europie 2007
5: Eurostat
6: NSRO, Załącznik nr 1
7: Eurostat – Euro wskaźniki z dn. 31 lipca 2007 r.
8: NSRO, Załącznik nr 1
9: Zatrudnienie w Europie 2007
10: NSRO, Załącznik nr 1
4
System kształcenia jest niedostatecznie dostosowany do potrzeb rynku pracy. Pomimo znacznego
wzrostu liczby osób z wyższym wykształceniem w ostatnich latach, większość problemów rynku pracy
nie ulega zmianie. Ciągle zbyt wiele osób posiada jedynie niskie kwalifikacje (o 14% więcej niż średnia
europejska), zaś jedynie 4,9% osób w wieku 25 – 64 uczestniczy w szkoleniach. Choć udział osób z
wyższym wykształceniem zwiększył się znacząco, jest zbyt mało absolwentów kierunków ścisłych,
technologicznych i informatycznych, co oznacza, że wiele osób z wyższym wykształceniem nie jest
dostatecznie wykorzystywanych na rynku pracy. 11
Utrata ludzkiego kapitału stanowi istotne zagrożenie dla rozwoju i wzrostu. Od 2004 r. w
poszukiwaniu pracy blisko dwa miliony osób (tymczasowo lub na stałe) opuściły Polskę. W wielu małych
społecznościach odpływ młodych, ekonomicznie czynnych osób, negatywnie wpłynął na lokalną
gospodarkę i rynek pracy. W wielu rodzinach, jedno z rodziców wyjechało (na ogół ojciec), ograniczając
możliwość podjęcia pracy tym, którzy pozostali, aby opiekować się rodziną. Skutki takiej emigracji łączą
się z najniższym wskaźnikiem urodzeń w Unii Europejskiej 12, co powoduje ryzyko ujemnego przyrostu
naturalnego i starzenia się społeczeństwa.
Istnieją znaczne różnice w poziomach bezrobocia w poszczególnych rejonach kraju, co po części
stanowi odzwierciedlenie faktu, iż nowe inwestycje i miejsca pracy są skoncentrowane głównie w dużych
miastach, zwłaszcza w Warszawie i Krakowie. Dla przykładu, pod koniec 2005 r. bezrobocie w
województwie warmińsko-mazurskim (27,5%) było dwukrotnie wyższe niż w województwach
małopolskim i mazowieckim (13,8%). Także w obrębie województw istnieją różnice w poziomie
bezrobocia. Pod koniec 2005 r. w relatywnie bogatszym województwie mazowieckim, bezrobocie wahało
się pomiędzy 5,6% w Warszawie (najniższy wskaźnik bezrobocia w powiatach) a 39,8% w powiecie
szydłowieckim (jeden z najwyższych wskaźników bezrobocia w Polsce).13
Małe miasta i obszary wiejskie stoją w obliczu szczególnych problemów, zwłaszcza te, które w
przeszłości były zdominowane przez jednego pracodawcę lub wielkie państwowe gospodarstwa rolne,
jak na przykład w północno-wschodniej Polsce. Oferta edukacyjna na obszarach wiejskich jest
skromniejsza niż w miastach z powodu ograniczonego dostępu do przedszkoli, kadry nauczycielskiej o
gorszych kwalifikacjach i gorszej jakości szkół średnich, co skutkuje niższym poziomem wykształcenia14.
Także na obszarach wiejskich niedostatecznie rozwinięta jest infrastruktura, czego dowodem jest fakt,
że zaledwie 19% gospodarstw korzysta z dostępu do Internetu15. „Ukryte bezrobocie” w rolnictwie dotyczy
ok. 1 miliona osób16, odzwierciedlając wysoki udział małych gospodarstw, które generują niską sprzedaż
lub produkują wyłącznie na własne potrzeby. W konsekwencji w 2005 r. zagrożonych ubóstwem było
ok. 18,7% mieszkańców wsi w porównaniu z 8,2% mieszkańców miast17.
Pomimo imponujących osiągnięć gospodarczych głównych miast, wiele obszarów miejskich
cierpi znaczny niedostatek. Są to obszary, w których przeważają osiedla mieszkaniowe budowane dla
rodzin robotników dawno zamkniętych zakładów państwowych. Infrastruktura w tych miejscowościach
jest częstokroć zdewastowana, zaś wielu mieszkańców jest bezrobotnych, często długotrwale. Istnieje
ryzyko, że młodzież z takich miast (tzw. „blokersi”) zrezygnuje z nauki w szkole, pójdzie w ślady swoich
bezrobotnych rodziców i przyjmie subkulturę grup przestępczych.
11: NSRO, Załącznik nr 1
12: 1,24 wobec 1,25 średniej dla UE-25 w 2005 r., NSRO
13: NSRO, Załącznik nr 1
14: NSRO, Załącznik nr 1
15: NSRO, Załącznik nr 1
16: NSRO, Załącznik nr 1
17: NSRO, Załącznik nr 1
5
Pomimo sporego postępu w ostatniej dekadzie, dalej istnieją bariery dla przedsiębiorczości.
Wśród polskich przedsiębiorstw wysoki udział (95%) mają małe przedsiębiorstwa zatrudniające do 9
osób. Należy jednak zauważyć, że małe przedsiębiorstwa w Polsce są zdecydowanie słabsze niż małe
przedsiębiorstwa w starych krajach członkowskich Unii tak pod względem kapitału, skali działalności,
jak i generowanej wartości dodanej18. Wiele z trudem dostosowuje się do zmian, z uwagi na
zdominowanie działalności przez jeden produkt lub usługę, braku myślenia długookresowego lub nikłe
inwestycje w rozwój kapitału ludzkiego. Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) mają trudności w
pozyskiwaniu kapitału, po części dlatego, że banki postrzegają je jako ryzykowne inwestycje.
Potencjał instytucjonalny dla partnerstw wymaga wzmocnienia na szczeblu lokalnym. W NSRO
podkreśla się potrzebę zwiększenia zdolności strategicznych administracji publicznej (w tym jednostek
samorządowych), poprawy wydajności instytucjonalnej oraz zwiększenia jakości i dostępności usług
publicznych19. Z kolei w PO KL podkreśla się znaczenie współpracy pomiędzy administracją publiczną
a organizacjami pozarządowymi jako sposobu na skuteczniejszą politykę publiczną i rozwiązywanie
problemów społecznych, jednocześnie zwracając uwagę na ograniczone możliwości organizacji
pozarządowych w pełnieniu takiej roli i związaną z tym konieczność szkoleń20.
Skuteczna reakcja na tego rodzaju złożone problemy wymaga połączenia działań
odgórnych i oddolnych, koordynacji pionowej i poziomej, współpracy pomiędzy
podmiotami prywatnymi a organizacjami pozarządowymi, wreszcie współdziałania
na szczeblu krajowym i lokalnym. Wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym może
stanowić kluczowy element zintegrowanego podejścia do rozwiązywania
problemów o takim stopniu złożoności.
2.2. Wartość lokalnego rozwoju zatrudnienia
Wraz z napływem środków unijnych i kontynuacją reform instytucjonalnych, zwiększa się zakres działań
lokalnych w porównaniu z przeszłością. Teraz należy przyjrzeć się, w jaki sposób wzrost zatrudnienia na
szczeblu lokalnym może wesprzeć instrumenty krajowe w realizacji najważniejszych kwestii polityki,
które były przedmiotem powyższej analizy. Czerpiąc z bogatego doświadczenia unijnego, można
wyróżnić co najmniej siedem obszarów, w których uzupełnienie polityki o komponent lokalnego rozwoju
zatrudnienia może być korzystne.
Wybrane obszary polityki wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym w Polsce
•
•
•
•
•
•
•
dostosowanie systemu edukacyjnego i kwalifikacji do wymogów rynku pracy,
poprawa zatrudnialności (employability) osób znajdujących się poza rynkiem
pracy,
rozwiązanie kwestii zróżnicowań regionalnych i terytorialnych,
budowa środowiska przyjaznego dla przedsiębiorczości i inwestycji,
poprawa zdolności przystosowywania się do zmian,
zwalczanie ubóstwa i społecznej marginalizacji
poprawa funkcjonowania administracji oraz zwiększenie udziału organizacji
społeczeństwa obywatelskiego w procesach decyzyjnych
18: Priorytet 2, Krajowy Program Reform dla Polski, lata 2005 - 2008
19: NSRO, Rozdział 6
20: Rozdział 1.6 Programu Operacyjnego “Kapitał Ludzki”
6
2.2.1. Dostosowanie systemu edukacyjnego i kwalifikacji do wymogów rynku pracy
Niedopasowanie oferty edukacyjnej i zapotrzebowania (na wiedzę) gospodarki oraz rynku pracy jest
często wymieniane w NSRO jako jedna z głównych przeszkód dla zrównoważonej konkurencyjności
kraju. Daleko idące zmiany w ramach polityki ujęte w krajowym systemie kształcenia na poziomie
podstawowym, średnim i wyższym będzie wspierać szereg środków realizowanych głównie poprzez
Program Operacyjny „Kapitał Ludzki”. Środki te obejmują ogólnokrajowe inicjatywy zmierzające do
dostosowania programów nauczania do potrzeb rynku pracy, wprowadzenia krajowych systemów
kwalifikacyjnych i upowszechnienia możliwości nauki przez całe życie (lifelong learning).
Jakkolwiek bardzo ważne są odgórne inicjatywy, współczesna dobra praktyka uznaje za istotne także
działania lokalne. Partnerstwa lokalne skupiające m.in. przedstawicieli biznesu, placówek oświatowych
i szkoleniowych, urzędów pracy, samorządów, zorientowane na rozwój lokalnego rynku pracy i
gospodarki, mogą lepiej skorzystać z większej otwartości w szerszym kontekście polityki. Łatwiej jest im
przewidzieć i określić różnice oraz niedopasowanie podaży i popytu na szczeblu lokalnym, pośredniczyć
w nowej relacji pomiędzy placówkami oświatowymi i szkoleniowymi, środowiskiem biznesowym a
pracownikami, w ramach spójnej strategii lokalnej.
Jest to zasadnicze działanie dla lokalnego rozwoju zatrudnienia. Doświadczenie pokazuje, że to co
powinno powstać to proces dwustronny. W miarę upływu czasu, miejscowi pracodawcy należący do
partnerstwa zaczynają doceniać wartość ludzkiego kapitału i znaczenie doskonalenia umiejętności dla
zapewnienia konkurencyjności, w globalnym kontekście, miejscowej siły roboczej. Równoczesnie dzięki
temu procesowi i zarazem dzięki partnerstwu, tworzy się kontekst, w którym placówki oświatowe i
szkoleniowe zaczynają rozumieć zmieniające się otoczenie biznesowe i mogą dostosować ofertę
edukacyjną i programy szkoleniowe do potrzeb biznesu. Partnerstwa na rzecz wzrostu zatrudnienia na
szczeblu lokalnym mogą stać się narzędziem do budowy środowiska, w którym nauka przez całe życie
jest postrzegana jako integralny element zarówno w aspekcie rozwoju indywidualnego, jak i rozwoju
lokalnego.
Tampere (Finlandia)
W latach 90 - tych miasto Tampere (200,000 mieszkańców)
przeżywało kryzys przemysłowy, bezrobocie osiągnęło
poziom 22,6%. Poszukując rozwiązania dla istniejącej
sytuacji, Tampere uznało naukę przez całe życie za
kluczową dla rozwoju ekonomicznego. Opracowano
strategię szkoleń dla starszych pracowników. W miarę
upływu czasu strategia ta została przekształcona w ogólną
strategię promującą kształcenie w mieście dla młodzieży,
dorosłych i osób starszych.
Choć strategia obejmuje wiele innowacyjnych działań, jest
ona bardziej wspólną koncepcją i etosem, aniżeli
konkretnym programem. Jest ona realizowana poprzez
partnerstwo skupiające zainteresowane strony, promujące
Tampere jako miasto uczące się bezpośrednio wśród
globalnych inwestorów, a nie polegające na rządzie w tej
kwestii.
www.tamperebusiness.com
7
2.2.2. Poprawa zatrudnialności (employability) osób pozostających poza rynkiem pracy
Nawet w warunkach dynamicznie rozwijającej się gospodarki, pewne grupy mogą pozostawać w tyle. Dla
osób, które są długotrwale bezrobotne lub ukończyły szkołę bez zdobycia podstawowych kwalifikacji,
największą barierą w znalezieniu pracy jest brak „zatrudnialności”, czyli brak umiejętności, kwalifikacji,
postaw i zachowań koniecznych dla uzyskania pracy. Problem ten został dostrzeżony w Programie
Operacyjnym „Kapitał Ludzki”, w efekcie czego program stara się wspierać 100,000 osób pozostających
poza rynkiem pracy, głównie w ramach projektów ogólnokrajowych.
Niemniej jednak, z doświadczeń europejskich wynika, że choć takie działania pełnią istotną rolę, ich
skuteczność może być jeszcze większa, jeśli połączy się je z inicjatywami lokalnymi. Dwie dekady
praktyki przekonują, że dla promowania reintegracji grup zagrożonych, działania lokalne są równie
istotne. Przyjmuje się obecnie, że inicjatywy partnerstw lokalnych, przygotowywane i realizowane przy
pełnej znajomości miejscowych warunków, mogą być wysoce skuteczne w docieraniu i nawiązywaniu
kontaktów z grupami, z którymi taki kontakt jest utrudniony. Praca na szczeblu lokalnym z grupami
obejmującymi m.in. młodzież rezygnującą przedwcześnie z nauki i nie posiadającą kwalifikacji
wymaganych na rynku pracy, może dopomóc w przekonaniu ich do udziału w krajowych programach
aktywizacji zawodowej. Podobnie, dla tych, którzy pozostają bezrobotni przez dłuższy czas, lokalne
działania pomagające im w pokonywaniu wielorakich barier, które dotyczą nie tylko rynku pracy, stanowią
standard postępowania w większości państw członkowskich Unii Europejskiej.
Coraz popularniejszym wyrazem dążeń w poszukiwaniu sposobów na przywrócenie osób
marginalizowanych z powrotem do pracy jest zwrot w kierunku przedsiębiorstw społecznych i gospodarki
społecznej21. Gospodarka społeczna może stać się zarówno źródłem pracy dla bezrobotnych, jak i
sposobem na wypełnienie braków w podaży lokalnych usług. Gospodarka społeczna stara się znaleźć
środki zaspokojenia potrzeb, których nie potrafi zaspokoić rynek, koncentrując się przede wszystkim na
aspiracjach i wartościach osób, dla których zysk nie jest celem nadrzędnym. Celem jest bezpośredni
rozwój społecznie użytecznych działań i zawodów. Tym, co może się wyłonić to nowy sens
przedsiębiorczości, czyli dobro zarówno dla gospodarki, jak i rozwoju społecznego na szczeblu lokalnym.
Przypadek z Luksemburga stanowi dobrą ilustrację powyższego.
Gospodarka społeczna i OPE (Luksemburg)
W Luksemburgu rząd uznał économie solidaire za „trzeci
filar” gospodarki. Poza pewną pomocą finansową, rząd
wprowadził nowe przepisy niezbędne dla wsparcia
gospodarki społecznej, uznając ją za normalnego
dostawcę usług na zamówienie publiczne. Działania te
umożliwiły organizacjom takim, jak Objtectif Plein Emploi
(OPE) rozszerzenie zakresu działań na rzecz wzrostu
zatrudnienia na szczeblu lokalnym. OPE realizuje lokalne
i długoterminowe projekty rozwojowe i jednocześnie
tworzy miejsca pracy dla bezrobotnych. Organizacja
działa na szczeblu lokalnym poprzez sieć organizacji
typu non-profit, które określają potrzeby lokalne i
opracowują odpowiednie rozwiązania.
www.ope.lu
21: Pod pojęciem gospodarki społecznej rozumie się sytuację, w której mieszkańcy danego rejonu współpracują dostarczając
szeroki zakres usług za pośrednictwem przedsiębiorstwa społecznego, którego nadrzędnym celem nie jest zysk lub
korzyści, ale użyteczność dla lokalnej wspólnoty.
8
2.2.3. Zwalczanie ubóstwa i marginalizacji społeczna
W ramach PO KL przywiązuje się ogromną wagę do potrzeby zwalczania ubóstwa i społecznej
marginalizacji. Priorytet I wspiera działania głównie na szczeblu krajowym, podczas gdy Priorytet VII
wspiera działania lokalne ukierunkowane na przeciwdziałanie społecznemu wykluczeniu i promowaniu
gospodarki społecznej. Połączenie inicjatyw odgórnych i oddolnych powinno w istotny sposób przyczynić
się do zmniejszenia zjawiska ubóstwa i społecznej marginalizacji.
Istnieje wiele dobrych praktyk i doświadczeń na obszarze Unii Europejskiej (w tym także w Polsce)
związanych z rolą partnerstw lokalnych w zwalczaniu ubóstwa i społecznej marginalizacji. Z uwagi na
złożoność czynników, nie istnieją jednorazowe rozwiązania. Przyczyny, skutki oraz formy ubóstwa i
społecznej marginalizacji są wielorakie i wzajemnie powiązane. Miejscowe partnerstwa skupiające różne
podmioty, umożliwiające zaangażowanie społeczności lokalnych, na ogół najlepiej potrafią wspierać
grupy znajdujące się w trudnej sytuacji. Miejscowe strategie promujące reintegrację społeczną powinny
uwzględniać kombinację środków odpowiednich dla danych warunków i potrzeb lokalnych, na przykład
przedszkola, potrzeby edukacyjne rodziców, rozwój i bezpieczeństwo społeczności, potrzeby
mieszkaniowe, przeciwdziałanie zachowaniom antyspołecznym, potrzeby zdrowotne, nauczanie języka
dla imigrantów lub rozwój osobisty. Wiele organizacji pozarządowych i publicznych podejmuje działania
w tym kierunku. Jednak dzięki partnerstwom działania te mogą stać się bardziej skuteczne i
zrównoważone za sprawą koordynacji w ramach ogólnej strategii lokalnej. Przypadek opisany poniżej jest
przykładem społecznej gospodarki w Polsce ukierunkowanej na walkę z ubóstwem i społeczną
marginalizacją w swego czasu dobrze prosperującym mieście, które obecnie boryka się z problemami
społecznymi i ekonomicznymi..
Projekt „Nowa Szansa” w ramach PIW EQUAL, Nowa Huta (Polska)
Nowa Huta w Krakowie została wybudowana w latach 50tych jako modelowe socjalistyczne miasto, zapewniające
swoim mieszkańcom pracę w hucie stali. Z chwilą ustania
produkcji, miasto stanęło w obliczu poważnych
problemów, takich jak bezrobocie, przestępczość,
nieadekwatność systemu edukacji oraz starzejąca się
społeczność.
Dzięki projektowi „Nowa Szansa” w ramach Programu
Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL powstało partnerstwo
skupiające 12 lokalnych instytucji i organizacji, którego
celem stała się poprawa jakości życia w mieście oraz
zapewnienie możliwości zatrudnienia i kształcenia
osobom młodym, bezrobotnym i niepełnosprawnym.
Ustanowionych zostało 11 małych przedsiębiorstw, które
z czasem zostaną przekształcone w przedsiębiorstwa
społeczne, działające samodzielnie na rynku.
Przedsiębiorstwa te prowadzą działalność m.in. w następującym zakresie:
•
•
•
•
•
•
Manufaktura drukarska - promuje kulturę i sztukę,
Pelargonia i Róża, Studio Sztuki Ogrodowej na rzecz kształtowania terenów zielonych,
Internetowa Mapa Potencjału Nowej Huty,
Miesięcznik dla młodzieży,
„SKAUTTUR” - organizuje wycieczki rowerowe popularyzujące historię regionu,
Lokalne Centrum Usług Społecznych prowadzi kuchnię, dostarczając posiłki osobom
potrzebującym.
www.equal.gov.pl
9
2.2.4. Różnice regionalne i terytorialne
Jednym z największych wyzwań, przed jakim stoi Polska, jest zmniejszenie rażących różnic pomiędzy
najlepiej prosperującymi regionami a tymi, które pozostają w tyle, jak również różnic w obrębie
poszczególnych rejonów. Zgodnie z NSRO do rozwiązania tego problemu mają być zaangażowane
środki unijne, krajowe, regionalne i lokalne, które zostaną wykorzystane w ramach Programu
Operacyjnego „Rozwój Wschodniej Polski”, jak również regionalnych programów operacyjnych
zarządzanych na szczeblu wojewódzkim. Dostrzega się także potrzebę podjęcia takich działań na
szczeblu lokalnym, w szczególności w zaniedbanych obszarach wiejskich i miastach o wysokim
wskaźniku bezrobocia. Sukces w dużej mierze jest uzależniony od stopnia, w jakim te działania zostaną
uznane za własne przez społeczności lokalne i od ich czynnego udziału w procesie.
Doświadczenie europejskie wskazuje, że partnerstwa lokalne zaangażowane w projekty krajowe na
rzecz bardziej zrównoważonego rozwoju terytorialnego, mogą w wymierny sposób pomóc w
zmniejszeniu różnic terytorialnych. Plany zatrudnienia dotyczące konkretnych obszarów, które
uwzględniają faktyczne potrzeby na szczeblu lokalnym, a nie odpowiadają w mechaniczny sposób na
cele krajowe, mogą pomóc w wyeliminowaniu niektórych przyczyn warunkujących brak możliwości
ekonomicznych. Jednak, aby tak się stało, miejscowe instytucje i organizacje potrzebują mandatu oraz
środków niezbędnych do tworzenia potencjału. Potencjał wewnętrzny od dawna uznaje się za integralny
czynnik zrównoważonego rozwoju lokalnego i spójności terytorialnej. Wzrost zatrudnienia na szczeblu
lokalnym może także stworzyć „infrastrukturę instytucjonalną” dla podmiotów publicznych, prywatnych i
organizacji pozarządowych, konieczną dla bardziej zintegrowanej współpracy na rzecz skuteczniejszego
świadczenia własnych usług. Poniżej przedstawiamy przykład angielski..
Lokalne Partnerstwa Strategiczne (Anglia)
Lokalne Partnerstwa Strategiczne (LPS) są organizacjami
bez własnych struktur wykonawczych, których celem jest
zmniejszenie różnic regionalnych i lokalnych. Tworzą one
system podregionalnych partnerstw, koncentrujących się w
88 najbardziej zaniedbanych okręgach w Anglii. Lokalne
Partnerstwa Strategiczne nie mają osobowości prawnej ani
własnych funduszy. Obejmują lokalne władze, ośrodki
zdrowia, urzędy pracy, grupy społeczne, przedsiębiorstwa
oraz inne podmioty, dążąc do „sprzężonego” świadczenia
usług oraz wspierania rozwoju gospodarczego i społecznego.
www.communities.gov.uk/lsp
10
2.2.5. Budowanie środowiska przyjaznego dla przedsiębiorczości i inwestycji
Krajowy Program Reform w Polsce podkreśla potrzebę stworzenia środowiska sprzyjającego
przedsiębiorczości. Wiele z działań planowanych w tym kontekście dotyczy inicjatyw krajowych i działań
zmierzających m.in. do uproszczenia procedury rejestracji podmiotów gospodarczych oraz usprawnienia
systemu sądowniczego22. Niemniej jednak, w tworzeniu środowiska sprzyjającego przedsiębiorczości i
inwestycjom, istotną rolę do odegrania mają partnerstwa lokalne.
Z doświadczeń krajów europejskich wynika, że działania lokalne ukierunkowane na wspieranie
przedsiębiorczości i innowacyjności stanowią istotne uzupełnienie dla inicjatyw krajowych. Partnerstwa
lokalne na ogół lepiej potrafią wskazać przeszkody dla rozwoju przedsiębiorczości, na przykład w postaci
braku lokali lub terenów bądź trudności w uzyskaniu mikro-pożyczek, i zapewnić odpowiednie
rozwiązania. Partnerstwa lokalne mogą także pomóc w budowie efektywnych sieci lokalnych
skupiających miejscowe przedsiębiorstwa, dostawców usług oraz placówki oświatowe.
Miejscowości na terenie Unii Europejskiej, które odniosły w tej dziedzinie sukces na przestrzeni ostatnich
dwóch dziesięcioleci, nauczyły się większej otwartości i bardziej strategicznego podejścia w promowaniu
inwestycji. Bardzo ważną rolę odgrywają sieci – wewnętrznie skupiają najważniejsze podmioty, zaś na
zewnątrz pozwalają włączyć miejscowość w ogólnokrajowe inicjatywy partnerskie. Miejscowości
zorganizowane „od środka” wokół spójnych partnerstw lokalnych działających na rzecz rozwoju
gospodarczego i wzrostu zatrudnienia, są bardziej atrakcyjne dla wszelkiego rodzaju inwestorów.
Najlepszym przykładem są doświadczenia belgijskie.
Flandria, Okręg Kreatywności (Belgia)
Flandria, Okręg Kreatywności podejmuje starania na
rzecz zwiększenia konkurencyjności Flandrii poprzez
kreatywność, innowacyjność, przedsiębiorczość i
międzynarodową działalność gospodarczą. Działania te
są realizowane za pośrednictwem partnerstwa
obejmującego podmioty regionalne i ponadregionalne, a
także zagraniczne. Projekt jest kierowany do ogółu
mieszkańców, gdyż jego celem jest zachęcenie do
przyjęcia bardziej pro-aktywnej i kreatywnej postawy.
Projekt obejmuje szereg różnych dziedzin (edukacja,
gospodarka, zatrudnienie i kultura). W jego realizację
zaangażowane są regionalne ministerstwa edukacji,
gospodarki i zatrudnienia oraz kultury, które funkcjonują
jako „płyty rezonansowe”. Mocna, regionalna „marka”
pomogła pozyskać przedsiębiorstwa poszukujące
możliwości
inwestycyjnych,
zaś
miejscowym
pracownikom dała większe poczucie lojalności i
przywiązania nie tylko w stosunku do własnych
pracodawców, ale także wobec całego rejonu.
www.flanders-dc.org
22: Priorytet 2, Krajowy Program Reform dla Polski w latach 2005-2008
11
2.2.6. Poprawa zdolności przystosowywania się do zmian
Czynnikiem odpowiedzialnym za sukces i przetrwanie w warunkach gwałtownie zmieniającej się
gospodarki jest zdolność tak pracownika, jak i przedsiębiorstwa do przewidzenia, zareagowania i
przystosowania się do zmiany. W NSRO uznaje się konieczność podjęcia starań, na wszystkich
szczeblach, na rzecz zwiększenia inwestycji w edukację, szkolenia i systemy zarządzania, wzmocnienia
potencjału w ramach gospodarki, na poziomie przedsiębiorstw i w województwach, jak również
odpowiedniej reakcji na zmiany. Większa zdolność adaptacji jest podstawowym warunkiem pomyślnego
zakończenia procesu restrukturyzacji polskiej gospodarki. Ma także kluczowe znaczenie dla rosnącego
udziału nauki, wiedzy i technologii w polskiej gospodarce w każdym sektorze. Dla wielu osób
wykonujących najniżej opłacane prace w sektorach o mniejszej produktywności, szansa na uzyskanie
kwalifikacji zawodowych i naukę przez całe życie, jaką oferuje PO KL, stanowi drogę do stabilnego i
produktywnego życia w warunkach zmiennej gospodarki.
Lokalne MŚP potrzebują zachęty do bliższej współpracy z placówkami badawczymi i oświatowymi w
celu poprawy swojego potencjału w zakresie innowacyjności produktów i procesów. W tej dziedzinie
partnerstwa lokalne mogą pełnić rolę katalizatorów współpracy i innowacyjności zarówno w odniesieniu
do procesów (np. poprzez upowszechnianie technologii informacyjnych i telekomunikacyjnych), jak i
nowych produktów. To, co można w ten sposób osiągnąć, nawet na peryferyjnych obszarach wiejskich,
czasami przekracza najśmielsze oczekiwania, czego najlepszym dowodem jest przykład pewnej wsi
francuskiej.
Plastics Vallée, Oyonnax, Francja
Małe miasteczko Oyonnax jest siedzibą Plastics Valle, grupy
600 przedsiębiorstw działających w branży odlewniczej.
Odlewnictwo w Oyonnax ma długą tradycję i rozpoczęło się
od wyrobu grzebieni, na początku z drewna, następnie z
plastiku. W XX w. w miarę spadku rentowności produkcji
grzebieni, miejscowi rzemieślnicy zajęli się wyrobem innych
przedmiotów oraz odlewnictwem. Branża ugruntowała swoją
pozycję na rynku krajowym i zagranicznym. W Oyonnax
działa obecnie szkoła Ecole Superieure de Plastique (ESP),
która szkoli kadrę inżynierską oraz Pole Européen de
Plasturgie, która stymuluje badania i innowacje oraz
zapewnia przedsiębiorstwom forum do wymiany wiedzy i
współpracy. Pracodawcy w Plastics Halle współpracują także
z ANPE (francuską ogólnokrajową agencją pracy) przy opracowywaniu programów
szkoleniowych, których celem jest podniesienie podstawowych kwalifikacji miejscowych
robotników. Oyonnax jest przykładem na zdolność do innowacji, kształcenia i przystosowania
się do wymogów nieustannie zmieniających się rynków i nowych technologii.
www.plasticsvallee.fr
2.2.7. Poprawa funkcjonowania administracji i zwiększenie udziału organizacji społeczeństwa
obywatelskiego w procesach decyzyjnych
Jednym z głównych priorytetów polityki strategicznej Polski jest reforma i wzmocnienie administracji
publicznej każdego szczebla. W NSRO kładzie się nacisk na poprawę pracy administracji publicznej na
wszystkich szczeblach - krajowym, regionalnym i lokalnym. Poza planami modernizacji usług
publicznych, tworzenia lepszych ram regulacyjnych i zmniejszenia biurokracji, istnieje potrzeba tworzenia
nowej kultury partnerstwa nastawionego na koordynację, konsultację i współpracę w dążeniu do realizacji
wspólnych celów. Program Operacyjny „Kapitał Ludzki” zawiera propozycje oceny efektywności
dotychczasowych form współpracy i działań ukierunkowanych na wzmocnienie potencjału partnerstw
skupiających sektor publiczny każdego szczebla, instytucje i organizacje społeczne, samorządy oraz
organizacje pozarządowe.
12
Wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym może oferować zarówno kontekst roboczy, jak i model
usprawnienia pracy i funkcjonowania instytucji publicznych. Podkreśla zasadę, że organizacje krajowe
i lokalne współpracujące ze sobą mogą pomóc usprawnić swoje działanie, zapewniając wsparcie,
alternatywny punkt widzenia, tworząc sieci, itd. Przywiązuje się duże znaczenie do administracji
wielopoziomowej, podkreślając znaczenie wszystkich szczebli w systemie współpracy oraz zasadę
podrzędności, czyli podejmowanie działań na możliwie najniższym poziomie w sposób skuteczny i
efektywny. W wielu przypadkach lokalne partnerstwa stały się ważnym ogniwem w pionowym łańcuchu
decyzyjnym (odgórnie - oddolnie), zapewniając większe oddziaływanie dla działań centralnych, jak
również źródłem informacji na temat polityki krajowej. Przypadek szwedzki jest dobrym przykładem
takiego współdziałania.
Regionálne dohody o raste (Švédsko)
Regionálne programy rastu (RGP) predstavujú nástroj riadenia
pre koordináciu multiagentúrnych partnerstiev na miestnej úrovni
vo Švédsku. Tieto programy poverujú regionálne orgány
vytváraním Stratégií regionálneho rozvoja v spolupráci s
miestnymi administratívnymi radami. Tieto rady sú tvorené z
miestnych partnerstiev medzi okresnými úradmi práce,
okresnými radami, samosprávami, univerzitami, obchodnými
komorami a ďalšími partnermi zo súkromného sektora. Základný
princíp spočíva v dosahovaní integrácie na všetkých úrovniach
riadenia od národnej (poveruje regióny) cez okresnú (integruje partnerov) až po samosprávnu a
miestnu (partnerská práca) s cieľom zabezpečiť dôslednú koordináciu. Regionálne programy rastu
nečerpajú priame finančné prostriedky. Ich úlohou je zabezpečovať čo najefektívnejšiu koordináciu
medzi aktérmi a väčšiu pružnosť pri využívaní zdrojov. Švédska agentúra pre hospodársky a
regionálny rast (Nutek) poskytuje podporu pri implementácii Regionálnych programov rastu.
www.nutek.se
Na koniec tej części, podsumowując wnioski na temat wartości działań na rzecz wzrostu zatrudnienia na
szczeblu lokalnym, można wykazać, że główne propozycje są takie same wszędzie tam, gdzie
podejmowane są działania na rzecz lokalnego rozwoju zatrudnienia:
•
•
•
•
Partnerstwo, skupiające różne instytucje i organizacje, jest podstawowym instrumentem uzyskania
lepszych wyników działania w ramach danej polityki na każdym szczeblu,
właściwie zorganizowane, koordynowane partnerstwo działające w ramach sieci, na wielu
szczeblach, jest ważnym narzędziem administracji do tworzenia, zarządzania i realizacji polityki,
szczebel lokalny charakteryzuje się szczególnymi właściwościami, które mogą wnieść istotną wartość
do wszelkiego rodzaju polityk,
w tworzeniu nowych rodzajów miejsc pracy, skutecznego dopasowania potrzeb pracodawców do
kwalifikacji pracowników, innowacyjności MŚP i tworzenia nowego etosu rozwoju, pracy i jakości
życia, szczebel lokalny może odegrać istotną rolę, zaś ramy polityk krajowych i regionalnych powinny
uwzględnić wartość działań lokalnych.
Wykazaliśmy, że wniesienie spójnego wymiaru lokalnego do polityki zatrudnienia, może podnieść wartość
infrastruktury instytucjonalnej dla agencji publicznych poprzez zachęcenie instytucji i organizacji na
różnych szczeblach (krajowym, regionalnym i lokalnym) do współdziałania i innowacyjności przy
tworzeniu nowych i lepszych miejsc pracy oraz rozwiązywaniu kwestii równouprawnienia i różnic.
13
3. OKREŚLENIE I PRZEKONANIE KLUCZOWYCH PODMIOTÓW
Po wykazaniu, w jaki sposób wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym może pomóc w rozwiązaniu
problemów, które Polska określiła w głównych dokumentach polityki:
•
•
•
przedstawimy potencjał dostępny w Polsce, wskazując rodzaje przesłań, które mogą przekonać
decydentów do rozwoju działań na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym,
dokonamy analizy wybranych partnerstw w celu lepszego wykorzystania dotychczasowej wiedzy i
doświadczenia,
wyciągniemy wnioski dotyczące obecnych możliwości lokalnego rozwoju zatrudnienia w Polsce.
3.1. Kluczowe instytucje i organizacje na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym
Jak się przekonaliśmy, lokalny rozwój zatrudnienia jest realizowany zarównówno w ramach, jak i poza
istniejącymi systemami administracji w poszczególnych krajach. Dla zapewnienia najlepszych rezultatów,
powinien przystawać do ustanowionych ram kompetencji okręgowych i administracyjnych. Nieuchronnie,
kompetencje te są rozdzielone na różnych szczeblach – krajowym, regionalnym lub lokalnym lub na
wszystkich trzech i żadne dwa kraje członkowskie nie są takie same.
Z doświadczeń ostatnich dwóch dziesięcioleci wynika, że niektóre państwa członkowskie wypracowały
systemy administracji, które lepiej pozwalają realizować działania z zakresu lokalnego rozwoju
zatrudnienia niż inne państwa. W związku z tym, postaramy się przedstawić głównych partnerów, których
rola może być istotna w podniesieniu rangi działań partnerstw lokalnych na rzecz wzrostu zatrudnienia
na szczeblu lokalnym w ramach polskiej agendy polityki, czyli instytucje i organizacje, sieci, partnerstwa,
itd. Z uwagi na charakter niniejszego podręcznika, prezentacja nie będzie wyczerpująca. Więcej
szczegółowych informacji można uzyskać z poprzedniego badania Fresh Approaches to Local
Development (FALDE), przeprowadzonego pod auspicjami Komisji Europejskiej23.
3.1.1. Rząd centralny
Starając się określić obszar dla lokalnego rozwoju zatrudnienia w Polsce, konieczne jest zaangażowanie
kilku organów centralnych, do których należą:
•
•
•
•
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, odpowiedzialne za Politykę Spójności w Polsce i realizację
Programu Operacyjnego „Kapitał Ludzki”,
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, określające krajową politykę rynku pracy,
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nadzorujące Politykę Rozwoju Wsi i kierujące programem
unijnym Leader+ w Polsce24, oraz
Ministerstwo Edukacji Narodowej, które powinno współpracować bliżej z Ministerstwem Pracy i
Polityki Społecznej w kwestiach dotyczących rynku pracy.
23: Zob. http://ec.europa.eu/employment_social/local_employment/project_planning_en.htm
24: Zob. rozdział 3.2.2.
14
Dla wymienionych wyżej organów krajowych, kluczowe przesłanie dotyczące wartości
dodanej lokalnego rozwoju zatrudnienia dla polityki jest takie, że przez dodanie
perspektywy lokalnej można uzyskać dwie korzyści, czyli i) dostosowanie programów
krajowych, tak aby stały się bardziej adekwatne i efektywne w miejscu realizacji oraz ii)
„budowa z góry na dół” może stworzyć nowe źródła kreatywnego myślenia i uczenia się
przez doświadczenie, co z kolei może skutkować większą adekwatnością programów
krajowych.
3.1.2. Publiczne Służby Zatrudnienia (PSZ)
Krajowa polityka uznaje potencjał Publicznych Służb Zatrudnienia obejmujących 16 Wojewódzkich
Urzędów Pracy oraz ponad 350 Powiatowych Urzędów Pracy w działaniach na rzecz wzrostu
zatrudnienia na szczeblu lokalnym. Podjęto już szereg środków w celu wzmocnienia roli Publicznych
Służb Zatrudnienia w działaniach na rzecz lokalnego rozwoju zatrudnienia, w tym m.in. zlecanie w
większym stopniu usług innym instytucjom działającym na lokalnych rynkach pracy (w gminach, na
osiedlach i w miastach), do których należą m.in. biura pośrednictwa pracy, społeczne centra
informacyjne, akademickie biura pracy, punkty kontaktowe w gminach i centra pomocy rodzinie25.
Proponuje się także zwiększenie zakresu usług świadczonych przez powiatowe i wojewódzkie urzędy
pracy, usprawnienie współpracy pomiędzy urzędami pracy a szkołami ponadgimnazjalnymi i świadczenie
większej liczby usług dostosowanych do indywidualnych potrzeb26. Ponadto, proponuje się działania
lokalne na rzecz grup znajdujących się w trudnej sytuacji, z udziałem organizacji pozarządowych
działających na szczeblu lokalnym, jak również wzrost zatrudnienia oraz ustanowienie Ośrodków
Integracji Społecznej27.
W niektórych miejscowościach powiatowe urzędy pracy pełnią wiodącą rolę w rozwoju strategii wzrostu
zatrudnienia na szczeblu lokalnym. W ten sposób mogą powstać znaczne różnice w sposobach
wdrażania i kierowania działaniami na rzecz lokalnego rozwoju zatrudnienia. Niemniej jednak, istnieje
spore zainteresowanie na szczeblu gminy dobrą współpracą z powiatowymi urzędami pracy, gdyż są
one istotnym źródłem środków (z Funduszu Pracy i Europejskiego Funduszu Społecznego) dla robót
publicznych i innych programów aktywizacji zawodowej.
Dla Publicznych Służb Zatrudnienia, głównym przesłaniem działań na rzecz wzrostu
zatrudnienia na szczeblu lokalnym może być fakt, iż współdziałanie na szczeblu
lokalnym i elastyczne partnerstwo stanowią najlepszy sposób na dotarcie do osób
znajdujących się poza rynkiem pracy. Osoby, dla których barierą jest stan zdrowia,
wiek, niepełnosprawność, płeć, dyskryminacja, język i kwestie kulturalne itd.
potrzebują więcej niż to, co może im zaoferować jedna instytucja, jeśli mają pokonać
społeczną marginalizację.
25: Krajowy Program Reform na lata 2005 – 2008, Priorytet 5.2
26: Krajowy Program Reform na lata 2005 – 2008, Priorytet 5.3
27: Krajowy Program Reform na lata 2005 – 2008, Priorytet 5.5
15
3.1.3. Agencje Rozwoju Regionalnego (ARR)
Agencje rozwoju regionalnego i lokalnego odgrywają ważną rolę w inicjatywach na rzecz wzrostu
zatrudnienia na szczeblu lokalnym. Działają one we wszystkich województwach i w wielu gminach. Są
one często organizacyjnie i finansowo powiązane z samorządami lokalnymi i regionalnymi. Wiele agencji
działa w ramach Krajowej Sieci Usług, organizacji kierowanej przez Polską Agencję Rozwoju
Przedsiębiorczości (PARP). Pracownicy agencji na ogół mają spore doświadczenie w przygotowywaniu
i realizacji projektów współfinansowanych ze środków publicznych, w tym także z funduszy unijnych.
Głównym przesłaniem dla Agencji Rozwoju Regionalnego płynącym z doświadczeń
związanych ze wzrostem zatrudnienia na szczeblu lokalnym może być to, że
koordynująca rola, jaką obecnie pełnią, jest bardzo ważna dla zapewnienia niezbędnej
skali i „potencjału sieci”, których tak potrzebują organizacje i instytucje skupione w
ramach partnerstwa lokalnego. Ich rola polegająca na zbliżaniu lokalnych podmiotów na
szczeblu regionalnym, jest ważnym elementem budowy sprawniejszego systemu
administracji wielopoziomowej.
3.1.4. Samorządy wojewódzkie, powiatowe i gminne
Samorządy wojewódzkie mają znaczny wpływ na kształtowanie programów i możliwości zatrudnienia na
poziomie lokalnym w 16 województwach. Zarządy województw i ich jednostki w urzędach
marszałkowskich, określają parametry, w ramach których będą podejmowane działania na rzecz wzrostu
zatrudnienia na szczeblu lokalnym w regionach. Rolę instytucji zarządzającej wobec programów
regionalnych pełni Zarząd Województwa i podległe mu jednostki. Ponadto, samorządy wojewódzkie
realizują regionalne elementy Programu Operacyjnego „Kapitał Ludzki”.
Samorządy lokalne odgrywają znaczącą rolę w działaniach ukierunkowanych na wzrost zatrudnienia na
szczeblu lokalnym. Z tego względu bardzo istotne jest znalezienie sposobów na ich zaangażowanie w
takie działania. Biorąc pod uwagę, że gminy nie ponoszą ustawowej odpowiedzialności za zatrudnienie,
możliwości podejmowania działań na rzecz lokalnego rozwoju zatrudnienia są rozproszone wśród
różnych jednostek administracji lokalnej. Dotychczasowe doświadczenia ze współpracy lokalnych
instytucji i organizacji różnią się w poszczególnych powiatach. Ciągle wiele pozostaje do zrobienia w
dziedzinie integracji pracy powiatowych urzędów pracy z wysiłkami na rzecz budowy lokalnych strategii
wzrostu zatrudnienia, jak również potrzebne jest dalsze budowanie potencjału planowania strategicznego
na poziomie samorządów.
Istnieje spore doświadczenie współpracy pomiędzy jednostkami lokalnej administracji, zwykle przy okazji
realizacji projektów podejmowanych przez miejscowe instytucje lub organizacje w związku z
możliwościami, jakie dają programy zewnętrzne (np. Europejski Fundusz Społeczny lub wczesniej
Phare). Niektóre gminy już opracowały lokalne strategie zatrudnienia i rozwoju. Współpraca pomiędzy
jednostkami samorządowymi dotyczy konkretnych zadań lub projektów krótkoterminowych. Na przykład
w Ełku (w północno-wschodniej części Polski), opracowana została strategia rozwoju gminy wraz z
promocją odgrywającej ważną rolę gospodarki społecznej, przy udziale wielu lokalnych instytucji i
organizacji. Kilka organizacji, reprezentujących samorządy lokalne, przyczynia się do rozpowszechniania
dobrych praktyk w ramach działań na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym, m.in. Związek
Gmin Wiejskich RP, Związek Miast Polskich i Unia Miasteczek Polskich.
16
Dla organów administracji samorządowej w Polsce, głównym przesłaniem w związku
z działaniami na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym będzie znaczenie
partnerstwa, obejmującego różne szczeble i instytucje oraz organizacje, w
pokonywaniu problemów wynikających z gwałtownie zmieniającej się gospodarki
globalnej. Szczebel lokalny jest tym, na którym skutki takich zmian są odczuwane
najmocniej. Solidny system partnerstwa lokalnego, które łączy wszystkie konieczne
perspektywy i zasoby, jest istotnym elementem sprawnie funkcjonującej i skutecznej
administracji oraz samorządów lokalnych.
3.1.5. Partnerzy społeczni, przedsiębiorcy i ich organy przedstawicielskie
Partnerzy społeczni są głównymi uczestnikami tworzenia szerszych ram dla działań na rzecz wzrostu
zatrudnienia na szczeblu lokalnym. Głównym mechanizmem dialogu politycznego pomiędzy partnerami
społecznymi jest Komisja Trójstronna ds. Społeczno - Gospodarczych, której grupy robocze biorą udział
w ocenie programów finansowanych ze środków unijnych w Polsce. Szesnaście wojewódzkich komisji
dialogu społecznego także stwarza możliwość omawiania przez partnerów społecznych kwestii
dotyczących wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym.
Organizacje pracodawców i związki zawodowe pełnią ustawową rolę w powiatowej radzie ds.
zatrudnienia i odpowiadają za nadzór nad planowaniem i realizacją lokalnych planów zatrudnienia.
Jednak w praktyce partnerzy społeczni odgrywają raczej bierną rolę i jedynie w niewielkim stopniu
angażują się w dialog poświęcony strategicznym kwestiom rozwoju. Potrzeba czasu i wspólnych
pozytywnych doświadczeń, aby pogłębić „relacje partnerstw społecznych” pomiędzy przedsiębiorcami a
związkami zawodowymi jako głównymi uczestnikami procesu ukierunkowanego na wzrost zatrudnienia
na szczeblu lokalnym.
Głównym przesłaniem dla organów partnerów społecznych jest fakt, że na dialog
społeczny w dużej mierze wpływa perspektywa lokalna. Kultura i praktyka konsensusu
opartego na poszukiwaniu rozwiązań mogą znaleźć praktyczne zastosowanie w
podejmowaniu kwestii lokalnych, zaś doświadczenia zdobyte na szczeblu lokalnym
mogą dawać pojęcie o dialogu na szczeblu krajowym.
Formułowanie strategii wymaga także perspektywy po stronie popytu lokalnej gospodarki oraz wiedzy
na temat zmieniającej się konkurencji. Z doświadczenia wynika, że gdy lokalni przedsiębiorcy są
zaangażowani we wspólny dialog, taki, w którym wszyscy uczestnicy szanują opinie pozostałych,
charakter partnerstwa może mieć bardziej przedsiębiorczy charakter.
Organizacje przedsiębiorców w niektórych gminach w Polsce już współpracują z lokalnymi władzami i
organizacjami pozarządowymi na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym. Na przykład, Polska
Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan realizuje szereg projektów na szczeblu lokalnym,
których celem jest pomóc młodym ludziom w znalezieniu pracy. W powiatach takich jak Staszów,
Zduńska Wola i Częstochowa, organizacje pracodawców stały się głównym partnerem dla urzędów pracy
w realizacji projektów wymagających długookresowej współpracy z pracodawcami, na przykład w
związku z zatrudnieniem tymczasowym i praktykami zawodowymi.
17
Dla przedsiębiorców, przesłanie płynące z doświadczeń unijnych w związku z
działaniami na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym jest takie, że działania
lokalne w ramach partnerstwa, w którym jest silna reprezentacja przedsiębiorców,
pozwalają zapewnić, iż edukacja i szkolenia odpowiadają potrzebom pracodawców w
danym rejonie. Partnerstwa na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym mogą
także pomóc połączyć lokalne przedsiębiorstwa we wzajemnie wspierające się sieci,
wspomagając małe firmy w realizacji zadań, których nie są w stanie podejmować same.
Wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym jest dobry dla przedsiębiorstwa.
3.1.6. Organizacje społeczeństwa obywatelskiego
Organizacje społeczeństwa obywatelskiego są na ogół najbardziej entuzjastycznymi promotorami
partnerstw angażujących wiele podmiotów. Ich styl pracy oraz etos sprawiają, że są bardziej podatne na
koncepcję współpracy niż władze czy przedsiębiorstwa. Tym, co organizacje obywatelskie wnoszą do
działań na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym jest często podejście koncentrujące się na
lokalnych kwestiach równouprawnienia i różnic, co wynika z ich roli jako strażników interesów osób
znajdujących się w trudnej sytuacji i dyskryminowanych. To właśnie głównie dzięki takim organizacjom,
polityki zatrudnienia i aktywizacji, adresowane do grup, z którymi kontakt jest utrudniony, zyskują lokalny
wymiar.
Społeczeństwo obywatelskie w Polsce rozwija się. Liczne organizacje pozarządowe (głównie
stowarzyszenia, ale także niektóre fundacje) działają na szczeblu lokalnym z zamiarem wspierania
wzrostu zatrudnienia, edukacji czy przedsiębiorczości. Niemniej jednak, sektor ten wymaga dalszego
wsparcia, aby wyeliminować słabość związaną z niedostatecznym zaangażowaniem obywateli w
działalność społeczną. Słabość ta polega na nikłej kulturze współpracy pomiędzy administracją publiczną
a społeczeństwem obywatelskim i niewystarczającej zdolności organizacji społecznych do świadczenia
usług publicznych oraz rozwiązywania problemów społecznych.
Tymczasem programy finansowane ze środków unijnych stwarzają nowe możliwości dla społeczeństwa
obywatelskiego i jego wkładu na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym w Polsce. W NSRO
zauważa się, że społeczeństwo obywatelskie jest nieodzownym elementem budowy nowoczesnego i
opartego na partnerstwie państwa i podstawową „wartością” Strategii Wspierania Rozwoju
Społeczeństwa Obywatelskiego. W NSRO proponuje się wsparcie finansowe dla wzmocnienia
mechanizmów partnerstwa pomiędzy administracją publiczną a społeczeństwem obywatelskim i dla
tworzenia potencjału organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
Organizacje społeczeństwa obywatelskiego na ogół potrzebują niewielkiej zachęty do
podejmowania działań na szczeblu lokalnym. Ważnym przesłaniem jest fakt, że ich
udział powinien być poparty dowodami sukcesu w dostarczaniu rezultatów
wynikających z angażowania partnerstw lokalnych. Organizacje społeczeństwa
obywatelskiego są skuteczne wszędzie tam, gdzie promują rozwój w ramach
współpracy, a nie tylko konkurują o dotacje władz centralnych. Organizacje
społeczeństwa obywatelskiego w Polsce muszą nauczyć się przemawiać jednym
głosem i koordynować swoje działania w kontaktach z administracją publiczną, jeśli
mają być skuteczne w tworzeniu podstaw dla wzrostu zatrudnienia na szczeblu
lokalnym, opartego na partnerstwie.
18
3.2. Istniejące formy działalności partnerstw lokalnych w Polsce
Coraz bardziej docenia się w Polsce znaczenie współdziałania na szczeblu lokalnym. Istnieje szereg
rodzajów partnerstw angażujących różne podmioty, głównie dzięki programom unijnym, takim jak Phare,
EQUAL oraz Leader+, ale także dzięki programom finansowanym przez inne instytucje oferujące pomoc.
3.2.1. Phare
Phare był programem pomocowym Wspólnoty Europejskiej dla państw środkowej i wschodniej Europy,
a zarazem głównym kanałem dla unijnej współpracy finansowej i technicznej z Polską przed jej
przystąpieniem do Unii Europejskiej w 2004 r. W Polsce program Phare wspierał wiele inicjatyw na rzecz
wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym. Różne instytucje lokalne (lokalne władze, urzędy pracy,
organizacje pozarządowe) na terenie kraju otrzymywały wsparcie finansowe dla projektów, których celem
była przywrócenie społecznie marginalizowanych osób do pracy.
3.2.2. Partnerstwa na rzecz rozwoju w ramach PIW EQUAL
Od 2004 r. około 98 Partnerstw na Rzecz Rozwoju w ramach programu EQUAL podjęło działania,
obejmujące ocenę i rozpowszechnianie nowych sposobów zwalczania dyskryminacji i braku
równouprawnienia na rynku pracy w Polsce. Partnerstwa te objęły swoimi działaniami wiele kwestii, np.
zdolność do podejmowania zatrudnienia (zatrudnialność), integracja, przedsiębiorczość, zdolność do
adaptacji i równowaga pomiędzy życiem zawodowym a prywatnym. Z zasady wszystkie projekty są
oparte na działalności partnerstwa. Znaczna liczba Partnerstw na Rzecz Rozwoju zamierza kontynuować
współpracę w ramach Programu Operacyjnego „Kapitał Ludzki”. Poniżej przedstawiono przykład
Partnerstwa na Rzecz Rozwoju w ramach programu EQUAL, które wskrzesiło tradycję współpracy i
przedsiębiorczości w Polsce.
„W stronę polskiego modelu gospodarki społecznej –
Budujemy Nowy Lisków” (Polska)
Wieś Lisków niedaleko Kalisza była
przykładem pomyślnego rozwoju lokalnego w
okresie międzywojennym, głównie dzięki
licznie
powstającym
spółdzielniom.
Partnerstwo na Rzecz Rozwoju w ramach
programu EQUAL wykorzystało tę tradycję,
ustanawiając
siedem
przedsiębiorstw
społecznych, które zapewniają szkolenia i
zatrudnienie dla miejscowych bezrobotnych.
Jednym z takich przedsiębiorstw społecznych
jest „Wioska Garncarska” w Kamionce,
niewielkiej wsi w okolicach Nidzicy. Nidzickie
Partnerstwo Lokalne (obejmujące miejscową
agencję ds. rozwoju - Fundację Nida, urząd
pracy, miejscowe władze, podmioty prywatne
i organizacje pozarządowe) utworzyło spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, która działa
samodzielnie jako przedsiębiorstwo społeczne. Przedsiębiorstwo zakupiło gospodarstwo, w
którym wyremontowano budynek przeznaczony na warsztaty oraz stodołę, która stanowi
centrum szkoleniowo-konferencyjne. Celem działalności jest organizacja szkoleń i
zapewnienie miejsc pracy związanych z lokalnym rzemiosłem. Wioska Garncarska zajmuje się
produkcją ceramiczną i wyrobów rękodzielniczych, organizacją szkoleń i konferencji, a także
organizacją tradycyjnych imprez weselnych. Dzięki wsparciu w ramach programu EQUAL,
osiem bezrobotnych osób znalazło zatrudnienie, zaś dalszych dwadzieścia osób jest
zaangażowanych w działalność przedsiębiorstwa.
www.equal.gov.pl
19
Program EQUAL przyczynił się także do powstania szeregu Krajowych Sieci Tematycznych w Polsce.
Fora te umożliwiają wymianę opinii, idei oraz doświadczeń pomiędzy partnerstwami i niezależnymi
ekspertami. Dzięki takim spotkaniom powstały „mega partnerstwa”, które popularyzują innowacyjne
wyniki programu EQUAL. Krajowe Sieci Tematyczne stworzyły także szansę dla współpracy nowych
partnerstw na potrzeby realizacji projektów w ramach nowego okresu programowania (lata 2007 – 2013).
3.2.3. Lokalne Grupy Działania
Program Leader+ realizowany w ramach Programu Rozwoju Wsi 2004 – 2006 koncentrował się na
dwóch głównych obszarach działalności rozwojowej: nabywaniu umiejętności i wdrażaniu lokalnych
zintegrowanych strategii pilotażowych. W Polsce powstało 167 Lokalnych Grup Działania, obejmując
znaczną część mieszkańców obszarów wiejskich, łącząc różne instytucje i ludzi z różnych środowisk.
Strona internetowa sieci krajowej zawiera informacje na temat rozwoju obszarów wiejskich, forum
wymiany opinii, a także informacje na temat projektów. Poniżej przedstawiamy przykład jednej z
Lokalnych Grup Działania w Polsce.
Lokalna Grupa Działania „Ziemia Gotyku” (Polska)
Lokalna Grupa Działania „Ziemia Gotyku” skupia osoby
i instytucje zaangażowane w działania na rzecz rozwoju
obszarów wiejskich i poprawę jakości życia społeczności
lokalnej. Partnerstwo powstało w 2006 r. jako fundacja, w
skład której wchodzą przedstawiciele władz gminnych,
organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa i instytucje
publiczne podległe gminom w Chełmży, Łubiance,
Łysomicach i Papowie Biskupim. Fundacja współpracuje
z innym Lokalnymi Grupami Działania w regionie i działa
w licznych obszarach lokalnego życia gospodarczego i
społecznego. To właśnie różni ją od tradycyjnych
inicjatyw władz lokalnych, które koncentrują się przede
wszystkim na wspólnych inwestycjach w infrastrukturę.
W roku 2007 fundacja podjęła wiele działań ukierunkowanych na zaspokojenie potrzeb
swoich członków. Działania te objęły m.in. szkolenia w zakresie przedsiębiorczości,
podnoszenie kwalifikacji zawodowych, motywowanie wiejskich ośrodków społecznych,
wyjazdy szkoleniowe oraz imprezy kulturalne i sportowe. Wykorzystując walory naturalne,
historyczne i kulturalne, fundacja przyczynia się do rozwoju społecznego i gospodarczego
gminy.
http://ec.europa.eu/agriculture/rur/leaderplus/memberstates/poland.htm
W okresie programowania 2007 – 2013 planuje się sfinansowanie ok. 150 projektów, których celem jest
wdrożenie strategii wielokierunkowych. W przypadku Lokalnych Grup Działania w ramach programu
Leader+, wprowadzona została nowa forma prawna partnerstwa, która umożliwia lokalnym grupom
prowadzenie działalności w formie stowarzyszeń.
20
3.2.4. Zewnętrzne wsparcie finansowe
Poza Unią Europejską, wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym w Polsce wspierały także inne
instytucje oferujące pomoc, m.in. USAID, Bank Światowy, British Know How Fund, programy dwustronne
i fundusze prywatne, jak np. Charles Mott i Fundacja Batorego.
Dla przykładu, Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności28 wspiera od 2000 roku rozwój społeczeństwa
obywatelskiego, demokracji i gospodarki rynkowej w Polsce, w tym także działania zmierzające do
wyrównania szans rozwoju osobistego i społecznego. PAFW finansowała szereg projektów na rzecz
wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym, realizowanych przez polskie organizacje pozarządowe, np.
Akademię Rozwoju Filantropii. Projekt Rynek Pracy w Polsce (realizowany przez Fundację Inicjatyw
Społecznych i Ekonomicznych29) obejmuje badania i analizy, organizację szkoleń i bazy danych dla
organizacji pozarządowych, jak również dotacje dla lokalnych projektów zatrudnienia powiązanych z
informatyzacją. Podobnie, projekt Walka z Bezrobociem przygotował organizacje pozarządowe do
świadczenia usług zatrudnienia na szczeblu lokalnym.
USAID oraz amerykański Departament ds. Pracy sponsorowały Model Partnerstwa Lokalnego
wprowadzony w 2002 roku i wspierany przez szereg podmiotów krajowych, regionalnych i lokalnych.
Program zapewnił wiedzę i umiejętności niezbędne do budowania zrównoważonego partnerstwa wśród
przedstawicieli sektora publicznego, organizacji lokalnych i przedsiębiorców. Powstała także Sieć
Specjalistów Partnerstwa Lokalnego. Program pomógł w ten sposób zdynamizować wiele lokalnych
projektów ukierunkowanych na zachowanie i tworzenie stanowisk pracy, aktywizację osób długotrwale
bezrobotnych, podejmowanie inicjatyw biznesowych i nadanie lokalnej współpracy i partnerstwu
większego znaczenia30.
Przesłanie, jakie płynie z Polski jest takie, że istnieją przykłady sprawnie działających
sieci partnerstw lokalnych, jak również pokaźny bank wiedzy na temat optymalnych
sposobów działania.
3.3. Wprowadzanie działań na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym
Wszystkie komponenty niezbędne do wdrożenia formy praktyk na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu
lokalnym już istnieją w Polsce. Na szczeblu krajowym w odpowiednich ministerstwach funkcjonują
jednostki odpowiedzialne za zatrudnienie, kształcenie, jak również opiekę społeczną i rozwój regionalny.
Polityka krajowa wspiera koncepcję partnerstwa działającego na szczeblu lokalnym i udział organizacji
pozarządowych w świadczeniu usług publicznych, w tym także usług zatrudnienia. Wiele instytucji i
organizacji lokalnych zdobyło doświadczenie we wzajemnej współpracy konieczne do planowania i
realizacji lokalnych strategii zatrudnienia. Zdolność społeczeństwa obywatelskiego do udziału w tym
procesie stopniowo rośnie. Obecnie istnieje wiele doświadczonych i odpowiednio przygotowanych
organizacji działających w swoich obszarach kompetencji. Wreszcie, istnieje doświadczenie partnerstw
lokalnych współpracujących w ramach programów EQUAL oraz Leader+.
Niemniej jednak, wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym ciągle jeszcze jest we wczesnej fazie w
Polsce. Chcąc uzyskać postęp w tej dziedzinie, należy przekonać tych, którzy kształtują politykę krajową,
że intensyfikacja działań lokalnych może okazać się strategicznie wartościowa. Popularyzacja koncepcji
lokalnego rozwoju zatrudnienia jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym. To, czego także
potrzeba to krajowych ram wsparcia i istotnego zastrzyku środków. O tym właśnie będzie mowa w
kolejnej części niniejszego podręcznika.
28: www.pafw.pl
29: www.bezrobocie.org.pl
30: www.partnerstwo.org.pl
21
4. WSPARCIE DLA LOKALNEGO ROZWOJU ZATRUDNIENIA
Podsumujmy to, co mówiliśmy dotychczas, a mianowicie, że lokalne działania na rzecz wzrostu
zatrudnienia mogą pomóc w rozwiązywaniu problemów związanych z zatrudnieniem, zwiększając tym
samym skuteczność działań scentralizowanych. Wykazaliśmy, że większość podstaw dla działań na
rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym już istnieje. Niemniej jednak, aby w pełni zrealizować
ich potencjał, konieczne są ramy wsparcia polityki krajowej, które pokazywałyby, jak wzrost zatrudnienia
na szczeblu lokalnym może pomóc w realizacji ogólnych celów polityki zatrudnienia. Idealnie, gdyby
ramy takie określały także konieczne zasady, role, stosunki i obowiązki w ramach działań na rzecz
wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym.
Podejmując się takiego zadania, jest szczególnie ważne (tak, jak w przypadku innych państw
członkowskich UE opracowujących nowe metody rozwoju lokalnego w oparciu o partnerstwa), aby móc
wykorzystać pomoc płynącą z unijnych Funduszy Strukturalnych. Program na lata 2007 – 2013
uwzględnia w swoich warunkach i zaleceniach dotyczących wykorzystania środków, doświadczenia
zdobyte w ostatnich dwudziestu latach. Może wskazać krajowym decydentom sposoby współdziałania
w ramach inicjatyw podejmowanych przez różne podmioty, na wielu szczeblach i lokalnie, zasadniczych
dla powodzenia programu lokalnego rozwoju zatrudnienia.
Mając na uwadze powyższe, rozpoczynamy od omówienia unijnych regulacji i programów, które mogą
stanowić wsparcie dla wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym, a następnie na przykładach z obszaru
Europy dokonamy oceny sposobów, w jaki polityka krajowa może zwiększyć wynikający z tego potencjał.
4.1. Wsparcie unijne dla wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym w Polsce
Pomoc ze środków unijnych dla Polski w latach 2007-2013 ma wynosić 67,3 mld EUR. Wydatki
kwalifikujące się do objęcia środkami unijnymi określają Strategiczne Wytyczne Wspólnoty dotyczące
Spójności31. Poza Wytycznymi, istnieje szereg środków wspierających spójność terytorialną i rolę działań
lokalnych w rozwoju zatrudnienia i gospodarki. Jednak każde państwo członkowskie ma dużą swobodę
w ustalaniu priorytetów dla powyższych środków, w związku z czym projekty wzrostu zatrudnienia na
szczeblu lokalnym powinny być ustalane indywidualnie dla każdego kraju. W pierwszej kolejności
omówiona zostanie treść regulacji, które mogą pomóc wszystkim tym, którzy są zaangażowani w
działania na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym, a następnie programy, które mogą
stanowić wsparcie dla takich działań.
4.1.1. Regulacje unijne na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym
Wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym stanowi nieodłączny element unijnej Polityki Strukturalnej i
Spójności dla obszarów miejskich i wiejskich. Regulacje dotyczące Europejskiego Funduszu
Społecznego oraz Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego zawierają wyraźne odniesienia do
lokalnego rozwoju zatrudnienia, m.in.:
31: http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docoffic/2007/osc/index_en.htm
22
Europejski Fundusz Społeczny
Rozporządzenie (WE) nr 1081/2006 w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego
Artykuł 3 podpunkt 1(c)
"zwiększanie integracji społecznej osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji w celu ich
trwałej integracji na rynku pracy oraz zwalczanie wszelkich form dyskryminacji na rynku
pracy, w szczególności poprzez wspieranie ….:
(ii) akceptacji różnorodności w miejscu pracy i zwalczania dyskryminacji w dostępie do rynku
pracy i rozwoju kariery, w tym poprzez podnoszenie świadomości, angażowanie lokalnych
społeczności i przedsiębiorstw oraz promowanie lokalnych inicjatyw na rzecz zatrudnienia;;"
podpunkt 1(e) wspieranie partnerstw, paktów i inicjatyw poprzez tworzenie sieci
obejmujących odnośne zainteresowane strony, takie jak partnerzy społeczni i organizacje
pozarządowe, na poziomie transnarodowym, krajowym, regionalnym i lokalnym w celu
mobilizacji na rzecz reform w obszarze zatrudnienia i integracji na rynku pracy.
oraz podpunkt 2(b) wzmacnianie zdolności instytucjonalnej i skuteczności administracji
publicznej oraz służb publicznych na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym oraz, w
stosownym przypadku, partnerów społecznych i organizacji pozarządowych, w celu
przeprowadzenia reform, lepszych uregulowań prawnych i dobrego zarządzania, zwłaszcza
w dziedzinie gospodarki, zatrudnienia, edukacji, spraw społecznych, środowiska i
sądownictwa…”
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego
Rozporządzenie (WE) nr 1080/2006 w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju
Regionalnego
Artykuł 4 Konwergencja: W ramach celu Konwergencja EFRR koncentruje swoją pomoc
na wspieraniu zrównoważonego, zintegrowanego rozwoju gospodarczego oraz zatrudnienia
na poziomie regionalnym i lokalnym poprzez mobilizowanie i wzmacnianie zdolności
endogenicznych w ramach programów operacyjnych, których celem jest modernizacja i
zróżnicowanie struktur gospodarczych, jak również tworzenie i ochrona trwałych miejsc
pracy. Jest to osiągane przede wszystkim poprzez następujące priorytety, przy czym
poszczególne elementy polityki będą zależały od specyfiki każdego państwa
członkowskiego:
podpunkt 3. struktur świadczących usługi lokalne w tworzeniu nowych miejsc pracy, w
przypadku gdy takie działania nie są objęte zakresem rozporządzenia (WE) nr 1081/2006;
Wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym stanowi także integralny element unijnej polityki Rozwoju
Obszarów Wiejskich i Rybołówstwa.
Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Art. 52-55; 58 oraz
59; 61-64)
Preambuła (46) Istnieje potrzeba towarzyszenia zmianom na obszarach wiejskich poprzez
udzielanie tym obszarom pomocy w różnicowaniu działalności rolniczej w kierunku
działalności nierolniczej i rozwijaniu sektorów nierolniczych, wspieraniu zatrudnienia,
poprawie podstawowych usług, w tym z lokalnym dostępem do technologii informacyjnych
i komunikacyjnych (TIK) oraz w prowadzeniu inwestycji uatrakcyjniających obszary wiejskie
w celu odwrócenia trendów upadku gospodarczego i społecznego oraz wyludniania terenów
wiejskich. Konieczne w tym względzie jest również poczynienie wysiłków na rzecz
zwiększania potencjału ludzkiego.
(48) Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju może wzmocnić spójność terytorialną i synergie
pomiędzy środkami przeznaczonymi na szerzej rozumianą gospodarkę i ludność wiejską. Z
tego względu środki dotyczące szerzej rozumianej gospodarki wiejskiej powinny być raczej
wdrażane w drodze lokalnych strategii rozwoju.
23
Europejski Fundusz Rybacki
Artykuł 43 Zakres pomocy
2. Środki na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów zależnych głównie od rybactwa
mają na celu:
(b) utrzymanie i tworzenie miejsc pracy na obszarach zależnych głównie od rybactwa w
drodze wsparcia dywersyfikacji lub restrukturyzacji gospodarczej oraz społecznej
obszarów stojących w obliczu problemów społeczno-gospodarczych w wyniku zmian w
sektorze rybactwa;
4.1.2. Unijne programy wsparcia wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym w Polsce
Polska realizuje priorytety określone w NSRO poprzez 21 Programów Operacyjnych, obejmujących lata
2007 – 2013. Możliwości dla wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym są przewidziane w
następujących Programach Operacyjnych:
•
•
•
Program Operacyjny „Kapitał Ludzki” (PO KL),
Szesnaście Regionalnych Programów Operacyjnych,
Program Operacyjny „Rozwój Polski Wschodniej”.
Wśród powyższych programów, PO KL oferuje najwięcej możliwości dla lokalnych działań na rzecz
zatrudnienia w latach 2007 – 2013. Około 60% ogólnego budżetu PO KL w wysokości 9,7 mld EUR
zostanie przeznaczonych na wsparcie dla regionów. Ponadto, rozwój lokalny traktuje się jako „kwestię
horyzontalną” w ramach Programów Operacyjnych, co obejmuje finansowanie projektów, których celem
jest zwiększenie społecznej spójności. Środki obejmują pomoc dla działań lokalnych ukierunkowanych
na promowanie „jakości życia, lokalnego środowiska, samopomocy społecznej oraz wymiany usług”.
Oprócz tego, PO KL przewiduje wsparcie dla gospodarki społecznej, przedsiębiorstw społecznych,
„inicjatyw, których celem jest rozwój zasobów regionu korzystnych dla społeczności lokalnej”, jak również
rozwój drobnej przedsiębiorczości. Program zachęca także społeczność lokalną do udziału w rozwoju
lokalnym jako sposobu na rozwiązywanie problemów zatrudnienia, zmniejszenie marginalizacji
społecznej i podnoszenie ogólnego poziomu wykształcenia32.
Poza Funduszami Strukturalnymi jako takimi, Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów
Wiejskich (EARDF) wprowadza politykę innowacyjności w postaci podejścia Leader+ określonego w Osi
4 Rozporządzenia. EARDF nakłada na państwa członkowskie obowiązek przeznaczenia znacznych
środków finansowych na oddolny rozwój na obszarach wiejskich. Dotyczy to utworzenia dużej liczby
Lokalnych Grup Działania lub partnerstw (obejmujących przedstawicieli lokalnych władz, sektora
społecznego, sektora prywatnego oraz społeczności wiejskiej), mających obowiązek i środki dla rozwoju
i wdrażania strategii lokalnych na potrzeby dywersyfikacji i wzrostu zatrudnienia na obszarach wiejskich.
32: Program Operacyjny “Kapitał Ludzki” na lata 2007 – 2013, rozdział 3.5
24
Krajowy Plan Strategiczny Rozwoju Obszarów Wiejskich33 (współfinansowany przez EARDF) przewiduje
„inicjatywy lokalne” i wykorzystuje doświadczenia projektu Leader+ w latach 2004 – 2006 opisane w
rozdziale 3.2.3. Lokalne Grupy Działania w ramach projektu Leader odpowiadają za przygotowanie i
wdrożenie strategii lokalnych, w oparciu o priorytety określone w Osi Priorytetowej 3 Programu Rozwoju
Obszarów Wiejskich. Polska skorzysta także z Europejskiego Funduszu Rybackiego, współfinansującego
lokalne inicjatywy na rzecz rozwoju na obszarach uzależnionych od rybołówstwa, z korzyścią także dla
wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym.
Komisja Europejska i Europejski Bank Inwestycyjny współpracują także, aby zapewnić wsparcie
finansowe dla regionów i gmin:
•
•
•
Wspólna Inicjatywa Wspierania Projektów w Regionach Europejskich (JASPERS) jest inicjatywą
Komisji, EBI oraz Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBOiR). Inicjatywa JASPERS
zapewnia pomoc techniczną państwom członkowskim w przygotowywaniu projektów kwalifikujących
się do uzyskania pomocy za pośrednictwem Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i
Funduszu Spójności.
Wspólne Europejskie Zasoby dla Mikroprzedsiębiorstw i MŚP (JEREMIE) to wspólna Komisji, EBI
oraz Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego (EFI). Działając na szczeblu regionalnym, inicjatywa
JEREMIE zwiększa dostęp mikroprzedsiębiorstw oraz MŚP do źródeł finansowania.
Wspólne Europejskie Wsparcie na rzecz Trwałych Inwestycji w Obszarach Miejskich (JESSICA) to
inicjatywa Komisji, EBI oraz Bank Rozwoju Rady Europy (CEB). Działając w obszarach miejskich,
inicjatywa JESSICA promuje trwałe inwestycje, rozwój i zatrudnienie.
4.2. Wsparcie wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym w ramach polityki krajowej
Polityka krajowa na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym jest od niedawna nowością w
Polsce, związana głównie z wprowadzeniem unijnych Funduszy Strukturalnych. Niemniej jednak, w
obliczu konkurujących priorytetów polityki, wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym wymaga wsparcia,
aby stać się uznanym fundamentem procesu rozwoju gospodarczego i społecznego. Podstawowym
celem niniejszego podręcznika jest przekonanie wszystkich, którzy decydują o kształcie polityki na
wszystkich szczeblach od krajowego do lokalnego, że inwestycje we wzrost zatrudnienia na szczeblu
lokalnym mogą przynieść wymierne rezultaty. Kolejny rozdział rozpoczynamy od analizy wsparcia,
jakiego – mamy nadzieję – instytucje krajowe będą chciały udzielić, a następnie w rozdziale 5
przejdziemy do praktyki wdrażania niektórych z opisanych strategii.
4.2.1. Tworzenie ram krajowych dla działań lokalnych
Perspektywa pozytywnych efektów polityki rośnie znacząco wszędzie tam, gdzie wzrost zatrudnienia na szczeblu
lokalnym jest wpisany w spójne ramy krajowe. Ramy krajowe mogą zapewnić zarówno mandat dla partnerstw
lokalnych oraz jasne wytyczne co do ich misji, składu, ogólnych celów oraz ram finansowych i hierarchii. Jednak
większość rezultatów jest możliwa nie tylko tam, gdzie zasady te są stosowane szeroko, ale przede wszystkim tam,
gdzie istnieje elastyczność dla zastosowań lokalnych. W takich ramach, współdziałające partnerstwa lokalne są
odpowiedzialne za ocenę potrzeb, definiowanie priorytetów, określanie działań strategicznych i operacyjnych,
realizację uzgodnionych strategii i ocenę rezultatów względem celów. Prawdziwa wartość dodana może zaistnieć
także tam, gdzie takie ramy pomagają łączyć poszczególne partnerstwa poprzez członkostwo w sieciach krajowych
partnerstw lokalnych, które umożliwiają wymianę doświadczeń i dobrych praktyk. Jedną z możliwych dróg tworzenia
takich ram jest wykorzystanie systemu Terytorialnych Paktów na Rzecz Zatrudnienia, jak te funkcjonujące w Austrii.
33: Program Rozwoju Obszarów Wiejskich w latach 2007 – 2013 (KPS, kwiecień 2005)
25
Terytorialne Pakty na Rzecz Zatrudnienia (Austria)
Terytorialne Pakty na Rzecz Zatrudnienia są wspierane przez Rząd
Federalny Austrii we wszystkich dziewięciu prowincjach. Pakty te są
partnerstwami regionalnymi, które działają na podstawie umowy z
rządem krajowym i są finansowane przez Europejski Fundusz
Społeczny. Celem paktów jest powiązanie polityki zatrudnienia z
innymi politykami, poprawa sytuacji na lokalnym rynku pracy oraz
tworzenie możliwości dla działań lokalnych. Program paktu opiera się
na koncepcji inicjatyw odgórnych i scentralizowanych. W terenie
natomiast Pakty są postrzegane jako grupy skupiające różne
podmioty współdziałające na rzecz rozwoju lokalnego.
www.pakte.at
4.2.2. Umożliwienie lokalnej elastyczności w ramach Publicznych Służb Zatrudnienia
We wszystkich państwach członkowskich UE, Publiczne Służby Zatrudnienia realizują programy
wspierania powrotu osób bezrobotnych do pracy zarobkowej. O ile programy krajowe mogą obsłużyć
dużą liczbę osób po niskim koszcie jednostkowym, nie zawsze potrafią w pełni zaspokoić złożone
potrzeby lokalne. Coraz więcej wskazuje na to, że można w znaczący sposób poprawić wyniki działań,
gdy krajowe i regionalne Publiczne Służby Zatrudnienia zapewniają większą swobodę i zaangażowanie
na szczeblu lokalnym w ramach programów. Pozwala to lokalnym urzędom stworzyć przestrzeń dla
działań ukierunkowanych na zaspokojenie potrzeb lokalnych, jak również czynnie uczestniczyć w
partnerstwach lokalnych. Lokalnie wrażliwe i elastyczne działania uznaje się za wartościowe w
Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii.
Urząd pracy - Jobcentre Plus (Wielka Brytania)
Urząd okręgowy Publicznej Służby Zatrudnienia w
rejonach górskich i na wyspach Szkocji otrzymał
wsparcie finansowe na szczeblu krajowym i swobodę w
wyborze metod funkcjonowania partnerstw lokalnych,
aby pomóc odbiorcom zasiłków chorobowych powrócić
do pracy. Ustanowione zostało partnerstwo regionalne,
skupiające władze szkockiego regionu Highland –
Highland Council, instytucje Communities Scotland,
Highland Employer Coalition – Koalicję Pracodawców,
publiczną służbę zdrowia, przedsiębiorstwa i urząd pracy.
Partnerstwo uzgodniło, iż programy krajowe na rzecz
zatrudnienia, zdrowia, itp. powinny zostać zaadaptowane
do konkretnych uwarunkowań lokalnych. Siła partnerstwa
na
szczeblu
lokalnym
tkwi
w
przekonaniu
najważniejszych agencji do większej elastyczności w
działaniu i pozostawieniu kluczowych decyzji w zakresie
rozwoju i wdrażania regionom.
www.jobcentreplus.gov.uk/JCP/Partners/RegionalBusinessCommunity/Scotland/High
land,islandsandclydecoast/index.html
26
4.2.3. Wykorzystywanie lokalnej wiedzy przy opracowywaniu i realizacji inicjatyw krajowych
Wiele inicjatyw na rzecz zatrudnienia i rynku pracy wymaga realizacji w skali krajowej, aby możliwe było
uzyskanie niezbędnej efektywności kosztowej i rezultatów. Takie inicjatywy są na ogół planowane i
podejmowane na szczeblu krajowym, następnie kierowane i realizowane na szczeblu regionalnym lub
lokalnym. To, co wyłania się w miarę upowszechniania się idei partnerstw lokalnych, to fakt, że cenna
wiedza lokalna musi być uwzględniana w procesie decyzyjnym na szczeblu krajowym. Podobnie, istnieje
wiele dowodów na to, że lokalna „odpowiedzialność” za realizację projektu przynosi lepsze efekty.
Plans Locaux Pour L'Insertion et L'Emploi
(PLIE) (France).
PLIE to lokalne programy na rzecz reintegracji i
zatrudnienia, podjęte i uznawane na szczeblu krajowym,
na ogół przez trzy lata. Wspierają one ponowne wejście
na rynek pracy osób długotrwale bezrobotnych lub
będących w trudnej sytuacji w kluczowych obszarach
zdefiniowanych przez władze miejskie za porozumieniem
z Departamentem. Opracowywane są plany działań
lokalnych, które mobilizują partnerstwo i wspierają różne
szczeble władz lokalnych (lokalne, okręgowe i
regionalne). Środki finansowania pochodzą z różnych
źródeł, w tym z funduszy lokalnych, krajowych i
Europejskiego Funduszu Społecznego. We Francji działa
ok. 200 inicjatyw PLIE w ponad 400 gminach.
www.ville-emploi.asso.fr
Rządy niektórych państw członkowskich delegują coraz więcej obowiązków w zakresie aktywizacji
zawodowej na jednostki szczebla lokalnego, choć w ramach jasno sformułowanych ram polityki krajowej.
Takie podejście może być ryzykowne lub korzystne dla lokalnych podmiotów, ale stwarza także
możliwość skoncentrowania się na priorytetach lokalnych.
Pomoc w zatrudnieniu i pomoc społeczna
(Holandia)
Ustawa o pomocy w zatrudnieniu i pomocy społecznej
(2002 r.) scedowała istotny element polityki rynki pracy na
szczebel lokalny i zmieniła obowiązki władz regionalnych i
lokalnych.
Władze
miejskie
przejęły
pełną
odpowiedzialność budżetową za pomoc społeczną, co
stworzyło bodziec dla efektywnego wzrostu zatrudnienia
na szczeblu lokalnym, albowiem im więcej osób może
powrócić do pracy, tym więcej lokalne władze mogą
zaoszczędzić.
www.szw.nl
27
4.2.4. Korzystanie z instytucji pośredniczących dla zapewnienia wsparcia na odpowiednim poziomie
Jednym z problemów, jaki może wyłonić się w miarę powstawania skomplikowanej sieci partnerstw
lokalnych, to znalezienie sposobu na uproszczenie związanych z tym procedur administracyjnych i
regulacyjnych. Jednym z rozwiązań jest powołanie do życia jednostek pośredniczących na szczeblu
krajowym, regionalnym i podregionalnym. Jednostki pośredniczące działające w charakterze agentów
administracji centralnej mogą przynieść szereg korzyści. Umożliwiają rządowi sprawowanie kontroli na
zasadzie arms-length. Mogą kompensować koszty administracji, mogą służyć partnerstwom lokalnym
korzystając z ekonomii skali, aby oferować usługi za niższą ceną wielu z nim jednocześnie. Mogą
odpowiadać za monitorowanie i ocenę, a także zapewniać coaching i pomoc techniczną. Niemniej
jednak, aby współdziałać z etosem partnerstwa lokalnego muszą pozostawić możliwość inicjowania i
podejmowania działań instytucjom i organizacjom lokalnym. Główną zaletą jednostek pośredniczących
jest ich zdolność do wypełnienia luki pomiędzy regulowaniem działań na rzecz wzrostu zatrudnienia na
szczeblu lokalnym a zapewnieniem partnerstwom swobody działania. Klasyczny przykład takiego modelu
pochodzi z Irlandii.
Pobal (Republika Irlandii)
Pobal jest instytucją funkcjonującą na zasadzie not-forprofit (nie dla zysku), która kieruje programami w imieniu
Rządu Irlandii i Unii Europejskiej. Misją instytucji jest
promowanie społecznej reintegracji, przystosowania i
równouprawnienia poprzez zintegrowany rozwój społeczny
i gospodarczy.
Pobal pełni ważną funkcję pośredniczącą pomiędzy
irlandzkim rządem a partnerstwami lokalnymi na terenie
kraju. Nadzoruje przydział środków unijnych organom
partnerstw lokalnych, kierując tym procesem na podstawie
umowy ramowej o współpracy niezależnych podmiotów (at
arms length). Pobal wspiera 38 partnerstw lokalnych, 30
partnerstw społecznych oraz dwa Pakty na rzecz
Zatrudnienia powołane w ramach Programu „Społeczna
Spójność i Lokalny Rozwój Społeczny” (LDSIP), ujętego w Krajowym Planie Rozwoju, które
różnią się wielkością – od struktur okręgowych do pomniejszych struktur lokalnych. Pierwotnie
były one wspierane ze środków unijnych, natomiast obecnie są finansowane przez rząd. Pobal
wspiera także działania lokalne, świadcząc na rzecz partnerstw usługi doradztwa i badawcze,
jak również pomagając im w staraniach o wpływ na kształtowanie polityki krajowej.
www.pobal.ie
4.2.5. Projektowanie mechanizmów finansowania zapewniających elastyczność w ramach systemu
kontroli
Mechanizmy finansowania często mogą mieć całkowicie nieproporcjonalny wpływ na sposób, w jaki
działania na szczeblu lokalnym funkcjonują w praktyce. Zbyt ściśle określone i zarządzane na szczeblu
centralnym, mogą zniszczyć inicjatywę lokalną, a z kolei zbyt luźne i nieskoncentrowane mogą przyczynić
się do marnotrawstwa. Zachowanie odpowiedniej równowagi jest bardzo istotne. Jest ważne, aby
stosować mechanizmy finansowania, które naprawdę umożliwiają lokalnym partnerstwom działającym
na rzecz zatrudnienia elastyczność i innowacyjność w rozwiązywaniu specyficznie lokalnych problemów,
zamiast proponować środki typu „jeden rozmiar dla wszystkich”. Mechanizmy te powinny umożliwić
partnerstwom lokalnym opracowanie długoterminowych rozwiązań i budowanie potencjału dla rozwoju.
Mechanizmy finansowe mogą obejmować „granty globalne”, dopuszczalne zgodnie z regulacjami
dotyczącymi Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego34.
28
Granty globalne
Artykuł 42 dotyczący Funduszy Strukturalnych35 stanowi,
że państwa członkowskie lub instytucje zarządzające mogą
powierzyć zarządzanie i realizację części programu
operacyjnego jednej lub kilku instytucjom pośredniczącym,
w tym władzom lokalnym, podmiotom odpowiedzialnym za
rozwój regionalny lub organizacjom pozarządowym.
Instytucja pośrednicząca odpowiedzialna za zarządzanie
grantem globalnym przedstawia gwarancje swojej
płynności finansowej i kompetencji w przedmiotowej
dziedzinie, jak również w zarządzaniu administracyjnym i
finansowym. Co do zasady, w chwili jej wyznaczenia, jest
ona ustanowiona lub posiada przedstawicielstwo w
regionie lub regionach objętych programem operacyjnym.
Program pilotażowy Europejskiego Funduszu Społecznego
Lokalny Kapitał Społeczny (lata 1999 – 2002) analizował
dystrybucję grantów globalnych przez instytucje pośredniczące w krajach starej „15.” Z analizy
wynika, że granty globalne mogą stanowić skuteczny sposób, aby pomóc szerokiej grupie osób,
które nie kwalifikują się do skorzystania z innego rodzaju wsparcia, a także wzmocnić
umiejętności oraz potencjał partnerstw lokalnych i generować znaczny kapitał społeczny w
miejscach wykorzystania. Kluczowymi czynnikami sukcesu jest połączenie wsparcia, niewielkich
grantów i elastyczności w metodach zarządzania stosowanych przez instytucje pośredniczące.
http://ec.europa.eu/employment_social/evaluation/docs/local_social_capital.pdf
Podsumowując, Polska może obecnie korzystać ze znacznej unijnej pomocy finansowej, w szczególności
z unijnych Funduszy Strukturalnych i Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów
Wiejskich, które zapewnią w przyszłości możliwość rozwijania działań na rzecz wzrostu zatrudnienia na
szczeblu lokalnym. Jest bardzo istotne, aby ci, którzy promują lokalny wzrost zatrudnienia zapoznali się
z Narodowymi Strategicznymi Ramami Odniesień na lata 2007 – 2013 i ich Programami Operacyjnymi.
Chcąc w pełni zrealizować swój potencjał, wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym wymaga
wspierających ram polityki krajowej, określających w jaki sposób może przyczynić się do osiągnięcia
ogólnych celów polityki zatrudnienia. Działają w Polsce sprawne partnerstwa, z doświadczeń których
można korzystać. Szanse na promowanie wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym zaczną się
pojawiać, gdy publiczna debata skupi się na kwestiach dotyczących zatrudnienia, dając okazję
kluczowym instytucjom do zwiększenia świadomości potencjalnych korzyści.
34: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające
Rozporządzenie Rady (WE) nr 1260/1999.
35: Tamże
29
5. WDRAŻANIE STRATEGII LOKALNEGO ROZWOJU ZATRUDNIENIA
Partnerstwo jest – co wykazaliśmy wcześniej – kwintesencją działań na rzecz wzrostu zatrudnienia na
szczeblu lokalnym. Niemniej jednak, partnerstwo potrzebuje celu i koncentracji wysiłków. W ostatniej
części niniejszego podręcznika pragniemy przedstawić kilka wniosków płynących z ponad dwóch
dziesięcioleci działań lokalnych podejmowanych na rzecz zatrudnienia i rozwoju. Rozpoczniemy od
omówienia tego, co wydaje się być konieczne dla zbudowania i utrzymania sprawnie funkcjonującego
partnerstwa, aby przejść w następnej kolejności do kwestii zasadniczej, tj. sposobu przekształcenia
wysiłków partnerstwa w jasną i efektywną strategię.
5.1. Sprawnie funkcjonujące partnerstwo
W wielu krajach, gdzie proces decyzyjny tradycyjnie był scentralizowany i odgórny, istnieje czasami
potrzeba zbudowania nowych relacji i kompetencji dla wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym. W tej
części omówione zostaną czynniki konieczne, jak pokazuje doświadczenie, aby partnerstwo sprawnie
funkcjonowało.
Współpraca: Sprawnie funkcjonujące partnerstwa łączą różne perspektywy, możliwości, zasoby i sieci.
Są otwarte na różnorodność, obejmują różnice i współzależności. Są to zasady, które z czasem –
wzmocnione budowaniem świadomości, szkoleniem i refleksją – stają się codzienną praktyką.
Konsensus osiąga się drogą otwartej wymiany poglądów, zaś ewentualne konflikty rozwiązuje się w
oparciu o racjonalną korzyść własną i próbę uzyskania wyniku „wygrany – wygrany” dla poszczególnych
uczestników.
Przywództwo: Rola lidera w ramach partnerstwa jest bardzo ważna dla zapewnienia środowiska
konstruktywnego współdziałania, zachęcającego do czynnego udziału i współpracy wszystkich
uczestników w dążeniu do realizacji celów. Lider musi umieć wykazać autentyczne oddanie dla spraw
partnerstwa i gotowość przedkładania interesu ogółu ponad własny. W niektórych przypadkach, lider
może także potrzebować odpowiednich środków finansowych, aby przyjąć na siebie odpowiedzialność
za zarządzanie sporymi kwotami w imieniu partnerstwa. Przywództwo osobiste jest tu elementem
kluczowym. Dobrzy liderzy prowadzą otwarte dyskusje, wyjaśniają kwestie, rozwiązują nieporozumienia
i ułatwiają podjęcie decyzji. Pozostali członkowie partnerstwa, reprezentujący inne instytucje i
organizacje, muszą posiadać stosowne upoważnienie udzielone im przez ich własne organizacje,
pozwalające im występować i jeśli to konieczne – podejmować zobowiązania w imieniu ich organizacji i
instytucji.
Rozwiązywanie problemów i nauka: Doświadczenie wskazuje, że dobre partnerstwo to takie, w którym
członkowie starają się rozwiązywać problemy, korzystając z różnych doświadczeń i punktów widzenia.
Celem jest przyjęcie wspólnej i spójnej strategii, pozwalającej rozwiązywać priorytetowe problemy przy
pomocy innowacyjnych środków oraz osiągać cele. Najlepsze partnerstwa są zorientowane na wyniki i
potrafią dostosować swoje działania w przypadku zaistnienia nowych okoliczności. Skuteczne
partnerstwa to partnerstwa „uczące się”, które umieją wprowadzić jasny system oceny wykonania, uczyć
się na podstawie obserwacji i wyciągać wnioski płynące z takiej wiedzy w praktyce.
Wykwalifikowany zespół zarządzający: Problemy, przed jakimi stoją partnerstwa rzadko należą do
prostych i mogą stanowić spore wyzwanie dla zespołu zarządzającego. Sprawny zespół gromadzi i
interpretuje informacje, opracowuje aspekty techniczne strategii, koordynuje działania, zarządza
środkami finansowymi, dba o wymianę informacji pomiędzy partnerami, monitoruje postęp i ogłasza
osiągnięcia. Wszystkie te działania wymagają wykwalifikowanych i doświadczonych menadżerów i
pracowników. Konieczny jest specjalny potencjał dla pracy w kontekście wielu instytucji, rozwiązywania
złożonych problemów, zarządzania zespołami ludzkimi o wielu kompetencjach i umiejętności radzenia
sobie z problemami z zakresu polityki na wszystkich szczeblach. Z doświadczeń wynika, że ludzie takiego
kalibru istnieją, nawet w warunkach, które wydają się niesprzyjające. Niemniej jednak, jeśli istnieje już
taki zespół, należy ostrożnie kierować stosunkami w jego obrębie z tymi, których interesy zespół ten ma
reprezentować. Partnerstwa skupiające szerszą grupę instytucji i organizacji na ogół są reprezentowane
przez Zarząd Partnerstwa lub jego odpowiednik, zaś zdrowe relacje pomiędzy zespołem zarządzającym
a członkami zarządu mogą mieć istotny wpływ na powodzenie całego przedsięwzięcia. Ważnym krokiem
w osiągnięciu tego, jest jasne zdefiniowanie ról i obowiązków każdej strony.
30
Finansowa stabilność: Środki finansowania są przedmiotem troski większości partnerstw na rzecz
wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym, gdyż rzadko wystarczają dla celów, dla jakich są potrzebne
lub są stabilne w dłuższej perspektywie czasu. Na obszarze Unii Europejskiej, wiele partnerstw zostało
powołanych do istnienia dzięki wsparciu środków unijnych. Coraz częściej jednak, partnerstwa są
zmuszone do szukania wsparcia w zasobach krajowych (krajowe lub regionalne fundusze publiczne lub
w niektórych przypadkach pożyczki lub dotacje w ramach systemu sprawozdawczości kredytowej).
Istnieje pewne ryzyko, że takie wsparcie jest wykorzystywane dla realizacji celów i ambicji instytucji
oferujących pomoc aniżeli potrzeb lokalnych partnerów. Jednym z podstawowych problemów, przed
jakim stoją partnerstwa jest próba niwelowania sprzecznych nacisków. Choć o ostatecznym sukcesie
decyduje dążenie do realizacji misji partnerstwa, sporym wyzwaniem jest uzyskanie wszelkich możliwych
środków, które nie zakłócają tego dążenia. Zarząd i zespół stoją przed nie lada wyzwaniem. Poważnym
problemem jest zdobycie środków finansowych koniecznych do utrzymania formy organizacyjnej i
kosztów operacyjnych partnerstwa36. Sprawnie funkcjonujące partnerstwa starają się także uzyskać
wsparcie bezpośrednio z zasobów lokalnych. Takie wsparcie może przyjąć wiele form, np. wsparcie
finansowe lokalnych instytucji, przedsiębiorstw i wspólnoty, możliwość korzystania z lokali lub wolontariat.
W mniej wymierny, choć równie istotny sposób, partnerstwa lokalne tworzą nowe zasoby i możliwości,
otwierając dostęp do sieci przedsiębiorstw, usług i dobrej woli korporacji.
Forma partnerstwa: Forma działania partnerstwa zależy od dostępnych możliwości. Dotyczy to szeregu
różnych kwestii – możliwości prawnych, możliwości wynikających z ram polityki krajowej, przestrzeni, jaką
może stworzyć takim partnerstwom struktura lokalnych władz, itd. Nie sposób dawać wytycznych z
zewnątrz. To, co natomiast można zaoferować, to wnioski płynące z wcześniejszych doświadczeń, które
wskazują na szereg czynników decydujących o powodzeniu inicjatywy.
Partnerstwa, które odniosły sukces na ogół posiadają:
•
•
•
wspólny mandat oraz poczucie celowości związania swoich członków, niezależnie od ich
indywidualnych lub branżowych obowiązków,
umowę o partnerstwie, która wzmacnia zaufanie i odpowiedzialność, rozdzielając wśród partnerów
prawa i obowiązki,
formalną strukturę, w postaci podmiotu prawnego (np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością do
wysokości gwarancji lub zarejestrowana organizacja pozarządowa) lub luźnego związku partnerów
(w ramach prawa ziemi).
Sprawnie funkcjonujące i skuteczne partnerstwo rzadko kiedy powstanie na podstawie zestawu prostych
instrukcji. Zazwyczaj dzieje się tak, że różni ludzie i grupy spotykają się w związku z jakąś kwestią o
istotnym dla nich znaczeniu i szukają dlań rozwiązania. Tworzenie partnerstwa i strategii nie odbywa się
w linearny sposób, jakby wynikało z tego, co jest opisane niniejszym. Wszystkie czynności są wzajemnie
powiązane. Doświadczenia pokazują natomiast jakie są elementy dobrej strategii:
•
•
•
•
•
•
znajomość rejonu i miejscowego rynku pracy,
opracowanie strategii zorientowanej na reintegrację i integrację,
plan działań,
wdrożenie strategii,
ocena postępu i wnioski,
promocja i wykorzystanie sukcesu.
36: W ramach Funduszy Strukturalnych i Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, do 10%
środków rozwojowych może być wykorzystanych na potrzeby zarządzania i administracji partnerstwa.
31
5.2. Znajomość rejonu i miejscowego rynku pracy
Najsprawniej działające partnerstwa lokalne na rzecz wzrostu zatrudnienia to na ogół partnerstwa, które
posiadają dwie cechy, tj. (i) dobrą znajomość lokalnych uwarunkowań, oraz (ii) twórcze podejście w
rozwiązywaniu problemów. Gromadzenie i interpretacja danych na temat zatrudnienia i rynku pracy mają
zatem zasadnicze znaczenie w lokalnych działaniach na rzecz wzrostu zatrudnienia i wymagają
szczególnych umiejętności. Rządy krajowe na ogół publikują informacje na temat ogólnych trendów w
zatrudnieniu oraz szczegółowe dane statystyczne, które rzadko odzwierciedlają sytuację na szczeblu
lokalnym. Znajomość rejonu jest ważna dla zrozumienia skali i charakteru lokalnych problemów i to
właśnie w takich sytuacjach lokalne działania na rzecz wzrostu zatrudnienia wnoszą cenny wkład do
polityki krajowej i regionalnej. Oznacza to, że dane lokalne powinny być gromadzone na tyle
systematycznie i rygorystycznie, na ile pozwalają na to zasoby.
Na ogół istnieje wiele sposobów uzyskiwania informacji na temat warunków lokalnych. Czasami może
zaistnieć konieczność zlecenia nowego badania, ale poza tym wiele mogą uczynić sami partnerzy.
Punktem wyjścia jest podstawowe badanie na miejscu – przegląd ocen poprzednich strategii, raporty
lokalne, sprawozdania roczne, sprawozdania lokalnej prasy, itd. oraz ich synteza. Możliwe jest także
bardziej aktywne badanie, np. ekspertyzy, grupy fokusowe i rozmowy z innymi, pozwalające uzyskać
wiedzę na temat aktualnej sytuacji. Z reguły większość koniecznych informacji została wcześniej
zgromadzona w szafce aktowej.
Zazwyczaj partnerstwa lokalne na rzecz wzrostu zatrudnienia gromadzą informacje na którykolwiek lub
wszystkie tematy wymienione poniżej:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
poziom zatrudnienia, bezrobocia i braku aktywności gospodarczej,
ogólne dane dotyczące osób pracujących i bezrobotnych
miejsce zamieszkania, itp.),
kwalifikacje, jakich oczekują miejscowi pracodawcy (wraz z wakatami),
kwalifikacje posiadane przez miejscową siłę roboczą – główne zawody,
kluczowe sektory gospodarcze,
równouprawnienie,
demografia,
cechy oraz potrzeby grup będących w trudnej sytuacji,
trendy społeczne i gospodarcze w szerszym kontekście,
trendy w gospodarce i zatrudnieniu w przyszłości.
(wiek,
kwalifikacje,
Przekonanie mieszkańców rejonu, że mogą pomóc w tworzeniu planu tego, co jest konieczne dla
rozwoju, często okazuje się praktycznym sposobem na rozpoczęcie działalności przez partnerstwa.
Zaangażowanie podmiotów lokalnych ułatwia dialog pomiędzy przedsiębiorstwami a placówkami
oświatowymi lub starszymi osobami a dostawcami usług oraz pozwala określić obszary wymagające
szkoleń, edukacji i debaty. Gromadzenie wiedzy lokalnej nie musi być jednorazowym działaniem, może
odbywać się cały czas i angażować coraz więcej podmiotów.
5.3. Opracowanie strategii zorientowanej na reintegrację i integrację społeczną
W przypadku większości partnerstw lokalnych wynik etapu oceny zapotrzebowań kończy się na ogół
długą listą problemów i kilku prostych rozwiązań. Przejście od definicji problemu do „dobrych pomysłów”,
a następnie do planowania działań wymaga czasu i jest kwintesencją budowania strategii. Kolejnym
aspektem strategii jest dokonywanie wyborów – określenie, co jest najistotniejsze, co można osiągnąć
oraz kolejność poszczególnych działań. Sporym wyzwaniem jest przejście od zamieszania od porządku
oraz od konfliktu do konsensusu. O ile istnieje wiele narzędzi i metod radzenia sobie z powyższym
(analiza drzewa zadań, analiza SWOT, itp.), nic nie zastąpi prawdziwego zaangażowania w
rozwiązywanie problemów.
32
Z analizy doświadczeń partnerstw działających na rzecz lokalnego rozwoju zatrudnienia wynika, że
istnieją trzy rodzaje działań określonych w większości strategii:
•
•
•
działania zlecone bezpośrednio przez partnerstwo,
działania przewidziane do wykonania przez lokalne grupy beneficjentów,
działania mające na celu wywarcie wpływu na politykę publiczną (lobbowanie).
Charakterystyczny jest też zestaw regularnie stosowanych zasad, które mogą posłużyć jako lista
kontrolna:
Strategia sprawnie funkcjonującego partnerstwa powinna być:
wyczerpująca: uwzględniać wszystkie czynniki istotne dla lokalnych uwarunkowań,
zintegrowana: łączyć różne aspekty problemu,
spójna: łączyć priorytety w ramach długookresowej wizji,
realistyczna: osadzona w granicach dostępnych środków i zasobów (finansowych, ludzkich
i czasowych) oraz wykonalna w rozsądnych ramach czasowych,
włączająca: uwzględniać i doceniać wiedzę oraz opinie ogólnie lokalnych podmiotów, a w
szczególności grup docelowych,
integracyjna: dążyć do objęcia jak największej liczby grup interesu i podmiotów na każdym
etapie procesu,
promować
równouprawnienie:
świadoma
potrzeby
podejmowania
kwestii
równouprawnienia i różnorodności oraz uwzględniania problemów mniejszości, itp.
Istnieje wiele przykładów strategii partnerstw lokalnych, ale omówiony zostanie przypadek angielski, w którym
sformułowana została strategia długookresowa, zakładająca współudział mieszkańców.
Projekt „Market and Coastal Towns Initiative”
(południowo-zachodnia Anglia)
Projekt „Market and Coastal Towns Initiative” jest
innowacyjnym programem regeneracji 75 małych miast w
południowo-zachodniej Anglii. W każdym mieście, partnerstwo
skupiające lokalne podmioty, konsultuje się z mieszkańcami,
aby następnie opracować długoterminowy plan strategiczny
obejmujący kwestie społeczne, gospodarcze, środowiskowe i
kulturalne miasta i otaczających go obszarów wiejskich.
Zasadniczym elementem programu jest wsparcie, jakiego
udziela mu stowarzyszenie Market and Coastal Towns
Association (MCTA), niezależna organizacja publiczna.
Stowarzyszenie MCTA wspiera partnerstwa w ich działaniach,
które obejmują:
•
•
•
•
•
przygotowywanie planów dla wszystkich aspektów życia
w mieście i otaczających obszarów wiejskich,
rozwój kompetencji i potencjału organizacyjnego,
wymiana dobrych praktyk,
korzystanie z doświadczeń na szczeblu lokalnym, regionalnym i krajowym,
zapewnienie finansowania i profesjonalnej pomocy.
www.mcti.org.uk
33
5.4 Plan działań
5.4.1. Od strategii do działania
Po ustaleniu priorytetów strategii, partnerstwo staje przed dużo bardziej wymagającym zadaniem, czyli
przed wyborem działań, jakie mają być realizowane na szczeblu lokalnym. Ponownie pojawia się kwestia
zachowania odpowiedniej równowagi. Niektóre działania muszą być ukierunkowane na osiągnięcie celów
projektu, których oczekują instytucje oferujące pomoc, z kolei inne muszą także zaspokoić lokalne
potrzeby.
Potencjalne działania na rzecz rozwoju zatrudnienia w Polsce
Dostosowanie systemu edukacyjnego i kwalifikacji do wymogów rynku pracy
• lokalne badania kwalifikacji i określenie zapotrzebowania na kwalifikacje
• lokalne pakty pomiędzy pracodawcami a placówkami oświatowymi i ośrodkami
szkoleniowymi
• lokalne projekty zatrudnienia dla uczniów ostatnich klas
• lokalne grupy współpracy tworzone przez placówki oświatowe i przedsiębiorców w celu
omówienia lokalnych potrzeb oraz wdrożenia modułów „edukacja dla przedsiębiorstwa” w
lokalnych szkołach
• działania innowacyjne ukierunkowane na promowanie możliwości i umiejętności, w tym
także możliwości nauki przez całe życie
Poprawa zatrudnialności
• lokalne programy wspierające grupy zagrożone, tj. uczniów rezygnujących przedwcześnie
z nauki, dorosłych nie posiadających podstawowych umiejętności w zakresie czytania i
liczenia
• kursy przygotowawcze, których zadaniem jest przygotowywać i motywować osoby
długotrwale bezrobotne do podjęcia pracy
• lokalne projekty dotyczące zatrudnienia, kładące nacisk na lokalne poczucie dumy i
osiągnięcie kwalifikacji
• programy rozwoju przedsiębiorstw gender-specific i samozatrudnienia
Różnice regionalne i terytorialne
• budowa zaufania i poczucia wspólnego celu wśród głównych podmiotów
• wzmacnianie potencjału dla skutecznej i szybkiej reakcji na nowe problemy i możliwości
• działania lokalne zorientowane na poprawę wizerunku i atrakcyjności obszarów na
potrzeby inwestorów i nowych pracodawców
• nowe lokalne źródła zatrudnienia w ramach gospodarki społecznej i wykorzystujące lokalną
tradycję, kulturę i środowisko, itp.
Tworzenie środowiska sprzyjającego przedsiębiorczości i inwestycjom
• budowa wewnętrznego potencjału dla rozwoju
• poprawa atrakcyjności obszarów dla nowych inwestycji i miejsc pracy
• działania ukierunkowane na wspieranie poczucia „mogę – zrobię”, inicjatyw i ducha
przedsiębiorczości, tworzące lokalną kulturę sprzyjającą dla przedsiębiorstw
• promowanie klasterów MŚP dla wymiany wiedzy, współdziałania, dzielenia ryzyka, itp.
• ułatwianie kontaktów pomiędzy placówkami oświatowymi a przedsiębiorstwami
• ułatwianie wymiany informacji pomiędzy lokalnymi MŚP, innowatorami, projektantami
produktów i specjalistów marketingowych
• lokalne instrumenty finansowania (np. mikropożyczki, fundusz pożyczek odnawialnych,
unia kredytowa) wspierające nowe przedsiębiorstwa
34
Poprawa zdolności przystosowywania się do zmian
• opracowywanie lokalnych scenariuszy zmian – przewidywanie zmian i ich skutków w
strategiach lokalnych
• lokalne projekty szkoleń dla pracowników nisko wykwalifikowanych, obejmujące lokalnych
pracodawców, pracowników i instytucje szkoleniowe
• lokalne działania podejmowane przez pracodawców i nauczycieli zachęcające do nauki
przez całe życie (np. indeks lokalnych możliwości, kursy pilotażowe, programy rozwoju
kariery, itp.)
• programy nauki przez całe życie
Ubóstwo i społeczna marginalizacja
• działania lokalne ukierunkowane na lepsze zrozumienie przyczyn ubóstwa i społecznej
marginalizacji
• programy samopomocy dla poprawy jakości życia
• projekty z zakresu gospodarki społecznej i zatrudnienia
• współpraca lokalnych podmiotów na rzecz zapewnienia zintegrowanego wsparcia osobom
znajdującym się w trudnej sytuacji
• działania lokalne na rzecz walki z dyskryminacją, uprzedzeniami i rasizmem
• grupy wsparcia dla kobiet, mężczyzn i rodzin
• lokalne programy walki z uzależnieniami od środków odurzających
Poprawa funkcjonowania administracji oraz udział organizacji społeczeństwa
obywatelskiego
• bardziej transparentna i sprawna administracja w oparciu o partnerstwa – różnorodność
punktów widzenia w odniesieniu do lokalnych problemów
• tworzenie potencjału partnerstwa lokalnego w zakresie przewidywania i reagowania na
zmiany i problemy
• lokalne badania jakości usług publicznych
• zaangażowanie mieszkańców w poprawę jakości usług
• zaangażowanie mieszkańców w programy poprawy środowiska
W tej części przedstawiliśmy – na potrzeby dyskusji – działania związane z określeniem strategii, planu
działań i ich realizacji, jak gdyby były to czynności do wykonania w określonej kolejności. Tymczasem w
sprawnie funkcjonującym partnerstwie rzadko będzie to przebiegać w ten sposób. Wybór strategii jest
często uzależniony od potencjalnych i możliwych działań przewidzianych przez sponsorów. Planowanie
strategii i działań jest częścią tego samego procesu, czyli dialogu. Dokumenty strategiczne, które nie
uwzględniają od samego początku realizacji, stają się dokumentami martwymi.
35
5.4.2. Plan operacyjny
Działania wymagają nie tylko definicji, ale także planowania. Na tym etapie wykorzystuje się zasoby
finansowe, ludzkie i czasowe. Na przykład, dane partnerstwo postanowiło skupić się na uczniach
przedwcześnie rezygnujących ze szkoły jako kwestii priorytetowej i proponuje zdefiniować działania
zachęcające grupę docelową do nabywania kwalifikacji na potrzeby życia prywatnego i zawodowego.
Planowanie obejmuje następujące czynności – co partnerstwo zamierza osiągnąć, jak to odnosi się do
ogólnego celu strategii, czy podobne działania są podejmowane przez inne instytucje, kim są partnerzy,
jakiego rodzaju wiedza jest konieczna, w jaki sposób będzie nawiązywany kontakt z grupą docelową, jak
będą realizowane działania – bezpośrednio przez partnerstwo czy zlecone jednostce specjalistycznej,
w jakim okresie, jaką kwotę można przeznaczyć na takie działanie, w jaki sposób działanie będzie
ogłaszane, czy istnieje konieczność działań pilotażowych – wszystkie te oraz inne pytania
usystematyzowane stanowią plan operacyjny lub plan działania. W przypadku, gdy poszczególne
elementy planu są niejasne, jedną z najczęściej stosowanych metod osiągania postępu jest
wprowadzenie projektu pilotażowego, który pomaga nieco usprawnić proces operacyjny.
5.5 Ocena postępu i wnioski
Stały monitoring i ocena postępu działań jest cechą wszystkich najlepszych projektów i pomaga
partnerstwu:
•
•
•
•
•
określić „punkt wyjścia” oraz dokonywać porównań i stosownych korekt,
określić problemy wystarczająco wcześnie, aby je skutecznie rozwiązać,
wykazać postęp i osiągnięcia w ramach planu działań,
wskazać dobre praktyki i dzielić się nimi z innymi,
zdefiniować nowe wyzwania i możliwości wymagające dalszej analizy oraz działania.
5.5.1. Wybór wskaźników wykonania
Monitoring i ocena są możliwe jedynie tam, gdzie wcześniej dokonano wyboru odpowiednich
wskaźników. Wskaźniki te powinny umożliwiać śledzenie faktycznych osiągnięć według wybranych
kluczowych etapów. Wskaźniki mogą być oparte na pomiarze postępu (czy dane działanie zostało
wykonane w terminie?) albo na pomiarze rezultatów (ile powstało miejsc pracy, ile osób zostało
przeszkolonych, jak działanie wpłynęło na lokalne zatrudnienie lub działalność gospodarczą). Niektóre
wskaźniki są łatwiejsze w określeniu i stosowaniu niż inne, w związku z tym należy odpowiedzieć sobie
na podstawowe pytanie, a mianowicie co jest najistotniejsze i co partnerstwo może zmierzyć najlepiej.
Ostateczny wybór obejmuje wskaźniki ilościowe i jakościowe.
5.5.2. Monitorowanie
Monitoring jest procesem ciągłym, odbywającym się przez cały okres wdrażania projektu. Monitorowanie:
•
•
•
•
umożliwia partnerstwu śledzenie czy realizuje zadania oraz czy realizuje je w terminowy sposób,
pomaga ocenić wykonanie,
pozwala partnerstwu uzyskać informacje o wszelkich kwestiach pilnych,
zaspokaja zapotrzebowanie na informację wśród instytucji oferujących pomoc i innych
zainteresowanych stron.
36
Z doświadczeń partnerstw lokalnych wynika, że systemy monitorowania powinny być proste i gromadzić
jedynie najistotniejsze dane. Informacje lokalne powinny być kompatybilne z bazami danych
gromadzonym na szczeblu regionalnym i krajowym. W ten sposób może być oceniany wpływ działań
lokalnych na ogół wysiłków podejmowanych w danym obszarze. Podobnie, działania lokalne mogą być
rozpatrywane odrębnie od działań podejmowanych na innych szczeblach dla oceny ich faktycznego
znaczenia.
Informacje, które najłatwiej gromadzić, to informacje, które uzyskuje się w codziennych operacjach,
dotyczące:
•
Zasobów – środków, takich jak czas i pieniądze przeznaczonych na dane operacje, które na ogół
stanowią normalny element praktyki księgowej i mogą być ujęte w ramy czasowe.
Równie ważne, choć znacznie trudniejsze w ocenie są:
•
Rezultaty – wskaźniki (jak te omawiane powyżej), które służą do oceny efektów działań względem
czasu i środków finansowych przeznaczonych do ich uzyskania; w miarę upływu czasu pozwalają
ocenić postęp działań w stosunku do założonych celów.
Wykorzystanie obu rodzajów może pomóc w ocenie istotnych aspektów działania partnerstwa, na
przykład na ile partnerstwo jest skuteczne (koszt jednostkowy lub rezultat w stosunku do zasobów), jakie
działania są bardziej pragmatyczne (porównanie skuteczności), jak partnerstwo przedstawia się na tle
innych (porównanie kosztów jednostkowych z kosztami innych partnerstw, dotyczących tych samych
działań), itd.
5.5.3. Ocena
Monitorowanie idzie w parze z oceną. Przedmiotem oceny są kwestie takie, jak „co działa”, „czy coś
działa”, „co działa dla kogo i w jakich okolicznościach”, itp. Pytania takie mogą pojawić się także na
początku procesu, czyli „czy to będzie działać” lub w trakcie „czy to działa” bądź na końcu „czy to
zadziałało”.
Przeprowadzanie niektórych ocen może być kosztowne, w związku z czym ocena powinna odpowiadać
skali działalności i wielkości budżetu danego partnerstwa. Niemniej jednak zawsze warto znaleźć jakiś
sposób na uzyskanie odpowiedzi na takie pytania, nawet jeśli metody ich uzyskiwania nie są wyszukane.
Pomocna może okazać się „wstępna ocena” dla ustalenia spójności i wykonalności planowanych działań
zanim użyte zostaną jakiekolwiek środki. Dobra ocena wstępna powinna ocenić logiczną i strategiczną
spójność pomiędzy proponowanymi działaniami a założonymi celami. Powinna także umożliwić bardziej
obiektywną ocenę wykonalności strategii i jej poszczególnych działań. Ocena okresowa ma szczególną
wartość dla partnerstwa, gdyż przedstawia „rezultaty częściowe”.
Oceny końcowej na ogół bardziej oczekuje instytucja oferująca pomoc aniżeli partnerstwo. Taka ocena
może przyjąć dwojaką formę (lub jeszcze częściej – stanowi połączenie obu) – oceny podsumowującej,
która udziela odpowiedzi na pytania w rodzaju „czy wszystko zostało prawidłowo wykonane” na koniec
danego okresu albo oceny kształtującej, która skupia się głównie na wnioskach płynących z nabytego
doświadczenia. Oba rodzaje ocen wykorzystują sprawdzone metody i choć są często dokonywane przez
ekspertów zewnętrznych, najbardziej kompetentne do ich przeprowadzenia są same partnerstwa.
37
5.6. Promowanie sukcesu
Poza wszelkimi innymi zadaniami, proces monitorowania i oceny stanowi najskuteczniejsze narzędzie
do promowania sukcesu.
Reklama jest zasadniczym środkiem informowania opinii publicznej oraz innych podmiotów o pracach i
osiągnięciach partnerstwa i tym samym pozyskiwania ważnego wsparcia społecznego i politycznego.
Reklama w mediach jest ważna, aby przekonać osoby fizyczne do skorzystania z możliwości szkoleń lub
przedsiębiorstwa do skorzystania z nowych usług wsparcia. Reklamy mogą wymagać także instytucje
oferujące pomoc, pragnące rozpowszechnienia wiedzy na temat oferowanego przez nich wsparcia
finansowego. Na przykład projekty współfinansowane ze środków unijnych powinny być opatrzone
odpowiednim znakiem logo.
Rozpowszechnienie osiągnięć poprzez sieci organizacji jest ważne dla popularyzacji innowacji i nowych
metod działania w zakresie lokalnego rozwoju zatrudnienia. Sieci stwarzają partnerom możliwość
wymiany doświadczeń, pomocy w poprawie jakości, odpowiedniości i skuteczności nowych produktów
i procesów. Sieci powstałe w ramach inicjatyw unijnych, na przykład inicjatywy EQUAL lub Leader,
dostarczają cennej platformy dla upowszechnienia i wymiany doświadczeń na szerszą skalę.
Włączenie osiągnięć partnerstwa do regularnej praktyki powinno być ważnym celem. Decydenci i
instytucje oferujące pomoc na wszystkich szczeblach są kluczowymi podmiotami, które mogą zapewnić,
że tak się stanie, dzięki zastosowaniu nowych metod rozwiązywania problemów. W ten sposób polityka
unijna, krajowa i regionalna mogą skorzystać z doświadczeń lokalnych. Uwzględnienie osiągnięć
partnerstwa w szerszym kontekście może także zapewnić partnerstwom długoterminowe, zrównoważone
wsparcie finansowe w ramach programów unijnych, krajowych bądź regionalnych.
5.7. Wnioski
5.7.1. Znaczenie wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym
Punktem wyjścia dla wysiłków na rzecz lokalnego rozwoju zatrudnienia jest współdziałanie na szczeblu
lokalnym, które może mieć istotne znaczenie nie tylko dla danego rejonu, ale także dla rozwoju całego
regionu i kraju. Wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym stanowi m.in.:
•
•
•
•
źródło dodatkowej kreatywności, pochodzące z inicjatyw oddolnych – nowe koncepcje, idee,
informacje, zasoby i wysiłki mogą być wykorzystane przez podmioty działające na innych szczeblach,
zaangażowane w rozwiązywanie problemów zatrudnienia i rozwoju;
sprawdzone narzędzie polityki, które może w istotny sposób pomóc w pokonywaniu złożonych barier
dla zaistnienia na rynku pracy, przed którymi stoją grupy znajdujące się w trudnej sytuacji;
sposób budowania nowych form partnerstwa w ramach lokalnych społeczności, które odpowiednio
zintegrowane z systemem polityki, mogą pomóc w warunkach złożonego i gwałtownie zmieniającego
się rynku globalnego i jego wpływu na lokalny system społeczno-gospodarczy;
szansę stworzenia lokalnych strategii umożliwiających miejscowym obywatelom oraz instytucjom
zaspokajanie potrzeb własnych i rejonu.
38
5.7.2. Argumenty przemawiające za lokalnym rozwojem zatrudnienia
Argumenty przemawiające za lokalnym rozwojem zatrudnienia są następujące:
•
•
wzrost zatrudnienia na szczeblu lokalnym jest naturalnie ewoluującym komponentem
wielopoziomowego systemu administracji, który we współczesnym społeczeństwie i współczesnej
gospodarce odgrywa swoją rolę także na szczeblu regionalnym/krajowym (nie jest nową warstwą
administracji);
dysponując nawet prostymi strukturami funkcjonowania partnerstw skupiających organy publicznej
administracji, lokalne podmioty mogą w krótkim czasie wnieść wiele do kształtowania i zarządzania
lokalną polityką rynku pracy, jak również zająć się jej realizacją.
5.7.3. Znaczenie struktur wsparcia
Podsumowanie rezultatów lokalnego rozwoju zatrudnienia może mieć istotne znaczenie dla ogólnej
polityki krajowej na rzecz rozwoju zatrudnienia. Wsparcie ze strony władz krajowych i/lub regionalnych
jest ważne, jeśli skala wpływu lokalnego rozwoju zatrudnienia ma być odpowiednio poszerzona. Struktury
wsparcia powinny określić sposoby jednoczesnej realizacji dwóch czynności:
•
•
tworzenia wystarczającej przestrzeni i elastyczności w systemie dla podjęcia działań na rzecz wzrostu
zatrudnienia na szczeblu lokalnym i uzyskania zapewnienia ich kontynuacji (projekty finansowane z
Funduszy Strukturalnych stanowiły najlepszy sposób osiągnięcia powyższego, niemniej jednak
znalezienie stałej roli w głównym nurcie często okazuje się znacznie trudniejsze);
uwzględnienia działań na rzecz wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym w polityce krajowej i
ramach instytucjonalnych, np. poprzez Terytorialne Pakty na rzecz Zatrudnienia w Austrii i Katalonii,
Lokalne Partnerstwa Strategiczne w Anglii czy Pobal i Partnerstwa Lokalne w Irlandii.
Jednym z wyzwań dla wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym, przed którym stoi administracja centralna jest to,
że niezależnie od formy systemy, wymaga on znacznego wsparcia politycznego i spełnienia określonych warunków
w zakresie rozliczeń i regulacji. Najlepsze rezultaty w perspektywie długookresowej osiągano, gdy decydenci krajowi
zarządzali partnerstwami lokalnymi na zasadzie arms’ length, pozostawiając im swobodę innowacji i elastyczności.
Doświadczenie uczy, jednak, że nie istnieje jeden prosty model, który sprawdzi się w każdych warunkach. Choć
zadaniem niniejszego podręcznika jest pokazać, co lokalny rozwój zatrudnienia może osiągnąć jako instrument
polityki, jak również jak najsprawniej mogą funkcjonować partnerstwa działające na rzecz wzrostu zatrudnienia na
szczeblu lokalnym, oczywistym jest, że szczegółowy schemat struktur wsparcia krajowego należy do decyzji
poszczególnych państw członkowskich. Z chwilą podjęcia działań i osadzenia ich w strukturach wsparcia
ukierunkowanych na uwzględnienie warunków krajowych, lokalny rozwój zatrudnienia może stać się wartościowym
instrumentem polityki dla każdego państwa członkowskiego. Z doświadczeń ostatnich dwóch dziesięcioleci wynika,
że lokalny rozwój zatrudnienia jest ważnym elementem polityki realizacji celów Europejskiej Strategii Zatrudnienia i
Agendy Lizbońskiej.
39
6. DALSZE INFORMACJE I WYTYCZNE
Doświadczenia zdobyte w trakcie działań na rzecz lokalnego rozwoju zatrudnienia w ostatnich
dwudziestu latach pozwoliły stworzyć bogactwo zasobów, informacji i wytycznych. Większość z nich jest
dostępna za pośrednictwem Internetu, w szczególności na stronach internetowych głównych instytucji i
organizacji. Strony wcześniejszych programów unijnych na ogół zawierają wytyczne, przykłady dobrych
praktyk i dane kontaktowe partnerstw lokalnych i sieci tematycznych.
6.1. Zasoby unijne i międzynarodowe
Komisja Europejska wspiera lokalny rozwój zatrudnienie poprzez podnoszenie świadomości,
zapewnianie wytycznych, promowanie współpracy i partnerstwa oraz rozpowszechnianie dobrych
praktyk. Podstawowe narzędzia mogą być oceniane za pośrednictwem stron internetowych Komisji
Europejskiej poświęconych kwestiom wzrostu zatrudnienia na szczeblu lokalnym, które obejmują:
•
•
•
•
•
dokumenty dotyczące polityki, raporty i badania,
informacje na temat lokalnego rozwoju zatrudnienia w Polsce i innych krajach członkowskich,
raporty tematyczne i przykłady dobrych praktyk w ramach projektu IDELE,
raport na temat analizy porównawczej w ramach Lokalnego Rozwoju Zatrudnienia,
„Linking Local Actors”, czyli łączenie podmiotów lokalnych – interaktywny portal zawierający
informacje o wydarzeniach, najlepszych praktykach i wyszukiwarkę partnerów.
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) także wspiera lokalny rozwój zatrudnienia
poprzez swój Program Działań na rzecz Lokalnego Rozwoju Ekonomicznego i Zatrudnienia (LEED).
Program LEED określa, analizuje i upowszechnia innowacyjne koncepcje dotyczące rozwoju lokalnego,
administracji i gospodarki społecznej. Obsługuje także forum partnerstw i lokalnych władz.
40
6.2. Zasoby krajowe
Organizacje wspierające organizacje pozarządowe i inicjatywy społeczne:
Organizacje
Strona internetowa
BORIS – zapewnia informacje oraz usługi doradztwa,
organizuje warsztaty szkoleniowe, wydaje publikacje i
zapewnia pomoc w zawieraniu lokalnych koalicji
www.partnerstwa.boris.lubg.pl
SPLOT (Sieć Wspierania Organizacji Pozarządowych) –
zapewnia wsparcie dla organizacji pozarządowych i innych
inicjatyw społecznych
www.splot.ngo.pl
Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce – zapewnia wsparcie
organizacjom pozarządowym i inicjatywom obywatelskim
działającym na rzecz konkretnych społeczności lokalnych
www.filantropia.org.pl
Krajowa Sieć Grup Partnerskich – sieć partnerstw
skupiających podmioty publiczne, prywatne i organizacje
pozarządowe
www.grupypartnerskie.pl
Centra Aktywności Lokalnej – zapewniają wsparcie dla
rozwoju lokalnego w Polsce
www.cal.ngo.pl
Stowarzyszenie Klon/Jawor – koordynuje współpracę
organizacji pozarządowych, administracji publicznej,
przedsiębiorstw i mediów
www.klon.org.pl
Fundacja im. Stefana Batorego – wspiera rozwój otwartego
demokratycznego społeczeństwa w Polsce poprzez
inicjatywy długookresowe, partnerstwa skupiające podmioty
sektora publicznego i prywatnego, innowacyjne rozwiązania i
tworzenie koalicji na rzecz rozwiązywania problemów
społecznych
www.batory.org.pl
Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej – wspiera
działalność lokalnych władz i organizacji pozarządowych
www.frdl.org.pl
41
6.2. Kontakty
Strony internetowe poświęcone wzrostowi
zatrudnienia na szczeblu lokalnym
Adres
Komisja Europejska – strony poświęcone rozwojowi lokalnego
zatrudnienia
http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=10
4&langId=pl
http://ec.europa.eu/employment_social/local
_employment/index_en.htm
Łączenie Podmiotów Lokalnych
http://ec.europa.eu/employment_social/local
_employment/lla/fo/index.do
Identyfikacja, upowszechnianie i wymiana dobrych praktyk w
dziedzinie rozwoju lokalnego zatrudnienia oraz promowanie
lepszych rządów (IDELE)
www.ecotec.com/idele
Lokalny rozwój zatrudnienia w nowych państwach
członkowskich
http://ec.europa.eu/employment_social/loca
l_employment/project_planning_en.htm
Promocja analizy porównawczej w ramach lokalnego rozwoju
zatrudnienia
www.benchmarking-led.dk
Terytorialne Pakty na rzecz Zatrudnienia
http://ec.europa.eu/regional_policy/innovati
on/innovating/pacts/en/
Inicjatywy unijne na rzecz wsparcia regionalnej Polityki
Spójności
http://ec.europa.eu/regional_policy/funds/20
07/jjj/index_en.htm
Leader+ inicjatywa na rzecz lokalnego rozwoju w obszarach
wiejskich
http://ec.europa.eu/agriculture/rur/leaderplu
s/index_en.htm
Sieć Innowacyjnych Regionów Europy (IRE)
www.innovating-regions.org
Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL
http://europa.eu.int/comm/employment_soci
al/equal/index_en.html
Europejski Fundusz Społeczny
http://ec.europa.eu/employment_social/esf/
Wspólna Inicjatywa Wspierania Projektów w Regionach
Europejskich (JASPERS)
http://ec.europa.eu/regional_policy/funds/20
07/jjj/jaspers_en.htm
Wspólne Europejskie Zasoby dla Mikroprzedsiębiorstw i MŚP
(JEREMIE)
http://ec.europa.eu/regional_policy/funds/20
07/jjj/jeremie_en.htm
Wspólne Europejskie Wsparcie na rzecz Trwałych Inwestycji
w Obszarach Miejskich (JESSICA)
http://ec.europa.eu/regional_policy/funds/20
07/jjj/jessica_en.htm
Zatrudnienie w Europie, Statystyki
http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1
19&langId=pl
42
Instytucje Unii Europejskiej
Strona internetowa
Europa
http://europa.eu
Komisja Europejska Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i
Rozwoju Obszarów Wiejskich
http://ec.europa.eu/agriculture
Komisja Europejska Dyrekcja Generalna ds. Zatrudnienia,
Spraw Społecznych i Równości Szans
http://ec.europa.eu/social
Komisja Europejska Dyrekcja Generalna ds. Polityki
Regionalnej
http://ec.europa.eu/regional_policy/index_
en.htm
Urząd Statystyczny Wspólnot Europejskich (Eurostat)
http://ec.europa.eu/eurostat
Parlament Europejski
www.europarl.europa.eu
Komitet Regionów
www.cor.europa.eu
Europejska Fundacja na rzecz Poprawy Warunków Życia i
Pracy
www.eurofound.europa.eu
Instytucje międzynarodowe
Strona internetowa
OECD Program Lokalnego Rozwoju Gospodarczego i
Zatrudnienia
www.oecd.org/cfe/leed
OECD Forum Partnerstwa i Lokalnego Zarządzania
www.oecd.org/cfe/leed/forum/partnerships
Międzynarodowa Organizacja Pracy
www.ilo.org
43
Instytucje krajowe
Strona internetowa
Fundusze strukturalne UE
www.efs.gov.pl
www.funduszestrukturalne.gov.pl
Program Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL
www.equal.org.pl
Instytut Współpracy i Partnerstwa Lokalnego
www.partnerstwo.org.pl
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
www.minrol.gov.pl
Ministerstwo Gospodarki
www.mg.gov.pl
Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej
www.mps.gov.pl
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego
www.mrr.gov.pl
Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności
www.pafw.pl
Publiczne Służby Zatrudnienia
www.psz.praca.gov.pl
44
45
46
47
48
http://ec.europa.eu/social/
[email protected]
[email protected]
ECOTEC
ECORYS in the UK
Download
Random flashcards
bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

2-2=0

2 Cards jogaf85537

2+2=?

2 Cards jogaf85537

Create flashcards