Karta płatnicza

advertisement
Wyższa Szkoła Zarządzania
i Administracji
w Opolu
Arkadiusz Jagłowski
Karta płatnicza jako produkt bankowy
Promotor
Dr Halina Stanisławiszyn
kierunek: zarządzanie i marketing
Opole 2000
1
SPIS TREŚCI
WSTĘP________________________________________________________ 1
ROZDZIAŁ I___________________________________________________ 3
ISTODA I ZASADY FUNKCJONOWANIA KART PŁATNICZYCH
1. Geneza powstania kart płatniczych______________________________ 4
2. Pojęcie, cechy i funkcje bankowych kart płatniczych_______________21
3. Rodzaje bankowych kart płatniczych___________________________ 29
4. Użytkowanie kart płatniczych__________________________________33
ROZDZIAŁ II
PRAWNE ASPEKTY OBROTU PRZY UŻYCIU KART PŁATNICZYCH__ 38
1. Umowa rachunku bankowego i umowa kredytu___________________ 39
2. Umowa karty płatniczej_______________________________________ 43
3. Akceptacja kart płatniczych____________________________________ 48
ROZDZIAŁ III_________________________________________________51
KARTY PŁATNICZE JAKO PRZEDMIOT DZIAŁALNOŚCI
PRZESTĘPCZEJ.
1. Rodzaje przestępstw popełnianych przy użyciu kart płatniczych_____52
2. Problematyka uregulowania prawnego systemu kart płatniczych w
Polsce_________________________________________________________57
ROZDZIAŁ IV_________________________________________________60
KARTY PŁATNICZE JAKO PRODUKT BANKOWY NA POLSKIM RYNKU
FINANSOWYM NA PRZYKŁADZIE BANKU POLSKA KASA OPIEKI S.A.
1. Geneza powstania Banku Polska Kasa Opieki S.A.________________ 61
2. Rodzaje i cechy kart płatniczych Banku polska Kasa Opieki S.A.____70
3. Zasady użytkowania kart płatniczych___________________________ 88
ZKOŃCZENIE_________________________________________________94
BIBLIGRAFIA_________________________________________________96
ZAŁĄCZNIKI
2
Wstęp
Według przeprowadzonych analiz i ekspertyz Polska wejdzie w XXI wiek
z liczbą około 3 mln kart płatniczych. W każdym miesiącu przybywa placówek
handlowo – usługowych, które akceptują zapłatę kartami. Kart przestają więc
być przedmiotem snobistycznych upodobań – powoli stają się wyrazem
konieczności życiowej. Coraz częściej bowiem są one niezastąpionym i
bezpiecznym sposobem regulowania zobowiązań. Wraz z upowszechnianiem się
kart płatniczych przybywa banków i innych organizacji, które emitują swoje
karty. Obecnie każdy liczący się bank ma w swojej ofercie co najmniej jeden
rodzaj karty płatniczej, która znajduje się w systemie liczącej się na świecie
organizacji kart płatniczych. Nie należy już do wyjątków oferta bankowa
składająca się z kilku rodzajów kart o zasięgu krajowym i zagranicznym.
Z rozwojem kart płatniczych nie idzie natomiast w parze działalność
ustawodawcy zmierzająca do prawnego uregulowania tego nowego zjawiska. W
prawdzie nowe Prawo bankowe zawiera kilka przepisów odnoszących się do
kart płatniczych, w tym również definicję karty płatniczej, ale nie można tego
faktu uznać za wystarczający. Oprócz ogólnych podstaw prawnych istniejące
przepisy prawa pisanego nie ustosunkowują się do kart bankowych. W wyniku
takich sytuacji emitenci kart mają daleko idącą swobodę umownego i
regulaminowego kształtowania pozycji prawnej uczestników tego obrotu, co
powoduje zwiększoną ochronę interesów własnych kosztem interesów
posiadaczy kart. O ile było to korzystne na etapie wstępnym, związanym z
początkami oferowania kart płatniczych na polskim rynku bankowym, o tyle
obecnie należałoby postulować obecnie obowiązujących ram prawnych
dotyczących obrotu z wykorzystaniem kart płatniczych. Regulacje ustawowe
mogą już opierać się nie tylko na doświadczeniach zagranicznych, ale także na
rodzimej wiedzy zdobytej w czasie kilku lat funkcjonowania kart płatniczych.
3
Przykładem może być wypracowana i ogólnie stosowana terminologia
charakterystyczna dla tej sfery usług bankowych.
Polecamy prace mgr z bankowości - serwis z pracami dyplomowymi - prace
magisterskie i licencjackie - całkowicie za darmo
4
ROZDZIAŁ I
ISTOTA I ZASADY FUNKCJONOWANIA KART PŁATNICZYCH
Polecamy prace mgr z bankowości - serwis z pracami dyplomowymi - prace
magisterskie i licencjackie - całkowicie za darmo
5
1. Geneza powstania kart płatniczych.
Karty płatnicze narodziły się w Stanach Zjednoczonych już początkiem
dwudziestego wieku. Najpierw miały charakter papierowych książeczek bądź
metalowych płytek. Pierwsze karty wydały dla swoich klientów takie firmy jak
Western Union i General Petroleum Corporation of California w 1914 roku oraz
Smart And Roebuck w 1917 roku. Podstawą pojawienia się kart płatniczych był
fakt powszechnego udzielania kredytów. Klienci tego typu kredyt otrzymywali
w kilku sklepach, których właściciele wydawali swoim klientom tabliczki
zawierajęce informacje o zadłużeniu. Rozwój kart kredytowych przypadł na
przełom lat czterdziestych i pięćdziesiątych, kiedy to Stany Zjednoczone
przeżywały szybki rozwój gospodarki - a co za tym idzie zwiększyło się
zapotrzebowanie na takiego rodzaju produkty finansowe. Do wydawania kart
przystąpiły różne firmy oferując różne produkty1.
Szybki rozwój kart kredytowych zainteresował również banki, które
zorientowały się, że karty stanowią doskonałe źródło dochodu. Pierwszą kartę o
zasięgu lokalnym wydał Flatbush National Bank w roku 1947, a pierwszą kartę
o zasięgu ponadstanowym wydał Franklin National Bank z Nowego Jorku w
roku 1951, wówczas karta płatnicza zaczęła zmieniać swój charakter z
instrumentu udzielania kredytu konsumpcyjnego na instrument rozliczeniowy.
Oprócz kart wydawanych przez banki dużą popularnością zaczęły cieszyć
się karty typu "Travel And Entertainment" czyli karty "pobytowo - podróżnicze"
1
Kukulski J., Pluta I.: Karty płatnicze. Teoria i praktyka. Warszawa 1998
6
przeznaczone dla zamożnych osób dużo podróżujących po kraju. Stanowiły one
idealny środek wyeliminowania konieczności wożenia ze sobą gotówki. Tak
narodziły się karty American Express i Carte Blanche które wkrótce miały
zasięg międzynarodowy.
Po pierwszej fascynacji wydawanymi lokalnie kartami banki przystąpiły
do wydawania kart o zasięgu krajowym a później międzynarodowym. Tak
właśnie powstały w latach sześćdziesiątych dwa duże systemy zajmujące się
emisją, obsługą, rozliczaniem i rozwojem kart znane dziś jako Visa
i MasterCard.
Korzenie systemu Visa International Service Association (Międzynarodowe
Stowarzyszenie Usług VISA)
wywodzą się z systemu BankAmericad
stosowanego od 1958 roku przez Bank of America. W 1961 roku liczba
wydanych kart BankAmericad przekroczyła milion sztuk.
W 1964 roku rozpoczęto sprzedaż praw do wydawania karty także innym
bankom - za pomocą utworzonej w 1966 roku instytucji BankAmericard Service
Corporation (BSC). Pomysł okazał się sukcesem, ponieważ wiele banków
wolało skorzystać z gotowych rozwiązań niż borykać się samodzielnie ze
wszystkimi
problemami
towarzyszącymi
opracowywaniu,
wdrażaniu
i
rozwijaniu własnego, nowego projektu. Ponadto banki, jak i posiadacze
BankAmericard dostrzegli korzyści jakie niosło za sobą umożliwienie
posługiwania się kartami na coraz większym obszarze kraju. Do końca 1970
roku do systemu przyłączyło się ponad 3 tysiące banków. W Europie pierwszą
licencję sprzedano angielskiemu Barclays Bank w 1966 roku.
W
1974
roku
zawiązana
została
Międzynarodowa
Korporacja
BankAmericard (International BankAmericard Corporation - IBANCO), która
zrzeszała instytucje finansowe z wielu krajów świata, emitujące karty
BankAmericard. Organizacja starała się stworzyć płaszczyznę współpracy
bankom działającym w różnych systemach prawnych i strukturach. Sama idea
karty okazała się sukcesem, lecz wiele banków nie chciało wydawać karty
7
związanej tylko z jednym bankiem. Dlatego w 1977 roku kartę BankAmericard
przemianowano na kartę Visa, zaś korporację IBANCO na Visa International
oddając jednocześnie starą nazwę BankAmericard firmie macierzystej (Bank Of
America) a zachowując prawo do znanego już na świecie logo kart
emitowanych pod nową nazwą Visa. Obecnie organizację VISA tworzy ok. 20
tys. banków działających w ponad 180 krajach świata. Znak „VISA” widoczny
jest na ponad połowie kart płatniczych znajdujących się w obiegu. Visa oferuje
kilka typów kart, które przeznaczone są dla konkretnych grup użytkowników.
Należą do nich karty typu classic, business, gold, electron i plus oraz
wzbogacone o mikroprocesory karty VISA Cash, CCPS, COPAC.
VISA International nie jest instytucją nastawioną na zysk, jest podmiotem
prawnym zarejestrowanym w stanie Delaware w Stanach Zjednoczonych. VISA
jest organizacją otwartą. Każdy bank działający na zasadach komercyjnych, po
przedstawieniu odpowiedniego wniosku, może zostać jej członkiem. VISA
International pełni dwie główne funkcje:
- promuje i ochrania własny znak firmowy,
- jest międzynarodową izbą rozliczeniową dla kart swojego systemu.
Jednostką rozliczeniową w systemie VISA jest dolar amerykański. W walucie
tej
denominowane
są
wszystkie
międzynarodowe
transakcje.
VISA
International nie wydaje kart, nie organizuje sieci akceptantów swoich kart. Te
funkcje przejmują na siebie banki będące członkami Stowarzyszenia.
8
logo systemu VISA International
System MasterCard swoje początki wywodzi z Kalifornii, gdzie w 1960 roku
banki: Wells Fargo Bank, United California Bank, Bank of California, Crocker
Bank utworzyły organizację California Bank Card Association (CBCA)
powołaną do wspólnego wydawania karty kredytowej o nazwie MasterCharge.
W 1969 roku CBCA przeniosła prawa do całego swojego znaku (MasterCharge)
na Interbank Card Association (ICA) organizację utworzoną przez siedem
banków amerykańskich w celu ułatwienia rozliczeń płatności kartami w różnych
częściach
Stanów
Zjednoczonych.
Z
czasem do
organizacji
zaczęło
przystępować coraz więcej nowych banków amerykańskich. W 1979 roku
InterBank Card Association ogłosił zmianę nazwy i wyglądu karty. Pod koniec
roku 1983 ostatecznie zmieniono nazwę karty MasterCharge na MasterCard.
Należy wspomnieć, iż MasterCard jest instytucją finansową "non profit".
Zadaniem MasterCard jest promocja i ochrona znaków firmowych: MasterCard,
Maestro, Cirrus oraz autoryzacja i obsługa rozliczeń transakcji.
logo systemu MasterCard
W 1964 roku powstała pierwsza europejska organizacja płatnicza Eurocard International. Została założona przez szwedzkiego bankiera
jako alternatywa dla amerykańskiej organizacji American Express, która najszybciej zawitała na stary kontynent. W 1965 roku Eurocard
9
International przekształca się w holding, przeniosła swoją siedzibę do Brukseli i rozpoczęła wydawanie karty Eurocard na szeroką skalę.
W 1968 roku Eurocard International nawiązała strategiczną współpracę z amerykańską organizacją Interbank Card Association,
wydawcę karty MasterCharge. Rok później obie organizacje połączyły się finansowo.
Również w 1968 roku powstała europejska organizacja Eurocheque
International, która łączyła krajowe systemy czekowe tworząc w 1972 roku
jednolity system czeków o nazwie Eurocheque ze znanym do dziś niebieskoczerwonym symbolem EC. Pierwszy euroczek został wystawiony już w 1969
roku, w 1972 roku do euroczeków rozpoczęto wydawanie kart euroczekowych.
Ostateczne ukształtowanie się charakteru i zakresu działalności Eurocheque
International nastąpiło w 1974 roku. Warto przypomnieć, że organizacja
Eurocheque International rozpoczęła w 1980 roku standaryzację swoich kart w
celu umożliwienia dokonywania wypłat w różnych bankomatach co nastąpiło
już w 1984 roku. W 1991 roku organizacje Eurocard International i Cirrus
(należąca do MasterCard) podpisały wspólną umowę, która umożliwiła
posługiwanie się kartami tych organizacji w bankomatach na całym świecie.
„Euroczek”
wzór blankietu euroczeku emitowanego przez Bank Polska Kasa Opieki S.A.
W 1972 roku powstała także brytyjska organizacja płatnicza o nazwie
Joint Credit Card Company (JCCC), którą utworzyły następujące banki: Lloyds
Bank, Midland Bank, National Westminster Bank, Royal Bank Of Scotland.
Organizacja ta rozpoczęła wydawanie brytyjskiej karty płatniczej o nazwie
Access. W celu zwiększenia możliwości akceptacji kart w Europie, Eurocard
International przejęła w 1975 roku organizację JCCC, a w 1979 roku połączyła
się finansowo z ówczesną organizacją MasterCharge. W wyniku tego połączenia
obie organizacje zmodyfikowały wydawane przez siebie karty, tak aby możliwe
10
stało się wydanie wspólnej karty obejmującej oba systemy: MasterCharge i
Eurocard.
Obie organizacje: Eurocard International i Eurocheque International Holding
połączyły ostatecznie się we wrześniu 1992 roku tworząc największą europejską
organizację płatniczą o nazwie Europay International z siedzibą w Waterloo.
Ponieważ Eurocard jest finansowo połączona z MasterCard, każdy bank
wstępujący do organizacji Europay International staje się automatycznie
członkiem MasterCard International. Poprzez przystąpienie do Europay bank
członkowski uzyskuje prawo do emisji produktów finansowych objętych
licencją tej organizacji. Europay International jest wyłącznym licencjodawcą w
Europie systemów finansowych noszących następujące znaki handlowe:
- Eurocheque - system euroczeków wraz z kartą gwarancyjną,
- Maestro - płatnicza karta debetowa, tylko do użytku elektronicznego,
- Cirrus - karta bankomatowa,
- Edc - funkcja europejskiej karty płatniczej, obecnie zastępowana przez
Maestro,
- Eurocheque Pictogram - funkcja europejskiej karty bankomatowej, obecnie
zastępowana przez Cirrus,
- Eurocard/MasterCard - karta płatnicza,
- Etc/Thomas Cook/MasterCard - systemy czeków prodróżnych,
- Clip - karta procesorowa wydawana przez Europay,
- Mondex - karta procesorowa wydawana przez MasterCard.
Wszystkie te systemy mogą być ze sobą łączone w jednym produkcie
finansowym, co daje bankom członkowskim duże możliwości dostosowania
własnych produktów do standardów światowych. Udziałowcami Europay
International są instytucje finansowe z wielu krajów Europy. Główne usługi
oferowane bankom członkowskim z Europy i basenu Morza Śródziemnego to:
- autoryzacja transakcji dokonywanych przez posiadaczy kart,
- codzienny "clearing" transakcji z całego świata,
11
- codzienne informowanie banków członkowskich o wyniku rozliczeń między
nimi,
- zapobieganie i walka z fałszerstwami czeków i kart,
- szkolenie kadr bankowych,
- promowanie własnych znaków handlowych w krajach emitentów produktów
Europay International.
Europay International jako organizacja "non profit" łączy budowane właśnie
systemy płatnicze w krajach Europy Wschodniej z infrastrukturą istniejącą już w
Europie Zachodniej. Aby zapewnić efektywniejsze wspieranie banków
członkowskich zostały otwarte przedstawicielstwa:
- Frankfurt nad Menem (Europa Środkowa)
- Rzym (Europa Południowa),
- Sztokholm (Państwa Nordyckie i Republiki Nadbałtyckie),
- Warszawa (Polska, Ukraina, Białoruś, Mołdawia),
- Madryt (Portugalia, Hiszpania),
- Istambuł (Turcja, Republiki Środkowoazjatyckie),
- Londyn (Wielka Brytania, Irlandia),
- Moskwa (Rosja).
American Express
(AmEx) jest organizacją typu klubowego, tworząca
scentralizowany system. Rozpoczęła wydawanie własnej karty "Travel And
Entertainment" już w 1958 roku. Firma jednak została założona prawie sto lat
wcześniej - bo aż w 1850 roku przez Henry'ego Wellsa i Williama George'a
Fargo. Początkowo firma American Express zajmowała się transportem i
finansowaniem towarów przewożonych w Ameryce. W 1881 roku założyła
pierwsze europejskie przedstawicielstwo w Liverpoolu. W 1890 firma miała już
ponad 300 przedstawicieli w Europie. Wprowadzenie czeków podróżnych
spowodowało, że firma przeniosła uwagę z transportu towarów na usługi
finansowe i turystykę. Warto wspomnieć, że firma American Express jako
pierwsza wprowadziła nowe rodzaje kart: kartę złotą w 1966 roku oraz kartę
12
platynową w 1984 roku. Głównymi jednostkami operacyjnymi American
Express są:
- American Express Travel Related Services Company Inc. - emitent kart
płatniczych i czeków podróżnych,
- IDS Financial Services Inc. - doradztwo finansowe dla osób prywatnych,
- American Express Bank Ltd. - międzynarodowy bank utworzony w 1918
roku,
- American Express Information Services Company - świadczy usługi w
dziedzinie przetwarzania danych oraz telekomunikacji dla przedsiębiorstw
oraz administracji i agend rządowych,
- Shearson Lehman Hutton Inc. - przedsiębiorstwo zajmujące się rynkiem
papierów wartościowych, którego klientami są inwestorzy na całym świecie.
Jak więc widać działalność firmy American Express nie ogranicza się tylko do
samych czeków i kart płatniczych jak to ma miejsce w innych organizacjach.
Z bardziej znanych organizacji płatniczych na świecie należy wymienić
również japońską organizację JCB (Japan Credit Bureau). Jej członkami są
banki japońskie. Należy do niej ponad 3000 instytucji finansowych.
Karty JCB zostały wydane po raz pierwszy w 1961 roku jednak aż przez
dwadzieścia lat karta była dostępna tylko w Japonii. Dopiero w 1981 roku karty
JCB rozpoczęto wydawać w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii.
Obecnie akceptowane są w 167 krajach, w ponad 5,3 mln punktach handlowo –
usługowych. Posiada je ponad 38 mln osób, z czego około 90 % stanowią
Japończycy. Zakres działalności Japanese Credit Bureau obejmuje nie tylko
działalność związaną z wydawaniem, ale również prowadzenie biura podróży i
działalność leasingową.
W Polsce karty JCB akceptowane są w punktach handlowo-usługowych
korzystających z usług spółki PolCard.
Kolejną organizacją kartową na świecie jest Diners Club. Anegdota
powstania tego systemu mówi, iż wszystko zaczęło się od przygody
13
amerykańskiego dżentelmena w restauracji. Frank McNamara w trakcie pobytu
w Nowym Jorku chciał po kolacji z przyjaciółmi zapłacić rachunek, lecz
sięgnąwszy do kieszenie po portfel trafił na pustkę. W następstwie tego
przypadku opracował wspólnie z przyjaciółmi rodzaj dokumentu, który wybrane
restauracje akceptowały w miejsce gotówki przy zapłacie rachunku miało to
miejsce w 1950 roku. Od tego czasu karta Diners Club jest ekskluzywnym
środkiem płatniczym dla ludzi o specjalnych wymaganiach. Organizacja
rozpoczęła działalność od wydawania 200 kart akceptowanych w 27
restauracjach w Nowym Jorku. Sukces pierwszego roku działalności był tak
duży, że na początku 1951 r. było już 42 000 posiadaczy kart, którzy dokonali w
330 restauracjach i hotelach transakcji na kwotę 1 mln dolarów.
Od 1990 r. właścicielem Diners Club jest Citibank. Główna siedziba Diners
Club International mieści się w Chicago. Prowadzi działalność na świecie za
pośrednictwem sieci organizacji członkowskich w poszczególnych krajach,
które należą do czterech regionów geograficznych: EMEA (Europa, Bliski
Wschód i Afryka), Ameryka Północna, Ameryka Południowa, Azja – Pacyfik.
Liczba wydanych kart i wartość transakcji największych na świecie systemów kart płatniczych na dzień 31.03.1998 roku
Tabela 1
Organizacja
Ilość kart
Wart. transakcji
w mln szt.
w mln USD
Amrican Express
42,7
209 200
Diners Club (31.12.1997)
8,0
32 000
Master Card (30.06.1998)
561,1
608 600
Maestro i Cirrus
215,8
Bd
EuroCard/ MasterCard
345,3
Bd
VISA Ogółem (30.06.98)
623,1
1 235 000
VISA Electron
62,5
102 800
VISA
560,5
Bd
14
JCB
38,0
36 000
* bd – brak danych
Banki w Polsce rozpoczęły wydawanie kart płatniczych dopiero w 1991
roku. Wcześniej istniała wyłącznie możliwość ich akceptacji w dużych punktach
handlowo-usługowych (hotele, restauracje, biura podróży). Działalnością
związaną z akceptacją kart płatniczych w Polsce zajmował się wówczas Dział
Legitymacji Kart Polskiego Biura Podróży „ORBIS”, który podpisywał
odpowiednie umowy na akceptacje kart już od 1968 roku:
- 1968 - Diners Club,
- 1971 - American Express,
- 1973 - Carte Blanche,
- 1974 – BankAmericard,
- 1975 – Eurocard,
- 1975 – MasterCharge,
- 1975 – Access,
- 1986 – JCB,
- 1989 – AirPlus.
Karta Carte Blanche była akceptowana tylko do roku 1989 - organizacja została
bowiem przejęta przez Diners Club. Karta AirPlus była akceptowana tylko do
marca 1992 roku ponieważ firma zlikwidowała swoją działalność wydawcy kart
ze względu na dużą konkurencję. Również nie jest już akceptowana karta
Access, jak już wspomniałem, została ona bowiem przejęta przez organizację
MasterCard. Do roku 1990 Orbis był jedynym w Polsce przedstawicielem
organizacji-wystawców kart płatniczych.
Oprócz firmy Orbis rozliczenia kartami płatniczymi realizowały wtedy również
PLL LOT, które akceptowały wszystkie karty płatnicze honorowane przez Orbis
15
a dodatkowo można było płacić również kartami płatniczymi służącymi
wyłącznie do regulowania płatności za połączenia lotnicze, np. karty organizacji
UATP lub Enroute.
Ponieważ liczba turystów z kartami zaczęła się gwałtownie zwiększać
na bazie dotychczasowej działalności Orbisu nową
postanowiono stworzyć
spółkę o nazwie PolCard, która jest dziś największym centrum autoryzacyjno rozliczeniowym w Polsce. Płatności przy pomocy kart do lat 90 były zjawiskiem
marginalnym, a karty akceptowało około 400 punktów handlowo – usługowych.
W grudniu 1990 roku Orbis wraz z Bankiem Inicjatyw Gospodarczych S.A.
zawiązał spółkę o nazwie
PolCard mającą na celu rozliczanie transakcji
dokonywanych przy użyciu kart płatniczych. Ponad połowę udziałów (51%)
w spółce PolCard posiadał bank, resztę zachował dla siebie Orbis. Ponieważ
Orbis zajmował się tą działalnością już od ponad trzydziestu lat, wniósł
do
spółki swoich
pracowników podpisane
umowy
z
organizacjami
płatniczymi oraz umowy z akceptantami kart.
Swoją działalność PolCard rozpoczął 1 stycznia 1991 roku i obecnie zajmuje
się autoryzacją i rozliczeniem transakcji dokonanych następującymi kartami:
- American Express,
- Diners Club,
- Eurocard/MasterCard,
- JCB,
- Visa,
- PBK Hermes,
- PolCard.
Punkty handlowo-usługowe wyposażone są w elektroniczne terminale, które
PolCard instaluje od listopada 1992 roku, mogą one dodatkowo akceptować
karty działające wyłącznie w środowisku elektronicznym, wymagające
każdorazowej autoryzacji, czyli:
- Maestro,
16
- Visa Electron,
- PolCard Bis.
PolCard zyskał również bezpośredni dostęp do międzynarodowych sieci
służących do dokonywania autoryzacji i rozliczeń transakcji, w sierpniu 1991
roku do sieci VisaNet oraz w styczniu 1996 roku do sieci EPS-Net.
PolCard świadczy również szereg usług związanych z wdrożeniem i obsługą
kart płatniczych oraz bankomatów dla wielu banków, co pozwoliło mniejszym
bankom na wydanie kart oraz uruchomienie bankomatów. Pośrednictwo spółki
dotyczy nie tylko wydawania kart krajowych PolCard, ale również kart
światowych organizacji Visa i Europay. Pierwszym bankiem, który skorzystał z
usług spółki PolCard w celu wydania własnej karty Visa był w marcu 1993 roku
Kredyt Bank S.A., natomiast pierwsza karta PolCard została wydana w lipcu
1993 roku przez Bank Inicjatyw Gospodarczych S.A.
W zakresie obsługi bankomatów dla innych banków, PolCard oferuje pełną
współpracę
od pomocy w wyborze i zakupie bankomatów, poprzez ich
dołączenie do systemu zarządzania, ciągły monitoring ich stanu, autoryzację
i rozliczanie wszystkich transakcji, aż do wdrażania innych usług takich jak
przyjmowanie depozytów, wydruk zestawień czy umożliwienie akceptacji kart
innych wystawców w tym również kart Visa czy Europay.
Do spółki PolCard dołączyły jako banki członkowskie posiadające udziały
w spółce również inne polskie banki. Od 1 stycznia 1998 roku PolCard stał się
Spółką Akcyjną. Aktualnie akcjonariuszami spółki są: Bank Pekao S.A., Bank
Gospodarki Żywnościowej S.A., Bank Przemysłowo-Handlowy S.A. w
Krakowie, Kredyt Bank S.A., Powszechny Bank Kredytowy S.A., BIG Bank
Gdański S.A., Bank Rozwoju Eksportu S.A., Orbis S.A., Związek Banków
Polskich.
Każdy bank posiada 9.9% akcji oprócz BIG Banku Gdańskiego S.A., który
posiada po 19.8% (składa się na to 9.9% akcji byłego Banku Inicjatyw
Gospodarczych BIG S.A. oraz 9.9% akcji byłego Banku Gdańskiego S.A. w
17
Gdańsku) oraz Banku Rozwoju Eksportu, który posiada 0.67% akcji. Spółka
Orbis posiada również 9.9% akcji, natomiast Związek Banków Polskich posiada
0.33% akcji. Bank Pekao S.A. posiada aż 29.7% akcji (po 9.9% akcji z trzech
byłych banków Banku Depozytowo-Kredytowego S.A. w Lublinie,
Pomorskiego Banku Kredytowego S.A. w Szczecinie i Powszechnego Banku
Gospodarczego S.A. w Łodzi).
Wielkość sieci akceptującej karty z uwzględnieniem POS
Tabela 2
Rok
PolCard
CKC Pekao S.A.
Razem POS
Razem POS
Ogółem
Razem POS
1993
6800
174
-
-
6800
174
1994
11000
375
1347
14
12347
389
1995
16000
1025
3352
202
19352
1227
1996
22000
2008
5884
572
27884
2580
1997
30000
3570
8702
1011
38702
4581
1998.09
36800
4930
10588
1849
47388
6779
Express M to firma prywatna działającą od 1991. Została założona z
inicjatywy
Agnieszki
i
Mirosława
Mejerów.
Powstawała
bez
jasno
sprecyzowanego celu, właściwie jako intuicyjne antidotum na stagnację
lombardowych interesów prowadzonych przez Mejerów w zakładach Ursusa.
Biznes lombardowy był bowiem i jest dochodowy, ale siłą rzeczy nie pozwalał
wziąć głębszego oddechu, stał się zbyt ciasny, przestał zaspakajać ich ambicje.
Jednakże to właśnie lombard pozwolił zorientować się Mejerom w rynkowych
realiach. Ich głównymi klientami byli prywatni handlowcy i wiedza o ich
18
potrzebach została wykorzystana. Mejerowie zaproponowali handlowcom,
przede wszystkim warszawskim, pomoc inną od dotychczasowej, a mianowicie
obsługę sprzedaży ratalnej, umożliwiającej zwiększenie sprzedaży. Wielu na to
przystało i Express M wszedł na rynek. Środki na obsługę finansową
przedsięwzięcia pochodziły początkowo z kasy Express M, ale wkrótce
przestały wystarczać i spółkę zaczął wspomagać Bank DepozytowoPowierniczy Glob S.A.
Szybko Express M jak i Glob Bank S.A. zdali sobie sprawę, że można wyprzeć tradycyjne
metody sprzedaży ratalnej poprzez wprowadzenie pierwszej w Polsce karty kredytowej.
Przystąpiono do realizacji tego zamierzenia i we wrześniu 1993 roku pojawiła się pierwsza
karta kredytowa w Polsce. Glob Bank S.A. wziął na siebie ciężar finansowej obsługi karty, a
Express M zadowolił się rolą emitenta zarządzającego wydawanymi kartami. Wkrótce po tym
spółka Express M przekształciła się w spółkę akcyjną, gdzie państwo Mejerowie posiadali
78% udziałów a sama spółka została agencją banku działającą w jego imieniu i na jego rzecz.
Kartą Express M można było się posługiwać w punktach handlowych działających głównie w
Warszawie i Wrocławiu.
Dobra passa karty Express M skończyła się 1
marca 1996 roku kiedy Glob Bank S.A. mimo, iż karty posiadało już wówczas ponad 25
tysięcy posiadaczy zakończył wydawanie nowych kart i wypowiedział umowę ze spółką
Express M z powodów znanych tylko bankowi, nieoficjalnie mówiło się, iż było to wynikiem
przejęcia Glob Banku S.A. przez Kredyt Bank S.A., który nie był zainteresowany dalszym
wydawaniem karty. W odpowiedzi na takie posunięcia szybko zmalała liczba punktów
akceptujących kartę. Ponieważ wydane karty nie zostały już nigdy przedłużone, wszystko
wskazuje na to, że historia pierwszej polskiej karty kredytowej Express M została już
zakończona.
Pierwsze krajowe banki zostały przyjęte do organizacji Visa International już w 1990
roku i były to: Bank Pekao S.A., Bank Przemysłowo-Handlowy S.A. w Krakowie, Bank
Inicjatyw Gospodarczy S.A. (dzisiejszy BIG Bank Gdański S.A.)
Następnie do Visa International zaczęły przystępować inne banki
zainteresowane współpracą z Visa i wydawaniem kart tej organizacji. Wszystkie
te banki należą do utworzonej w lutym 1993 roku Visa Forum Polska, która
powstała w celu wspierania wszelkich przedsięwzięć nakierowanych na
19
tworzenie infrastruktury umożliwiającej funkcjonowanie kart
płatniczych w Polsce oraz upowszechnianie kart Visa.
W maju 1995 roku zarząd Visa International wydzielił nową jednostkę
organizacyjną: Visa Europa Środkowo-Wschodnia, Bliski Wschód i Afryka
(Visa Central and Eastern Europe, Middle East, Africa - CEMEA). Działania tej
jednostki koncentrują się na:
- przekazywaniu klientom zalet korzystania z kart płatniczych i przewagi kart
nad innymi formami płatności, zwłaszcza nad gotówką,
- rozwoju krajowych systemów płatniczych,
- minimalizacji strat związanych z oszustwami dokonywanymi przy użyciu
kart,
- wykorzystaniu doświadczeń stowarzyszenia Visa we wprowadzaniu w życie
odpowiedniej technologii i przekazywaniu wiedzy,
- pomocy członkom stowarzyszenia Visa w tworzeniu sieci placówek
handlowo-usługowych oraz sieci bankomatów akceptujących karty Visa.
Siedziba Visa CEMEA znajduje się w Londynie.
25 lutego 1993 roku Bank Pekao S.A., jako pierwszy w Europie Wschodniej
wydał kartę VISA dla klientów indywidualnych. Polska stała się oficjalnie
członkiem Wspólnoty Euroczekowej w 1973 roku, kiedy to na podstawie
uzgodnień
pomiędzy
Narodowym
Bankiem
Polskim a Eurocheque
International SC w Brukseli, banki polskie zaczęły skupować euroczeki było to
członkostwo bierne.
Dopiero w 1988 roku zostały podjęte działania mające na celu zorganizowanie
w Polsce Centrum Rozliczania Euroczeków. Działanie zostało podjęte przez
kilka polskich banków: Bank Pekao S.A., Bank Handlowy S.A., Powszechna
Kasa Oszczędności Bank Państwowy pod przewodnictwem Narodowego Banku
Polskiego. W wyniku tych prac przedstawiciele Narodowego Banku Polskiego i
Banku Pekao S.A. podpisali w październiku 1990 roku z Eurocheque
20
International "Package Deal Agreement". Podział ról przedstawiał się
następująco:
- Bank Pekao S.A. został zobowiązany do zorganizowania Centrum
Rozliczeniowego Euroczeków dla całej Polski,
- Narodowy Bank Polski przejął na siebie obowiązek opracowania dalszych
wytycznych dotyczących rozwoju,
- Powszechna Kasa Oszczędności Bank Państwowy przyjęła na siebie prace
zmierzające do popularyzacji euroczeków w firmach i sklepach.
Pierwsze euroczeki opiewające na złotówki były skupowane już od stycznia
1991roku.
Połączenie w 1992 roku Eurocheque International i Eurocard International oraz
utworzenie organizacji Europay International zmieniło również charakter
działalności tej instytucji w Polsce. Strategia Europay International na rynku
polskim oparta jest na trzech głównych filarach:
- pomoc w budowie kontrolowanej przez banki infrastruktury technicznej dla
powszechnego użycia kart w Polsce,
- przekazywanie doświadczeń dla rozwoju w Polsce usług bezgotówkowych,
zwłaszcza w zakresie kart procesorowych,
- indywidualizacja zakresu usług Europay w zależności od potrzeb polskich
banków i ich klientów.
Należy przypomnieć, że Europay International - dzięki swoim powiązaniom
finansowym z MasterCard International jest również przedstawicielem tej
organizacji w Polsce.
Przy Europay International powstało stowarzyszenie Europay Forum Poland
skupiające ponad dwadzieścia polskich banków - członków Europay
International.
Organizacja American Express istnieje przeszło wiek i swoje biuro w Polsce
otworzyła już przed wojną, jednak działania wojenne spowodowały konieczność
zamknięcia biura. W czerwcu 1991 roku biuro zostało otwarte ponownie.
21
American Express Travel Poland oferuje pełny zakres usług turystycznych
i finansowych, między innymi rezerwację biletów lotniczych, miejsc w hotelach,
wynajem samochodów, wymianę walut, realizację czeków podróżnych,
wydawanie oraz refundację kart płatniczych. Biuro przejęło również rozliczenia
z punktami handlowymi przyjmującymi zapłatę kartami American Express
pozostawiając spółce PolCard jedynie akwizycję i obsługę punktów
akceptujących kartę. W czerwcu 1999 roku American Express zawarł umowę z
Millennium (BIG Bank S.A.) na podstawie której Millennium zaoferuje swoim
klientom kartę wydaną w systemie American Express do rachunków złotowych.
Struktura kart wydanych w Polsce na
koniec września 1998 roku
1%
karty bankomatowe
Maestro
5%
0%
7%
VISA Electron
VISA
12%
44%
EC/MC ind
13%
PolCard/PBK
Hermes
VISA Biz
18%
EC/MC Biz
22
2. Pojęcie, cechy i funkcje bankowych kart płatniczych.
Karta płatnicza stanowi produkt bankowy, dzięki któremu jego
właściciel ma dostęp do swoich środków pieniężnych zgromadzonych
na koncie. Obecnie funkcjonujące karty płatnicze są wykonane z
plastyku i posiadają wymiary:
- 54 mm – wysokość,
- 86 mm – szerokość,
- 0,8 mm – grubość.
Standardowy wymiar karty został określony w 1985 roku przez ISO
(International Organization for Standarization). Organizacja ta uporządkowała
również zasady wydawania kart przez wystawców i ustaliła standardy oznaczeń
kart poszczególnych systemów. Reguluje to akt ISO 7812 – Numbering system
and regustration procedur for issuer identifiers – według którego początkowe
numery kart określają:
0 – zarezerwowane czasowo bez przydziału,
1 – linie lotnicze,
2 – linie lotnicze i inne przyszłe cele,
3 – karty Travel and Entertainment,
4 – banki, instytucje finansowe,
5 – banki, instytucje finansowe,
6 – sieci handlowe i banki,
7 – sieci sprzedaży paliw,
8 – zarezerwowane czasowo bez przydziału,
9 – dla państwowych instytucji finansowych.
Oprócz tych cech przynależności do systemu na karcie znajdują się elementy
służące
do
identyfikacji
okaziciela,
sprawdzenia
ważności
i zabezpieczające kartę przed użyciem przez osoby niepowołane.
23
karty
Na awersie karty widnieją:
- cechy systemów ( logo, hologram, numer początkowy),
- dane okaziciela,
- data ważności karty,
- oznaczenie lokalności bądź międzynarodowości karty,
- opcjonalnie zdjęcie okaziciela.
Rewers zawiera:
- pasek magnetyczny z naniesionymi danymi o karcie i jej okazicielu (do
odczytu przez elektroniczne terminale),
- pasek do podpisu ( z dodatkowymi zabezpieczeniami charakterystycznymi
dla systemów ),
- informacje od wystawcy ( czyją własnością jest karta i co robić w przypadku
zagubienia),
- opcjonalnie – zdjęcie posiadacza karty.
Numer karty, data ważności karty, typ karty wraz z rokiem przystąpienia do
organizacji (o ile występuje) i dane posiadacza karty są najczęściej wytłoczone
na karcie. Wytłoczenie danych pozwala na szybkie ich przeniesienie na dowód
sprzedaży za pomocą mechanicznego urządzenia zwanego imprinterem.
Coraz częściej dane te nie są tłoczone, lecz nadrukowane i wówczas karty mogą
być używane w środowisku elektronicznym.
Numer karty bankowej jest jej najważniejszym elementem, zawiera informacje
dotyczące:
- rachunku posiadacza karty,
- banku – wydawcy karty,
- organizacji kart płatniczych, do której należy karta.
Zasady numeracji kart zostały określone międzynarodowymi standardami ISO i
każda
karta
bankowa
powinna
być
Numer karty bankowej składa się z:
24
zgodna
z
tymi
standardami
- numeru BIN (Bank Indentification Number), określającego organizację
płatniczą, do której należy karta i bank wydający kartę, najczęściej numer
ten składa się 6 cyfr : numery karty i cyfry kontrolnej.
W zależności od organizacji płatniczej do której należy karta, numer karty
może składać się z różnej ilości cyfr:
- organizacja VISA – 16 cyfr rozpoczynających się cyfrą 4,
- MasterCard, Eurocard lub Access – 16 cyfr rozpoczynających się cyfrą 5,
czasami karty są dodatkowo sygnowane dodatkowym czterocyfrowym
identyfikatorem wystawcy (ICA),
- American Express – 15 cyfr rozpoczynających się od liczby 37,
- Diners Club – 14 cyfr rozpoczynających się od cyfr 30, 36, lub 38,
- JCB – 16 cyfr rozpoczynających się od liczby 35.
Karta płatnicza jest ważna przez określony czas, najczęściej rok, nie dłużej
jednak niż trzy lata z uwagi na trwałość danych zapisanych na pasku
magnetycznym. Kartą można posługiwać się do ostatniego dnia miesiąca,
w którym upływa jej ważność. Data ważności (ważna – expires end) podana jest
w dokładności do miesiąca w formacie MM/RR. Na kartach płatniczych często
podawana jest również data początkowa ważności karty (ważna od – valid
from). Karta nieważna, w przypadku usiłowania dokonania nią transakcji,
zostanie zatrzymana przez bankomat lub obsługę punktu handlowo –
usługowego.
Każda karta płatnicza posiada dane o jej posiadaczu. Na karcie umieszczone jest
imię i nazwisko posiadacza karty oraz jeśli jest to karta typu buisness
umieszczona jest również nazwa firmy.
Karty płatnicze oznaczone są symbolem organizacji płatniczej, do której należą.
Symbol ten jest umieszczany w ściśle określonym miejscu na karcie. Na karcie
możliwe jest umieszczenie symboli charakteryzujących różne funkcje danej
karty, bądź nawet organizacji, np. karty ze wspólnym logo dwóch organizacji
25
( np. EuroCard i MasterCard ), bądź karty pozwalające do korzystania z różnych
systemów ( np. Cirrus i Maestro lub VISA i Plus ).
Kolejnym elementem występującym na kartach płatniczych jest hologram. Jest
to bardzo cienka metaliczna folia z naniesionym techniką laserową dwu lub
trójwymiarowym rysunkiem, bądź tekstem. W przypadku kart płatniczych
przedstawia on najczęściej logo lub nazwę organizacji. Hologram jest niezwykle
trudny do podrobienia i dlatego jest jednym z najczęściej stosowanych
zabezpieczeń. To zabezpieczanie kart po raz pierwszy zastosowała organizacja
MasterCard. W zależności od organizacji może on się znajdować na awersie lub
rewersie karty.
Wzór graficzny kart płatniczych nie jest objęty standaryzacją. Nie stanowi on
też istotnego zabezpieczenia karty, choć przez niektóre banki jest również w tym
celu
wykorzystywany.
Niektóre
organizacje
wprowadziły
ograniczenia
dotyczące stosowanych kolorów tła karty, np. kolor złoty zastrzeżony jest dla
kart Gold, a srebrny dla kart Buisness. Niektóre banki oferują klientowi kilka
wzorów graficznych danego typu karty.
Podpis posiadacza karty to jedno z najważniejszych zabezpieczeń każdej
karty płatniczej. Jest on umieszczony na
specjalnie do tego celu
przeznaczonym silikonowym pasku znajdującym się na rewersie karty pod
paskiem magnetycznym. Pasek ten jest dodatkowo zabezpieczony przed
sfałszowaniem poprzez umieszczenie na nim mikrodruku oraz elementów
widocznych tylko w promieniach ultrafioletowych. Pasek silikonowy posiada
takie właściwości, że raz umieszczony w tym miejscu nie może być zmieniony.
Międzynarodowe normy dopuszczają również umieszczenie podpisu posiadacza
karty w momencie wyrabiania przez bank kart dla danego klienta (tzw.
personifikacja karty). W tym przypadku podpis jest umieszczany elektronicznie
w miejscu tradycyjnego paska silikonowego.
Niektóre banki oprócz podpisu posiadacza, w trakcie personifikacji karty
umieszczają na niej zdjęcie osoby, do której należy karta.
26
Zastosowanie zdjęcia jest jednak zabezpieczeniem wzbudzającym liczne
wątpliwości fachowców. Często można spotkać opinie, że zamieszczenie
zdjęcia zmniejsza czujność sprzedawców i nie zwracają oni już uwagi w sposób
dostateczny na pozostałe zabezpieczenia karty.
Każda karta płatnicza zawiera dane konieczne do wykonania transakcji. W
większości kart znajdują się one na pasku magnetycznym.
Karty płatnicze zaczęto wyposażać w paski magnetyczne pod koniec lat 60-tych. Zapisuje
się na nim nie tylko numer karty i dane o jej posiadaczu, ale również inne informacje,
pozwalające na sprawdzenie czy dana osoba jest posiadaczem karty, a wysokość transakcji
jest dopuszczalna, jak też elektroniczny podpis (kod PIN), wysokość limitu.
Rozwój
techniki
spowodował,
że
dziś
odczytanie
zawartości
paska
magnetycznego nie stanowi już wielkiego problemu. Nie jest problemem także
modyfikacja informacji na nim zapisanych ani przekopiowanie zawartości
paska, np. na inną kartę. Dlatego też karty z paskiem magnetycznym dają
potencjalne duże pole do nadużyć. Nie oznacza to jednak, że organizacje
wydające karty nie stosują zabezpieczeń ograniczających nadużycia. Właśnie
dlatego na całym świecie w ostatnich latach masowo wprowadza się
elektroniczne terminale POS, a banki instalują bankomaty typu on-line.
Te systemy bowiem uniemożliwiają wypłacanie kwot przekraczających stan
konta. Karty płatnicze z paskiem magnetycznym są też mało odporne na
przypadkowe
rozmagnesowanie.
Głośniki,
telewizory,
stosowane
zabezpieczenia przed kradzieżą towarów w niektórych supermarketach nie są
dla nich bezpieczne. Sam pasek magnetyczny ma zresztą ograniczoną trwałość do trzech lat. Często zdarza się, że ulega on samoistnemu rozmagnesowaniu
jeszcze przed końcem terminu ważności samej karty.
Koszt wytworzenia kart magnetycznych jest bardzo niski, dlatego też mimo ich
ogólnie znanych wad, są stosowane na masową skalę.
Konkurencją dla karty z paskiem magnetycznym staje się karta
z mikroprocesorem. Jest ona znacznie bezpieczniejsza, ale zanim wyprze
27
z rynku kartę magnetyczną upłynie kilka lat związane jest to z dużymi kosztami
wprowadzania nowego systemu. Nie ograniczają się one do samej wymiany
kart, ale przede wszystkim do wymiany urządzeń przeznaczonych do ich
akceptacji czyli kilku tysięcy bankomatów i znacznie większej ilości liczby
urządzeń zainstalowanych w punktach usługowo – handlowych. Dlatego też
w okresie przejściowym karty płatnicze będą wyposażone w pasek magnetyczny
i w mikroprocesor tak, aby mogły być akceptowane w jak największej ilości
urządzeń służących do ich akceptacji.
Karty procesorowe obecnie stosowane są w wysokorozwiniętych krajach na
masową skalę w telefonii. Są również standardowym wyposażeniem telefonów
komórkowych. Karty te charakteryzują się złotym polem o najczęściej
okrągłym, bądź kwadratowym kształcie. Połączenie układu elektronicznego
karty z elektronicznymi czytnikami innych urządzeń odbywa się właśnie przez
to pole, które najczęściej składa się z ośmiu pozłacanych styków.
Pierwsze zgłoszenie patentowe tego typu miało miejsce już na początku lat 60 –
tych w Niemczech. Zastosowanie układu elektronicznego, który byłby w stanie
zmieścić się na karcie bankowej stało się możliwe dopiero w latach 70 – tych.
Na dużą skalę karty elektroniczne zaczęto stosować we Francji przy
przebudowie telefonii publicznej w drugiej połowie lat 80 – tych.
Popularny chip (układ elektroniczny) umieszczany jest wewnątrz karty w ściśle
określonym miejscu. Położenie oraz znaczenie poszczególnych styków
określają międzynarodowe normy ISO, co porządkuje i ułatwia produkcję
samych kart i sprzętu służącego do ich odczytywania, a także gwarantuje
bezpieczeństwo zarówno użytkownikom kart, jak i firmom oferującym te
usługi.
Karty elektroniczne dzielą się na karty pamięciowe i procesorowe. Karty
pamięciowe są najprostszymi kartami elektronicznymi zawierającymi tylko
układ pamięci. Nie posiadają zaawansowanych zabezpieczeń i stosowane są
tylko jako karty telefoniczne i parkingowe. Karty procesorowe wyposażone są
28
w procesor, który daje możliwość stosowania wielu procedur ochronnych.
Procesor zastosowany w karcie elektronicznej może kontrolować odczyt i zapis
danych zawartych w pamięci karty. Każda karta procesorowa ma nadany
specjalny kod, który stanowi zabezpieczenie w przypadku kradzieży kart
jeszcze nie spersonifikowanych. Kartę procesorową można porównać do
miniaturowego komputera. Procesor zawiera pamięć stałą ROM, która służy do
załadowania systemu operacyjnego karty. Karty procesorowe funkcjonują
obecnie w bankowości w trzech zasadniczych formach:
- elektronicznej portmonetki ( electronic purse ),
- elektronicznego portfela ( electronic wallet ),
- wielofunkcyjnej karty z mikroprocesorem.
Elektroniczna portmonetka jest karta wstępnie opłaconą, tzn. że do pamięci
karty wprowadzane są środki, o kwotę pomniejszany jest rachunek klienta.
Elektroniczna portmonetka ma możliwość uzupełniania informacji. Oznacza to,
że jej posiadacz może udać się do bankomatu lub specjalnego stanowiska i po
wykorzystaniu elektronicznych pieniędzy załadować nowe ze swojego konta.
Za pomocą tej karty można przeprowadzać transakcje finansowe o niewielkiej
wartości. Po każdej transakcji liczba impulsów jest zmniejszana w karcie
kupującego i przepływa do terminala sprzedawcy. Podstawową zaletą
elektronicznej portmonetki jest brak autoryzacji, co powoduje ograniczenie
kosztów działających systemów telekomunikacyjnych. Posiada jednak znaczne
wady: posiadacz karty nie ma naliczanych odsetek od środków zdeponowanych
na karcie, w przypadku kradzieży karty posiadacz „traci” zablokowane na niej
środki, a ich odzyskanie jest znacznie odroczone w czasie, istnieje duże pole do
nadużyć w przypadku skutecznego posługiwania się sfałszowaną kartą,
ponieważ system elektronicznej portmonetki działa w trybie off-line,
anonimowość impulsów ogranicza zasięg stosowanej karty. Elektroniczna
portmonetka jest traktowana jako rozwiązanie dla małych lokalnych systemów.
29
Elektroniczny portfel jest wersją elektronicznej portmonetki. W
przeciwieństwie do niej elektronicznego portfela nie trzeba ładować.
Funkcjonuje on na zasadzie tygodniowego limitu wydatków. Limit ten
odnawiany jest w ustalonym przez wydawcę cyklu. Elektroniczny portfel
rozliczany jest w systemie off – line. Tego typu rozwiązanie jest stosowane w
Austrii.
Wielofunkcyjna karta z mikroprocesorem daje możliwość realizacji wielu
funkcji bankowych i płatniczych przy użyciu jednej tylko karty bez
wychodzenia z domu, np. dostęp do wielu kont banku, elektroniczny handel w
internecie. W przeciwieństwie do zasady działania elektronicznej portmonetki
wielofunkcyjne karty procesorowe nie posiadają anonimowości środków
przekazywanych przy pomocy karty. Każdy impuls jest oznaczony.
30
3. RODZAJE KART PŁATNICZYCH.
Pod względem zasięgu funkcjonowania karty możemy podzielić na: karty krajowe i karty
międzynarodowe. Karty krajowe (Domestic Cards) ważne są wyłącznie na terenie
jednego kraju tego, w którym karta została wydana. Próba posłużenia się kartą w
zagranicznym banku lub punkcie handlowo usługowym może spowodować jej
zatrzymanie. Na awersie lub rewersie karty krajowej powinna znaleźć się informacja o
lokalnej ważności karty np. "Valid Only in Poland” (dla krajowych kart wydawanych w
Polsce). W szczególności informacja ta jest konieczna w przypadku kart krajowych
wydanych z logo międzynarodowych organizacji płatniczych jak Visa,
Eurocard/MasterCard czy Diners Club.
Karty międzynarodowe (International Cards) ważne są na całym świecie,
niezależnie od kraju w którym zostały wydane.
Wszystkie karty z symbolami międzynarodowych organizacji płatniczych
wydawanych przez polskie banki są kartami międzynarodowymi. Do niedawna
jednak kilka banków wydawało karty krajowe z logo międzynarodowych
organizacji płatniczych i były to karty bankomatowe (ATM Cards lub Cash
Cards). Służą one wyłącznie do przeprowadzania wypłaty gotówki lub innych
operacji w bankomacie. Każda karta bankomatowa musi więc posiadać pasek
magnetyczny lub elektroniczny układ pamięciowy, tak aby była możliwość
odczytania informacji o karcie przez bankomat. Dodatkowo karta musi być
zabezpieczona kodem PIN (Personal Identification Number), który chroni
posiadacza karty przed użyciem jej przez osoby do tego nieupoważnione. Karta
bankomatowa nie może być używana poza bankomatami.
Karty bankomatowe są obecnie wypierane przez karty płatnicze z logo Visa
Electron lub Maestro. Taka zamiana pozwala na zachowanie dotychczasowego
31
bezpieczeństwa
jakie
oferuje
karta
bankomatowa
przy
jednoczesnym
zaoferowaniu możliwości dokonywania kartą transakcji bezgotówkowych.
Tradycyjne metody sprawdzenia tożsamości klienta (wzór podpisu,
dokument tożsamości) są z pewnością bardzo skuteczne ale niestety posiadają
również wiele wad z których do najważniejszych należą: możliwość
wykorzystania skradzionego lub zgubionego dokumentu tożsamości przez obcą
osobę, brak możliwości weryfikacji złożonego przez klienta podpisu (np.
podczas realizacji czeku poza oddziałem banku posiadającym wzór podpisu
posiadacza rachunku). Szczególnie druga z wymienionych wad jest coraz
częściej odczuwana przez banki, które starają się wprowadzić "odmiejscowienie
rachunku" czyli umożliwienie jego posiadaczowi składanie wszelkich
dyspozycji w dowolnym oddziale banku a nie tylko w tym, w którym został
założony rachunek i gdzie znajduje się karta wzorów podpisów. Przesyłanie
wzoru podpisu siecią informatyczną jest skomplikowane, wymaga dobrych
parametrów sieci oraz odpowiedniego oprogramowania, a i tak ogranicza się
wówczas do oddziałów tego samego banku. Poza tym przekształcony na obraz
komputerowy podpis traci wiele ze swoich cech, dzięki którym można wykryć
jego sfałszowanie.
Aby umożliwić łatwą i pewną identyfikację klienta banki wprowadziły więc
tzw. karty identyfikacyjne (ID Cards). Spełniają one wiele funkcji, z których
najważniejsze to: wprowadzenie na kartę kodu PIN znanemu tylko jej
posiadaczowi co skutecznie uniemożliwia posłużenie się kartą przez obcą osobę,
umieszczenie na karcie miejsca do złożenia wzoru podpisu, dzięki czemu
zawsze istnieje możliwość porównania podpisu na karcie z podpisem np. na
czeku.
W naszym kraju pierwszym bankiem, który zdecydował się na
powszechne
wydawanie
kart
identyfikacyjnych
swoim
klientom
jest
Bank Pekao S.A., który już od 1992 roku wydaje tzw. karty IKM
(Identyfikacyjna
Karta
Magnetyczna).
32
Wydawane
są
one
każdemu
posiadaczowi rachunku i służą do weryfikacji posiadacza rachunku zarówno
podczas składania wszelkich dyspozycji jak i podczas dokonywania wypłaty
gotówki w kasie. Weryfikacja posiadacza odbywa się na podstawie numeru
PIN.
Podobną kartę identyfikacyjną wydaje również Lukas Bank - przy czym,
zamiast
tradycyjnego
paska
magnetycznego
karta
zawiera
układ
mikroprocesorowy.
Innego rodzaju kartą identyfikacyjną - zawierającą wzór podpisu posiadacza
- jest karta euroczekowa wydawana przez banki do euroczeków. Aby posiadacz
mógł zrealizować euroczek powinien on w obecności pracownika realizującego
wypłatę złożyć podpis, który następnie jest weryfikowany z podpisem na karcie
euroczekowej.
Zasada funkcjonowania kart debetowych (DebetCards) opiera się na obciążeniu
rachunku bankowego w dniu otrzymania przez bank informacji o dokonanej
transakcji. Najczęściej karty debetowe funkcjonują w oparciu o saldo rachunku,
co oznacza, że kartą można dokonywać transakcji wyłącznie do wysokości
salda rachunku (wraz z dostępnym limitem debetowym). Niektóre banki oferują
jednak kartę debetową funkcjonującą na zasadzie miesięcznego limitu
wydatków lub łączą obie możliwości ograniczeń - bieżące saldo rachunku
i miesięczny limit wydatków.
Karty debetowe są z reguły wydawane klientom nie znanym bliżej bankowi,
bądź nie posiadającym zdolności kredytowych (studenci, osoby bezrobotne itp.)
szczególnie jeżeli wydana karta funkcjonuje na zasadzie autoryzacji każdej
transakcji (karty Visa Electron, Maestro lub PolCard Bis).
Karty obciążeniowe (Charge Cards) znane są również pod nazwą kart
z odroczonym terminem płatności. Ich funkcjonowanie opiera się na kilku
podstawowych zasadach: wszystkie transakcje wykonane kartą obciążeniową
rozliczane są z rachunku klienta tylko raz w ciągu miesiąca (w dniu ustalonym
przez bank lub wybranym przez posiadacza karty), przez cały miesiąc (okres
33
rozliczeniowy) posiadacz karty może wykonywać transakcje do wysokości
przyznanego limitu wydatków (obliczanego przez bank indywidualnie dla
każdej karty). Każda dokonana transakcja zmniejsza dostępny limit. Ważną
cechą karty obciążeniowej jest również fakt, że na wysokość dostępnego limitu
miesięcznego nie ma żadnego wpływu aktualny stan środków na rachunku. Z
jednej strony jest to niewątpliwa zaleta, a mianowicie możemy dokonywać
transakcji nie mając wystarczających środków na rachunku ale w niektórych
sytuacjach może stanowić to poważne ograniczenie, ponieważ możemy
dokonywać transakcji wyłącznie do wysokości przyznanego limitu. Wysokość
stanu konta ma znaczenie tylko w jednym dniu w miesiącu - w dniu rozliczenia
transakcji. Wówczas bank sumuje wszystkie dokonane transakcje
i zbiorczą
kwotą (powiększoną o należne prowizje) obciąża rachunek.
Jak łatwo zauważyć, posiadacz karty obciążeniowej jest kredytowany przez
bank - ponieważ od dnia dokonania transakcji do dnia jej rozliczenia z rachunku
może upłynąć pewien czas (niekiedy mogący wynosić miesiąc lub nawet
dłużej). Dlatego też bank pobiera od posiadacza niewielką prowizję od każdej
operacji
w
wysokości
około
1-2%
wartości
transakcji.
Aby uzyskać kartę kredytową (Credit Card) nie trzeba otwierać ani posiadać
żadnego rachunku w banku wystarczy jedynie, że osoba ubiegająca się
o przyznanie karty posiada odpowiednią zdolność kredytową. Na jej podstawie
bank przyznaje odnawialny limit kredytowy do wysokości którego możemy
dokonywać transakcji gotówkowych i bezgotówkowych.
Raz w miesiącu bank oczekuje spłaty części zaciągniętego kredytu (np. w
wysokości 10%). Niektóre banki nie naliczają żadnych odsetek, jeżeli cały
zaciągnięty kredyt zostanie spłacony w ciągu kilku dni, najczęściej jednak
dotyczy to wyłącznie transakcji bezgotówkowych.
34
4. Użytkowanie kart płatniczych.
Karty płatnicze dają możliwość 24 - godzinnego dostępu do środków
zdeponowanych na koncie bankowym. Większość kart umożliwia również
wypłatę gotówki z bankomatu. Wypłaty gotówki przy pomocy karty płatniczej
można dokonywać w bankomatach lub w placówkach bankowych realizujących
tego typu usługi.
Pierwsze bankomaty zostały udostępnione w Stanach Zjednoczonych
przez First Pensylwania Bank w 1964 roku. Bank zainstalował je po to, aby
jego klienci mogli mieć dostęp do swoich pieniędzy również poza godzinami
otwarcia banku.
W Europie pierwsze bankomaty zostały zainstalowane w Wielkiej Brytanii. Nie
działały one na karty magnetyczne, lecz na specjalnie perforowane talony.
Bankomaty akceptujące plastykowe karty magnetyczne zostały wprowadzone
na rynek w 1972 roku. Bankomaty ze względu na pełnione funkcje dzielimy na:
- bankomaty typu ATM ( Automated Teller Machine ) będące bankomatami
wielofunkcyjnymi,
- bankomaty typu CD ( Cash Dispensder ) dysponujące wyłącznie funkcją
wypłaty gotówki.
Oprócz wypłaty gotówki, w zależności od typu, bankomaty wielofunkcyjne
umożliwiają: sprawdzanie bieżącego stanu rachunku posiadacza karty
bankowej, wydruk historii rachunku, zmianę numeru PIN karty, zapoznanie się
z informacjami i ogłoszeniami banku, przyjmowanie wpłat gotówkowych,
wydruk i wydawanie czeków, realizację czeków, polecenia przelewu, wymianę
walut, obsługę czeków podróżniczych, zamawianie dodatkowych usług i
produktów bankowych, np. książeczki czekowej.
35
Bankomaty oferują również funkcje nie związane bezpośrednio z produktami
bankowymi, jak np. sprzedaż znaczków pocztowych, rezerwację biletów
lotniczych.
Dostępność funkcji w bankomacie jest uzależniona od jego typu oraz sposobu
podłączenia do sieci informatycznej banku. Pod tym względem bankomaty
dzielą się na pracujące w trybie:
- standalone,
- off – line,
- on – line.
Bankomaty pracujące w trybie standalone nie mają żadnego połączenia
z systemem informatycznym banku. Pełnią najprostsze funkcje, najczęściej jest
to tylko wypłata gotówki w bardzo ograniczonym zakresie.
Bankomaty typu off – line pracują w podobny sposób jak bankomaty typu
standalone. Najczęściej są podłączone do lokalnego komputera bankowego np.
oddziału banku, który nie ma połączenia z systemem informatycznym banku.
Bankomaty off – line i standalone najczęściej nie akceptują kart
międzynarodowych organizacji płatniczych.
Bankomaty pracujący w typie on – line, czyli z bezpośrednim dostępem
komputera bankomatu do sieci informatycznej banku, a za jej pośrednictwem
również do światowych sieci autoryzacyjno – rozliczeniowych. Bankomaty te
dają możliwość dokonywania natychmiastowej autoryzacji i są bezpieczniejsze.
Akceptują karty wielu systemów płatniczych. Dzięki bezpośredniemu
połączeniu mogą oferować wszelkie dodatkowe usługi.
Obsługa bankomatu jest prosta i łatwa. Bankomaty posiadają klawiatury
numeryczne i trzy kolorowe przyciski:
- zielony – służy do potwierdzania każdej operacji, np. naciskamy go po
wprowadzeniu numeru PIN lub po wybraniu kwoty wypłacanej gotówki.
Przycisk może być oznaczony słowem np. „Enter”, „Accept”, lub
„Wykonaj”.
36
- żółty – służy do anulowania bieżącej operacji. Po jego naciśnięciu bankomat
z reguły wraca do głównego menu i daje możliwość ponownego
przeprowadzenie operacji. Przycisk może być oznaczony słowem np.
„Cancel” lub „Anuluj”,
- czerwony – naciśnięcie tego przycisku powoduje zaprzestanie wykonywania
bieżącej operacji i zwrot karty. Przycisk może być oznaczony słowem np.
„Stop”.
Klawiatura numeryczna znajduje się najczęściej pod lub z boku ekranu
bankomatu. W niektórych bankomatach klawiatura numeryczna po włożeniu
karty pojawia się na ekranie. W tym przypadku należy dotykać poszczególne
cyfry lub inne polecenia ukazujące się na ekranie bankomatu.
Aby skorzystać z bankomatu należy włożyć kartę do odpowiedniej szczeliny
oznaczonej z reguły wizerunkiem karty lub logo systemu płatniczego. Kartę
wkłada się tak, aby pasek magnetyczny znajdował się u dołu karty po jej prawej
stronie. Po włożeniu karty do szczeliny bankomat prosi o wprowadzenie kodu
PIN. Kod wprowadza się używając klawiatury numerycznej. Każda
wprowadzona cyfra ukazuje się na ekranie bankomatu w postaci specjalnego
znaku, najczęściej gwiazdki. Kod PIN należy wprowadzić w taki sposób aby
inne osoby nie były w stanie go zobaczyć.
Karta może zostać zatrzymana przez bankomat w wypadku wprowadzenia
trzykrotnie błędnego kodu PIN, gdy posiada uszkodzony pasek magnetyczny,
minął jej termin ważności, została zastrzeżona ( np. w wypadku kradzieży ).
Wybrane bankomaty posiadają również funkcje depozytowe, tzn. mogą
wpłacać gotówkę na konto, zlecić przelanie pieniędzy na inne konto itp. Aby
skorzystać z funkcji depozytowej należy z bankomatu pobrać specjalną kopertę,
na której wypełnia się dane dotyczące zlecenia przelewu bądź wpłaty, a do jej
środka wkłada odpowiednie banknoty lub wypełniony czek. Czasami,
aby
zrealizować taka transakcję, trzeba jeszcze posiadać formularze opracowane i
wydawane przez bank, które po wypełnieniu wkłada się do specjalnej koperty.
37
Następnie należy wybrać odpowiednią funkcję w bankomacie. Po jej wybraniu
bankomat zabierze kopertę do środka. Najczęściej funkcje depozytowe w
bankomatach są dostępne tylko dla klientów posiadających kartę banku do
którego należy bankomat.
Karty płatnicze umożliwiają płacenie w punktach handlowo
–
usługowych. Realizacja tych operacji odbywa się w następujący sposób: zamiast
gotówki podaje się sprzedawcy kartę, który ją sprawdza i autoryzuje transakcję
w Centrum Autoryzacyjnym.
Gdy punkt handlowo – usługowy nie posiada terminala elektronicznego,
sprzedawca sprawdza kartę w wykazie kart zastrzeżonych, a powyżej pewnej
kwoty dzwoni do Centrum Autoryzacyjnego i podaje: numer identyfikacyjny
usługodawcy znajdujący się na płytce adresowej imprintera, numer karty, kwotę
transakcji, datę ważności karty.
Sprzedawca posiada także prawo uzyskania innych informacji w trakcie
rozmowy z pracownikiem Centrum Autoryzacji takich jak: imię i nazwisko
wytłoczone na karcie, miejsce zamieszkania oraz telefon domowy, datę
urodzenia, numer dokumentu stwierdzający tożsamość klienta, nazwę banku –
wydawcy karty.
W sytuacji gdy w sklepie znajduje się terminal elektroniczny proces
autoryzacji odbywa się automatycznie po tym, jak sprzedawca przeciągnie
pasek magnetyczny karty przez odpowiedni czytnik terminala. Po otrzymaniu
numeru autoryzacji sprzedawca przedstawia rachunek do podpisu i porównuje
go ze złożonym na karcie. W przypadku terminala elektronicznego terminal
sam drukuje rachunek. W wypadku zapłaty kartą w restauracji kelner
(sprzedawca) przedstawia częściowo wypisany dowód sprzedaży. Można go
wówczas uzupełnić o napiwek, na rachunku znajduje specjalnie do tego
przeznaczona rubryka o nazwie TIP bądź napiwek, i o kwotę łączną transakcji.
Jeśli nie zamierza się dawać kelnerowi napiwku koniecznie należy wpisać tylko
38
ostateczną kwotę transakcji. Nie powinniśmy podpisywać rachunku tylko
częściowo wypisanego.
Karty międzynarodowe pozwalają posiadaczowi karty wypłacać gotówkę
za granicą w bankomatach akceptujących karty danej organizacji. Wypłacając
gotówkę
jej
kwota
będzie
najczęściej
określana
limitem dziennym.
Dodatkowym atutem wypłaty gotówki z bankomatu za granicą może być kurs
wymiany stosowany przez międzynarodowe systemy kart. Związane jest to
z tym, iż w miejscowościach turystycznych, często stosowane są kursy dalekie
od oficjalnych, a wymiana walut praktycznie w każdym kraju obarczona jest
stosunkowo wysoką prowizją.
Ważną zaletą kart płatniczych podczas posługiwania się nimi za granicą jest
poczucie bezpieczeństwa w sytuacjach, gdy w wyniku nieprzewidzianych
okoliczności, zabraknie nam gotówki. Innym atutem jest to, że wiele banków
bezpłatnie dodaje do swoich kart płatniczych różnego rodzaju ubezpieczenia.
39
ROZDZIAŁ II
PRAWNE ASPEKTY OBROTU PRZY UŻYCIU KART PŁATNICZYCH.
Polecamy prace mgr z bankowości - serwis z pracami dyplomowymi - prace
magisterskie i licencjackie - całkowicie za darmo
40
1. UMOWA RACHUNKU BANKOWEGO I UMOWA KREDYTU.
Z kartami płatniczymi bardzo ściśle związana jest konieczność
dysponowania przez posiadacza karty środkami pieniężnymi, które bądź
pochodzą z rachunku bankowego, bądź z rachunku kredytowego otwartego na
podstawie zawartej z bankiem umowy kredytu.
Umowa
rachunku
bankowego
jest
stosunkiem
cywilnoprawnym
uregulowanym w art. 725 – 733 Kodeksu Postępowania Cywilnego. W umowie
bank zobowiązuje się względem posiadacza rachunku, na czas oznaczony lub
nie oznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz do
przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. Jest to umowa
konsensualna, dwustronnie zobowiązująca, ale nie wzajemna, odpłatna lub
nieodpłatna.
Zgodnie z prawem bankowym otwarcie rachunku bankowego następuje
przez zawarcie z bankiem umowy w formie pisemnej. Umowa ta powinna
określać przede wszystkim strony, rodzaj otwieranego rachunku, walutę, w
jakiej rachunek jest prowadzony, czas, na jaki został otworzony, zasady
oprocentowania
i
jego
wysokość,
sposób
dysponowania
środkami
zgromadzonymi na rachunku, terminy wypłaty lub kapitalizacji odsetek, terminy
dokonywania rozliczeń pieniężnych, wysokość odszkodowania za przekroczenie
terminu realizacji dyspozycji posiadacza rachunku, tryb i warunki dokonywania
zmian w umowie, sposób i termin wypowiedzenia lub rozwiązania umowy
rachunku, zasady rozwiązania umowy.
Bank gromadząc środki pieniężne od osób posiadających ich nadwyżki
przeznacza je na inne cele, które mają przynieść taki dochód, aby po zapłacie
należnego deponentom oprocentowania bank osiągnął dodatkowy przychód.
Czas trwania umowy rachunku bankowego może być oznaczony lub nie
41
oznaczony,
uzależnione
jest
to
od
woli
stron.
Z
reguły
rachunki
oszczędnościowo – rozliczeniowe, bieżące lub pomocnicze otwierane są na czas
nie oznaczony, a rachunki lokat terminowych na ściśle oznaczony w umowie
okres, który jednak może być przedłużany.
Umowa rachunku bankowego zawarta na czas nieoznaczony może zostać
rozwiązana w każdym czasie wskutek wypowiedzenia przez którąkolwiek ze
stron, z tym że bank może wypowiedzieć taką umowę tylko z ważnych
powodów. W praktyce za rażące naruszenie umowy rachunku bankowego przez
posiadacza rachunku uznaje się np. wykorzystanie go do celów przestępstwa,
zanik obrotów na rachunku i niewykorzystywanie go przez dłuższy czas, ustanie
celu gospodarczego, na jaki został otwarty rachunek, lub zmiana przepisów
regulujących jakąś sferę życia gospodarczego, np. prawa dewizowego,
niepłacenie bankowi należnych mu prowizji, a także zmiany strukturalne w
samym banku bądź jego przekształcenia własnościowe. Wypowiedzenie umowy
przez posiadacza rachunku nie wymaga żadnego uzasadnienia, wystarczy, że
złoży on stosowne oświadczenie woli banku. Umowa rachunku bankowego
zawarta na czas oznaczony rozwiązuje się z chwilą upływu tego czasu.
Banki
otwierają
i
prowadzą
rachunki
bankowe
podmiotów
gospodarczych. Z ustawy o działalności gospodarczej, wynika że podmiot
gospodarczy jest obowiązany do posiadania rachunku bankowego i gromadzenia
oraz wydatkowania środków pieniężnych za pośrednictwem tego rachunku w
każdym wypadku, gdy stroną transakcji jest inny podmiot gospodarczy. Należy
jednak zaznaczyć, że występują odstępstwa tzn. obowiązek posiadania rachunku
bankowego uzależniony jest od przekroczenia określonych w przepisie
wielkości kwotowych.
W skład rachunków bankowych prowadzonych przez banki w celu
przechowywania środków pieniężnych i prowadzenia rozliczeń związanych z
działalnością gospodarczą zalicza się: rachunki bieżące, rachunki pomocnicze,
42
rachunki
lokat
terminowych
i
rachunki
oszczędnościowe
(wkłady
oszczędnościowe), rachunki dla rozliczeń zagranicznych.
Rachunki bieżące służą do gromadzenia środków pieniężnych posiadacza
rachunku oraz do przeprowadzania rozliczeń pieniężnych krajowych. Rachunek
pomocniczy służy zaś do przeprowadzania przez posiadacza rachunku
określonych rozliczeń pieniężnych w innym oddziale tego samego banku lub w
innym banku. Oprócz rachunków lokat terminowych środki pieniężne
znajdujące się na rachunkach bankowych płatne są na każde żądanie.
Środki pieniężne zgromadzone na rachunku lokaty terminowej są
wypłacane na żądanie posiadacza rachunku, ale podjęcie wypłaty przed
upływem terminu określonego w umowie może być uznane przez bank za
naruszenie warunków umowy i stanowić podstawę do odmowy naliczenia
oprocentowania lub obniżenia jego wysokości.
Podmiot gospodarczy otwiera rachunek bankowy, zawierając z bankiem
stosowną umowę, po złożeniu dokumentu stwierdzającego uzyskanie przez ten
podmiot osobowości prawnej lub zaświadczenia o wpisie do ewidencji
działalności gospodarczej, koncesji albo oświadczenia o podjęciu działalności
gospodarczej. Muszą również zostać wskazane osoby upoważnione do składania
oświadczeń woli w zakresie praw i obowiązków majątkowych. Oprócz tych
dokumentów
podmiot gospodarczy powinien
złożyć
zawiadomienie
o nadaniu numeru statystycznego oraz inne dokumenty wymagane przez
odrębne przepisy. Imiona i nazwiska oraz wzory podpisów osób uprawnionych
do
dysponowania
środkami
zgromadzonymi
na
rachunku
bankowym
zamieszcza się w umowie rachunku bankowego.
W przypadku używania kart kredytowych i charge mamy do czynienia z
elementami umowy kredytu. Zawierając zwykłą umowę kredytu bank może
pozostawić warunek, że wykorzystanie kredytu będzie następowało przez kartę
płatniczą, której każdorazowe wykorzystanie będzie pomniejszało przyznany
jego limit. W takim wypadku w celu wykorzystania kredytu bank musi otworzyć
43
rachunek, na którym będą ewidencjonowane: kwota przyznanego kredytu oraz
dokonywane rozliczenia z wykorzystaniem karty. Kwota kredytu nie będzie
stanowiła własności posiadacza karty, lecz będzie mu oddana do dyspozycji, ale
w stosunku zewnętrznym, dla dokonywanych przez posiadacza karty transakcji
zakupu dóbr lub usług.
44
2.UMOWA KARTY PŁATNICZEJ
.
Umowa o wydanie i używanie bankowej karty płatniczej jest zawierana
pomiędzy bankiem a posiadaczem karty, którym może być osoba fizyczna lub
osoba prawna, a także jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości
prawnej, utworzona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Bank stanowi podmiot prawny, który został utworzony i działa na
podstawie ustawy Prawo Bankowe. Druga strona umowy to posiadacz karty,
który może na mocy własnych czynności prawnych nabywać prawa i zaciągać
zobowiązania na swoją rzecz. Osoba fizyczna działa samodzielnie, natomiast
osoba prawna zgodnie z art. 38 k.c. - „Osoba prawna działa przez swoje organy
w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie”.
W regulaminach bankowych znajdują się postanowienia, że posiadaczem
karty może być tylko pełnoletnia krajowa osoba fizyczna. Zgodnie z art. 10 k.c.
pełnoletność uzyskuje się wraz z ukończeniem 18 lat życia. Z tą też chwilą
nabywa się pełną zdolność do czynności prawnych czyli możliwość
podejmowania czynności prawnych samodzielnie, bez pomocy przedstawicieli
ustawowych.
Wprowadzenie
tego
ograniczenia
pozbawia
możliwości
otrzymania karty płatniczej małoletnich, w tym także tych, którzy ukończyli lat
13 i posiadają ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Nie ma jednak
przeszkód prawnych, aby banki, które wprowadziły takie ograniczenia,
45
zrezygnowały z nich i rozszerzyły tym samym krąg osób fizycznych
uprawnionych do otrzymania i posługiwania się kartą płatniczą. Zgodnie
z art. 56 Prawa Bankowego osoba małoletnia może posiadać rachunek
oszczędnościowy, a po ukończeniu lat 13 także podejmować z tego rachunku
wypłatę, jeżeli nie sprzeciwi się temu jej przedstawiciel ustawowy.
Drugie z istniejących ograniczeń wskazuje na osoby fizyczne zagraniczne,
przez które polska ustawa dewizowa rozumie osoby fizyczne nie mające miejsca
zamieszkania w kraju. Takie ograniczenie wynika z faktu, że polskie banki nie
posiadają jeszcze zbyt szerokich możliwości kontroli nad posiadaczem karty,
który ma miejsce zamieszkania za granicą. W praktyce nie ma jednak
przeszkód, aby polskie banki wydawały karty osobom zagranicznym, jeżeli te
otworzą w polskim banku rachunek i będą na nim gromadzić środki pieniężne
oraz dokonywać rozliczeń pieniężnych. Prawo dewizowe umożliwia założenie
w banku przez osobę zagraniczną rachunku zagranicznego wolnego, na którym
mogą być gromadzone waluty wymienialne przekazane z zagranicy bądź
pochodzące z tytułów, z których, zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest
możliwy transfer za granicę walut wymienialnych, a także z tytułów
określonych w indywidualnym zezwoleniu dewizowym, a także waluta polska
pochodząca z tytułów, z których zgodnie z obowiązującymi przepisami lub
indywidualnym
zezwoleniem
dewizowym,
możliwy
jest
zakup
walut
wymienialnych za walutę polską i ich transfer za granicę. Rachunek ten może
być oprocentowany lub nieoprocentowany. Niektóre z banków umożliwiają
korzystanie z wydawanych przez siebie kart płatniczych osobom zagranicznym,
z tym że ograniczeniem dla nich są postanowienia regulaminów, z których
wynika, że mogą one dokonywać wszelkich transakcji w kraju i za granicą w
ciężar rachunku walutowego karty, natomiast w ciężar złotowego rachunku
karty – tylko w ramach transakcji dokonywanych na terenie kraju. Ograniczenie
to sprowadza się tu tylko do dyferencjacji na transakcje krajowe i zagraniczne.
46
Otrzymanie karty płatniczej przez osoby fizyczne lub
prawne może
nastąpić z reguły już w momencie posiadania rachunku bankowo –
oszczędnościowo – rozliczeniowego albo bieżącego lub zawarcia z bankiem
umowy rachunku bankowego i uiszczenia opłaty za jej wydanie. W przypadku
założenia nowego rachunku bank może wyznaczyć posiadaczowi okres karencji
od 3 do 6 miesięcy, po upływie którego będzie dopiero możliwe złożenie
wniosku o wydanie karty.
Jest to okres w którym bank może dokonać
sprawdzenia cykliczności wpłat na rachunek, ich wysokości i utrzymywanego
salda na rachunku. Informacje te wraz z danymi wynikającymi ze złożonego
wniosku o wydanie karty składają się na ocenę wiarygodności klienta i jego
„zdolności płatniczej”. Zdolność ta może być traktowana na równi ze znanym
pojęciem „zdolności kredytowej”.
W celu przyspieszenia możliwości uzyskania karty, niektóre z banków
oferują klientowi od razu wejście w posiadanie karty pod warunkiem otworzenia
tzw. rachunku kart i wpłacenie kwoty gwarancyjnej. Niekiedy nawet, oprócz
rachunku karty, występuje rachunek kwoty gwarancyjnej, czyli wydzielony
terminowy rachunek bankowy, na którym posiadacz karty zobowiązuje się na
okres ważności karty zdeponować kwotę gwarancyjną zabezpieczającą
transakcje dokonywane w ciężar rachunku karty.
Kolejnym warunkiem, który należy spełnić aby móc stać się posiadaczem
karty, jest złożenie wniosku o wydanie karty na specjalnie przygotowanym
blankiecie zawierającym następujące informacje:
- dane personalne wnioskodawcy wraz z datą i miejscem urodzenia,
obywatelstwem, stanem cywilnym i liczbą osób pozostających na
utrzymaniu,
- oznaczenie dokumentów stwierdzających tożsamość,
- adres zamieszkania i korespondencji, okres zamieszkania pod podanym
adresem, wraz z informacją dotyczącą warunków mieszkaniowych, w tym
prawa do domu lub lokalu mieszkalnego,
47
- o wykształceniu oraz zatrudnieniu, w tym źródle dochodów, miejscu
zatrudnienia, okresie zatrudnienia, zajmowanym stanowisku,
- określające stan finansów wnioskodawcy, w tym określenie przeciętnego
miesięcznego dochodu netto (brutto) według skali podanej przez bank.
Jeżeli wnioskodawca pozostałe w związku małżeńskim, bank prosi o
określenie dochodów współmałżonka. Stan finansowy obejmuje także
istniejące
zobowiązania
finansowe
wnioskodawcy
(w
tym
jego
współmałżonka),
- o posiadanych rachunkach bankowych lub kartach płatniczych.
Wniosek może zawierać również:
- upoważnienie dla banku do obciążania wskazanego rachunku bankowego
kwotą rozliczeń dokonywanych za pośrednictwem karty płatniczej,
- oświadczenie
o
prawdziwości
podanych
informacji
wraz
z
zobowiązaniem się do informowania banku o wszelkich zmianach danych
zamieszczonych we wniosku,
- potwierdzenie
otrzymania
i
akceptacji
postanowień
regulaminu
wydawania i używania karty płatniczej, o której wydanie wnosi
wnioskodawca,
- zobowiązanie się do przestrzegania postanowień regulaminu.
Jeżeli na karcie ma się znajdować fotografia posiadacza, bank prosi o dołączenie
zdjęć do wniosku. Wniosek musi być podpisany przez osobę, która go składa.
Wniosek o wydanie karty dodatkowej zawiera informacje o osobie, na rzecz
której ma być wydana karta dodatkowa. Wniosek ten musi zostać podpisany
przez posiadacza rachunku,
z którym będzie związana karta dodatkowa i
którym jest z reguły posiadacz karty, oraz osobę, na rzecz której karta ma być
wydana. We wniosku zawarte są zwykle te same informacje, co wyżej
przedstawione, z podaniem stopnia pokrewieństwa lub zależności osoby mającej
się posługiwać kartą dodatkową w stosunku do posiadacza rachunku. Ponadto
we wniosku zawarte jest też:
48
- upoważnienie dla banku do wydania karty dodatkowej dla osoby trzeciej
wraz z pełnomocnictwem do obciążania rachunku posiadacza,
- upoważnienie dla osoby trzeciej do dokonywania transakcji do wysokości
przyznanego przez bank limitu indywidualnego dla karty.
Umowa karty płatniczej, która jest określana przez regulamin bankowy,
zwykle nie jest negocjowana i ma charakter adhezyjny. Cechą charakterystyczną
tych umów jest to, że strona, do której jest kierowana oferta, nie ma możliwości
żadnych negocjacji kontraktu. Może tylko dokonać wyboru jednego z dwóch
rozwiązań: albo ofertę odrzucić w całości, albo ją w całości przyjąć na
warunkach określonych przez oferenta. Oferta powinna być tak skonstruowana,
aby umowa mogła dojść do skutku bez konieczności przeprowadzania dalszych
negocjacji. Jeżeli oferta nie zawiera wszystkich uregulowań lub odnosi się do
jakichś kwestii nie mających istotnego znaczenia, sprawy te są wówczas
regulowane przepisami ogólnymi. Każda oferta powinna być starannie
zredagowana i używać właściwej lub zrozumiałej terminologii, gdyż oferent jest
z nią związany.
Nie można jednak wykluczyć, aby w niektórych przypadkach umowa ta nie
mogła być zawarta w trybie negocjacji. Dotyczyć to może wybranych klientów
banku, którzy należą do grupy szczególnie ważnych dla danego banku.
49
3. AKCEPTACJA KART PŁATNICZYCH.
Akceptantem kart płatniczych może zostać punkt handlowy lub usługowy.
Może on przyjmować zapłatę kartą płatniczą po podpisaniu odpowiedniej
umowy z Centrum Autoryzacyjno – Rozliczeniowym bądź bankiem. W Polsce
działalność taką prowadzi m.in. spółka PolCard oraz Bank Polska Kasa Opieki
S.A. Centra autoryzacji nie stawiają żadnych specjalnych wymogów dla
chcących akceptować karty płatnicze. Od strony formalnej niezbędne są:
- pozwolenie na działalność lub wpisu do rejestru handlowego,
- numer NIP (dla płatników podatku VAT),
- numer konta firmy i nazwa posiadacza rachunku,
- obecność osoby, która ma prawo do reprezentowania firmy,
- stempel firmowy i imienny reprezentanta firmy.
Punkt chcący honorować płatności kartami powinien posiadać linię
telefoniczną jest ona potrzebna do kontaktów z Centrum Autoryzacji. W
przypadku instalacji terminala elektronicznego istotne jest również posiadanie
źródła prądu w pobliżu miejsca, w którym będzie on zainstalowany.
Podłączenie terminala do linii telefonicznej nie powoduje blokowania tej linii.
Do zainstalowania terminala nie jest wymagana oddzielna linia telefoniczna.
Korzyści jakie występują z akceptacji kart to:
- gwarantowana płatność,
- zmniejszenie ryzyka przyjmowania fałszywych banknotów i czeków,
50
- ograniczenie skutków ewentualnej kradzieży w kasie sprzedawcy,
- ograniczenie obrotu czekami i niedogodności związane z przyjmowaniem
i akceptacją czeków,
- zwiększenie obrotów firmy – klient częściej kupuje towary, których
zakupu wcześniej nie planował.
W skład urządzeń służących do rozliczania transakcji bezgotówkowych
zalicza się:
- imprinter (powielacz mechaniczny, tzw. żelazko),
- terminal elektroniczny POS,
- terminal elektroniczny POS z PIN Padem,
- terminal EMV.
Przy użyciu powielaczy mechanicznych, rachunek jest wypełniany ręcznie przez
pracownika, po odbiciu danych z karty i danych punktu. Do osoby obsługującej
klienta należy również wykonanie telefonu do Centrum Autoryzacyjno –
Rozliczeniowego w celu uzyskania zgody na przeprowadzenie transakcji lub
sprawdzenie numeru karty w wykazie kart zastrzeżonych. Rachunek zawiera
trzy kopie. Po podpisaniu przez klienta, jedna kopia jest mu wręczana. Z
pozostałych dwóch jedna jest dla punktu sprzedaży, druga dla Centrum
Autoryzacyjno
–
Rozliczeniowego.
Kopie
rachunków
dla
Centrum
Autoryzacyjno – Rozliczeniowego przekazuje się przy zestawieniu zbiorczym
transakcji.
Terminal
POS
jest
urządzeniem
posiadającym
czytnik
kart
magnetycznych, który odczytuje dane zapisane na pasku magnetycznym karty.
Osoba przyjmująca zapłatę karta płatniczą, przeciąga kartę przez czytnik
terminala. Po odczytaniu przez czytnik informacji o karcie obsługujący musi
podać kwotę transakcji.
51
Terminal POS zapewnia większe bezpieczeństwo dokonywanych transakcji przy
użyciu karty płatniczej przy jednoczesnym usprawnieniu obsługi klienta i
ułatwieniu pracy personelu.
Terminal elektroniczny POS automatycznie przeprowadza autoryzacje
transakcji i przesyła transakcję do Centrum Rozliczeniowego.
Terminal automatycznie rozpoznaje rodzaj karty i sprawdza czy kwota
transakcji nie przekroczyła limitu dla danego rodzaju karty. Jeśli kwota
przekroczy limit, terminal automatycznie dokona autoryzacji tej transakcji za
pośrednictwem Centrum Autoryzacyjno – Rozliczeniowego. Po wykonaniu tych
wszystkich operacji terminal drukuje potwierdzenie dla klienta. Obsługujący
terminal musi jeszcze tylko sprawdzić podpis klienta i zaakceptować wykonaną
transakcję.
Terminal elektroniczny POS z PIN Padem nie jest oferowany jeszcze w
Polsce przez Centra Autoryzacyjno – Rozliczeniowe. Terminal ten nie wiele się
różni od terminali elektronicznych POS nowej generacji. Posiada on dodatkowo
specjalną klawiaturę numeryczną dostępną dla klienta punktu handlowo –
usługowego, na której wyciska swój numer PIN.
EMV jest stosowanym
w branży skrótem dla standardu kart
mikroprocesorowych oraz terminali je akceptujących, opracowanym wspólnie
przez Europay International, MasterCard i VISA. Organizacje te wspólnie
ustaliły globalne standardy dla aplikacji finansowych. Wyniki ich pracy stały się
wytycznymi dla światowych producentów mikroprocesorów i terminali.
Standard EMV obejmuje akceptację dwóch rodzajów kart mikroprocesorowych:
- typu cash – tzw. elektronicznych portmonetek gdzie transakcje
zapisywane są w pamięci terminala i rozlicznie jest dokonywane raz
dziennie,
- wielofunkcyjnych kart procesorowych, gdzie autoryzacja dokonywana
jest w tryby on-line.
52
Pierwszy na świecie projekt kart debetowych i kredytowych wydanych według
standardów EMV został uruchomiony w dwóch brytyjskich miastach w
październiku 1997 roku.
53
ROZDZIAŁ III
KARTY PŁATNICZE JAKO PRZEDMIOT DZIAŁALNOŚCI PRZESTĘPCZEJ.
Polecamy prace mgr z bankowości - serwis z pracami dyplomowymi - prace
magisterskie i licencjackie - całkowicie za darmo
54
1. RODZAJE PRZESTĘPSTW POPEŁNIANYCH PRZY UŻYCIU KART
PŁATNICZYCH.
Zgodnie z przesłaniem, karty płatnicze miały dawać możliwość
nieskrępowanego
korzystania
z
posiadanych
zasobów
finansowych
i jednocześnie chronić posiadaczy karty przed niewygodą noszenia ze sobą
pieniędzy, zwłaszcza ich znaczną ilość. Jedną z zalet, obok wyżej
wymienionych, które miały cechować karty płatnicze jako instrument płatniczy
miało być właśnie bezpieczeństwo. Niestety, trzeba tu zaznaczyć, że jak każda
dziedzina życia mogą być przedmiotem działalności przestępczej.
Przybliżę kilka sposobów na nielegalne zdobycie środków finansowych przy
pomocy kart płatniczych.
Wyłudzenia:
Do najczęściej powtarzających się należą zdarzenia o charakterze
wyłudzeń wszelkiego rodzaju, czy to na szkodę banku – emitenta karty, czy na
szkodę
posiadacza
rachunku,
oraz
fałszerstwa
kart
płatniczych
lub
bankomatowych. Jak do nich dochodzi? – otóż bywa, iż wykorzystana zostaje
autentyczna karta płatnicza zgubiona bądź skradziona wraz z innymi
przedmiotami danej osoby przed jej zastrzeżeniem lub upływem terminu, po
którym odpowiedzialność za użycie lub dokonane wypłaty przechodzi na bank.
W takich sytuacjach posiadacz karty jest zobligowany do uregulowania
dokonanych wypłat. Jeżeli odbywa się to po przejściu odpowiedzialności za jej
wykorzystanie na banki, to on staje się pokrzywdzony tego rodzaju czynem.
Fałszowanie:
Obok samych wyłudzeń przy użyciu sfałszowanych kart płatniczych istnieje niebezpieczeństwo podrabiania czy też przerabiania
autentycznych kart. Przestępstwo tego typu wygląda następująco: fałszerz wykonuje kartę na podstawie karty oryginalnej i autentycznych
danych lub danych częściowo fikcyjnych. Źródłem danych są oryginalne karty, dowody transakcji albo informacje z innych źródeł.
Tłoczenia karty wykonywane są przy użyciu profesjonalnych emboserów lub urządzeń do tego przystosowanych. Technika nadrukowania
elementów graficznych na karcie to offset, sitodruk i barwna kserokopia oraz częściej spotykany nadruk komputerowy. Na tak przygotowaną
kartę nanoszony jest pasek magnetyczny lub jego imitacja, który może zawierać dane albo stanowić jedyny element uwiarygodniający kartę.
Karta wyposażona jest także w pasek z podpisem użytkownika. Hologramy stanowią dla większości fałszerzy znaczne utrudnienie, ale są
one przenoszone z innych kart danego emitenta lub imitowane na podstawie odpowiednio dobranych elementów holograficznych.
Zagrożenie tego typu przestępstwami jest bardzo duże, ponieważ zorganizowane grupy przestępcze są w stanie w bardzo krótkim czasie po
wejściu w posiadanie danych z oryginalnej karty wykonać jej duplikat, a posiadacz nie podejrzewa, że istnieje bliźniacza karta do czasu
otrzymania bardzo wysokich rachunków. Jeżeli do tego fałszerz dokona fałszerstwa elektronicznego poprzez przeniesienie zapisu paska
magnetycznego, powstaje karta trudna do zidentyfikowania w punkcie akceptacji karty.
55
Następny sposób fałszowania kart polega na zestruganiu i doklejeniu lub sprasowaniu i ponownym wytłoczeniu, zmiany numerów kart, daty
ich ważności i podobnych danych ograniczających ważność kart.
Poważnym problemem są fałszerstwa elektroniczne, polegające na zmianie zawartości zapisu na pasku magnetycznym, są najszybciej
rozwijającą się grupą fałszerstw kart płatniczych. Sczytywanie oryginalnych pasków magnetycznych (ang. skimming) i nanoszenie ich na
inne karty stało się popularne wśród przestępców na przełomie lat 1997 – 1998.
W przypadku kart mikroprocesorowych sytuacja sfałszowania lub podrobienia kart jest o wiele trudniejsza, ponieważ są one
lepiej zabezpieczone. Jak już wspomniałem wcześniej, ze względu na koszty są one w ofercie polskich banków rzadkością, ale z całą
Ryzyko wystąpienia skimmingu
Sprzedaż
detaliczna
8%
Hotele
4%
Inne
12%
Stacje
benzynow
e
18%
Restauracj
e
58%
pewnością będą wdrażać rozwiązania mające na celu ograniczenia możliwości posługiwania się cudzą kartą. Jednym z nich jest
zamieszczenie na karcie fotografii jej posiadacza. Umożliwi to sprzedawcy weryfikację osoby uprawnionej nie tylko na podstawie podpisu.
Niefrasobliwość
posiadaczy:
Wiem z własnych obserwacji, że niekiedy sami posiadacze kart
swoim niefrasobliwym zachowaniem znacznie ułatwiają potencjalnym
fałszerzom możliwość działania. Do takich sytuacji zaliczę przypadki
pozostawiania przy bankomatach wydruków z dokonanej operacji.
Tymczasem taki wydruk zawiera cenne informacje dla fałszerza karty
bankomatowej, m.in. wielkość wypłaty, numer karty, który jest
powiązany z rachunkiem oszczędnościowo – rozliczeniowym, czy
wysokość salda po wykonaniu bieżącej operacji. Tyle danych wystarczy,
by zostały one wykorzystane w podrobionej karcie , którą sprawcy
posłużą się do dokonania wypłat z poznanego w ten sposób rachunku.
56
wyk. Nadużycia kartowe w Polsce (liczba oszukańczych transakcji)
10000
8000
6000
4000
2000
0
1994 r. 1995 r. 1996 r. 1997 r. 1998 r. 1999 r.
57
Nieuczciwość sprzedawcy:
Może się zdarzyć, że nie tracąc karty płatniczej, jej posiadacz
zostanie oszukany w sposób bardzo prosty. Bywa, że sprzedawca w
sklepie lub zakładzie usługowym, korzystając z nieuwagi właściciela
karty, dwukrotnie odbija rachunek na daną kwotę i po podpisaniu przez
niczego
nie
podejrzewającego klienta
obydwa
realizuje.
Takie
nieprzyjemne sytuacje najczęściej nas spotykają podczas podróżowania
po obcych krajach. Po powrocie, kiedy otrzymamy rozliczenie i
odkryjemy, że padliśmy ofiarą naciągaczy trudno nam będzie
kwestionować i udowodnić fakt, że tylko raz nabyliśmy dany towar lub
usługę. Doświadczeni w takie nieprzyjemne sytuacje radzą, by
szczególnie w niektórych krajach śródziemnomorskich bacznie zwracać
uwagę na to, co dzieje się z naszą kartą podczas płacenia za towar lub
usługę.
Inne przypadki przestępstw polegają na przełamaniu stosownych
zabezpieczeń do systemów telekomunikacyjnych czy bankowych baz
danych. Następstwem takiego „włamania” mogą być straty dla banku
lub jego klientów w wyniku zmiany odpowiednich zapisów na kontach.
Takie zdarzenia mogą stać się realnym zagrożeniem, zważywszy na
przyspieszoną komputeryzację sektora bankowego.
Niebezpieczeństwa wiązać się mogą także z promowaniem kart
płatniczych. Polega ono na wysyłaniu ich listem poleconym wybranej grupie
potencjalnych klientów co jest obecnie w wielu krajach zabronione, w naszym
również.
Ta praktyka, stosowana w Stanach Zjednoczonych, doprowadziła do
znacznego spopularyzowania niektórych kart płatniczych. Przyczyniła się też do
pojawienia nowych zagrożeń. „Znany jest bowiem przypadek pewnego
nastolatka, który bez wiedzy i zgody rodziców skorzystał z nadesłanej w ramach
58
promocji karty i udał się oczywiście na ich koszt w wakacyjną podróż. Wydał w
ten sposób dość pokaźne kwoty, których spłata obciążyła nie kogo innego jak
rodziców.”2
Tego rodzaju przypadki zmusiły do refleksji na temat zakresu i momentu
przejęcia odpowiedzialności osób, którym karta jest przyznana. Efektem było
ograniczenie tej formy promocji i zabroniono przesyłania kart nie zamówionych
przez klientów.
Wyżej wymienione przypadki nie powinny zrazić użytkowników kart –
ani obecnych, ani przyszłych – do korzystania z nich. Odrobina ostrożności
i wyobraźni sprawi, że bezpieczeństwo i wygoda staną się niepodważalnymi
zaletami kart płatniczych.
2.Problematyka uregulowania prawnego systemu kart płatniczych w Polsce.
System kart płatniczych nie ma w Polsce wystarczających uregulowań
prawnych. Ramową regulacją prawną kart płatniczych w Polsce zawierają
przepisy ustawy z 27 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Przepisy tej ustawy
ograniczają się jednak do zdefiniowania tej instytucji w systemie prawnym oraz
2
Kukulski J., Pluta I., „Karty płatnicze. Teoria i praktyka.” Warszawa 1998
59
uregulowania niektórych elementarnych zagadnień obrotu z wykorzystaniem
kart płatniczych. Przepis art. 5 ust. 2 w związku z ust. 3 Prawa bankowego
zalicza emitowanie kart płatniczych przez banki i podmioty niebankowe oraz
wykonywanie operacji przy ich użyciu do czynności bankowych, o ile są one
wykonywane na zlecenie banków. Zgodnie z art. 104 Prawa Bankowego
stanowią one tajemnicę bankową. Wprowadza to wiele problemów dla organów
policji, które w świetle obowiązujących w Polsce przepisów nie są dopuszczone
do informacji stanowiących taką tajemnicę. Prawo bankowe pozwala także
traktować kartę płatniczą jako dokument w ramach czynności bankowych.
Zgodnie z art. 7 Prawa bankowego dokumenty związane z czynnościami
bankowymi mogą być sporządzane za pomocą elektronicznych nośników
informacji, jeśli dokumenty te zostaną w sposób należyty utrwalone i
zabezpieczone. Czynność dokonana w tej formie spełnia wymagania formy
pisemnej. Należy także podkreślić, że przepisy Prawa bankowego traktują karty
płatnicze jako instrument bezgotówkowych rozliczeń pieniężnych.
Jednakże ani przepisy Prawa bankowego, ani inne przepisy nie odnoszą się
bezpośrednio do czynności zapłaty karta płatniczą tj. do cywilnoprawnej sfery
stosunków prawnych, jakie występują pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w
płatnościach dokonywanych przy użyciu kart płatniczych. Nie regulują
zwłaszcza stosunków z uwzględnieniem powiązań tych podmiotów na tle całego
obiegu rozliczeń transakcji dokonywanych za pomocą kart, stanowiącego pewną
całość pod względem ekonomicznym i prawnym. Istotą karty płatniczej jest to,
że zapłatę tą kartą akceptuje inny podmiot niż jej wystawca, często też nie
związany z nim bezpośrednią umową. W obowiązującym prawie brak jest tym
czasem
konstrukcji
konfiguracji
prawnej,
powiązań
w
zadowalający
zachodzących
między
sposób
odpowiadałaby
uczestnikami
transakcji
dokonywanych przy użyciu karty. Istniejące w polskim prawie konstrukcje
prawne nie mogą być bez znaczących modyfikacji przyswojone na potrzeby
obrotu kartowego.
60
Umowa o wydanie karty płatniczej, łącząca wystawcę karty z jej posiadaczem,
jak również umowa wystawcy z podmiotem akceptującym zapłatę kartą, należą
do umów nienazwanych, ukształtowanych na podstawie ogólnych zasad
kodeksu cywilnego, w tym na zasadzie swobody konkurowania. Głównym
regulatorem praw i obowiązków podmiotów uczestniczących w stosunku
prawnym, jaki powstaje w wyniku wydania karty płatniczej i dokonywaniu
płatności za jej pośrednictwem, są umowy, a przede wszystkim wzorce umów,
tj. regulaminy i wzory umów wydawane przez wystawców kart płatniczych.
Typowe regulaminy bankowe są wzorcami umów, które dla klientów banku
mają charakter adhezyjny. Doświadczenia innych państw, w których systemy
kart płatniczych funkcjonują od wielu lat, a także polskie doświadczenia z
ostatnich lat wyraźnie wskazują, że również przepisy prawa karnego nie w pełni
zabezpieczają ochronę obrotu z wykorzystaniem kart płatniczych. Karta
płatnicza stanowi bowiem specyficzny przedmiot ochrony, a realizowanie jej w
ramach ujęcia syntetycznego, czyli nie wymieniającego karty płatniczej czy
rachunku obciążeniowego jako przedmiotów czynności wykonawczej, lecz
zaliczającego je do takich dóbr prawnych, jak: mienie, dokument, dokument
upoważniający do otrzymania sumy pieniężnej, środek płatniczy, kredyt czy
nośnik
informacji,
może
prowadzić do
chwiejności i
niejednolitości
dokonywanych w praktyce kwalifikacji prawnych oraz wątpliwości, czy w ogóle
w danym przypadku karta płatnicza i mechanizm zapłaty kartą są przedmiotem
ochrony prawnej.
Wydaje się, że dokonanie koniecznych uzupełnień i modyfikacji w
obowiązujących przepisach prawnych regulujących funkcjonowanie systemu
kart płatniczych w sposób znaczący przyczyniłoby się do podniesienia
bezpieczeństwa obrotu kartowego w Polsce.
61
ROZDZIAŁ IV
KARTY PŁATNICZE JAKO PRODUKT BANKOWY NA
POLSKIM RYNKUFINANSOWYM NA PRZYKŁADZIE
BANKU POLSKA KASA OPIEKI S.A.
Polecamy prace mgr z bankowości - serwis z pracami dyplomowymi - prace
magisterskie i licencjackie - całkowicie za darmo
62
1. GENEZA POWSTANIA BANKU POLSKA KASA OPIEKI S.A.
Decyzję o założeniu Banku Polska Kasa Opieki S.A. podjęło
Ministerstwo Skarbu dnia 17 marca 1929 roku. Założycielami Banku byli:
Pocztowa Kasa Oszczędności, Bank Gospodarstwa Krajowego i Państwowy
Bank Rolny. Pierwszym Prezesem Rady Nadzorczej Banku był pomysłodawca
powołania Banku, Prezes Pocztowej Kasy Oszczędności - Henryk Gruber.
W dniu 29 października 1929 roku Bank został wpisany do rejestru
handlowego, pod nazwą Bank Polska Kasa Opieki S.A. Kapitał akcyjny Banku
wynosił 2.500.000 złotych i podzielony był na 500 akcji o nominalnej wartości
5.000
złotych
każda.
Jedynym akcjonariuszem była
Pocztowa
Kasa
Oszczędności. W 1937 roku kapitał akcyjny podwyższono do kwoty 5.000.000
złotych i wszystkie akcje nowej emisji przejęła Pocztowa Kasa Oszczędności.
Bank został powołany do życia przede wszystkim w celu finansowej
obsługi Polonii, której liczebność w okresie międzywojennym określano na
około 8 milionów ludzi. Chodziło przede wszystkim o gromadzenie
oszczędności polskich emigrantów oraz o pośredniczenie w przekazywaniu
pieniędzy do ich rodzin w kraju. Pierwszy oddział Banku powstał w Paryżu i
rozpoczął on swoją działalność 3 lutego 1930 roku, zdobywając w krótkim
czasie
dużą
popularność
i
zaufanie
środowisk
emigracyjnych.
W ciągu pierwszych 10 lat istnienia Bank zorganizował placówki w czterech
krajach, które łącznie dysponowały 25 oddziałami i agencjami. Tworzenie i
funkcjonowanie oddziałów zagranicznych miało zasadnicze znaczenie dla
wykonywania zadań Banku, gdyż tylko one mogły zapewnić obsługę
emigrantów. Stanowiły też warunek konieczny włączenia Banku do obsługi
obrotów polskiego handlu zagranicznego.
W 1930 roku Rada Banku podjęła decyzję o utworzeniu oddziału w
Argentynie - ze względu na przeszkody natury formalnej utworzono odrębną
formalnie spółkę akcyjną pod nazwą Banco Polaca Polska Kasa Opieki.
Kolejny oddział Banku został otwarty 15 maja 1933 roku w Izraelu (Tel-Awiw),
63
a w 1938 roku w Stanach Zjednoczonych (Nowy Jork).
Wybuch II wojny światowej spowodował ustanie działalności centrali
Banku w Warszawie i zerwanie kontaktów z oddziałami. Pod koniec września
1939 roku utworzono wojenną centralę Banku w Paryżu, której głównym
zadaniem
było
zabezpieczenie
środków
Banku
znajdujących
się
w
zagranicznych instytucjach finansowych. Po klęsce Francji centrala została
przeniesiona do Londynu. Głównym efektem działalności tej placówki było
przejęcie przez nią wszystkich zagranicznych rachunków Banku. Równolegle z
Centralą działającą na emigracji, istniała w formie również centrala warszawska.
Podobnie jak inne polskie banki, otrzymała ona powiernika oraz niemiecki
zarząd powierniczy, jednak jej działalność ograniczała się do konserwacji i
administracji pozostałego w kraju mienia Banku.
W wyniku reformy systemu bankowego, która została wprowadzona w
życie dekretem z 25 października 1948 roku, obsługę obrotów z krajami
kapitalistycznymi powierzono Bankowi Handlowemu w Warszawie, w związku
z tym sfera działalności Banku Pekao S.A. uległa ograniczeniu do
pośredniczenia w przekazywaniu pieniędzy od emigrantów dla ich rodzin w
kraju oraz organizacji przesyłek z darami dla mieszkańców Polski.
W 1948 roku za pomocą emisji nowych akcji o łącznej wartości
45.000.000 złotych, które w całości zostały przejęte przez Pocztową Kasę
Oszczędności, kapitał akcyjny Banku został podwyższony do kwoty 50.000.000.
W 1950 roku prawną następczynią Pocztowej Kasy Oszczędności stała się
Powszechna Kasa Oszczędności. Po zmianie systemu pieniężnego w 1950 roku
kapitał akcyjny wynosił 1.500.000 złotych.
W 1967 roku pakiet akcji wartości 150.000 PLZ przejął Skarb Państwa
reprezentowany przez Ministra Finansów. W 1969 roku przeprowadzoną
konwersję starych akcji oraz podwyższono kapitał akcyjny do kwoty 50.000.000
PLZ. Kapitał podzielono na 5.000 sztuk akcji po 10.000 PLZ każda akcja. Skarb
Państwa przejął 4.865 sztuk akcji, Powszechna Kasa Oszczędności 135 sztuk. W
64
1976 roku kapitał akcyjny Banku podwyższono do kwoty 1 mld PLZ i
podzielono na 50.000 sztuk po 20.000 PLZ każda. Skarb Państwa posiadał
48.650 sztuk akcji, Narodowy Bank Polski (który wchłonął Powszechną Kasę
Oszczędności) 1.350 sztuk akcji.
Na początku lat 70. rozwój eksportu wewnętrznego, rozbudowa sieci
sklepów
i
rozszerzenie
asortymentu
oferowanych
klientom
towarów
powodowały, że operacje bankowe były w coraz większej mierze zdominowane
przez operacje handlowe. Bank oprócz instytucji finansowej o zróżnicowanym
zakresie działalności, stał się wielkim przedsiębiorstwem handlowym. W
związku z tym w latach 1972-73 przeprowadzono reorganizację działalności
Banku, w wyniku której wydzielono z Banku operacje handlowe i powierzono je
wyspecjalizowanym przedsiębiorstwom.
W 1980 roku kapitał akcyjny podwyższono do kwoty 2 mld PLZ poprzez
wyemitowanie 50.000 sztuk akcji nowej emisji, w całości przejętych przez
Skarb Państwa, który od tego momentu posiadał 98.650 sztuk akcji.
W związku z wyodrębnieniem ze struktur Narodowego Banku Polskiego,
Powszechnej Kasy Oszczędności i przekształceniem jej w Powszechną Kasę
Oszczędności Bank Państwowy, NBP przekazał PKO BP, w dwóch transzach
posiadane akcje Banku Pekao S.A.
W latach 80. Bank znacznie rozszerzył zakres swych zadań, a także ilość
operacji. Rosła liczba obsługiwanych podmiotów gospodarczych, głównie tak
zwanych
przedsiębiorstw
eksportu
wewnętrznego
i
firm
polonijnych,
zwiększyły się sumy udzielanych im kredytów, rozwijały rozliczenia transakcji
handlu zagranicznego. Rozpoczęto dokonywanie operacji na rynkach pieniężno
- walutowych na własny rachunek.
W okres dynamicznych przemian politycznych i gospodarczych, Bank
Pekao S.A. wkroczył z dużym doświadczeniem, zarówno w operacjach
krajowych, jak i zagranicznych, oraz z zamiarem przekształcenia się w bank
uniwersalny, to jest pełniący funkcję banku oszczędnościowego, komercyjnego i
65
inwestycyjnego.
W 1990 roku Bank opracował i przyjął nową strategię rozwoju.
Wprowadzono marketingową koncepcję kierowania zorientowaną na potrzeby
klienta. W wyniku przemodelowania struktury organizacyjnej Banku powstały
trzy piony: obsługi klienta indywidualnego, obsługi podmiotów gospodarczych
oraz pion inwestycyjny.
Bank zaangażował się również między innymi w obsługę i finansowanie
dużych przedsiębiorstw, finansowanie handlu zagranicznego, obsługę kart
płatniczych, zarządzanie funduszami powierniczymi, doradztwo i pośrednictwo
finansowe oraz bankowość hipoteczną, świadczenie usług powierniczych.
W dniu 16 września 1996 roku została zawarta Umowa o zawiązaniu
Grupy Pekao S.A. i wszystkie akcje Banków Zależnych (Banki Zależne zostały
utworzone 1 lutego 1989 roku poprzez wyłonienie banków państwowych ze
struktur Narodowego Banku Polskiego i przekształcone w jednoosobowe spółki
Skarbu Państwa) zostały wniesione do Banku Pekao S.A. Miała ona na celu
zwiększenie możliwości rozwojowych jej członków poprzez podniesienie
jakości i rozszerzenie zakresu usług świadczonych klientom oraz zwiększenie
bezpieczeństwa jej członków poprzez wzajemne gwarantowanie płynności
płatniczej.
W dniu 25 listopada 1996 roku zarejestrowano podwyższenie kapitału
akcyjnego Banku o kwotę 97.650.000 PLN. Wszystkie akcje wyemitowane na
podwyższenie kapitału akcyjnego zostały objęte przez Skarb Państwa i opłacone
wkładem niepieniężnym w postaci akcji Banku Depozytowo - Kredytowego
S.A. w Lublinie, Pomorskiego Banku Kredytowego S.A. w Szczecinie oraz
Powszechnego Banku Gospodarczego w Łodzi.
W I kwartale 1998 roku Zarząd Banku dokonał przeglądu struktur
organizacyjnych i strategii Grupy Pekao S.A. po czym przyjął plan jej głębokiej
reorganizacji i nową strategię rozwoju. Filarami tej strategii jest pełna
prywatyzacja Banku Pekao S.A. oraz szybkie połączenie banków Grupy.
66
W ramach realizacji nowej strategii w dniu 24 kwietnia 1998 roku
Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy podjęło uchwałę w sprawie
zatwierdzenia połączenia czterech banków Grupy Pekao S.A. w jeden,
największy w Polsce bank uniwersalny.
14 maja 1998 roku Komisja Papierów Wartościowych i Giełd dopuściła
do publicznego obrotu akcje Banku Pekao S.A. - Grupa Pekao S.A. Decyzja ta
rozpoczęła proces prywatyzacji Banku.
W wyniku przeprowadzonej w dniach od 15 do 19 czerwca oferty
publicznej, 20 czerwca dokonano sprzedaży 15 proc. akcji Banku Pekao S.A.
Oferta cieszyła się ogromnym powodzeniem, którego efektem była wysoka
nadsubskrybcja (88,2% w transzy dla małych inwestorów i 95,4% w transzy dla
dużych inwestorów).
W dniu 30 czerwca 1998 roku akcje Banku Pekao S.A. były po raz
pierwszy notowane na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych.
Zgodnie z wymogami polskiego prawa rozpoczęto również procedurę
przekazania 15 proc. akcji pracownikom Grupy Pekao S.A.
W dniu 19 czerwca 1998 roku podniesiono kapitał akcyjny Banku
poprzez emisję 7.690.000 nowych akcji i w dniu 29 czerwca podpisano umowę
z Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju, w ramach której EBOiR
zobowiązał się kupić wszystkie wyemitowane akcje.
W 1991 roku utworzono Centralne Biuro Maklerskie, a w 1996 roku Kasę
Mieszkaniową.
W październiku 1998 roku w Banku uruchomiono pierwszy w Europie
Środkowej Oddział Elektroniczny.
W dniu 1 stycznia 1999 roku rozpoczął działalność nowy Bank Pekao
S.A. powstały z połączenia czterech banków Grupy Pekao S.A.
Obecnie Bank dysponuje siecią ponad 700 placówek na terenie całego
kraju, prowadzi również działalność za granicą poprzez swoje oddziały, spółki
zależne oraz przedstawicielstwa.
67
W dniu 23 czerwca 1999 roku w siedzibie Ministerstwa Skarbu Państwa
została zawarta umowa warunkowa sprzedaży pakietu 75.707.500 akcji Banku
Pekao SA na rzecz konsorcjum UniCredito Italiano SpA i Allianz
Aktiengesellschaft. Akcje będące przedmiotem umowy, stanowią 52,09%
kapitału akcyjnego Banku Pekao SA.
W dniu 3 sierpnia 1999 roku została zrealizowana transakcja sprzedaży
akcji Banku Pekao SA poza rynkiem regulowanym, na rzecz konsorcjum
UniCredito Italiano SpA i Allianz Aktiengesellschaft.
Z dniem 1 listopada
1999 r. Bank Polska Kasa Opieki S.A. jako pierwszy bank w Polsce wprowadził
ofertę rachunków oszczędnościowo – rozliczeniowych w pełni dostosowaną do
potrzeb zdefiniowanych grup klientów. Oferta ta jest wynikiem analizy
oczekiwań potencjalnych adresatów rachunku Eurokonto, w której podstawowe
kryteria pozwalające na wyodrębnienie określonych grup klientów o podobnych
oczekiwaniach oparte zostały o ich status społeczny mierzony wysokością
dochodów, o wiek, czy preferencje w korzystaniu z bankowości elektronicznej
oraz specyfikę wykonywanego zwodu. Poprzez wdrożenie tego programu Bank
odszedł od polityki oferowania identycznej usługi dla całego spektrum swoich
klientów na rzecz oferowania zindywidualizowanych pakietów produktów dla
różniących się od siebie pod względem oczekiwań segmentów odbiorców.
Oferta ta składa się z pakietów, których wspólną częścią i platformą zarazem
jest standardowy rachunek Eurokonto. Rachunek ten uległ określonym
modyfikacjom w zależności od tego, czy oferowany jest:
- osobom małoletnim, dla których rodzice otwierają subkonto,
- młodzieży, której rodzice lub opiekunowie otwierają osobny rachunek,
- pełnoletniej młodzieży uczącej lub studiującej,
- masowemu klientowi korzystającemu z podstawowych usług,
- klientowi oczekującemu szerszego zakresu usług i ryczałtowej za nie
wyceny,
68
- klientowi preferującemu zindywidualizowaną obsługę wynikającą ze skali
współpracy z macierzystym odziałem,
- klientowi bankowości prywatnej,
- osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą,
- klientowi
unikającemu
bezpośredniego
kontaktu
z
oddziałem,
preferującemu bankowe usługi elektroniczne.
W konsekwencji tej analizy powstały następujące pakiety:
1. Eurokonto Junior – adresatem tej oferty jest dziecko od lat 13, pozostające
na utrzymaniu rodziców lub opiekunów. Posiadaczem rachunku jest
osoba o pełnej zdolności do czynności prawnych, która deklaruje
systematyczne zasilanie rachunku. Adresat oferty jako pełnomocnik
rachunku otrzymuje debetową międzynarodową kartę płatniczo –
bankomatową Junior, wydawaną w systemie Maestro.
2. Eurokonto O.K. – adresat oferty to młodzież (rezydenci) w wieku 15 – 18
lat. Rachunek ten prowadzony jest na rzecz osoby małoletniej lecz umowa
zawierana jest z jej przedstawicielem ustawowym na czas oznaczony,
określony
terminem
ważności
debetowej,
międzynarodowej,
bankomatowo – płatniczej karty O.K. wydawanej w systemie Maestro.
3. Eurokonto Akademickie – adresat oferty osoby pełnoletnie, uczące się lub
studiujące we wszystkich typach szkół ponadgimnazjalnych, policealnych
i wyższych. Dostępność wszystkich podstawowych usług w zakresie
produktów oferowanych wraz z Eurokontem (włącznie z możliwością
zaciągania pożyczki lub overdraftu).
4. Eurokonto – adresat oferty to klient deklarujący wpływ na rachunek w
przedziale od 500 do 1800 zł w przeliczeniu miesięcznym lub
przekazujący na rachunek całość uposażenia, renty lub emerytury (w
przypadku gdy deklarowany wpływ jest niższy niż 500 zł). Instrumenty
dostępu do środków na rachunku: karta IKM, Maestro, Eurokarta, VISA
69
Concerto, Euroczeki. Usługi dodatkowe – overdraft, pożyczka, teleserwis,
zlecenia stałe.
5. Eurokonto Plus – adresat oferty klient deklarujący wpływ na rachunek w
przedziale 1800 – 5000 zł w przeliczeniu miesięcznym. Cechy produktu:
Eurokarta i VISA Concerto, pożyczka – maksymalna wysokość limitu
50.000 zł, zwolnienie z opłat za realizację zleceń stałych, bezpłatna
premia w postaci ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków w
Towarzystwie Allianz.
6. Eurokonto VIP – adresat oferty klient zasilający rachunek kwotą nie
niższą niż 5 000 zł w przeliczeniu miesięcznym. Umowa o prowadzenie
rachunku może być zawarta po co najmniej 3 miesiącach prowadzenia
Eurokonta lub Eurokonta Plus. Różnice w stosunku do Eurokonta Plus:
- karta IKM VIP, termin ważności 2 lata, zindywidualizowana obsługa,
- złote karty: Eurokarta lub VISA Concerto, pożyczka - maksymalne limity
do 12 m-cy 50.000 zł, powyżej 12 m-cy do 100.000 zł. Realizacja zleceń
stałych i teleserwis bezpłatnie. Bezpłatna premia w postaci ubezpieczenia
następstw nieszczęśliwych wypadków w AIG Polska S.A.
7. Eurokonto Prestiż – klient Centrum Bankowości Prywatnej. Posiadacz
Eurokonta Prestiż obsługiwany jest przez indywidualnego doradcę
Centrum Bankowości Prywatnej. Zapewnia to sprawną i dyskretną
obsługę na najwyższym poziomie oraz efektywne lokowanie środków
zgromadzonych na rachunku.
8. Eurokonto www – klienci preferujący korzystanie z usług banku przez
internet. Parametry Eurokonta www oraz pakiet produktów i usług
dodatkowych identyczne jak dla Eurokonta. Obsługa rachunku przez
Centrum Bankowości Elektronicznej TELEPEKAO 24, z wyłączeniem
zawarcia umowy o prowadzenie rachunku, które następuje za
pośrednictwem wybranego przez klienta oddziału pośredniczącego.
Wydanie karty maestro nie jest obligatoryjne.
70
9. Eurokonto Buisness – adresat oferty osoby fizyczne, prowadzące
jednoosobowo działalność gospodarczą, opodatkowane w formie ryczałtu
ewidencjonowanego, karty podatkowej lub wykonujące wolny zawód.
Jest
to
rachunek
łączący
zalety
indywidualnego
rachunku
oszczędnościowo – rozliczeniowego i rachunku służącego do rozliczeń
związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Jak widać Bank Polska Kasa Opieki S.A. dysponując znacznym
doświadczeniem w zakresie bankowości zajmuje ważne i liczące się miejsce na
rynku finansowym, oferuje bardzo szeroki wachlarz usług i produktów
dostosowanych indywidualnie do poszczególnych grup klientów, dba o swój
wizerunek i dobro klientów.
71
Zakończenie
Należy stwierdzić, że karta płatnicza jako produkt bankowy spełnia swoje
zadanie. Jest instrumentem finansowym, który cieszy się ogromnym poparciem.
Obecnie nie stanowi już oznaki prestiżu, a w dobie masowego korzystania z
usług bankowych staje się koniecznością, pozwala nie tylko w pełni
wykorzystywać środki zgromadzone na rachunku bankowym, ale także często
unikać kłopotów związanych z kolejkami przy okienkach kasowych w banku,
czy z brakiem akceptacji czeków u sprzedawców.
Dziś posiadaczami kart może stać się praktycznie każdy. Oferta banków
nie dotyczy już tylko osób z udokumentowanymi dochodami - stała pensja,
emerytura - stałych klientów banków. Banki oferują karty nawet dla osób
niepełnoletnich,
a
także
dla
studentów
i
osób
bez
stałych
lub
udokumentowanych dochodów.
Korzystanie z kart płatniczych pozwala ich posiadaczom na oszczędność
czasu, który w dzisiejszych czasach ma bardzo wysoką cenę.
Obecny rynek usług finansowych przechodzi znaczną transformację.
Pojawiają się coraz to nowe produkty z tego sektora, mające na celu
podwyższenie bezpieczeństwa klientów i przede wszystkim ułatwienie
korzystania ze środków pieniężnych. Innowacje te związane są głównie z
postępem informatycznym i dzięki dużemu popytowi stają się one coraz szersze
i bardziej dostępne.
Jedynym mankamentem przeszkadzającym posiadaczom kart jest to, że
tak jak pieniądz gotówkowy i każda cenna rzecz czasami kuszą przestępców,
aby uniknąć takich sytuacji należy wykazać się odrobiną czujności i wyobraźni,
bo tylko te czynniki są nas w stanie uratować od sytuacji, w której karta dostaje
się w niepowołane ręce.
Bacząc na dynamikę rozwoju na rynku finansowym istnieją podejrzenia,
że w przyszłości karty płatnicze będą co najmniej przeżytkiem, a czeki i inne
72
formy dokonywania transakcji finansowych – prymitywem stosowanym tylko
przez tradycjonalistów.
73
BIBLIOGRAFIA
1. Adamowicz W.: Karty magnetyczne w bankach (1), „Bank. Miesięcznik
Finansowo-Bankowy” 1995, nr 5.
2. Adamowicz W.: Karty magnetyczne w bankach (2), „Bank. Miesięcznik
Finansowo-Bankowy” 1995, nr 6.
3. Bury A.: Karty płatnicze, „Przewodniki finansowe” Warszawa 1998.
4. Kukulski J., Pluta I.: Karty płatnicze. Teoria i praktyka., Warszawa
1998.
5. Myczkowska A., Dąbrowski T.: Karty płatnicze. Przewodnik po świecie
plastykowego pieniądza, Warszawa 1997.
6. Skoczek A.: Karty kredytowe, Warszawa 1992.
7. Smaga M.: Karty płatnicze, Warszawa 1998.
8. Stecki L.: Karty kredytowe, Toruń 1998.
9. Kodeks cywilny, stan prawny Dz.U.Nr 117 z dnia 9 września 1998r.
10. Regulamin Eurokarta oraz karat Visa Concerto Banku Polska Kasa Opieki
S.A. rozliczane w ciężar Eurokonta, Warszawa 22.12.1998 r.
11. Regulamin Złote Karty Banku Polska Kasa Opieki S.A. Złota Eurokarta oraz
Złota Karta Visa Concerto, Warszawa 01.01.1999r.
12. Regulamin Karty Visa Buisness Lider Banku Polska Kasa Opieki S.A.,
01.03.1999r. Warszawa.
74
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards