podatki z zakładu pracy chronionej - praca licencjacka

advertisement
Wyższa Szkoła Finansów i Informatyki
im. prof. Janusza Chechlińskiego
w Łodzi
SPECYFIKA PODATKU OD TOWARÓW I
USŁUG W ZAKŁADACH PRACY
CHRONIONEJ
Łódź 2003
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
WSTĘP ............................................................................................................................................ 2
ROZDZIAŁ I PODATEK JAKO ŹRÓDŁO DOCHODÓW BUDŻETU PAŃSTWA
1. Istota budżetu państwa...................................................................................................................
2. Podstawowe instrumenty gromadzenia dochodów budżetu państwa............................................
3. Podatek jako instrument gromadzenia dochodów.........................................................................
3.1. Pojęcie podatku i jego cechy......................................................................................................
3.2. Elementy konstrukcji podatku....................................................................................................
3.3. Klasyfikacja podatków...............................................................................................................
4. System podatkowy w Polsce ......................................................................................................
4
6
9
9
13
16
19
ROZDZIAŁ II CHARAKTERYSTYKA KONSTRUKCJI PODATKU OD TOWARÓW I
USŁUG
1. Charakterystyka podatku od towarów i usług..............................................................................
2. Podmiot podatku ...........................................................................................................................
3. Przedmiot podatku.........................................................................................................................
4. Zwolnienia podmiotowe................................................................................................................
5. Podstawa opodatkowania ..............................................................................................................
6. Stawki podatku..............................................................................................................................
7. Obowiązek podatkowy .................................................................................................................
22
24
26
33
35
38
40
44
ROZDZIAŁ III FUNKCJONOWANIE ZAKŁADÓW PRACY CHRONIONEJ W
OBOWIĄZUJĄCYM SYSTEMIE PODATKOWYM
1. Ogólna charakterystyka zakładów pracy chronionej.....................................................................
1.1. Geneza powstania.......................................................................................................................
1.2. Wymagania stawiane zakładom pracy chronionej.....................................................................
2. Źródła gromadzenia Zakładowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych........................................................................................................................
3. Główne prawa pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej......................................
4. Rynek pracy osób niepełnosprawnych..........................................................................................
5. Metody aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych w Polsce i wybranych krajach
Europy Zachodniej.........................................................................................................................
44
44
45
52
55
58
60
ROZDZIAŁ IV ZASADY ROZLICZANIA ZOBOWIĄZANIA W PODATKU OD TOWARÓW I
USŁUG W ZAKŁADACH PRACY CHRONIONEJ
1. Nadużycia w podatku od towarów i usług dokonywane przez zakłady pracy chronionej..............
2. Zasady rozliczania ZPChr z budżetem państwa w zakresie podatku od towarów i usług..............
2.1. Zgłoszenie dla potrzeb podatku od towarów i usług....................................................................
2.2. Ewidencja dla celów podatku od towarów i usług.......................................................................
2.3. Zasady rozliczania zakładów pracy chronionej w zakresie podatku od towarów i usług przed
reformą........................................................................................................................................
2.4. Zasady rozliczania zakładów pracy chronionej w zakresie podatku od towarów i usług po
reformie.......................................................................................................................................
3. Przykładowe wyliczenie zwrotu podatku od towarów i usług z Urzędu Skarbowego....................
65
67
67
68
69
74
81
ZAKOŃCZENIE................................................................................................................... 83
BIBLIOGRAFIA................................................................................................................... 85
ZAŁĄCZNIKI........................................................................................................................ 87
1
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
WSTĘP
Problematyka podatków ma szczególne znaczenie w dobie realizacji
reform gospodarczych. Zastosowanie i cel jakie niosą ze sobą podatki zmienia
się wraz z rozwojem państw i funkcjonujących w ich obrębie przedsiębiorstw.
Coraz szerszy krąg zagadnień wchodzi w skład prawa podatkowego. Podatki
będąc głównym źródłem dochodów państwa, stanowią istotny instrument
zarządzania. Pobieranie ich odbywa się na określonych zasadach. Z kolei,
znajomość tych zasad wpływa na osiągnięcie sukcesu w każdej działalności
prowadzonej przez podatnika.
Motywacją do napisania pracy na temat specyficznej formy rozliczania
podatku od towarów i usług w zakładach pracy chronionej była wysunięta w
grudniu 2001r., przez Radę Unii Europejskiej inicjatywa w sprawie
Europejskiego Roku Osób Niepełnosprawnych 2003. Miała ona na celu
zwrócenie uwagi społeczeństw państw wspólnoty europejskiej na problemy
niepełnosprawnych obywateli oraz zmobilizować je do skutecznego działania
na ich rzecz. Cele jakie Unia stawia społeczności europejskiej to przede
wszystkim podniesienie świadomości o prawie osób niepełnosprawnych do
pełnego i równego korzystania z ich praw, zachęcenie do przemyślenia
rozwiązań jakie są potrzebne w celu promowania równych szans osób
niepełnosprawnych, a także pobudzenie współpracy między rządem, partnerami
społecznymi,
sektorem
prywatnym,
grupami
wolontariuszy,
osobami
niepełnosprawnymi i ich rodzinami. W Polsce obchody ERON oficjalnie
zainaugurowano 2 grudnia 2002r. Mają one sprzyjać pełnej integracji osób
niepełnosprawnych ze społeczeństwem. Rok ten jest zatem wyzwaniem dla
rządów, samorządów, organizacji pozarządowych i podmiotów gospodarczych
na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym.
Celem pracy jest zaprezentowanie specyfiki rozliczenia podatku od
towarów i usług w zakładach pracy chronionej.
2
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Praca składa się z czterech rozdziałów. Rozdział pierwszy obejmuje
ogólną charakterystykę budżetu państwa i podatku jako głównego instrumentu
gromadzenia dochodów budżetu państwa z uwzględnieniem jego istotnych cech
i konstrukcji oraz systemu podatkowego obowiązującego w Polsce. Rozdział
drugi poświęcony jest konkretnemu podatkowi występującemu w systemie
podatkowym, a mianowicie podatkowi od towarów i usług. Scharakteryzowano
w nim poszczególne elementy konstrukcji tego podatku. W rozdziale trzecim
przedstawiono zasady funkcjonowania zakładów pracy chronionej i osób
niepełnosprawnych w obowiązującym systemie podatkowym. Rozdział czwarty
obejmuje zasady rozliczania zobowiązania w podatku od towarów i usług w
zakładach pracy chronionej. Podjęto w nim także próbę wykazania, że
pozbawienie prowadzących Zakład Pracy Chronionej części ulg podatkowych,
było bezpośrednim następstwem potraktowania przez nich przyznanych
przywilejów, które miały rekompensować dodatkowe koszty związane z
zatrudnieniem osób niepełnosprawnych jako furtki do nadużyć.
Musimy więc mieć nadzieję, że polskie prawo podatkowe i jego przepisy
będą określone precyzyjnie i jednoznacznie. Niestety dziś jest to codzienność,
która może prowadzić do nadużyć ze strony podatników.
ROZDZIAŁ I
3
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
PODATEK JAKO ŹRÓDŁO DOCHODÓW BUDŻETU
PAŃSTWA.
1. Istota budżetu państwa
Sformułowanie definicji budżetu państwa jest niezwykle trudne.
Zasadniczą przyczyną trudności jest wieloznaczność samego terminu. Definicje
budżetu w doktrynie w minionych latach budowane były na podstawie całości
przepisów prawnych wiążących się z tą instytucją, dlatego też na ostateczny
kształt definicji wpływały konkretne regulacje prawne eksponujące określone
cechy polityczne, ekonomiczne lub organizacyjne.
Ujmując rzecz historycznie, instytucję budżetu państwa wyprzedziło
powstanie skarbu państwa; przez to pojęcie rozumiano nakłady środków
finansowych
na
funkcjonowanie
organizmu
państwowego
oraz
wyspecjalizowaną formę organizacyjną, powołaną do gospodarowania tymi
środkami (tj. do gromadzenia , przechowywania i dysponowania nimi).1
Mimo że niektórzy ekonomiści definiują budżet państwa jako
scentralizowane zasoby pieniężne przeznaczone do pokrycia wydatków
związanych z realizacja jego funkcji, utożsamiają go tym samym po części ze
skarbem państwa, budżet państw jest instytucją odrębną powstałą znacznie
później na podstawie zupełnie innych przesłanek, jest przedmiotem relacji
wielu przepisów prawnych , w tym przepisów konstytucyjnych oraz przepisów
ustawy o finansach publicznych (główną instytucją prawa budżetowego).2
Współczesne
definicje
budżetu
państwa
precyzują
go
jako
scentralizowany fundusz publiczny służący gromadzeniu środków pieniężnych
w związku z funkcjami państwa.3
Najogólniej przyjmuje się, że:
Ruśkowski E. Finanse Publiczne i Prawo Finansowe., Tom 1, Warszawa 2000, s. 131.
M. Weralski Specjalistyczne Instytucje Finansowe Warszawa 1973, s.105.
3
S. Owsiak Finanse Publiczne. Teoria i praktyka, Warszawa 1998., s. 91.
1
2
4
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
/ budżet państwa to plan działalności finansowej (tj. pobierania dochodów i
dokonywania wydatków ) państwa jako podmiotu władzy./4
Charakterystyczne dla tej definicji jest to, że akceptuje odrębność
budżetu
państwa
od
budżetów
innych
autonomicznych
podmiotów
państwowych (np. przedsiębiorstw czy banków ) i innych podmiotów publiczno
prawnych (np. samorządu terytorialnego).
Działalność
finansowa
państwa
jest
powodowana
koniecznością
finansowania potrzeb społecznych. W każdym zorganizowanym w państwo
społeczeństwie istnieją potrzeby społeczne, które mogą być zaspokajane
dwojako: indywidualnie przez obywateli i zbiorowo przez państwo lub inne
związki publiczno-prawne, np. przez organy samorządu terytorialnego.
Niektóre potrzeby, mające charakter potrzeb zbiorowych (np. w zakresie
obrony narodowej lub bezpieczeństwa wewnętrznego), których zaspokojeniem
zainteresowane jest całe społeczeństwo, wymagają dużych
nakładów
materialnych i muszą być zaspokajane przez państwo. Wśród form działania
mających na celu realizację zadań państwowych najistotniejszą i najbardziej
znaczącą formą są finanse i rozwiązania finansowe.5
Finanse organów władzy i administracji publicznej we wszystkich
państwach, niezależnie od ich ustroju politycznego, skoncentrowane są głównie
w systemie budżetowym. Działalność budżetowa to działalność finansowa
państwa jako podmiotu władzy, której prowadzenie wymaga określonych
metod tworzenia, gromadzenia i dzielenia zasobów pieniężnych. Wyróżnia się
dwie podstawowe metody:
1. zwrotną – polegającą na tworzeniu, gromadzeniu i rozdzielaniu zasobów
pieniężnych na czas oznaczony z zastrzeżeniem ich zwrotu po upływie
oznaczonego terminu.
4
5
E. Ruśkowski, op. cit., s.132.
J. Kulicki, P.Sokół, Podatki i prawo podatkowe PWE Warszawa 1995.,s. 13
5
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
2. bezzwrotną – polegającą na nieodpłatnym lub bezzwrotnym wyposażeniu
poszczególnych podmiotów w środki pieniężne.
Działalność budżetowa jest realizowana jako pewien system, sposób
gromadzenia oraz wydatkowania środków państwowych. Ogół zasad i
instytucji prawnych dotyczących działalności budżetowej nosi nazwę systemu
budżetowego. System budżetowy jest określany także jako zespół urządzeń
społecznych, regulowanych przepisami prawnymi, za pomocą których
państwo tworzy scentralizowane zasoby pieniężne i kieruje je na zaspokajanie
potrzeb państwowych , posługując się metodą bezzwrotną, lub jako ogół
zasad i instytucji dotyczących działalności budżetowej, określonych przez
prawo budżetowe, obowiązujące w danym państwie i w danym czasie. 6
Budżet państwa jest rocznym planem finansowym obejmującym dochody
i wydatki państwa i jest on uchwalany przez Sejm na okres roku
kalendarzowego w formie ustawy budżetowej, składa się z części, którymi
dysponują właściwi ministrowie oraz z części zbiorczej obejmującej budżety
wojewodów. Budżety gmin są rocznymi planami finansowymi uchwalanymi
przez rady gmin na okres jednego roku kalendarzowego.
2. Podstawowe instrumenty gromadzenia dochodów budżetu państwa.
Systematyka dochodów budżetowych jest uzależniona od przyjętych
kryteriów ich grupowania, a duża różnorodność form i treści dochodów
budżetowych wymaga ich klasyfikacji uwzględniającej różne potrzeby.
Ze względu na sposób kształtowania budżetu można wyróżnić następujące
dochody:
-dochody rzeczywiste, pochodzące od jednostek spoza systemu budżetowego
(od jednostek gospodarczych i od ludności) i kształtujące wielkość budżetu,
czyli dochody faktycznie osiągane,
6
J.Kulicki, P.Sokół , Podatki i prawo podatkowe PWE Warszawa 1995., s.15
6
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
-dochody rozliczeniowe, polegające na przesuwaniu dochodów budżetowych
między ogniwami systemu budżetowego: nie maja one wpływu na wielkość
budżetu, lecz wpływają na inne rozlokowanie dochodów: najbardziej
typowe przesunięcia występujące między budżetem państwa (budżetem
centralnym) a budżetami terenowymi (gminami).
Dochody budżetowe można również podzielić na zwrotne i bezzwrotne.
Podział ten ma na celu wydzielenie pożyczek państwowych, zaciąganych
wyjątkowo na potrzeby budżetowe i następnie zwracanych oraz lokat.
Charakter dochodów bezzwrotnych ma większość dochodów budżetowych.
Dochody zwrotne występują w postaci pożyczek wewnętrznych zaciąganych
prze budżet od ludności w formie obligacji lub pożyczek z banków
krajowych, lokat budżetowych, które są wkładami różnych instytucji
finansowych, lokowanych przez nie w budżecie państwa i podlegających
zwrotowi w sytuacjach prawnie określonych , pożyczek zagranicznych
udzielanych przez rządy obcych państw lub przez międzynarodowe instytucje
finansowe.
Następną grupą dochodów budżetowych są dochody przymusowe, gdzie
przymus wynika z władztwa państwowego, które polega na nałożeniu na
podmioty gospodarujące obowiązku wpłat na rzecz budżetu (np. podatków)
według zasad ustalonych przez państwo za pomocą odpowiednich przepisów
prawnych i dochody dobrowolne, do których zalicza się pożyczki od ludności,
pożyczki uzyskane z zagranicy oraz, niekiedy, lokaty instytucji finansowych.
Podział dochodów na odpłatne i nieodpłatne oznacza rozróżnienie
dochodów związanych ze wzajemnym świadczeniem państwa od dochodów
bez wzajemnego świadczenia. Dochody nieodpłatne oznaczają że w zamian
za wpłacone świadczenia pieniężne na rzecz budżetu wpłacający nie
otrzymuje żadnego świadczenia wzajemnego ze strony państwa (są to np.
podatki); Charakter dochodów odpłatnych mają świadczenia pieniężne na
7
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
rzecz budżetu, w zamian za które wpłacający otrzymuje najczęściej jakąś
czynność ze strony organy publicznoprawnego.
Ze względu na cel, któremu dochody budżetowe mają służyć, można je
podzielić na zasadnicze (fiskalne), które pobierane są przez związek
publicznoprawny w celu gromadzenia środków pieniężnych na finansowanie
jego zadań i uboczne (pozafiskalne), stanowią je środki uzyskane przy okazji
innych określonych zadań (np. kary, grzywny) lub też są dochodami, za
pomocą których osiągany jest inny, niż fiskalny cel.
Dochody budżetowe ze względu na pochodzenie dzieli się na dochody
pochodzące z kraju, których źródłem jest dochód narodowy wytworzony w
kraju i dochody pochodzące z zagranicy, które mają przeważnie charakter
pożyczek.
Innym kryterium klasyfikacji dochodów budżetowych jest forma, w
jakiej występują. Wymienić tu można podatki, opłaty, cła, składki, dopłaty,
dochody pochodzące ze zbycia , najmu, lub dzierżawy majątku, dochody z
loterii, konfiskaty, darowizny itp.
Mając na uwadze kryterium realizacji zadań państwowych oraz rolę
władz terenowych w systemie organów państwowych wyróżnia się dochody
własne i regulujące. Dochodami własnymi są wpływy ze źródeł do dyspozycji
władz lokalnych. Do dochodów własnych zaliczane są dochody bezpośrednio
płynące z prowadzonej przez organy terenowe działalności lub posiadanego
przez nie majątku jak i różnego rodzaju podatków oraz opłat, których pobór i
wykorzystanie jako lokalnych, na mocy odpowiednich aktów prawnych,
przekazane zostało organom terenowym. Dochodami regulującymi, z kolei, są
dochody pokrywające różnicę między kwotą wydatków budżetowych, a
kwotą dochodów własnych. Formy dochodów regulujących są bardzo różne.
Mogą one występować w postaci dotacji lud subwencji z budżetu państwa.
8
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Z finansowego punktu widzenia podstawową rolę odgrywają dochody
budżetowe o charakterze bezzwrotnym, nieodpłatnym i przymusowym, czyli
podatki. 7
3. Podatek jako instrument gromadzenia dochodów
3.1. Pojęcie podatku i jego cechy
Uważamy za sprawę oczywistą, że drogi powinny być wyasfaltowane,
ulice oświetlone, szkoły powinny bezpłatnie zapewniać wykształcenie co najmniej
podstawowe, policja powinna pilnować porządku i zapewniać bezpieczeństwo
obywatelom, a wojsko powinno bronić granic kraju. Nadto oczekuje się, że
państwo będzie organizować społeczną służbę zdrowia, wspierać naukę i
twórczość kulturalną, organizować ochronę środowiska naturalnego, zabytków,
wspomagać rolnictwo, budownictwo i podejmować wiele innych rodzajów
działalności wspomagających ponoszenia bardzo poważnych wydatków.
Aby uzyskać środki na te cele, państwo prowadzi działalność
gospodarczą, ale też pobiera od obywateli i od przedsiębiorstw różnego rodzaju
opłaty, cła i podatki. W gospodarce zarządzanej centralistycznie wiele podatków
ukrytych było w cenie sprzedawanych towarów czy świadomych usługach.
Polegało to na tym, ze w cenę danego towaru wliczało się podatek, np. jeżeli jakaś
rzecz kosztowała 100 zł., a nakładano na nią 50% podatku, to można ją było kupić
za 150 zł. Podatki takie nazywamy podatkami pośrednimi gdyż, płaci je w
rzeczywistości nie dany wytwórca czy handlowiec, który wlicza je do ceny towaru,
ale ten, który dany towar kupuje dla siebie.
Przy
gospodarce
rynkowej,
gdy
państwo
przestaje
metodami
administracyjnymi ingerować w kształtowanie cen, poziom kosztów, popyt i podaż
danych towarów na rynku czy też kształtowanie dochodów osobistych ludzi,
przyszedł czas na zmiany systemu podatkowego. Polegają one na rezygnacji z
7
J.Kulicki, P.Sokół, Podatki i prawo podatkowe PWE Warszawa 1995., s.22
9
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
rozbudowanych form opodatkowania pośredniego i wprowadzeniu w to miejsce
podatków bezpośrednich. W ten sposób można pełniej uwzględnić sytuację
majątkową
podatnika,
a
więc
wysokość
jego
dochodów,
liczbę
osób
utrzymujących się z tych dochodów, stan rodziny podatnika. Tego wszystkiego nie
zapewniło opodatkowanie pośrednie.
Płacenie podatków jest uciążliwe nie tylko ze względu na obciążenia
pieniężne, ale także ze względu na konieczność prowadzenia odpowiednich
rachunków i dokumentacji, budzi różnego rodzaju opory i sprzeciwy.
Ustanawianie i wymierzanie podatków powinno być tak pomyślane, by nie
hamowało prowadzenia uczciwej dział. gosp., a przeciwnie – zachęcało do jak
najlepszego zorganizowania działalności.
Płacenie podatków jest koniecznym elementem współczesnej organizacji
życia społecznego w państwie, bez którego społeczeństwo nie mogłoby w sposób
normalny funkcjonować.
Uchylanie się od płacenia podatków jest przekroczeniem prawa i może być
ściągane na drodze postępowania karnoskarbowego.8
Podatki w gospodarce rynkowej stanowią ważny instrument ingerencji państwa w
sferę własności prywatnej. To właśnie powoduje, że zawsze między państwem a
podatnikiem dochodzi do napięć na tle podatków. Idealna sytuacja wystąpiłaby
wówczas, gdyby podatnik, rozumiejąc interes publiczny , oddał wszystko państwu,
a państwo niczego nie chciałoby wziąć. Ta hipotetyczna sytuacja, oczywiście
nigdy nie będzie miała miejsca.9
Podatek jest świadczeniem podmiotów zobowiązanych na rzecz
podmiotów uprzywilejowanych. Jest świadczeniem odpłatnym gdyż stanowi
główne źródło dochodu budżetu, pobierane jest na mocy przepisów prawa
(określających warunki, wysokość, terminy płatności itd.) i przeznaczone jest na
8
9
J. Mikołajewicz, Wiedza o życiu w społeczeństwie PWN, Warszawa, Poznań 1991
J.Kulicki, P.Sokół, Podatki i prawo podatkowe PWE, Warszawa 1995., s.24
10
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
finansowe pokrycie zadań o charakterze publicznym np. służba zdrowia, oświata
itp.
Rysunek nr 1 Cechy podatku
Podatek
jednostronność
pieniężny
przymus prawny
bezzwrotność
nieodpłatność
ogólność
Świadczenie na
rzecz państwa lub
innej osoby
publicznoprawnej
określony przez
prawo
Pobierany przez
państwo lub inne
osoby
publicznoprawne
Źródło: S. Dolata, Podstawy wiedzy o podatkach i polskim systemie podatkowym, Opole 1999, s.45
Panuje zgodność co do tego, że podatek charakteryzują istotne cechy:
Jednostronność ustalania odnosi się do faktu, że wysokość obciążeń
podatkowych określana jest przez państwo i nie stanowi przedmiotu negocjacji
pomiędzy podatnikiem a państwem. Podatnicy nie mają wpływu na wysokość
podatków indywidualnie, tylko poprzez kształtowanie systemu podatkowego
(przy wykorzystaniu mechanizmu demokracji parlamentarnej).
11
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Pieniężny charakter podatku obecnie nie jest kwestionowany, nie można
jednak zapominać, że mogą istnieć takie daniny publiczne, które zawierają
elementy świadczeń niepieniężnych, np. wówczas gdy podmiot zobowiązany
do zapłaty podatku może uwolnić się od tego zobowiązania w drodze
wykonania świadczenia niepieniężnego.10
Przymusowy charakter podatku wyraża się tym, że związek publicznoprawny,
uprawniony do podbierania podatku może stosować środki przymusu w celu
wyegzekwowania od osób zobowiązanych do zapłaty podatku należnej jego
kwoty. Oznacza to, iż w sytuacji , gdy „zobowiązany do zapłacenia podatku nie
uiszcza go dobrowolnie, można pobrać świadczenie w sposób przymusowy
czyli w drodze egzekucji administracyjnej.”11
Bezzwrotność podatku wyraża
się tym, że beneficjant świadczenia
podatkowego (państwo bądź gmina) nie ma obowiązku, a nawet prawnych
możliwości zwrotu środków pieniężnych uzyskanych z podatków. „Oznacza to,
iż podatek pobrany zgodnie z prawem nie ulega zwrotowi.”12
Nieodpłatność podatku wyraża się tym, że podmiot zobowiązany do zapłaty
podatku, w zamian za jego uiszczenie, nie otrzymuje żadnych świadczeń
wzajemnych ze strony beneficjenta świadczenia podatkowego.
Ogólny charakter podatku wyraża się w tym, że podatki nie są ustalane
indywidualnie a dla określonych kategorii podmiotów , dopiero w procesach
wymiaru
i
poboru
podatków
występuje
indywidualizacja
obciążeń
podatkowych.
Świadczenie pobierane przez państwo lub inny związek publicznoprawny
na podstawie przepisów prawa, które określają warunki, wysokość i terminy
płatności. Wiąże to podatki nierozerwalnie z państwem. Każdy podmiot musi
płacić podatki jemu przeznaczone, w terminie i wysokości określanych
prawem, oparte na konkretnych normach prawnych.
B. Brzeziński, Prawo podatkowe, Toruń 1999., s. 24 / 25
W. Wójtowicz Prawo podatkowe, Oficyna Wydawnicza Branta 2000 s. 16
12
j.w., s. 16
10
11
12
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Podatki, państwo i inne instytucje publicznoprawne zaspokajają w
całości bądź w części potrzeby publiczne w następujących dziedzinach:
administracja publiczna, finanse publiczne, gospodarka, gospodarka marska,
wodna, instytucje finansowe, integracja europejska, kultura, kultura fizyczna i
turystyka, łączność, mieszkalnictwo i rozwój miast, nauka, obrona narodowa,
oświata i wychowanie, praca, rolnictwo, rozwój wsi, Skarb Państwa,
sprawiedliwość,
wewnętrzne,
szkolnictwo
wyznania
wyższe,
religijne,
transport,
zabezpieczenia
środowisko,
sprawy
społeczne,
sprawy
zagraniczne, zdrowie. 13
3.2.
Elementy konstrukcji podatku
Oprócz stałych cech w podatku występują również cechy zmienne.
Cechy te tworzą elementy konstrukcji podatku. Na konstrukcję każdego
podatku składa się wiele elementów , które wprowadzają różnicę między
poszczególnymi podatnikami i w ten sposób stają się instrumentami realizacji
określonej polityki podatkowej państwa. Do podstawowych elementów
konstrukcji podatku należą:
-podmiot podatku (kto opłaca podatek),
-przedmiot podatku (od czego jest opłacany podatek),
-podstawa opodatkowania (od czego jest obliczany podatek),
-stawki podatkowe ( w jakiej wysokości jest płacony podatek).
„Podmiotem podatku jest zarówno ten, kto podatek ustanawia i pobiera
na swoją rzecz, jak i ten kto jest zobowiązany do zapłacenia podatku.”14
W stosunku podatkowym uczestniczą dwie podstawowe kategorie:
- organy podatkowe reprezentujące związki publiczno prawne uprawnione do
wymierzania i pobierania podatków.
13
S. Dolata, Podstawy wiedzy o podatkach i polskim systemie podatkowym, Opole 1999
14
W. Wojtowicz Prawo podatkowe Oficyna wydawnicza Branta 2000, s. 17
13
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
- podatnicy
Przepisy prawa określają przedmiotowość podatkowo-prawną tj. zarówno, to
kto może być podatnikiem jaki i to, jaki organ związku publicznoprawnego jest
w określonych sytuacjach właściwy do wymierzania i pobierania podatku.
Obok podatnika i organu podatkowego w stosunkach podatkowo-prawnych
uczestniczą niekiedy inne jeszcze podmioty:
- płatnik podatku - podmiot zobowiązany do obliczenia i pobrania podatku oraz
wpłacenia go na rachunek właściwego organu.
- inkasent - podmiot zobowiązany do pobrania i wpłacenia na rachunek
właściwego organu podatkowego.
Przedmiot podatku jest rozmaicie definiowany. „Przedmiot podatku,
czyli przedmiot opodatkowania, to rzecz lub zjawisko, które podlega
opodatkowaniu.”15 Jednym z bardziej precyzyjnych określeń jest stwierdzenie,
że przedmiot podatku to sytuacja faktyczna lub prawna, z której zaistnieniem
prawo wiąże obowiązek zapłaty podatku. Najkrótszą definicją jest natomiast
uznanie że przedmiotem podatku jest to, od czego podatek jest płacony.
Podstawa opodatkowania to ilościowo bądź wartościowo ujęty
przedmiot podatku. Od podstawy podatku odróżnić należy podstawę obliczania
podatku tj. podstawy opodatkowania po ewentualnych korektach czyli kwoty,
od której oblicza się podatek przy zastosowaniu odpowiedniej stawki.
Prawidłowe w świetle powyższego jest
stwierdzenie, że
„podstawa
opodatkowania zwana także podstawą wymiaru jest konkretyzacją przedmiotu
opodatkowania.”16
Stawki podatkowe są współczynnikami określającymi wysokość
podatku w stosunku do podstawy opodatkowania. Uwzględniając technikę
obliczania podatku, wyróżniamy stawki:
- procentowe,
15
16
j.w., s. 20
W. Wojtowicz op. cit., s. 21
14
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
- kwotowe,
- różnicowe.
Z kolei, biorąc pod uwagę stosunek do podstawy opodatkowania,
rozróżniamy stawki:
- stałe (zwane też proporcjonalnymi lub liniowymi, nie zmieniają się, mimo
zmian w podstawie opodatkowania, są wyrażone w stałej kwocie lub
procencie),
- zmienne (zwane też ruchomymi, zmieniają się wraz ze zmianami podstawy
opodatkowania).
Stawki podatku od towarów i usług zostały ustalone w art. 18 ustawy.
Wyróżnia się:
- stawkę podstawową powszechnie obowiązującą w wysokości 22% i jest
stosowana do tych towarów i usług, do których nie stosuje się stawki 7% lub
0%,
- stawkę obniżoną w wysokości 7% ma zastosowanie do wyrobów przemysłu
spożywczego,
środków
produkcji
dla
rolnictwa,
wyrobów
farmaceutycznych, wyrobów dla dzieci i niektórych usług (opodatkowaniu
podatkiem wg stawki 7% podlega do 31.12.1995 r. sprzedaż surowców
energetycznych i nośników energii oraz materiałów i robót budowlanych do
31.12.1999 r.)
- stawką zerową 0% (art. 39 i 50 ustawy) dla towarów eksportowych oraz
sprzedawanych w kraju i usług świadczonych w kraju. Umożliwia
eksporterom uzyskanie
zwrotu
podatku
naliczonego
przy
zakupie
niezbędnych do wytworzenia wyrobów (usług).
3.3.
Klasyfikacja podatków
Różnorodność podatków oraz znaczne różnicowanie form wymiaru i
poboru podatków powodują konieczność ich klasyfikacji.
15
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
W polskiej literaturze spotyka się trzy podstawowe płaszczyzny
podatków:
- kryterium przedmiotowe i podmiotowe,
- podatki pośrednie i bezpośrednie,
- podatki budżetu państwa i gmin.
Przyjmując za podstawę podziału kryterium przedmiotowe, rozróżniamy
cztery zasadnicze rodzaje podatków- majątkowe, przychodowe, dochodowe i
podatki od wydatków, tj. konsumpcyjne.
Podatki majątkowe są świadczeniami powiązanymi z majątkiem za
pośrednictwem jego konstrukcji, tj. przedmiotu i podstawy opodatkowania.
Rozróżniamy trzy rodzaje podatku majątkowego, w zależności od tego, co
stanowi przedmiot podatku:
- całość lub część posiadanego majątku, tj. stan majątku,
- zmiana praw majątkowych, tj. nabycie lub zbycie praw majątkowych,
- przyrost majątku nie związany ze zmianą właściciela majątku.
Opodatkowanie majątku może mieć charakter stały, periodyczny lub
jednorazowy.
Do podatków od stanu majątku należą: podatek od budynków lub ich
części, od gruntów nie wchodzących w skład gospodarstw rolnych, podatek od
nieruchomości oraz od środków transportu, od majątku trwałego (maszyn i
urządzeń), a niekiedy nawet od środków obrotowych. Pełnią one wyłącznie
funkcję fiskalną. Źródłem z którego płaci się podatek, może być majątek lub
dochód. Gdy źródłem jest majątek, wówczas zapłata podatku pomniejsza
majątek, a gdy podatnik uiszcza podatek z dochodów uzyskiwanych z tegoż
majątku lub innych źródeł, wówczas podatek nie powoduje zmniejszenia masy
majątkowej.
Podatki przychodowe są to podatki, których przedmiotem i podstawą jest
całość przychodów osiągniętych przez podatnika bez potrącenia kosztów. Do
podatków przychodowych zalicza się podatki przemysłowe i obrotowe, płacone
16
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
od działalności produkcyjnej, usługowej i handlowej, oraz podatek rolny od
gruntów. Podatki te mają związek ze źródłem przychodów i pełnią funkcję
fiskalną. Opodatkowanie przychodów uważa się za prymitywną, ale wygodną
dla budżetu formę zasilania.
Podatek obrotowy może występować jako:
-podatek jednofazowy (od sprzedaży), obejmujący gospodarkę uspołecznioną,
-podatek wielofazowy, obejmujący gospodarkę nie uspołecznioną, opłacany
wielokrotnie od każdej przeprowadzonej transakcji osobno,
-podatek od wartości dodanej.
Podstawą wymiaru podatku dochodowego jest rzeczywisty czysty
dochód podatnika z poszczególnych lub ze wszystkich źródeł łącznie. Podatki
dochodowe obciążają dochody podatników stanowiące różnicę między
przychodami a kosztami uzyskania. Istotne znaczenie dla określenia dochodów
ma kategoria kosztów uzyskania, które są wymienione w przepisach prawnych
taksatywnie. Koszty te nie uwzględniają amortyzacji, co oznacza zwiększenie
podstawy wymiaru. Takie ujęcie dochodu podyktowane jest względami
fiskalnymi. Podatek dochodowy ma charakter podatku osobistego, tzn.
kumuluje się dochody, stosuje zniżki i zwyżki podatkowe w zależności od
sytuacji podatnika.
Podatki od wydatków są określane jako podatki od dochodu
wydatkowanego. Trzeba tu wyróżnić:
-sytuację, w której wydatek stanowi koszt, tj. zakup surowców, paliwa,
-sytuację, w której wydatek jest wykorzystaniem osiągniętego dochodu.
Podatki od wydatków mają charakter uzupełniający, gdyż uzupełniają
bezpośrednio
mechanizm
opodatkowania
dochodów
i
majątków
indywidualnych.
Dość dużo miejsca poświęca się w literaturze ekonomicznej podziałowi
podatków na bezpośrednie i pośrednie. Do podatków bezpośrednich zaliczamy
podatki dochodowe i niektóre przychodowe, a do podatków pośrednich-
17
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
podatki konsumpcyjne. Kryterium tego podziału jest fakt przerzucalności.
Podatki bezpośrednie to takie które nie mogą być przerzucane. Przerzucanie
polega na tym, że opodatkowany formalnie jest podatnikiem, gdyż w
rzeczywistości ma możliwość legalnego przesunięcia ciężaru podatkowego na
inne osoby. Podział podatków na bezpośrednie i pośrednie może również
opierać się na kryterium zdolności płatniczej podatnika, czyli wynika z
bezpośredniego lub pośredniego stosunku między źródłem a przedmiotem
podatku.
W zależności od tego, na rzecz jakiego budżetu podatki wpływają,
dzielimy je na podatki stanowiące dochód budżetu państwa lub dochód budżetu
gmin( można także mówić o tzw. udziałach, a więc o podatkach, które są
dochodem budżetu państwa, a z których budżet gminy otrzymuje procentowy
udział).17
4. System podatkowy w Polsce
System podatkowy to uporządkowany zestaw podatków obowiązujący
w danym państwie, aby system mógł funkcjonować musi istnieć więcej niż
jeden podatek min. podatek dochodowy od osób fizycznych, podatek od
towarów i usług, podatek od gier, podatek akcyzowy, podatek od osób
prawnych, od spadków i darowizn, podatek rolny, podatek leśny, podatek od
nieruchomości, podatek od środków transportu, podatek od posiadania psa i
podatek od czynności cywilno-prawnych. Sprawne funkcjonowanie systemu
zapewnia również zasada porządkująca całość podatków poprzez odpowiednie
regulacje prawne (rozporządzenia, ustawy, zarządzenia). Podstawową ustawą
jest Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej ale również: ustawa o podatku
dochodowym od osób fizycznych, ustawa o podatku dochodowym od osób
17
J.Kulicki, P.Sokół , Podatki i prawo podatkowe PWE Warszawa 1995., s. 37
18
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
prawnych, ustawa o podatkach i opłatach lokalnych, ustawa o zryczałtowanym
podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby
fizyczne, ustawa o podatku od wartości dodanej towarów i usług (VAT). Z
początkiem lat 90-tych ułomny system podatkowy w Polsce został zastąpiony
nowym, zbliżonym do rozwiązań stosowanych w krajach Unii Europejskiej.
Reforma podatkowa przeprowadzona w latach 1991-1992 zlikwidowała kilka
tytułów podatkowych: podatek od wynagrodzeń, wyrównawczy, podatek od
płac - uiszczany przez pracodawców, podatek dochodowy od działalności
gospodarczej, podatek rolny z działów specjalnych produkcji rolnej.
Zlikwidowano również odrębne opodatkowanie podatkiem dochodowym osób
prawnych
z
sektora
gospodarki
uspołecznionej
i
nieuspołecznionej,
wprowadzając w styczniu 1989 r. jednolity podatek dochodowy od osób
prawnych
W obszarze podatków dochodowych pewne doraźne rozwiązania utrzymały się
jeszcze przez kilka lat, w tym tzw. "popiwek", czyli podatek od
ponadnormatywnego
wzrostu
wynagrodzeń
w
przedsiębiorstwach
państwowych. Wprowadzony jeszcze w latach 80-tych miał być przeciwwagą
dla płacowych roszczeń załóg. Był on płacony przez przedsiębiorstwa, które
przekroczyły ustalony administracyjnie poziom wzrostu wynagrodzeń. Podatek
ten został zniesiony całkowicie w 1996 r.
Bez podatków, a raczej systemu podatkowego nie jest możliwe
funkcjonowanie żadnego państwa. Polski system podatkowy jest systemem
„młodym”, bo tworzonym zaledwie od 1989 roku. Powstawał w warunkach
transformacji ustrojowej, w pośpiechu, a na dodatek w warunkach kryzysu
gospodarczego państwa, odziedziczonego w spadku po realnym socjalizmie.
W tamtym okresie, nawet opierając się na doświadczeniach innych, od
dawna „rynkowych” gospodarek, trudno było przewidzieć wszystkie mogące
zaistnieć zjawiska gospodarcze wymagające podatkowych regulacji, a także a
19
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
priori dostosować tę grupę przepisów do będących także w fazie tworzenia
innych prawnych regulacji. Charakterystyczne dla pierwszego okresu
funkcjonowania
ustaw
podatkowych
stało
się
interpretowanie
przez
Ministerstwo Finansów poszczególnych zapisów poprzez pisma kierowane do
izb skarbowych. Podatkowych regulacji i zasad ich stosowania musieli „od
początku” uczyć się wszyscy... i podatnicy, i urzędnicy którzy mieli
zobowiązania podatkowe stosować i egzekwować. Jednocześnie co było
nowością w stosunku do czasów poprzednich, obywatele zaczęli na dużą skalę
kierować sprawy z zakresu podatków do sądów. Poszczególne ustawy
podatkowe były już wielokrotnie nowelizowane. Ustawa o zobowiązaniach
podatkowych została zastąpiona Ordynacją podatkową, mimo to przepisy
podatkowe nadal postrzegane są jako niejasne, zagmatwane i pozostawiające
zbyt duży margines urzędniczego interpretowania. Próba wprowadzenie
prostego i czytelnego podatku liniowego nie powiodła się zapewne z przyczyn
politycznych, a także z obawy o budżet państwa. Wszyscy przyzwyczailiśmy
się do tego, że każdy kolejny rok niesie ze sobą „nowe” regulacje podatkowe. 18
18
www.mofnet.gov.pl/dokument.php?dział=155&id=12092/12091
20
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
ROZDZIAŁ II
CHARAKTERYSTYKA KONSTRUKCJI PODATKU OD
TOWARÓW I USŁUG
1. Charakterystyka podatku od towarów i usług
Podatek od towarów i usług jest jedną z odmian podatku przychodowego
(obrotowego), określany podatkiem od wartości dodanej. Podatek od wartości
dodanej (VAT – value added tax) został skonstruowany i wprowadzony w krajach
zachodnich Unii Europejskiej. Miało to na celu wewnętrzną integrację i
harmonizację systemów podatkowych tych państw. Podatek ten obowiązuje u nas
od 5 lipca 1993r.
21
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Charakterystyczną cechą tego podatku jest system jego naliczania od
wartości netto każdej transakcji, co w praktyce powoduje, że obciążenie
podatkowe ponosi w całości ostateczny nabywca (konsument) danego dobra.
Rozliczenia z budżetem oparte są na prostej zasadzie: opodatkowanieodliczanie, która oznacza, że na każdym etapie sprzedaży od podatku należnego
jest potrącany podatek zapłacony w poprzednich fazach obrotu danym dobrem.
Tabela nr 1 Mechanizm rozliczania z budżetem w zakresie podatku od towarów i
usług
Faza obrotu
Cena bez
Stawka
podatku (w
podatku (w
PLN)
%)
Kwota
Cena z
podatku (w
podatkiem
PLN)
(w PLN)
(2)+(3)
(2)+(4)
Podatek
zapłacony w
Wpłata do
poprzednich
budżetu (w
fazach (w
PLN)
PLN)
1
2
3
4
5
6
7
I
100
22
22
122
-
22
II
200
22
44
244
22
22
III
500
22
110
610
44
66
IV
700
22
154
854
110
44
V
1000
22
220
1220
154
66
Źródło: Kulicki J., Sokół P., Podatki i prawo podatkowe, PWE Warszawa 1995., s. 132
22
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Jak widać z przedstawionego przykładu, w każdej z faz obrotu danym
dobrem do budżetu wpływa różnica między kwota podatku należnego od całości a
kwotą podatku naliczonego, czyli zapłaconego przy zakupie danego dobra.
Podatek ten, co łatwo zauważyć, w odróżnieniu od jednofazowego podatku
obrotowego, pozwala uniknąć wielokrotnego opodatkowania tego samego dobra.
Odliczenie podatku zapłaconego (naliczonego) następuje na podstawie faktur VAT
otrzymywanych przez podmiot gospodarczy będący podatnikiem podatku od
towarów i usług.
Z uwagi na to, że podatek pozostaje jakby poza ceną oferowanego
towaru, nie zalicza się go u podmiotów, na których ciąży obowiązek podatkowy w
tym podatku, do kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o
podatku dochodowym. Oznacza to, że nie stanowi on, w odróżnieniu od podatku
obrotowego, elementu kalkulacyjnego ceny. 19
Obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług został nałożony
przepisami ustawy z dnia 8 stycznia 1993r. o podatku od towarów i usług oraz o
podatku akcyzowy.
2. Podmiot podatku
Ustawodawca ujmuje zakres podmiotowy podatku bardzo szeroko,
albowiem urzeczywistnia dzięki temu postulat powszechności opodatkowania. Z
uwagi na to, że w zasadzie każdy podmiot, jeżeli tylko wykonuje czynności
podlegające opodatkowaniu jest podatnikiem. 20
Podstawową , a zatem główną grupę podatników tworzą:
- osoby prawne, czyli te jednostki organizacyjne, które mogą być podmiotami praw
i obowiązków wynikających z prawa cywilnego. Są to m.in.: spółki z
19
20
J.Kulicki, P.Sokół, Podatki i prawo podatkowe PWE Warszawa 1995., s. 132, 133
Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z
1993r., Nr 11 poz. 50 z późn. zm).
23
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
ograniczoną
odpowiedzialnością,
spółki
akcyjne,
spółdzielnie,
fundacje,
przedsiębiorstwa państwowe, banki, partie polityczne, związki zawodowe, szkoły
wyższe;
- jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej. Zalicza się do nich
m.in. spółki cywilne, spółki jawne, spółki komandytowe, jednostki budżetowe w
rozumieniu prawa budżetowego, zakłady budżetowe, zakłady opieki zdrowotnej,
szkoły i placówki oświatowe,
- osoby fizyczne.
Trzy generalnie określone grupy podatników stają się podatnikami, jeżeli
łącznie spełniają trzy warunki:
- mają siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium Polski;
- wykonują we własnym imieniu i na własny rachunek czynności będące
przedmiotem opodatkowania;
-czynności
będące
przedmiotem
opodatkowania
wykonywane
są
w
okolicznościach wskazujących na zamiar ich wykonywania w sposób częstotliwy
(nawet jeżeli zostały wykonane jednorazowo), bądź gdy czynności te polegają na
jednorazowej sprzedaży rzeczy w tym celu nabytej.
Ustawodawca przyjął w ustawie zasadę terytorialności podatku. Polega ona na
tym, opodatkowaniu podlegają czynności wykonywane na obszarze Polski
niezależnie od tego, czy wykonujący je podmiot ma miejsce zamieszkania lub
siedzibę na terytorium Polski czy poza jej granicami. Konstrukcja taka umożliwia
rozszerzenie zakresu podmiotowego podatku. Z uwagi na to, podatnikami są także
te podmioty, które :
- mają siedzibę, miejsce zamieszkania albo pobytu za granicą,
- czynności podlegające opodatkowaniu wykonują w Polsce osobiście, przez osobę
upoważnioną, przy pomocy pracowników, bądź przy wykorzystaniu zakładu lub
urządzenia służącego działalności produkcyjnej, handlowej lub usługowej.
24
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Zwraca się uwagę, że do tej grupy podatników nie odnosi się warunek istnienia
okoliczności wskazujących na zamiar wykonywania czynności podlegających
opodatkowaniu w sposób częstotliwy.
Do grupy podatników należą także podmioty, które wykonują:
-czynności maklerskie,
-czynności wynikające z umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy
pośrednictwa, umowy komisu lub inne usługi o podobnym charakterze,
-czynności wynikające z zarządzania funduszami powierniczymi
Podatnikiem podatku jest także importer towarów. Nie ma znaczenia to,
czy towar jest zwolniony od cła bądź czy cło jest zawieszone.
Nietypowe rozwiązanie zostało przyjęte w odniesieniu do importu usług.
Podatnikiem jest bowiem usługobiorca usług pochodzących z importu. Znajduje to
swoje uzasadnienie w tym, że nie jest możliwy pobór podatku od działalności
usługowej podmiotu mającego siedzibę bądź miejsce zamieszkania za granicą.
Dlatego prawodawca nakłada obowiązek podatkowy na polski podmiot będący
odbiorcą wspomnianych usług.21
Wszystkie
wymienione
dotychczas
grupy
podmiotów
stają
się
podatnikami ex lege. W jednym przypadku, możliwe jest natomiast uzyskanie
statusu podatnika za zgodą urzędu skarbowego. Dotyczy to zakładów (oddziałów)
osoby prawnej, pod warunkiem, że zakład spełnia dwa warunki: wykonuje
czynności podlegające opodatkowaniu i jest jednostką samodzielnie sporządzającą
bilans.
3. Przedmiot podatku
W doktrynie prawa finansowego przyjmuje się, że przedmiotem podatku
jest zjawisko, stan prawny lub faktyczny, z którym ustawodawca wiąże powstanie
21
Art. 5 ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r. Nr 11
poz. 50 z pózn. Zm).
25
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
obowiązku podatkowego. Generalnie w podatku od towarów i usług przedmiotem
opodatkowania są czynności, tj. zdarzenia (określające sytuacje prawne lub
faktyczne), z których wystąpieniem łączy się obowiązek ponoszenia przez
podatnika ciężarów finansowych. Wyjątkiem są sytuacje, w których przedmiotem
opodatkowania są niektóre towary. Aby dana czynność podlegała opodatkowaniu,
muszą być spełnione określone warunki, mianowicie musi być dokonana przez
podatnika tego podatku oraz jej przedmiotem muszą być wyłącznie towary i usługi
w rozumieniu definicji ustawowych.
Przede wszystkim przedmiotem podatku są czynności polegające na:
- sprzedaży towarów,
- świadczeniu usług,
- eksporcie i imporcie.
Ponadto
opodatkowaniu
podlega
min:
świadczenie
usług
oraz
przekazanie lub zużycie towaru na potrzeby reprezentacji i reklamy, przekazanie
przez podatnika oraz świadczenie usług na potrzeby osobiste podatnika,
wspólników,
udziałowców,
akcjonariuszy,
członków
spółdzielni
i
ich
domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków
stowarzyszenie, a także zatrudnionych przez niego pracowników oraz byłych
pracowników, zamiana towarów, zamiana usług oraz zamiana usługi na towar i
towaru na usługę, wydanie towarów lub świadczenie usług w zamian za
wierzytelności, wydanie towarów lub świadczenie usług w miejsce świadczenia
pieniężnego, dostarczenia produktów rolnych na podstawie umowy kontraktacji,
darowizna towarów, świadczenie usług bez pobrania należności oraz wydanie
towaru lub świadczenie usługi w zamian za czynności nie podlegające
opodatkowaniu.
26
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Powyższe czynności podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy
zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami
prawa.22
Inaczej mówiąc, niespełnienie pewnych warunków (np. brak koncesji)
nie stanowi przeszkody do opodatkowania wykonywanej czynności. Ponadto w
wypadku przedmiotu opodatkowania VAT obowiązuje zasada terytorialności,
która oznacza, że omawiane czynności mają znaczenie tylko wtedy, gdy są
wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jedynym wyjątkiem od
zasady terytorialności jest eksport usług.
Przepisów ustawy nie stosuje się jednak do:
-czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy, dotyczy
to zarówno czynności zabronionych przez prawo, jak i czynności prawnie nie
zakazanych, ale które nie korzystają z ochrony prawnej,
-sprzedaży przedsiębiorstwa lub zakładu (oddziału) samodzielnie sporządzającego
bilans,
-wydania towaru na podstawie umowy użyczenia,
- działalności w zakresie gier losowych i zakładów wzajemnych, podlegających
opodatkowaniu podatkiem od gier na zasadach określonych na odrębnych
przepisach
- czynności, które nie mogą być przedmiotem prawnie skutecznej umowy23
Podstawową czynnością podlegającą opodatkowaniu jest sprzedaż
towarów. Towarami, w rozumieniu ustawy, są rzeczy ruchome, wszelkie postacie
energii, budynki lub ich części, które są wymienione w klasyfikacjach wydanych
na podstawie przepisów o statystyce państwowej, tj. w Systematycznym Wykazie
Wyrobów lub w Klasyfikacji Obiektów Budowlanych.
Art. 2 ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r., Nr 11
poz. 50 z późn. zm).
23
Art. 3 ustawy dnia 08-01-1993r o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r. Nr 11
poz. 50 z pózn. Zm).
22
27
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Nie są towarami, w rozumieniu ustawy, i dlatego ich sprzedaż nie podlega
podatkowi od towarów i usług, między innymi nieruchomości gruntowe (grunty),
prawa majątkowe o charakterze niematerialnym (np. licencje, prawa autorskie,
patenty, znaki firmowe, wzory użytkowe itp.). Towarami w rozumieniu ustawy o
VAT nie są również pieniądze.
Pojęcie sprzedaży dla potrzeb VAT obejmuje wszelkiego rodzaju sprzedaż, min.
sprzedaż na raty, czyli dokonanie w zakresie działalności przedsiębiorstwa
sprzedaży rzeczy ruchomej osobie fizycznej za cenę płatną w dowolnych ratach,
jeżeli według umowy rzecz ma być kupującemu wydana przed całkowitym
zapłaceniem ceny. Pojęcie sprzedaży towaru w rozumieniu VAT obejmuje również
dostawę, czyli umowę, na której podstawie dostawca zobowiązuje się do
wytworzenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku oraz do ich dostarczenia
częściami albo periodycznie, a odbiorca zobowiązuje się do odebrania tych rzeczy
i do zapłacenia ceny.
Przedmiotem opodatkowania podatkiem od towarów i usług jest również odpłatne
świadczenie usług. Usługami w rozumieniu ustawy są usługi wymienione w
Klasyfikacji Wyrobów i Usług, a także roboty budowlano-montażowe.
Opodatkowaniu podlegają także darowizny. Zgodnie z k.c. przez umowę
darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz
obdarowanego kosztem swojego majątku. Istotę darowizny stanowi element
bezpłatnego przekazania. Są jednak umowy, które dotyczą nieodpłatnego
przekazania towarów, a nie są pomimo tego darowiznami. Zalicza się do nich:
- umowę użyczenia; dotyczy ona zezwolenia na bezpłatne używania rzeczy przez
czas oznaczony lub nieoznaczony, oddanej w tym celu przez użyczającego,
- umowę pożyczki, przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się
przenieść na własność biorącego określoną ilość np. oznaczonych co do gatunku
rzeczy, a biorący zobowiązuje zwrócić tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku
i tej samej jakości,
28
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
- umowę przechowania; przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje
się zachować w stanie nie pogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na
przechowanie.
Skoro zatem następuje nieodpłatne przekazanie towarów wynikających z tych
umów, to nie podlega ono opodatkowaniu.
Przedmiotem
podatku
jest
również
przekazanie
towarów
oraz
świadczenie usług w celu reprezentacji i reklamy firmy. Zatem opodatkowaniu
podlegać będą następujące czynności: przekazanie nabytych towarów, przekazanie
towarów wytworzonych przez przekazującego i świadczenie usług własnych.
Zgodnie z art. 4 p.1 ustawy o VAT nie są towarami, w rozumieniu tego
przepisu, np. grunty. Sprzedaż gruntu nie podlega zatem opodatkowaniu VAT.
Jednak dzierżawa gruntu stanowi usługę i jest to wówczas czynność podlegająca
opodatkowaniu tym podatkiem. Gdy czynszem jest zapłata przez dzierżawcę
podatku rolnego, podstawę opodatkowania podatkiem VAT stanowi jego
równowartość.
Przedmiotem opodatkowania VAT jest również eksport i import
towarów. Żeby zaistniał eksport towarów, konieczne jest spełnienie następujących
warunków:
- wywóz musi być potwierdzony przez graniczny urząd celny
- wywóz musi nastąpić z polskiego obszaru celnego
- wywóz towarów powinien nastąpić w wykonaniu określonych czynności.24
Jako eksport usług przepisy o podatku od towarów i usług traktują usługi
wykonywane przez podatnika poza państwową granicą RP. Ponadto eksportem
usług w rozumieniu ustawy są także:
- usługi transportu międzynarodowego ,
24
Art. 2 ust.1 i 3 ustawy dnia 08-01-1993r o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r.
Nr 11 poz. 50 z pózn. Zm).
29
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
- usługi zagranicznej turystyki świadczonej na terytorium RP przez podmioty
gospodarcze mające swoją siedzibę lub miejsce zamieszkania na terytorium RP,
pod warunkiem że:
a) turystyka ma charakter zorganizowany,
b) usługi świadczone są osobom zagranicznym w rozumieniu prawa dewizowego
(czyli na rzecz oraz zlecenie osoby zagranicznej) . Dokumentem będącym
dowodem świadczenia wymienionych usług jest łączna faktura wystawiona w
walucie obcej przez podatnika osobie zagranicznej oraz dowód zapłaty;
- usługi świadczone w kraju, jeżeli są bezpośrednio związane z eksportem
towarów, a z zawartych umów wynika, że wartość tych usług jest uwzględniona
w cenie eksportowanego towaru, tj. :
a) usługi dotyczące towarów eksportowanych, polegające na ich pakowaniu,
przewozie do miejsca formowania przesyłek zbiorowych, kontrolowaniu,
nadzorowanie bezpieczeństwa przewozu,
b) usługi świadczone na podstawie umowy maklerskiej, agencyjnej, zlecenia,
pośrednictwa i komisu dotyczące towarów eksportowanych;
- usługi remontowe obiektów pływających świadczone na rzecz osób
zagranicznych w rozumieniu przepisów prawa dewizowego, nie będącymi
podatnikami podatku od towarów i usług;
- usługi polegające na naprawie, uszlachetnianiu, przerobie lub przetwarzaniu
towarów przywiezionych na polski obszar celny na czas oznaczony i objętych
procedurą odprawy czasowej , jeżeli towary te zostaną wywiezione za granicę
zgodnie z warunkami określonymi w przepisach celnych.
Przez import usług rozumie się usługi spełniające łącznie dwa warunki
min.: usługa świadczona jest na terytorium RP i należność za usługę przekazywana
jest osobie lub jednostce mającej siedzibę bądź miejsce zamieszkania za granicą.
Przez import usług rozumie się również usługi turystyki wyjazdowej.
Odnosząc się do importu usług należy zwrócić uwagę, że czynność ta nie podlega
opodatkowaniu VAT w przypadkach gdy na podstawie odrębnych przepisów
30
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
(prawa celnego) wartość usługi zwiększa wartość celną importowanego towaru
oraz gdy podatek został pobrany od osoby prawnej, jednostki organizacyjnej nie
mającej osobowości prawnej, oraz osoby fizycznej – mającej siedzibę lub miejsce
zamieszkania albo pobytu za granicą, jeżeli wykonują czynności będące
przedmiotem opodatkowania VAT osobiście lub przez osobę upoważnioną albo
przy pomocy pracowników bądź przy wykorzystaniu zakładu lub urządzeń
służących działalności produkcyjnej, handlowej lub usługowej.
Import usług to jedyny przypadek, w którym podatnikiem podatku od
towarów i usług jest usługobiorca. Podatek obciążający usługobiorcę usług z
importu jest ponadto podatkiem należnym, nie zaś naliczonym, a to w
konsekwencji powoduje, że nie podlega on odliczeniu.
W kontekście zakresu przedmiotowego przypomnieć należy, że prawodawca
ustanowił dwojakiego rodzaju zwolnienia przedmiotowe:25 po pierwsze, są to
zwolnienia z ograniczonym czasem ich stosowania , a po drugie, ograniczenia z
nie ograniczonym czasem ich stosowania.
Do grupy pierwszej należą czynności podlegające opodatkowaniu, a
odnoszące się do takich towarów, jak np.: surowce mleczarskie, miód pszczeli,
produkty gospodarki leśnej i łowieckiej, wyroby rękodzieła ludowego i
artystycznego; usługi, a m.in.: usługi w zakresie ochrony zdrowia i opieki
społecznej, usługi związane z rekreacją, sportem i kulturą, usługi w zakresie
informacji technicznej i ekonomicznej; eksport towarów i usług określonych przez
prawodawcę, zalicza się do nich np. usługi związane z łowiectwem, rybołówstwem
i rybactwem, usługi w zakresie rolnictwa; import towarów zwolnionych od cła; są
to m.in.: jednostkowe opakowania spełniające funkcje reklamowo-akwizycyjne,
znaki firmowe, nalepki, etykietki, a także próbki i materiały nie mające wartości
handlowej, a służące do reklamy i akwizycji, odsprzedaż towarów używanych, pod
25
Art. 7 ustawy dnia 08-01-1993r o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r. Nr 11
poz. 50 z pózn. zm) i Rozporządzenie Ministra Finansów z 22 marca 2002r. w § 67, w sprawie wykonania
niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym.
31
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
warunkiem, że jest dokonywana przez podatnika; Ze zwolnienia korzysta także
darowizna towarów używanych, pod warunkiem, że towary te nie stanowią bądź
nie stanowiły składników majątku związanego z prowadzoną przez podatnika
działalnością gospodarczą; Działalność z wykonywania pracy osób fizycznych np.
dochody ze stosunku pracy, stosunku służbowego, spółdzielczego stosunku pracy,
pracy nakładczej.
Do grupy drugiej zalicza się np. import usług telekomunikacyjnych,
darowizny składników majątku trwałego na rzecz zakładów pracy chronionej,
szkół publicznych i zakładów opieki zdrowotnej.
4. Zwolnienia podmiotowe
Zwolnienie podmiotowe oznacza, że podmiot będący podatnikiem nie
oblicza i nie płaci podatku, jeżeli spełnia warunki do korzystania ze zwolnienia.
Wśród podatników uprawnionych do korzystania ze zwolnienia
wyodrębnić można dwie grupy, tj. takich, którzy są zwolnieni bezwarunkowo i
takich, którym prawodawca daje prawo wyboru zwolnienia.
Zwolnieni od podatku z mocy ustawy są podatnicy u których wartość
sprzedaży towarów, a także wartość eksportu towarów lub usług nie przekroczyła
łącznie w poprzednim roku podatkowym kwoty wyrażonej w złotych
odpowiadającej kwocie 10.000 EURO, opłacających podatek dochodowy w formie
karty podatkowej, w zakresie działalności objętej tą formą opodatkowania, z
uwzględnieniem art. 18 ust. 3. Zwolnienie o którym mowa nie stosuje się od 1 go
stycznia 2001r w przypadku podatników wykonujących czynności w zakresie
handlu, w tym również obwoźnego i obnośnego oraz wykonujący usługi w
zakresie: gastronomii, mechaniki precyzyjnej, mechaniki maszyn biurowych,
wyrobu i napraw wag, antykorozyjnego zabezpieczenia pojazdów, mycia oraz
smarowania samochodów i motocykli oraz innych usług związanych z ich
32
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
naprawą, elektromechaniki z wyjątkiem dźwigowej chłodniczej i pojazdowej,
rusznikarstwa, odświeżania i renowacji wyrobów skórzanych i futrzarskich,
mechanicznego czyszczenia i farbowania wyrobów futrzarskich, chemicznego
czyszczenia i farbowania wyrobów innych niż futrzarskie, kuśnierstwa,
rękawicznictwa – wyrób rękawiczek skórzanych i skóropodobnych z wyjątkiem
roboczych, ochronnych i sportowych, wytwarzania szyldów, prania pierza i puchu,
którzy rozpoczęli wykonywanie czynności podlegających w opodatkowaniu przed
2 marca 2000r i na dzień 1 marca zatrudniali co najmniej dwóch pracowników, w
rozumieniu przepisów o karcie podatkowej, którzy rozpoczęli wykonywanie
czynności podlegających opodatkowaniu w okresie od 2 marca do 31 grudnia
2000r i zatrudniali w jakimkolwiek czasie tego okresu co najmniej dwóch
pracowników w rozumieniu przepisów o karcie podatkowej i wykonywali
czynności o których mowa wyżej, którzy rozpoczynają wykonywanie czynności
gospodarczych podlegającym opodatkowaniu po 31 grudnia 2000r i będą
wykonywali w/w czynności, od 1 stycznia 2002r w przypadku pozostałych
podatników.
Jeżeli wartość sprzedaży towarów u podatników zwolnionych od podatku
przekroczy kwotę graniczną, tj. 38.500 złotych w 2002r., zwolnienie traci moc w
momencie przekroczenia tej kwoty. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą
przekroczenia tej kwoty, a opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad te kwotę.
Podatnicy będący zakładami pracy chronionej w rozumieniu przepisów o
zatrudnieniu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych mogą wybrać
zwolnienie od podatku bez względu na wartość sprzedaży towarów pod
warunkiem złożenia przez podatnika pisemnego oświadczenia we właściwym
urzędzie skarbowym.
Podatnicy rozpoczynający wykonywanie czynności gospodarczych w
ciągu roku podatkowego mogą wybrać zwolnienie od podatku jeżeli przewidziana
przez podatnika wartość sprzedaży towarów nie przekroczy w proporcji do okresu
prowadzonej sprzedaży kwoty granicznej. Podatnik ten przed dniem dokonania
33
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
sprzedaży, obowiązany jest do złożenia w urzędzie skarbowym pisemnego
oświadczenia o wyborze zwolnienia,
Jeżeli podatnicy wykorzystując związki z kontrahentami tak układają swoje
interesy, że uzyskują wartość sprzedaży towarów znacznie odbiegającą od tej,
którą uzyskaliby w przypadku gdyby związek ten nie istniał a w wyniku tych
związków nastąpiło zmniejszenie wpływów podatkowych, zwolnienie od podatku
traci moc od początku roku podatkowego.
Warto podkreślić, że podatnicy zwolnieni od podatku VAT z mocy
ustawy, mogą w danym roku podatkowym zrezygnować ze zwolnienia, składając
zawiadomienie w urzędzie skarbowym przed początkiem danego miesiąca wraz z
zgłoszeniem VAT-R.
Podatnicy zwolnieni od podatku VAT mogą zrezygnować ze zwolnienia
przed dniem dokonania pierwszej czynności określonej w art. 2 ustawy vatowskiej.
Podatnik, który zrezygnował ze zwolnienia od podatku VAT, może po upływie 3
lat od daty tej rezygnacji ponownie skorzystać ze zwolnienia.26
Zwolnienie podmiotowe zamyka drogę do potrącenia podatku pobranego
we wcześniejszych fazach obrotu. W takiej sytuacji odbiorcy producenta
zwolnionego, zobowiązani do zapłacenia podatku, zmuszeni są do ponownego
opodatkowania raz już opodatkowanej wartości. W wypadku bowiem zwolnienia
od podatku danego producenta, nie podlegający potrąceniu podatek zapłacony już
przez jego dostawcę wkalkulowany jest w koszty producenta zwolnionego, a
następnie w cenie zbytu przerzucany na kolejnego nabywcę towaru. Tak więc
podatek staje się niepotrącalnym elementem ceny, co oczywiście musi oznaczać
podwyższenie kosztów odbiorcy producenta zwolnionego. Pomimo stosowania
podatku od wartości dodanej może dojść do kumulatywnego obciążenia
podatkowego. Z tego niebezpieczeństwa trzeba sobie zdawać sprawę, zwłaszcza,
że efekt kumulacji wzrasta w zależności od wysokości sumy podatków
zapłaconych przez dostawcę producenta zwolnionego.
26
W. Sasin, Podatek od towarów i usług (VAT)., Wydawnictwo Sigma, Skierniewice 2002., s. 28.
34
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
5. Podstawa opodatkowania
Podstawą opodatkowania jest obrót, czyli kwota należna z tytułu
sprzedaży towarów lub usług, pomniejszona o kwotę podatku. Tę ustawową
definicję obrotu można przedstawić za pomocą następującego wzoru:
O = KN – KP,
gdzie: O - obrót, KN – kwota należna ze sprzedaży (świadczenia usług), czyli
kwota wraz z podatkiem od towarów i usług, KP – kwota podatku przypadająca od
tej sprzedaży.
Jak wynika z podanego wzoru, obrotem stanowiącym podstawę
opodatkowania jest wartość netto sprzedanej usługi (towaru), a więc suma
kosztów, jakie musiał ponieść podatnik przy świadczeniu usługi, powiększona o
jego zysk.
W przypadku gdy pobrano zaliczki, zadatki, przedpłaty lub raty, obrotem
jest również kwota otrzymanych zaliczek, zadatków przedpłat lub rat
pomniejszona przypadającą od nich kwotę podatku. Jeżeli należność określona jest
w naturze, podstawą opodatkowania jest wartość świadczenia obliczona na
podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości lub na danym
rynku w dniu wykonania świadczenia, zmniejszonych o podatek. Kwota należna
obejmuje całość świadczenia od nabywcy.27
Kwota podatku wynika z faktur VAT wystawionych przez podatnika.
Faktura ta powinna stwierdzać:
- nazwa i rodzaj towaru
- datę sprzedaży,
- cenę jednostkową bez podatku,
- wartość sprzedaży,
27
J. Kulicki, P.Sokół., Podatki i prawo podatkowe PWE Warszawa 1995., s. 193 i 140
35
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
- kwota podatku
- kwotę należności,
- dane dotyczące podatnika i nabywcy.28
W określonych w ustawie wypadkach, zwłaszcza gdy pomiędzy
kupującym a sprzedającym istnieją powiązania o charakterze rodzinnym,
kapitałowym, majątkowym lub ze stosunku pracy, organ podatkowy może
korygować wysokość obrotu deklarowaną przez podatnika i ustalić ją na podstawie
przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości lub na danym rynku w dniu
wykonania świadczenia.
Obrót
zmniejsza
się
o
kwoty
udokumentowanych,
prawnie
dopuszczalnych i obowiązkowych rabatów (bonifikat, upustów i uznanych
reklamacji) i o wartość zwróconych towarów oraz zwróconych kwot nienależnych
w rozumieniu przepisów o cenach, a także kwot wynikających z dokonanych
korekt faktur lub rachunków uproszczonych. Rabaty pomniejszają obrót, gdy
zostały przyznane w ciągu roku od dnia wydania towaru lub świadczenia usługi.
Rabaty udzielone z tytułu i w okresie gwarancji lub rękojmi pomniejszają obrót,
nawet gdy zostały przyznane po upływie roku od dnia wydania towaru lub
świadczenia usługi.
Z punktu widzenia logicznego nie jest to definicja poprawna. Podstawa
podatku jest bowiem definiowana przy użyciu pojęcia „kwota podatku należnego”,
a przecież „kwota podatku należnego” powinna zostać wyliczona w oparciu o tę
podstawę opodatkowania. Jest to zatem szczególna odmiana błędu, określanego w
logice – idem per idem.
Z uwagi jednak na zróżnicowany i rozbudowany zakres przedmiotowy,
konieczne było dostosowanie do jego specyfiki podstaw opodatkowania,
określonych w sposób szczególny. Jest to wyraz konsekwencji prawodawcy,
28
§ 37 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22-12-1999r., w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy
o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1999r. Nr 109 poz. 1245 z pózn. Zm).
36
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
albowiem
w
przeciwnym
razie
pewnym
czynnościom
podlegającym
opodatkowaniu nie można by przyporządkować podstawy opodatkowania.
Z uwagi na to można wyróżnić szczególne zasady ustalania podstawy
opodatkowania
Obrotem może być kwota otrzymanych przez podatnika zaliczek,
zadatków, przedpłat, rat, ale tylko wówczas, gdy ich wysokość stanowi co
najmniej połowę ceny.
W odniesieniu do enumertywnie wymienionych czynności29 obrotem
jest wartość towarów lub usług obliczona według cen sprzedaży i zmniejszona o
kwotę należnego podatku.
W imporcie towarów podstawą opodatkowania jest wartość celna
powiększona o należne cło i podatek importowy, a w imporcie usług kwota, którą
usługobiorca zobowiązany jest zapłacić zagranicznemu usługodawcy za wykonaną
usługę. Jeżeli przedmiotem importu są towary opodatkowane podatkiem
akcyzowym, podstawą opodatkowania jest wartość celna powiększona o należne
cło
i
podatek
akcyzowy.
W
przypadku
towarów
objętych
procedurą
uszlachetniania biernego podstawą opodatkowania jest różnica między wartością
towarów wywiezionych czasowo, a wartością produktów kompensacyjnych
dopuszczonych do obrotu, powiększona o należne cło. Podstawą obliczania
podatku może być kwota prowizji lub innej postaci wynagrodzenia za wykonane
usługi, zmniejszona o kwotę podatku. Taka podstawa opodatkowania znajduje
zastosowanie m.in. wobec podatnika prowadzącego przedsiębiorstwo maklerskie,
agenta, komisanta, zleceniobiorcy.
Natomiast dla zleceniodawcy lub komitenta obrotem jest kwota należna z
tytułu sprzedaży lub umowy komisu, zmniejszona o kwotę podatku.
6. Stawki podatku
29
Art. 2. ust.3 ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym. (Dz.U. z 1993
Nr 11 poz. 50 z póź zm).
37
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Ustawodawca określił trzy poziomy stawki VAT.30 Do zdecydowanej
większości towarów stosowana jest stawka 22%, która ma podstawowe znaczenie i
jest naliczana przy sprzedaży tych towarów i usług, które nie są wymienione jako
towary i usługi posiadające preferencyjne stawki podatku. Stawkę 7% stosuje się
do towarów i usług wymienionych przez ustawodawcę w załączniku nr 3 i 5 do
ustawy. Jest to ok. 50 różnych grup towarów i usług m.in.: towary związane z
gospodarką rolną i leśną, związane z ochroną zdrowia, towary spożywcze, towary
dla dzieci, (tu zaliczyć można wydawnictwa prasowe i dziełowe, nuty, mapy, oraz
instrumenty muzyczne i ich części, akcesoria muzyczne) oraz usługi (obejmujące:
przewóz kolejowy, samochodowy, wozowy, lotniczy, usługi sypialne w
przewozach
kolejowych,
usługi
telekomunikacyjne,
radiokomunikacyjne,
turystyczne itd.), a także materiały i usługi (roboty budowlane).31 Stawka 3%
naliczana jest przy sprzedaży towarów wymienionych w załączniku 1 do ustawy o
podatku VAT.32 Stawka 0% odnosi się głównie do charakteru wykonywanej
działalności i jest szczególną formą stawki obniżonej. Została ona ustalona
specjalnie do eksportu. Oznacza, eksporter pozostając podatnikiem VAT ma prawo
wobec urzędu podatkowego żądać zwrotu kwot podatku, które zapłacił prowadząc
eksportową działalność gospodarczą. W praktyce jednak wiele państw stosuje tę
stawkę do wielu towarów w sprzedaży krajowej w stosunku do których rząd chce
ograniczyć do minimum obciążenia związane z podatkami. Preferencyjne grupy
usług korzystające ze zwolnienia od podatku VAT są wymienione w załączniku nr
2 do powyższej ustawy.33
Interpretacja stosowania trojakiego rodzaju stawek może być bardzo
różna i można ją wyjaśniać praktycznie tylko w kontekście polityki gospodarczej,
30
Art. 18 ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym. (Dz.U. z 1993 Nr 11
poz. 50 z póź zm).
Załącznik nr 1 Wykaz towarów i usług objętych 7% Vat
Załącznik nr 2 Wykaz towarów opodatkowanych stawką podatku w wysokości 3%
33
Załącznik nr 3 Wykaz usług, których świadczenie jest zwolnione od podatku
31
32
38
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
społecznej, a także i fiskalnej. Niewątpliwie chodzi tu m.in. o dążenie do
ograniczenia następstw regresywnego oddziaływania podatku. Zarówno ustawa jak
i przepisy wykonawcze w sposób enumeratywny ustalają zakres przedmiotowy i
warunki stosowania stawki obniżonej i stawki preferencyjnej. Stawka zerowa z
punktu widzenia dochodów budżetowych jest kosztowną konstrukcją prawną.
Uprawnia bowiem producenta, który dokonał sprzedaży towarów objętych tą
stawką, do zwrotu z budżetu kwoty podatku zapłaconej wcześniej od surowców i
usług związanych z wytworzeniem tych towarów, co upodabnia stawkę zerową do
formy dotowania. Co do stawki 22% to jest ona najpowszechniej występującą w
opodatkowaniu. Prawodawca przyjął zasadę, że towary i usługi nie objęte
klasyfikacja GUS podlegają opodatkowaniu stawką 22%.
Znajomość właściwej stawki umożliwia podatnikowi prawidłowe obliczenie
podatku.
7. Obowiązek podatkowy
Podatnik musi wiedzieć, w którym momencie powstaje obowiązek
zapłacenia podatku.
Ustawodawca przyjmuje co do zasady, że obowiązek podatkowy powstaje z chwilą
wydania, przekazania, zamiany, darowizny towaru lub wykonania usługi. To
rozwiązanie sprawia, że strony umowy mogą przesunąć w czasie moment
powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli bowiem zawarta jest umowa sprzedaży
to obowiązek podatkowy powstaje w momencie, w którym towar będący
przedmiotem sprzedaży opuści pomieszczenie sprzedającego (np. hurtownię).
W pewnych okolicznościach obowiązek podatkowy może jednak powstać w
momencie zanim jeszcze zostanie wydany towar lub zanim zostanie wykonana
usługa. Zdarzenie powodujące powstanie tego rodzaju obowiązku podatkowego
prawodawca wiąże z chwilą przyjęcia przez sprzedawcę towaru lub świadczącego
usługę, przedpłaty, zadatku, zaliczki, raty co najmniej połowy ceny.
39
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
W przypadku gdy kilka podmiotów dokonuje sprzedaży tego samego towaru w
ten sposób, że pierwszy z nich wydaje ten towar bezpośrednio ostatniemu w
kolejności odbiorcy, przyjmuje się, że sprzedaży dokonał każdy z podmiotów
biorących udział w obrocie.
Jeżeli
podatnik
wydaje
towar
pośrednikowi
(agentowi,
zleceniobiorcy,
komisantowi, osobie świadczącej usługi o podobnym charakterze), to obowiązek
podatkowy powstaje z chwilą otrzymania zapłaty za towar. Natomiast w tym
przypadku, moment wydania towaru nie ma żadnego znaczenia dla oceny
powstania obowiązku podatkowego.
Odmienne są reguły powstania obowiązku podatkowego, gdy sprzedaż towaru lub
wykonanie
usługi
powinno
być
potwierdzone
fakturą
lub
rachunkiem
uproszczonym. Wówczas decydujące znaczenie ma data wystawienia faktury lub
rachunku uproszczonego, nie później jednak niż w 7 dni od dnia wydania towaru
lub wykonania usługi. Z uwagi na to, dla powstania obowiązku podatkowego bez
znaczenia jest to, kiedy sprzedawca otrzymał faktycznie zapłatę.
Charakterystycznie ujęty został moment powstania obowiązku podatkowego przy
eksporcie i imporcie towarów i usług.
I tak przy eksporcie towarów o powstaniu obowiązku podatkowego decyduje data
potwierdzenia przez graniczny urząd celny wywozu towaru poza granicę, a przy
eksporcie usług obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub
części zapłaty z tytułu ich wykonania.
Z kolei import towarów wiąże się z koniecznością dopuszczenia ich na polski
obszar celny, czyli z chwilą powstania długu celnego. Decyduje o tym organ celny
w formie decyzji. Dlatego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania takiej
decyzji. Natomiast import usług wiąże się z powstaniem obowiązku podatkowego
u usługobiorcy. Decyduje tu moment otrzymania całości lub części zapłaty. W
przypadku objęcia towarów procedura celną: uszlachetniania czynnego, odprawy
czasowej, przetwarzania pod kontrolą celną, obowiązek podatkowy z tytułu
importu towarów powstaje z chwilą objęcia towarów tą procedurą.
40
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Wprowadzony został obowiązek podatkowy od zapasu towarów. Powstaje on w
przypadkach szczególnych, a mianowicie wtedy, gdy podatnik będący spółką
cywilną, spółką prawa handlowego, osobą fizyczną, zaprzestaje działalności
gospodarczej. Wówczas obowiązek podatkowy powstaje w dniu, w którym
powinien być sporządzony spis towarów z natury.
Jeżeli przed wydaniem towaru lub wykonaniem usługi pobrano co najmniej
połowę ceny (przedpłata, zaliczka, zadatek, rata), obowiązek podatkowy powstaje
z chwilą przyjęcia zapłaty. W przypadku eksportu towarów jeżeli:
- wywóz towarów nastąpi w ciągu sześciu miesięcy od dnia otrzymania zaliczki,
- eksporter przedstawi w urzędzie skarbowym zabezpieczenie majątkowe kwoty
zwrotu różnicy podatku.
W przypadku dokonywania sprzedaży towarów za pośrednictwem
automatów obowiązek podatkowy powstaje z chwilą wyjęcia pieniędzy lub
żetonów z automatów, nie później jednak niż w ostatnim dniu miesiąca
kalendarzowego.
Przy świadczeniu usług telekomunikacyjnych obowiązek podatkowy
powstaje z chwilą sprzedaży żetonów.
Zwalnia się od podatku podatników:
- u których wartość sprzedaży towarów, a także wartość eksportu towarów lub
usług nie przekroczyła łącznie w poprzednim roku podatkowym 80 tys.zł.
- opłacających podatek dochodowy w formie karty podatkowej, w zakresie
działalności objętej tą formą opodatkowania.
Jeżeli wartość sprzedaży towarów u podatników zwolnionych od podatku
przekroczy kwotę 80 tys. zł., zwolnienie traci moc w momencie przekroczenia tej
kwoty. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą przekroczenia tej kwoty, a
opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad tę kwotę. Za zgodą właściwego urzędu
skarbowego podatnik może zmniejszyć podatek należny o podatek naliczony,
wynikający z rachunków uproszczonych dokumentujących zakupy dokonane przed
41
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
dniem utraty zwolnienia, pod warunkiem sporządzenia spisu z natury zapasów tych
towarów w dniu przekroczenia kwoty 80 tys. zł. 34
Podatnicy mogą zrezygnować ze zwolnienia, pod warunkiem zawiadomienia
o tym zamiarze właściwego urzędu skarbowego przed początkiem miesiąca, w
którym rezygnują ze zwolnienia. Rezygnacja obowiązuje do końca roku
podatkowego.
Podatnicy obowiązani są składać w urzędzie skarbowym deklaracje
podatkowe dla podatku od towarów i usług za okresy miesięczne w terminie do 25
dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek
podatkowy.
ROZDZIAŁ III
34
Art. 6 i 6a ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r.,
Nr 11 poz. 50 z późn. zm).
42
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
FUNKCJONOWANIE ZAKŁADÓW PRACY CHRONIONEJ
W OBOWIĄZUJĄCYM SYSTEMIE PODATKOWYM
1. Ogólna charakterystyka zakładów pracy chronionej
1.1.
Geneza powstania
Zakłady pracy chronionej istnieją od 1991r. Powołała je do życia ustawa
o zatrudnieniu i rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Przywileje dla
pracodawców osób niepełnosprawnych istniały już w socjaliźmie. Były one
wówczas kierowane do spółdzielni inwalidzkich. Dla nich zarezerwowano w
minionych latach pewne obszary rynku takie jak np. produkcja szczotek.
Warunkiem uzyskania przez te spółdzielnie statutu zakładu pracy chronionej
było zatrudnienie osób o największym stopniu niepełnosprawności tj. takich
które nie miały żadnych szans zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Z dotacji
państwowych przygotowywano dla nich miejsca pracy odpowiednie do rodzaju
niepełnosprawności. Wiele spółdzielni było pod tym względem wzorcowych.
Nie było pogoni za zyskiem, konkurencja nie stwarzała presji na podnoszenie
wydajności.
W gospodarce rynkowej wszystko się zmieniło i spółdzielnie inwalidzkie
zaczeły masowo padać. Państwo chcąc ratować miejsca pracy dla
niepełnosprawnych,
postanowiło
dotychczasowy
system
przywilejów
wmontować w mechanizm gospodarki rynkowej. Powołano Państwowy
Fundusz Rehabilitacji Osób Niepalnosprawnych, na który opodatkowano
nieuprzywilejowane przedsiębiorstwa. Stworzony został także system ulg dla
pracodawców, zatrudniajacych osoby niepełnosprawne zwalniający ich ze
wszystkich podatków. Ich ideą miało być zrzeczenie się przez fiskus należnych
mu pieniedzy. Praktyka pokazała, że budżet prócz tego musiał dodatkowo
wypłacać pieniądze, czego wcześniej nie przewidziano. Ulgi w podatku od
43
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
towarów i usług umożliwiły trudne do udowodnienia nadużycia. O tym, że
system był zły wiedziano od początku jego istnienia, usilował go zmienic już
wicepremir Grzegorz Kołotko, ale uległ przed szantażem lobby pracodawców,
grożących manifestacją niepełnosprawnych na wózkach inwalidzkich. Jak
okazło się z upłyem czasu inwalidzi są w tej walce tylko narzedziem. 35
Na terenie naszego województwa znajduje się obecnie 86 zakładów
posiadających status zakładu pracy chronionej. Na koniec grudnia ubiegłego
roku, w zakładach tych zatrudnionych było ponad 8,5 tysiąca osób, w tym
ponad 5 tysięcy osób niepełnosprawnych.
1.2. Wymagania stawiane zakładom pracy chronionej
Zakłady pracy chronionej działają w oparciu o ustawę o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz o zatrudnieniu osób niepełnosprawnych 36
Omawiana ustawa nie definiuje pojęcia pracodawcy, pojęcie to jest właściwym
dla prawa pracy, zgodnie z którym:
„pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości
prawnej a także osoba fizyczna jeżeli zatrudnia pracowników.”37
Należy zwrócić uwagę, że zatrudnienie osób tylko na podstawie umowy
prawa
cywilnego
(
umowy
zleceniꗬÁ‹Е44ደ¿4444က4444Ѐ44虼
W. Kuźnicki, P. Krupa, Zakłady Pracy Chronionej i inni pracodawcy osób niepełnosprawnych KRUK Sp.
z o.o 2001. s. 9-12
36
Ustawa z dnia 27-08-1997r., o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych
(Dz. U. z dnia 09-10-1997 Nr 123, poz. 776 z późn. zm).
37
Art. 3 Ustawy z dnia 26-06-1996r., Kodeks Pracy (Dz. U. z 1974r., Nr 24, poz. 141 z późn. zm).
35
44
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
橢橢쿽쿽454545454545454545Е⠻ꖟ45ꖟ45⅛₼4545454545454545ê4545454545
4545454545454545454545454545l4545त 454545त 45त 45Ȏ45ଲ45Ť45ส 4545
45ส 454545ส 454545454545ደ454545棖454545棖454545棖45845椎45l45楺45Ȍ
45ደ454545ደNJ45殒454545殒45"45殴454545殴454545殴454545猅45Ĥ45琩45\
45璅45045ደ45ደ4545ደ4545ደ4545ደ4545ደ4545ደ$45ఠȠ45เ X45ࢫť45454545
4545454545ส 454545璵4545454545454545454545焿45dž45猅454545璵454545
璵454545ࢫ45atrudnienie określonej przez przepisy liczby pracowników w
przeliczeniu na pełny wymiar czasu, odpowiedni wskaźnik zatrudnienia osób
niepełnosprawnych oraz posiadanie ważnej decyzji Pełnomocnika ds. Osób
Niepełnosprawnych (począwszy od 2000r. decyzje taką wydaje właściwy
Wojewoda ) nadającej statut zakładu pracy chronionej. Decyzje w sprawie
nadania statutu nadawane są na okres 3 lat po czym są one odnawiane na
wniosek zainteresowanego. Nadto do obowiązków i uprawnień dla tych typów
pracodawców należą np. stosowanie skróconych norm czasu pracy dla
zatrudnionych osób niepełnosprawnych czy ubieganie się o środki finansowe z
PFRON38 na tworzenie miejsc pracy.
W świetle obecnie obowiązujących przepisów o statut Zakładu Pracy
Chronionej może ubiegać sie pracodawca prowadzący działalność gospodarczą
przez okres co najmniej 12 misięcy, zatrudniający nie mniej niż 20
pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiągający
wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych przez co najmniej 6 miesiecy.
Wskaźnik ten wynosi:
-co najmniej 40%, a w tym co najmniej 10% ogółu zatrudnionych stanowią
osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawnosci
albo
38
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
45
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
-co najmniej 30% niewidomych, psychicznie chorych, albo upśledzonych
umysłowo
zalicznych
do
znacznego
lub
umiarkowanego
stopnia
niepełnosprawności.39
Do pracowników tych zaliczane są także osoby niepełnosprawne wykonujące
pracę nakładczą.
Wymóg prowadzenia działalności gospodarczej przez okres 12
miesiecy, jak również wymóg osiągania wskźanika zatrudnienia osób
niepełnosprawnych przez 6 miesiecy został wprowadzony przepisami z dnia 8
padziernika 1999r o zmianie ustawy o pomocy społecznej i ustawy o
rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób
niepełnosprawnych.40
Zgodnie z obowiązującymi przpisami Wojewoda może w drodze
decyzji na czas określony ( nie dłużej niż 6 miesiecy ) zwolnić prowadzącego
zakład pracy chronionej od spełnienia w/w warunków jeżeli:
- zatrudniają co najmniej 60% osób niepełnosprawnych ( wszyscy mogą być
zaklasyfikowani tylko do lekkigo stopnia niepełnosprawności )
- właciwy powiatowy urząd pracy nie może skierować wymaganej liczby osób
niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności, posiadających odpowiednie kwalfikacje zawodowe lub
nadających się do przekwalifikowania.
Zwolnienie powyższe ma zastosowanie jednak tylko w wstosunku do
istniejących zakładów pracy chronionej.41
Prowadzący zakład pracy chronionej posiada również inne obowiązki,
których musi solidnie przestrzegać min.: obiekty i pomieszczenia użytkowane
przez zakłady pracy chronionej muszą odpowiadać przepisom i zasadom
bezpieczeństwa
i
higieny
pracy,
oraz
uwzględniać
potrzeby
osób
Art. 28 ustawy z dnia 27-08-1997r., o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób
niepełnosprawnych (Dz. U. z dnia 9-10-1997r. Nr 123 poz. 766 z późn. zm).
40
Dz. U. z 1999r. Nr 90, poz. 1001
41
Art. 30 ustawy z dnia 27-08-1997r., o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych (Dz. U. z
dnia 09-10-1997r., Nr 123 poz. 776 z późn. zm.)
39
46
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
niepełnosprawnych w zakresie przygotowania stanowisk pracy, pomieszczeń
higieniczno sanitarnych i ciagów komunikacyjnych oraz spełniać wymagania
dostępności do nich. Okliczności powyższe stwierdza Państwowa Inspekcja
Pracy.
W zakładach pracy chronionej niezędne jest zapewnienie specjalisycznej opieki
lekarskiej
i
rehabilitacji.
Konieczne
jest
wydzielenie
pomieszczenia
przeznaczonego na gabinet ambulatoryjny, wyposażony w podstawowe środki
niezbędne do udzielenia pierwszej pomocy. Pracodawca powinien zatrudnić w
oparciu o umowę o prace przynajmniej jedną osobę średniego personelu
medycznego (wykwalfikowana pielegniarka). Specjalistyczna opieka medyczna
może byc zapewniona w formie:
-zatrudnienia lekarza specjalisty z uwzględnieniem schorzeń zatrudnionych
osób niepełnosprawnych,
-podpisania umowy z przychodnią specjalistyczną, która zatrudnnia lekarzy
specjalistów właściwych dla schorzeń zatrudnionych osób niepełnosprawnych,
-podpisania umowy z zakładem pracy który posiada własną przychodnię
specjalistyczną i lekarzy specjalistów dla schorzeń osób niepełnosprawnych.
W przypadku zapewnienia opieki medycznej nie na terenie zakładu
pracy, pracodawca ma obowiązek zapewnienia każdemu zatrudnionemu
niepełnosprawnemu dostepu do korzystania z tej formy opieki np.
zorganizowanie dowozu jeśli odlgłość dzieląca zakład pracy bądź rodzaj
schorzenia osoby niepełnosprawnej tego wymagają.
W celu zapewnienia w/w opieki na terenie zakładu pracy powinien być
zatrudniony wykwalfikowany rehabilitant lub terapeuta. Istnieje również
możliwość podpisania przez zakład pracy chronionej umowy z przychodnią
specjalistyczną, która zatrudnia odowiedniej klasy scpcjalistów z zakresu
poradnictwa i uslug rehabilitacyjnych.42
42
Art. 28 ustawy z dnia 27-08-1997r., o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób
niepełnosprawnych (Dz. U. z dnia 09-10-1997r., Nr123 poz. 776 z późn. zm).
47
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Następnym i bardzo istotnym obowiązkiem pracodawców są wpłaty na
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (nie dotyczy
zakładów pracy chronionej), a także wpłaty na PFRON z tytułu zwolnień
podatkowych w związku z prowadzeniem zakładu pracy chronionej (do 31-122001), zorganizowanie miejsca pracy dla pracownika, który na skutek wypadku
przy pracy lub choroby zawodowej został uznany za osobę niepełnosprawną,
stosowanie skróconych norm pracy, stosowanie przerw na gimnastykę,
udzielanie dodatkowych urlopów, udzielanie płatnych zwolnień od pracy w
związku z wyjazdem osoby niepełnosprawnej na turnus rehabilitacyjny,
udzielenie płatnych zwolnień od pracy w związku z potrzebą przeprowadzenia
badań czy zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny oraz utworzenie zakładowego
funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych43
Z wyżej wymienionych obowiązków nałożonych na prowadzącego zakład
pracy chronionej z punku widzenia należności względem budżetu państwa oraz
przyznanych w tym zakresie ulg należy uwzględnić wpłaty na PFRON. Każdy
pracodawca, który zatrudniał powyżej 50 pracowników w przeliczeniu na pełny
wymiar czasu pracy był zobowiązany do wpłat na Państwowy Fundusz
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych44, o ile nie zatrudniał 6% osób
niepełnosprawnych.
Taki stan prawny obowiązywał do końca 1998r, a od stycznia 1999r
obowiązek miesięcznych wpłat na PFRON w wysokości kwoty stanowiącej
iloczyn
40,65%
przeciętnego
wynagrodzenia
i
liczby
pracowników
odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie
wskaźnika osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym
zatrudnieniem
osób
niepełnosprawnych
dotyczy
pracodawców,
którzy
Art. 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 23 ustawy z dnia 27-08-1997r o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 09-10-1997r., 123 poz. 776 z późn. zm).
44
Załącznik nr 4 (Deklaracja Dek II-dla pracowników, o których mowa w art. 31 ust 3 pkt.1 ustawy o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zobowiązanych do wpłat na PFRONZPChr)
43
48
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
zatrudniają co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar
czasu. Wyjątek stanowią:
- pracodawcy u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi
co najmniej 6% którzy są z w/w wpłat zwolnieni.
- państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne będące jednostkami
budżetowymi, zakłady budżetowe albo gospodarstwa pomocnicze, instytucje
kultury oraz jednostki organizacyjne zajmujące się statutowo ochroną dóbr
kultury uznanych za pomniki historii, wskaźnik zatrudnienia mają określony
przez przepisy w wysokości 2%
- państwowe i niepaństwowe szkoły wyższe, wyższe szkoły zawodowe,
publiczne i niepubliczne szkoły, zakłady kształcenia nauczycieli oraz
placówki
opiekuńczo
wychowawcze
i
resocjalizacyjne
wskaźnik
zatrudnienia osób niepełnosprawnych mają określony na poziomie 1% w
latach 2001-2004, 2% w roku 2005 oraz w następnych latach.45
W
świetle
powyższego
ustalenie
wskaźnika
zatrudnienia
osób
niepełnosprawnych jest dla pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej
bardzo ważne w celu uzyskaniu statutu zakładu pracy chronionej i jego
utrzymania.
Obowiązujące przepisy ujmują niepełnosprawność w kategorii prawnej, a
nie biologicznej co należy rozumieć w taki sposób, iż określona osoba
uznawana
jest
niepełnosprawności
za
niepełnosprawną
orzeczeniem
z
właściwego
chwilą
organu.
udokumentowania
Fakt
ten
ma
fundamentalne znaczenie dla ustalenia obowiązku wpłaty na Państwowy
Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Należy więc bezwzględnie
pamiętać, że pracodawca może uznać danego pracownika za osobę
niepełnosprawną, przy obliczaniu obowiązkowych wpłat, od dnia przedłożenia
przez pracownika ważnego orzeczenia właściwego organu orzekającego.
45
Art. 21 ustawy z dnia 27-08-1997r., o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób
niepełnosprawnych (Dz. U. z dnia 09-10-1997r., Nr 123 poz. 776 z późn. zm).
49
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Orzeczenie wydawane jest na czas nieokreślony wówczas jest to orzeczenie
bezterminowe i zachowuje ono ważność, a także na czas określony wówczas
jak wynika z treści jest to orzeczenie z określoną datą ważności orzeczenia i
następnego badania po upływie powyższego terminu traci ono moc.
Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych może być obniżony w
razie zatrudnienia osób niepełnosprawnych mających schorzenia szczególnie
utrudniające wykonywanie pracy zawodowej min.: chorobę Parkinsona,
paraplegię,
teraplegię,
hemipleksię,
stwardnienie
rozsiane,
znaczne
upośledzenie widzenia tj. ślepota oraz niedowidzenia, epilepsję, głuchotę i
głuchoniemotę, nosicielstwo HIV oraz chorobę AIDS, upośledzenie umysłowe i
przewlekłe choroby psychiczne.
Wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
mogą być także obniżone o kwoty wynagrodzeń wypłacanych pracownikom w
zakładzie pracy chronionej z tytułu realizacji przez nich określonej produkcji
lub usługi na rzecz pracodawcy zobowiązanego do wpłat.
W związku z prowadzeniem zakładu pracy chronionej pracodawca ma
obowiązek dokonać wpłaty na PFRON z tytułu zwolnień podatkowych.
Do wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
nie zależnie od tytułu wpłaty mają zastosowanie przepisy Ordynacji
Podatkowej.
Do końca 1999r każdy pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej
był zwolniony z podatku dochodowego, oraz z obowiązku wpłat do urzędu
skarbowego należności z tytułu podatku od towarów i usług, powyższe
zwolnienie nie dotyczyło podatku od gier, podatku akcyzowego i cła. Pomimo
powyższych preferencji należy pamiętać, że nie całe kwoty pochodzące ze
zwolnień pozostawały do dyspozycji pracodawców. Ustawodawca przyjął
zasadę, że 10% środków uzyskanych z tytułu zwolnień podatkowych
pracodawcy prowadzący zakłady pracy chronionej byli obowiązani przekazać
na konto PFRON, a z pozostałych 90% utworzyć zakładowy fundusz
50
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Rozliczenie następowało za każdy
miesiąc, a wpłaty należało dokonać do 20-go dnia każdego następnego miesiąca
po miesiącu, w którym zaistniała okoliczność powodująca obowiązek wpłaty.
Obowiązek wpłat z tytułu zaniechania podatku VAT na PFRON
przedstawiał się nieco inaczej wpłaty były zawsze pomniejszone o kwotę
stanowiącą iloczyn liczby osób niepełnosprawnych zatrudnionych w pełnym
wymiarze czasu pracy oraz trzykrotności najniższego wynagrodzenia. Kwota
najniższego wynagrodzenia jest ustalana przez Ministra Pracy i Polityki
Socjalnej na podstawie Kodeksu Pracy.
W świetle obecnie obowiązujących przepisów od 1 stycznia 2000r
prowadzący zakład pracy chronionej nie jest zwolniony z podatku
dochodowego od osób fizycznych, oraz podatku dochodowego do osób
prawnych jak również nie korzysta już z zaniechania poboru podatku od
towarów i usług.46
Pracodawcy prowadzący zakład pracy chronionej zobowiązani są
sprostać
wszystkim
ww
wymaganiom.
Winni
oni
zapewnić
dla
niepełnosprawnych pracowników ochronę i opiekę, a także odpowiednie
warunki pracy, w celu osiągania przez nich odpowiednich i zadowalających
efektów wykonywanej pracy.
2. Źródła gromadzenia Zakładowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych
Prowadzący działalność gospodarczą w formie zakładu pracy chronionej
ma obowiązek zorganizowania zakładowego funduszu rehabilitacji osób
niepełnosprawnych. Fundusz taki tworzy się w celu finansowania rehabilitacji
zawodowej społecznej i leczniczej oraz ubezpieczenia osób niepełnosprawnych
zgodnie
46
z
zakładowym
regulaminem
wykorzystania
Opracowanie własne na podstawie informacji udzielonych przez specjalistę ds. zakładów pracy chronionej
51
tych
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
środków. Przychodami tego Funduszu są min. dotacje z budżetu państwa oraz
inne dotacje i subwencje, spadki, zapisy i darowizny, dobrowolne wpłaty
pracodawców, dochody z oprocentowania pożyczek, dyskonto od zakupionych
bonów skarbowych, odsetki od obligacji emitowanych lub gwarantowanych
przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski oraz lokat terminowych,
dochody
z
działalności
gospodarczej,
spłaty
pożyczek
wraz
z
oprocentowaniem, dywidendy, i inne wpłaty.
Jak wynika z wcześniejszych ustaleń pracodawca prowadzący zakład
pracy chronionej winien stworzyć zakładowy fundusz rehabilitacji osób
niepełnosprawnych. W stosunku do poprzedniej ustawy regulacja ustawowa
została rozszerzona. Określono, że dochodami funduszu są w szczególności
środki pochodzące ze zwolnień podatkowych, dotacje i subwencje oraz wpływy
z zapisów i darowizn. Ustawa ZPChr do prowadzenia ewidencji dochodów i
wydatków tego funduszu i rachunku bankowego dla wyodrębnionych środków
funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych w wysokości 10% z
przeznaczeniem na pomoc indywidualną dla niepełnosprawnych pracowników.
Pracodawca jest dysponentem funduszu. Środki funduszu rehabilitacji
przeznaczyć może na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i
leczniczej oraz ubezpieczenie osób niepełnosprawnych, zgodnie z zakładowym
regulaminem. Z funduszu rehabilitacji można udzielać pomocy nie tylko
obecnym pracownikom, ale również niepracującym pracownikom zakładu (nie
tylko emerytom i rencistom), jednak pod warunkiem, że pomoc będzie
udzielana na cele związane z rehabilitacją leczniczą i społeczną osób
niepełnosprawnych. Środki zakładowego funduszu rehabilitacji można również
przeznaczyć w szczególności na: poradnictwo zawodowe, szkolenia, i
dokształcanie zawodowe niepełnosprawnych pracowników, przygotowanie oraz
odtworzenie utraconych albo zniszczonych na skutek zdarzeń losowych
stanowisk pracy, podstawową i specjalistyczną opiekę medyczną, a także na
52
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
tworzenie, modernizację, remont i utrzymanie bazy rehabilitacyjnej, socjalnej i
wypoczynkowej,
koszty
organizacji
turnusów
rehabilitacyjnych
i
usprawniających, koszty działalności sportowej, rekreacyjnej i turystycznej,
koszty dowożenia i dojazdów do pracy i z pracy osób niepełnosprawnych itp.47
Ustawa o rehabilitacji wprowadziła dodatkowe przepisy dotyczące
funduszu min: pracodawcy prowadzący ZPChr mogą gromadzić do 10%
środków funduszu na realizacje wspólnych zadań zgodnych z ustawą, a
kontrola prawidłowej realizacji przepisów wykonywana jest przez właściwe
terenowo urzędy skarbowe ( sposób gospodarowania środkami ZFRON i
zasady jego funkcjonowania w zakładzie pracy chronionej podlegają kontroli
inspektorów kontroli skarbowej).
W przypadku likwidacji, upadłości albo wykreślenia z ewidencji
działalności gospodarczej prowadzonego przez pracodawcę zakładu pracy
chronionej lub utraty statusu zakładu pracy chronionej, nie wykorzystane środki
funduszu rehabilitacji podlegają niezwłocznie przekazaniu do Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Przepisu tego nie stosuje się
w przypadku, gdy likwidacja zakładu następuje w związku z przejęciem
zakładu przez inny zakład pracy chronionej lub w wyniku połączenia z takim
zakładem. Wówczas niewykorzystane środki funduszu podlegają przekazaniu w
terminie trzech miesięcy na fundusz rehabilitacji zakładu przejmującego zakład
likwidowany.
Prezes
Zarządu
Państwowego
Funduszu
Osób
Niepełnosprawnych zyskał od początku 2001 roku nowe kompetencje miedzy
innymi w zakresie zabezpieczenia i dochodzenia należności z tytułu na PFRON
nie
wykorzystanych
środków
zakładowego
funduszu
osób
niepełnosprawnych.48
Środki funduszu można wykorzystać na sfinansowanie szeregu swoich
obowiązków. Można również przeznaczyć je na cele inwestycyjne i rozwojowe.
47
48
Poradnik Podatnika Wydawnictwo Wiedza i Praktyka Sp. z o.o. Wrzesień 1999.
W.Kuźnicki, P. Krupa op. cit., s. 112 - 113
53
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Pomimo wielu ograniczeń w dysponowaniu środkami funduszu rehabilitacji to
jednak pracodawcy są ostatecznymi jego dysponentami.
3. Główne prawa pracodawców prowadzących zakłady pracy chronionej
Zakład pracy chronionej uprawniony jest do szeregu zwolnień i ulg,
przede wszystkim: zwolnienia z podatków (z wyjątkiem podatków od gier,
podatku akcyzowego, cła i podatków dochodowych), zwolnienia z nie
podatkowych należności budżetowych, z częściowego lub całkowitego zwrotu
podatku od towarów i usług, z refundacji składki na ubezpieczenie społeczne,
ze zwolnienia z obowiązkowych wpłat na Fundusz Gwarantowanych świadczeń
Pracowniczych, zwolnienia z obowiązkowych wpłat na Fundusz Pracy, a także
ze zwolnienia z odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy od osób
fizycznych oraz ulgi we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych.
Prowadzący zakład pracy chronionej zwolnieni również byli z podatków
dochodowego od osób fizycznych i podatku od osób prawnych do 31 grudnia
1999r, część środków uzyskanych z tytułu zwolnień musieli odprowadzić
jednak do PFRON. Pracodawcom tym przysługiwało niezależnie od
powyższego zwolnienie z nie opodatkowanych należności budżetowych, a
środki uzyskane z tego pozostawały w wyłącznej dyspozycji pracodawców.49
Pracodawcy za zatrudnione w zakładzie pracy chronionej osoby
niepełnosprawne, bez względu na stopień niepełnosprawności, opłacali do 31
grudnia 1999r składki w wysokości 5% podstawy wymiaru składki. 50
Część wynagrodzenia niepełnosprawnego pracownika, odpowiadającą składce
na ubezpieczenie emerytalne i chorobowe, finansuje PFRON. Część kosztów
Art. 31 ustawy z dnia 27-08-1997r o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób
niepełnosprawnych (Dz. U. z dnia 09-10-1997r., Nr 123 poz. 776 z późn. zm).
50
Art. 24 (po zmianie skreślony) ustawy z dnia 27-08-1997r o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu
osób niepełnosprawnych (Dz. U. z dnia 09-10-1997r., Nr 123 poz. 776 z późn. zm).
49
54
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
pracodawcy odpowiadającą składce na ubezpieczenie emerytalne i rentowe
pracodawcy finansuje budżet państwa, a w części odpowiadającej należnej
składce na ubezpieczenie wypadkowe - PFRON. Różnica między składką na
ubezpieczenie społeczne jaką potrąca się osobie niepełnosprawnej, a częścią
składki, jaką zakład odprowadza do ZUS pozostaje w zakładzie.51
Pracodawcy
poniesionych
otrzymują
kosztów
przez
również
zwroty
pracodawców
ze
środków
zatrudniających
PFRON
osoby
niepełnosprawne w części. Zaliczyć do nich można min: dofinansowanie w
wysokości do 50% oprocentowania zaciągniętych kredytów bankowych,
pożyczek na cele inwestycyjne, modernizacje lub restrukturyzacje zakładu z
możliwością jej umorzenia w wysokości 50%, dofinansowania w celu ochrony
istniejących w zakładzie miejsc pracy, subwencje w związku z zatrudnieniem
osób niepełnosprawnych, zwrotu kosztów za szkolenia zatrudnionych osób
niepełnosprawnych w związku z koniecznością zmiany profili produkcji,
pracodawca zatrudniający osoby niepełnosprawne może wystąpić z wnioskiem
do dyrektora wojewódzkiego urzędu pracy, właściwego ze względu na
właściwość miejscową o zrefundowanie 75% kosztów szkolenia. Warunkiem
powyższego jest jednak, że po zakończeniu szkolenia osoby te były zatrudniane
zgodnie z kierunkiem szkolenia na innych stanowiskach pracy przez okres 24
miesięcy. W wypadku gdy pracodawca nie zachował powyższego warunku
musiał zwrócić kwotę refundacji wraz z odsetkami. Refundacja kosztów
szkolenia obejmowała tylko koszty poniesione po podpisaniu umowy z
dyrektorem wojewódzkiego urzędu pracy. Dofinansowanie lub refundacje
wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, u których stwierdzono chorobę
psychiczną, upośledzenie umysłowe lub epilepsje, w wysokości 75%
najniższego wynagrodzenia.52
51
52
Poradnik Podatnika Wyd. Wiedza i Praktyka Sp. z o.o., 09.1999.
W. Kuźnicki, P. Krupa op. cit., s.119
55
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Pracodawca zatrudniający przez okres co najmniej 54 miesięcy osoby
niepełnosprawne bezrobotne lub poszukujące pracy i nie pozostające w
zatrudnieniu skierowane do pracy przez powiatowy urząd pracy może otrzymać
ze środków PFRON zwrot kosztów do wysokości 25-cio krotności przeciętnego
wynagrodzenia za każde stanowisko pracy, poniesionych w związku z
organizacją nowych stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych zdolnych do
pracy lub przystosowaniu istniejących stanowisk pracy, wynagrodzenie osób
niepełnosprawnych za okres 18 miesięcy, składki należne od pracodawcy na
ubezpieczenie
społeczne
od
wynagrodzenia
wypłacanego
osobom
niepełnosprawnym za okres 18 miesięcy, ponad wysokość 25-cio krotności
przeciętnego
wynagrodzenia
jednak
nie
więcej
niż
40-sto
krotne
wynagrodzenie, za każde stanowisko pracy w przypadku zatrudnienia osób,
które zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności.
Zwrot tych kosztów dokonuje starosta na warunkach i w wysokości
określonych umową zawartą z pracodawcą. Warunkiem zwrotu kosztów jest
uzyskanie pozytywnej opinii Państwowej Inspekcji Pracy o utworzeniu
stanowiska pracy wydanej na wniosek starosty. Zwrotowi nie podlegają koszty
poniesione przez pracodawcę przed datą podpisania umowy. 53
Należy pamiętać, że skoro mówimy o refundacji nie bez znaczenia był
fakt, że pracodawca musiał najpierw sam pokryć koszty utworzenia miejsca
pracy, a potem zostawało ono zrefundowane. Kolejnym warunkiem refundacji
jest zatrudnienie na tym miejscu pracy osoby niepełnosprawnej przez okres 54
miesięcy. Naruszenie tego warunku powoduje obowiązek zwrotu kwot
refundacji, chyba że przyczyną nie zatrudnienia jest brak skierowania przez
rejonowy urząd pracy osoby niepełnosprawnej o odpowiednich kwalifikacjach
przez okres trzech miesięcy. Pracodawca jest zwolniony także z obowiązku
zwrotu w/w środków jeżeli zatrudni w terminie 3 miesięcy od dnia rozwiązania
53
Art. 26 ustawy z dnia 27-08-1997r., o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób
niepełnosprawnych (Dz. U. z dnia 09-10-1997r., Nr 123 poz. 776 z późn. zm).
56
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
stosunku pracy z osobą niepełnosprawną , inną osobą niepełnosprawną
skierowaną do pracy przez powiatowy urząd pracy.
Uzyskując status zakładu pracy chronionej uzyskuje się szereg
przywilejów i zwolnień co pozwala na znaczne oszczędności pozostające do
dyspozycji zakładu.
4. Rynek pracy osób niepełnosprawnych
W Polsce rozmiar niepełnosprawności określa się na podstawie badań
ankietowych ludności przeprowadzonych przez GUS, które pochodzą z
Narodowego
Spisu
Powszechnego. Aktualne informacje
o
rozmiarze
niepełnosprawności pochodzą z reprezentacyjnych badań ankietowych i
dotyczą jedynie osób zamieszkałych w gospodarstwach domowych. Ostatnie
dane uwzględniające zarówno dzieci jak i osoby w wieku 15 lat i więcej
pochodzą z ankietowych badań stanu zdrowia ludności przeprowadzonego
przez GUS w 1996r. Z badania tego wynika, że w gospodarstwach domowych
było wówczas ok. 5.430 tyś. osób niepełnosprawnych czyli 14.3% ogółu
ludności. Według tego badania w w/w liczbie 5.142 tyś osób były to osoby w
wieku 15 lat i więcej. Osoby niepełnosprawne prawnie stanowiły wówczas
około 80% ogółu osób niepełnosprawnych przy czym prawne potwierdzenie
niepełnosprawności posiadało 75% niepełnosprawnych dzieci i 85% osób
niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej.54
Obecnie głównym źródłem informacji o rozmiarze niepełnosprawności
jest cykliczne badanie aktywności ekonomicznej ludności, w którym
identyfikuje się osoby niepełnosprawne prawnie w wieku 15 lat i więcej.
Według powyższych badań zarówno liczba osób niepełnosprawnych prawnie w
wieku 15 lat i więcej jak i częstotliwość niepełnosprawności były w ostatnich
kilku latach - do I kwartału 2000 względnie stabilne. Natomiast w II kwartale
54
Poradnik Badania niepełnosprawności przeprowadzone przez GUS w latach 1992 - 2000
57
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
2000r liczba osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej wyniosła 4.139
tyś osób, a w III kwartale 2000r na 4.222 tyś. osób. Faktycznie nie oznaczało to
spadku liczby osób niepełnosprawnych w Polsce, a jak wynika z kontroli było
rezultatem wad metody reprezentacyjnej w części dotyczącej spadku wskaźnika
częstotliwości niepełnosprawności. Wniosek ten znalazł potwierdzenie w IV
kwartale 2000r., kiedy to oszacowana liczba osób niepełnosprawnych prawnie
w wieku 15 lat i więcej wzrosła do 4.405 tyś., a wskaźnik niepełnosprawności
do 14,4%.55
Struktura populacji osób niepełnosprawnych w wieku lat 15 i więcej według
stopnia niepełnosprawności, układa się podobnie w kolejnych latach. W IV
kwartale 2000r. częściej niż co piąta osoba niepełnosprawna miała orzeczenie o
znacznym stopniu niepełnosprawności.
Osoby niepełnosprawne są wyraźnie gorzej wykształcone i pracują
znacznie rzadziej niż osoby pozostałe. W IV kwartale 2000r zatrudnionych było
15,9% osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej, podczas gdy 52,7% to
zatrudnienie pozostałych sprawnych osób w tym wieku. Charakterystyczny jest
względnie niski poziom zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wieku
teoretycznie najwyższej aktywności zawodowej czyli od 25 do 49 lat.
Wskaźnik zatrudnienia tych osób w IV kwartale 2000r był ponad trzykrotnie
niższy niż osób sprawnych w tym wieku.
Niepełnosprawni należą do kategorii osób o niekorzystnej sytuacji na
rynku pracy. Wynika to z wysokiego bezrobocia i przeświadczenia, że ludzie ci
są pracownikami nie w pełni wartościowymi, o niskich kwalifikacjach,
ograniczonej sprawności fizycznej, psychicznej lub umysłowej oraz niskiej
wydajności. Uwzględniając powszechnie panującą opinię nader często
zatrudnienie takich pracowników jest wręcz fikcyjne i do niedawna było
traktowane jako idealny sposób unikania np. zobowiązań podatkowych.
55
j.w.
58
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
5. Metody aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych w Polsce i
wybranych krajach Europy
Promowaniu
zatrudnienia
osób
niepełnosprawnych
służą
trzy
podstawowe mechanizmy ekonomiczne min: system zachęty finansowej dla
pracodawców na otwartym rynku pracy, tworzenie i wspieranie finansowe
zakładów pracy chronionej i wspieranie finansowe osób niepełnosprawnych
podejmujących pracę na własny rachunek.
Rozwój zakładów pracy chronionej wspierany jest głównie przez
państwo czego przykładem jest Polska czy Niemcy bądź przez władze lokalne
np. w Holandii. W Szwecji wszystkie zakłady połączone są w jedną grupę
przedsiębiorstwa nadzorowanego przez państwo.
Zwykle w poszczególnych krajach wykorzystuje się jednocześnie kilka
różnych
form
rozwiązań
w
zakresie
wspierania
zatrudnienia
niepełnosprawnych. Czynnikami rozwoju różnych form aktywizacji zawodowej
osób niepełnosprawnych w krajach Unii i w Polsce są przede wszystkim
określane tradycją narodową. Istotny zdaje się również rozwój takich procesów
demograficznych jak starzenie się społeczeństwa, wydłużenie się trwania życia
czy stały wzrost zjawiska niepełnosprawności.
Pewien wpływ na politykę państwa w zakresie zatrudnienia społeczności
niepełnosprawnych mają normy i standardy międzynarodowe ONZ i MOP,
preferujące zatrudnienie na otwartym rynku pracy w ramach realizacji zasad
wyrównywania szans osób niepełnosprawnych.56
W Niemczech pomoc jest skierowana zarówno do niepełnosprawnych
w celu znalezienia pracy jak i do pracodawców aby zachęcić ich do
zatrudnienia osób niepełnosprawnych.
56
T. Majewski, System rehabilitacji zawodowej w krajach Europy Zachodniej, Biblioteka miesięcznika
„ Zakład pracy chronionej” Warszawa 1999, s. 22
59
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Formy pomocy dla osób niepełnosprawnych to przede wszystkim
zwrot kosztów związanych z ubieganiem się o prace oraz zmianę miejsca
zamieszkania, dofinansowanie kosztów przejazdu z domu do pracy,
przyznawanie różnych dotacji przejściowych, granty na uzyskanie prawa jazdy
oraz na zakup specjalnego wyposażenia samochodu itp.
Formy pomocy dla pracodawców to natomiast różnego rodzaju
subwencje min. na wynagrodzenia dla pracownika niepełnosprawnego do
wysokości 80% tego wynagrodzenia przez okres dwóch lat, subwencje
związane z kosztami przystosowania miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych,
subwencje za ustalony okres zatrudnienia próbnego, a także granty na
tworzenie nowych miejsc pracy , na szkolenia, na przystosowania istniejących
miejsc pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych, na pokrycie dodatkowych
wydatków na wsparcie każdego stanowiska pracy przyznanego osobie z
poważnym stopniem niepełnosprawności w celu ułatwienia pracodawcom
osiągnięcia określonego odsetka zatrudnienia osób niepełnosprawnych w
zakładzie.57
Poza powyższymi pozytywnymi zachętami dla pracodawców do
zatrudnienia niepełnosprawnych stosuje się bodźce restrukturyzacyjne.
Wszyscy pracodawcy państwowi i prywatni zatrudniający co najmniej 16
pracowników muszą zapewnić minimum 6% miejsc pracy dla osób ze
znacznym stopniem niepełnosprawności bądź zapłacić podatek wyrównawczy,
ustalony w ogólnej kwocie za każde niewykorzystane miejsce. Na terenie
każdego zakładu pracy należy zapewnić reprezentacje interesów osób o
znacznym stopniem niepełnosprawności poprzez powołanie rzecznika osób
niepełnosprawnych. Muszą zostać zagwarantowane przez zakład pracy
specjalne środki wsparcia dla osób o dużym stopniu niepełnosprawności.
57
B. Kołaczek Aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych w wybranych krajach Unii Europejskiej „Polityka
społeczna” 2000, nr 7 s. 8
60
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Poza
wspieraniem
otwartego
rynku
pracy
dla
wszystkich
niepełnosprawnych, niezależne od stopnia i rodzaju niepełnosprawności,
dostępne są zakłady pracy chronionej, w których koszty zatrudnienia są
pokrywane przez pomoc społeczną.58
We Francji w celu ułatwienia osobom niepełnosprawnym znalezienia
zatrudnienia na otwartym rynku pracy, wszystkie zakłady pracy zatrudniające
więcej niż 20 pracowników zobligowano do zatrudnienia 6% osób
niepełnosprawnych. Środki skierowane do pracodawców mające ich zachęcać
do zatrudnienia niepełnosprawnych to:
- zwolnienie z płacenia składek na ubezpieczenie społeczne na okres 12 lub 24
miesięcy oraz przez ten okres comiesięczna dotacja w wysokości 2 tyś
franków, jeśli pracodawca zatrudni osobę niepełnosprawną w ramach
programu inicjatyw zatrudnienia,
- dotacje od 65 do 100% wynagrodzenia i zwolnienie ze składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku zatrudnienia na rok lub 2 lata osoby
pozostającej dłużej bez pracy
-dotacje na uzupełnienie wynagrodzenia dla pracownika niepełnosprawnego
osiągającego niską wydajność pracy,
-dotacje
ze
środków
Funduszu
Zawodowego
Integracji
Osób
Niepełnosprawnych na adaptację stanowiska pracy do potrzeb osoby
niepełnosprawnej.59
-ponadto same osoby niepełnosprawne mogą otrzymać pomoc w celu podjęcia
pracy np. w formie zasiłku na pomoce techniczne typu specjalny sprzęt, zakup
i adaptację samochodu.
We Francji tradycje mają też zakłady pracy chronionej oraz specjalne ośrodki
pracy. Zakłady pracy chronionej są tworzone przez władze lokalne i
organizacje porządkowe i mają charakter produkcyjny. Ośrodki aktywności
58
59
B. Kołaczek op. cit., s.8
T. Majewski op. cit., s. 98
61
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
mają służyć ułatwieniu rozpoczęcia pracy w normalnym środowisku pracy lub
w zakładzie pracy chronionej, zapewniając różnego rodzaju zajęcia zawodowe
oraz równocześnie opiekę edukacyjną i medyczną.
W Szwecji zasada pracy dla wszystkich i ochrona szczególna przed
zwolnieniem pracowników niepełnosprawnych stanowi podstawę polityki
zatrudnienia osób niepełnosprawnych. W przeciwieństwie do wielu innych
krajów europejskich, w Szwecji nie stosuje się wskaźnika obligatoryjnego
zatrudnienia osób niepełnosprawnych w zakładach pracy. Tworzy się natomiast
zachęty ekonomiczne w formie refundacji kosztów wynagrodzenia osób
niepełnosprawnych, dotacji na adaptację zawodową zatrudnionego pracownika
tj., na przystosowanie stanowiska pracy, za zakup sprzętu, na zatrudnienie
osobistego asystenta, oraz dotacji na adaptację zawodową pracownika, który
stał się niepełnosprawny w okresie pracy w danym zakładzie. Osoby
niepełnosprawne mogą otrzymać także dotacje na podjęcie własnej działalności
gospodarczej, zaś pracujący niepełnosprawny – dotacje na zakup samochodu
jeśli jest mu niezbędny w celu odbywania szklenia zawodowego lub
wykonywania pracy.60
Reasumując powyższą analizę kraje Unii Europejskiej można podzielić
na kraje prowadzące politykę otwartą dla niepełnosprawnych zatrudnienia i
kształcenia w ramach funkcjonowania powszechnie systemu otwartego rynku
pracy i szkolnictwa (Szwecja) oraz na kraje nastawione na wprowadzenie
odrębnych instytucjonalnych rozwiązań poprzez powołanie specjalnych
instytucji (Francja).
Polska charakteryzuje się stosowaniem wobec osób niepełnosprawnych
w równej mierze rozwiązań powszechnych, takich jak ulgi w ramach systemu
podatkowego czy też otwarty rynek pracy jak również specyficznych np.
szkolnictwo specjalne. Trafne jest więc uznanie Polski jako kraju stosującego w
w/w wypadku politykę środka.
60
B. Kołaczek op. cit., s.8
62
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
ROZDZIAŁ IV
ZASADY ROZLICZANIA ZOBOWIĄZANIA W PODATKU
OD TOWARÓW I USŁUG W ZAKŁADACH PRACY
CHRONIONEJ
63
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
1. Nadużycia w rozliczeniu podatku od towarów i usług dokonywane przez
zakłady pracy chronionej
Zakłady pracy chronionej dzięki ulgom stały się polskim rajem
podatkowym. Spora cześć zakładów pracy chronionej potraktowała ulgi
podatkowe jak zaproszenie do fiskalnych kombinacji. W Ministerstwie
Finansów wyliczają długą listę nadużyć, które stały się możliwe dzięki
zwolnieniu ZPChr z podatku VAT.
Oto przykładowa lista zakładów pracy chronionej. Pokazuje ona czym
najchętniej się zajmują:
-Agencja Usług Detektywistycznych oraz Ochrony Mienia i Osób Grot
Piaseczno
-Autoryzowany Serwis Samochodowy s.c. Łódź
-Firma Jubilerska Artimex s.c. Józefów
-Laboratorium Kosmetyczne Eris s.c. Piaseczno
-Mango-Collection Pracownia krawiecka Łódź
-Polskie Centrum Leasingowe sp. Z.o.o Warszawa
-Śląskie Konsorcjum Kapitałowe sp. Z.o.o Racibórz
-Ochrona Mienia Yax Legnica
-Przedsiębiorstwo Export Sp. z.o.o Lublin (m in. konwojowanie pieniędzy z
bronią palną)
-Agencja Detektywistyczna Sfinks s.c. Kutno
-Zakład przetwórstwa Rolno-Spożywczego EDBOL s.c. Łódź
-NSZZ Solidarność Zakład Ochrony Mienia Most- Doz Płock
- Zakład Cukierniczy M. Bladowski Łódź61
Wymagania dotyczące liczby zatrudnionych wynikały z tego, że ZPChr
zobligowany do rehabilitacji niepełnosprawnej części załogi powinien, oprócz
61
www.bazazpchr.pl
64
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
specjalnych stanowisk, zorganizować na miejscu co najmniej przychodnie
lekarską z prawdziwego zdarzenia. W małej firmie nie jest to ani możliwe ani
potrzebne. A mimo to znowelizowano ustawę zmniejszając minimum
zatrudnienia w zakładach pracy chronionej do 20 osób. Wnioskodawcą tego
posunięcia nie była Komisja Polityki Społecznej, w której gestii jest troska o
osoby niepełnosprawne, ale Komisja Małych i Średnich Przedsiębiorstw.
Prawdziwym celem pracodawców prowadzących zakłady pracy
chronionej stał się łatwiejszy dostęp do przywilejów. Pożytek z tego był taki, że
inwalidzi stali się towarem bardziej poszukiwanym przez pracodawców. W
przypadku osób bardziej przez los poszkodowanych (znaczny i umiarkowany
stopień niepełnosprawności ), którym rehabilitacja zawodowa jest najbardziej
potrzebna było to niestety często zatrudnienie fikcyjne. Najbardziej
poszukiwane były zaś osoby z legitymacją dawnej III grupy o lekkim stopniu
niepełnosprawności. Osoby te lawinowo udawały się na rentę nie tyle z powodu
stanu zdrowia co strachu przed bezrobociem.
Pierwszym krokiem Państwa było uznanie tych osób za niezdolne do
pracy a następnym przekonywanie pracodawców do wymiany zdrowych na
inwalidów. Tajemnicą poliszynela jest , że uzbrojeni ochroniarze często
redukują się właśnie z III grupy inwalidów.
Wykorzystywanie przywilejów podatkowych nie zawsze ma charakter
przestępstwa czy nadużycia, prowadzący działalność umieją znaleźć sposoby
legalne aby sięgnąć po pieniądze z budżetu. Z systemów tych nie korzystały
spółdzielnie inwalidzkie, natomiast demoralizujący system przywilejów
doskonale wykorzystywały np. firmy leasingowe. Tu pracuje się głową a nie
rękami, stanowisk pracy nie trzeba wiec przystosowywać dla potrzeb
niepełnosprawnych. W ogromnych i bogatych firmach niejednokrotnie nie było
i nie ma nawet podjazdów aby osoby na wózkach inwalidzkich mogły dostać
się do pracy a mimo to zakłady te posiadają status ZPChr.
65
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Przywileje miały rekompensować pracodawcom dodatkowe koszty
związane z zatrudnieniem osób niepełnosprawnych a spowodowały, że zakłady
pracy chronionej stały się rajem podatkowym. Innym przedsiębiorstwom
obciążonym podatkami , składkami na PFRON i ZUS trudno było konkurować
z ZPChr.
Specjalny status zakładów pracy chronionej powodował, że ubywało
przedsiębiorców
którzy
podatki
płacili,
przybywało
natomiast
uprzywilejowanych.
Owymi uprzywilejowanymi nie byli jednak wbrew przewidywaniom
niepełnosprawni, ale ich pracodawcy, których firmy dzięki licznym
przywilejom rozwijały się imponująco, niestety kosztem pozostałych. 62
2. Zasady rozliczania z budżetem państwa zakładów pracy chronionej w
zakresie podatku od towarów i usług
2.1. Zgłoszenie dla potrzeb podatku od towarów i usług
Zakłady pracy chronionej, które nie wybrały zwolnienia od podatku
VAT,63 traktowane są jak podatnicy płatnicy tego podatku, których sytuację
regulują jednak szczególne przepisy.
Prowadzący zakład pracy chronionej obowiązany jest przed dniem
wykonania pierwszej czynności, która podlega opodatkowaniu podatkiem od
towarów i usług, złożyć w urzędzie skarbowym zgłoszenie rejestracyjne na
formularzu NIP –164 lub NIP –265, w przypadku przystąpienia do podatku
składa formularz VAT-R66. W przypadku wyboru zwolnienia od podatku VAT
62
Opracowanie własne na podstawie informacji udzielonych przez specjalistę ds. zakładów pracy chronionej
Zgodnie z art. 14. ust. 5 ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz.
U. z 1993r., Nr 11 poz. 50 z późn. zm)
64
Załącznik nr 5
65
Załącznik nr 6
66
Załącznik nr 7
63
66
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
należy do druków rejestracyjnych załączyć formularz VAT –667 a w celu
zgłoszenia zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu
na formularzu VAT-Z.68. Prowadzący zakład pracy chronionej będący
podatnikiem – płatnikiem podatku obowiązany jest składać w urzędzie
skarbowym deklaracje podatkowe VAT-7 za okresy miesięczne w terminie do
25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek
podatkowy. 69
2.2. Ewidencja dla celów podatku od towarów i usług
Żaden z przepisów prawa nie określa wzoru ewidencji sprzedaży czy
zakupu dla potrzeb podatku od towarów i usług.70 Za prawidłowe uznawane są
więc te¸ które zawierają dane pozwalające na poprawne sporządzenie deklaracji
VAT-7. brak w obowiązujących przepisach jakichkolwiek informacji o
odrębnych przepisach co do ewidencji prowadzonych przez zakłady pracy
chronionej.71
2.3. Zasady rozliczania zakładów pracy chronionej w zakresie podatku od
towarów i usług przed reformą
Do 31.12.1999r. podatnicy będący zakładami pracy chronionej mogli
wybrać zwolnienie z podatku od towarów i usług bez względu na wartość
sprzedaży towarów, pod warunkiem złożenia we właściwym urzędzie
skarbowym pisemnego oświadczenia o wyborze zwolnienia od podatku na
Załącznik nr 8
Załącznik nr 9
69
Art. 9 i 10 ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. 1993r., Nr
11 poz. 50 z późn. zm).
70
Załącznik nr 10 i 11
71
Art. 27 ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r Nr 11
poz. 50 z późn. zm).
67
68
67
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
druku VAT-6.72 Zakład pracy chronionej zwolniony od podatku był
jednocześnie zwolniony z obowiązku prowadzenia ewidencji dla celów podatku
VAT, składania deklaracji , wystawiania „Faktur VAT ZPChr”
Zwolnienia od podatku nie miało zastosowania do zakładów pracy
chronionej będących oddziałem osoby prawnej, która za zgodą organu
podatkowego
stała
się
samodzielnym
podatnikiem
podatku
VAT,
importującego towary i usługi, sporządzającego wyroby z metali szlachetnych
lub z udziałem tych metali, sprzedającego wyroby akcyzowe ( nie dotyczyło to
wyrobów takich jak sól, środki upiększające i wyroby perfumeryjne, karty do
gry, guma do żucia, wyroby tytoniowe), świadczącego usługi prawnicze,
świadczącego usługi w zakresie doradztwa i rzeczoznawstwa (wyjątek
stanowiły usługi doradztwa rolniczego), świadczącego usługi jubilerskie.
W świetle obowiązujących przepisów ZPChr wykonujące usługi lub
sprzedające towary z zakresu wyżej wykazanego, nie mogły wybrać zwolnienia
podmiotowego od podatku od towarów i usług. Natomiast zakłady korzystające
ze zwolnienia podmiotowego z chwilą uzyskania pierwszego przychodu ze
sprzedaży w/w towarów lub usług traciły prawo do korzystania omówionego
zwolnienia podmiotowego od podatku od towarów i usług. Korzystanie ze
zwolnienia od podatku obwarowane było jedynie tym aby podmiot korzystający
z niego spełniał warunki określone dla zakładów pracy chronionej w przepisach
o
rehabilitacji
zawodowej
i
społecznej
oraz
zatrudnieniu
osób
niepełnosprawnych.
Konsekwencją uchybienia warunków zwolnienia od podatku VAT dla
ZPChr były swoiste sankcje za niespełnienie warunków wymaganych
odrębnymi przepisami.
W przypadku stwierdzenia że podatnik uznający się za zakład pracy chronionej
w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
72
Art. 14 ust. 5 ustawy z dnia 08-01-1993r., o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z
1993r., Nr 11 poz. 50 z póz. Zm).
68
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
zatrudnieniu osób niepełnosprawnych a także zwolniony z podatku od towarów
i usług bez względu na wartość sprzedaży towarów, po dopełnieniu warunków
złożenia oświadczenia we właściwym urzędzie skarbowym, nie spełniał
warunków określonych w powołanych przepisach do uznania go za zakład
pracy chronionej, organ podatkowy określał wartość sprzedaży w drodze
oszacowania i ustalał podatek przy zastosowaniu stawki 22% bez prawa
obniżenia podatku o podatek naliczony określony na fakturach stwierdzających
nabycie towarów i usług a w przypadku importu wynikających z dokumentów
celnych.73
Innym rodzajem zwolnienia od podatku VAT, było korzystanie przez
zakłady pracy chronionej ze zwolnienia od wpłat do urzędu skarbowego
należności z tytułu podatku od towarów i usług w zakresie działalności tego
zakładu. Prowadzący ZPChr zwolniony był od wpłat do urzędu skarbowego
należności w zakresie działalności tego zakładu, z tytułu podatku od towarów i
usług , stanowiącej różnice miedzy podatkiem należnym a podatkiem
naliczonym.74
Jeżeli kwota zwolnienia o której mowa tj. kwota różnicy między
podatkiem należnym a podatkiem naliczonym, jest wyższa od kwoty
stanowiącej iloczyn liczby osób niepełnosprawnych zatrudnionych w zakładzie
pracy chronionej w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, oraz
trzykrotność wynagrodzenia, różnica (nadwyżka) podlega przekazaniu na
PFRON. Przekazanie tej kwoty winno odbyć się w terminie przewidzianym do
rozliczenia podatku od towarów i usług tj. do 25 dnia miesiąca następującego
po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy w podatku od towarów i
usług. Za najniższe wynagrodzenie należało przyjąć, najniższe wynagrodzenie
pracowników ogłaszane przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w Dzienniku
Art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 08-01-1997r., o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z
1993r., Nr 11 poz. 50 z późn. zm).
74
Art. 14, 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 08-01-1993r.,o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U.
z 1993r., Nr 11 poz. 50 z późn. zm).
73
69
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” na podstawie kodeksu
pracy. Do wyliczeń powyższych kwot do przekazania na Państwowy Fundusz
Rehabilitacji
Osób
Niepełnosprawnych,
przyjmowane
było
najniższe
wynagrodzenie obowiązujące w trzech kolejnych miesiącach danego kwartału
poprzedzającego
miesiąc
obliczeniowy,
obliczane
jako
średnia
z
poszczególnych miesięcy tego kwartału75
Zakład pracy chronionej wpłacał do urzędu skarbowego należność z
tytułu podatku od towarów i usług, stanowiącą różnice miedzy podatkiem
należnym a naliczonym, czyli zobowiązanie podatkowe VAT w następujących
przypadkach:
-w zakresie dotyczących wyrobów opodatkowanych podatkiem akcyzowym
-w przypadku gdy prowadzący ZPChr nie przekaże na Państwowy Fundusz
Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kwoty nadwyżki ponad kwotę
stanowiącą iloczyn osób niepełnosprawnych zatrudnionych w zakładzie pracy
chronionej w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy oraz trzykrotność
najniższego wynagrodzenia; kwota zobowiązania podatkowego podlega
wówczas wpłacie do urzędu skarbowego,
-w przypadku gdy zakład pracy chronionej naruszał obowiązek prowadzenia
ewidencji obrotu i kwot podatku należnego za pomocą kasy rejestrującej, do
czasu rozpoczęcia tej ewidencji tracił prawo do obniżenia podatku należnego
o kwotę stanowiącą równowartość 30% podatku naliczonego przy nabyciu
towarów i usług. Kwotę te stanowiącą równowartość 30% podatku
naliczonego przy nabyciu towarów i usług ZPChr obowiązany był wpłacić do
urzędu skarbowego.
-w przypadku wykazania przez zakład pracy chronionej w fakturach
(rachunkach) kwoty podatku VAT dotyczącej sprzedaży, na której nie ciążył
obowiązek podatkowy lub gdy była ona zwolniona z podatku, a także gdy na
danej sprzedaży ciążył podatek niższy od wykazanego przez ZPChr na
75
J. Zubrzycki Leksykon VAT 1999 Oficyna wydawnicza „UNIMEX” Wrocław 1999., s. 587 -589
70
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
fakturach i rachunkach kwota tak wykazanego podatku podlegała wpłacie do
urzędu skarbowego,
-w przypadku gdy zakład pracy chronionej w związku z dokonaniem sprzedaży
towarów i świadczeniem usług wyłącznie zwolnionych od podatku nie
obowiązany do prowadzenia ewidencji podatku należnego i naliczonego
dokonał sprzedaży podlegającej opodatkowaniu i nie zapłacił podatku
należnego, a na podstawie dokumentacji nie było możliwie ustalenie wielkości
tej sprzedaży, organ podatkowy określał ZPChr w drodze oszacowania wartość
sprzedaży podlegająca opodatkowaniu i ustalał od niej podatek należny do
wpłaty według stawki 22% - bez prawa obniżenia kwoty podatku należnego o
podatek naliczony
-w przypadku ustalenia przez organ podatkowy zakładowi pracy chronionej
kwot dodatkowych zobowiązań podatkowych, wynikających z zaniżenia
przez ten zakład jego zobowiązania podatkowego, z zawyżenia przez ten
zakład zwrotu różnicy podatku na jego rachunek bankowy, lub zawyżenia
kwot różnicy podatku do przeniesienia na następne okresy rozliczeniowe
winno być one odprowadzone do urzędu skarbowego.76
-w przypadku gdy organ podatkowy określił wysokość obrotu zakładu pracy
chronionej jako sprzedawcy na podstawie przeciętnych cen stosowanych w
danej miejscowości lub na danym rynku w dniu wykonania świadczenia,
pomniejszonych o podatek jeśli okaże się, że na ustalenie cen miały wpływ
nałożone na kupującego ograniczenia w dysponowaniu lub używaniu towaru,
wynikające z umowy z wyjątkiem przypadków gdy ograniczenia wymagane
były na podstawie odrębnych przepisów lub nałożone zostały na podstawie
orzeczenia sądu lub odrębnych decyzji administracyjnych, uzależnienie
sprzedaży lub cen towaru od spełnienia dodatkowego świadczenia, którego
wpływu na wartość sprzedaży nie można było ustalić, istniał miedzy
76
Art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r
Nr 11 poz. 50 z późn. zm).
71
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
kupującym a sprzedającym związek o charakterze majątkowym, kapitałowym,
rodzinnym lub wynikającego ze stosunku pracy. Określona w taki sposób
przez organ podatkowy wysokość podatku podlegała wpłacie do urzędu
skarbowego.
Zakłady pracy chronionej wystawiające faktury, faktury korygujące,
rachunki
uproszczone,
rachunki
korygujące
zostały
zobowiązane
do
dodatkowego oznaczania takich dokumentów sprzedaży skrótem literowym
„ZPChr”
Konsekwencje wadliwego wystawienia faktury VAT przez zakłady
pracy chronionej ponosił wyłącznie nabywca towarów i usług. W przypadku
bowiem gdy sprzedaż towarów lub usług została udokumentowana fakturami
lub fakturami korygującymi wystawionymi przez zakład pracy chronionej nie
zawierającymi wyrazów „ZPChr” faktury te nie stanowiły dla nabywcy tych
towarów i usług podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy
podatku lub zwrotu podatku naliczonego.
Dla samych zakładów pracy chronionej z tytułu powyższych braków
nie ustalono jakichkolwiek sankcji podatkowych VAT. Oznacza to ze ZPChr
nie tracił zwolnienia od wpłat zobowiązania podatkowego VAT z tytułu tego
uchybienia.
Prowadzący zakład pracy chronionej część środków uzyskanych ze
zwolnień od wpłat do urzędu skarbowego należności w zakresie działalności
tego zakładu z tytułu podatku od towarów i usług przekazuje na Państwowy
Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Kwota do przekazania to
kwota
nadwyżki
ponad
kwotę
stanowiącą
iloczyn
liczby
osób
niepełnosprawnych zatrudnionych w zakładzie pracy chronionej w przeliczeniu
na pełny wymiar czasu pracy oraz trzykrotności najniższego wynagrodzenia
określonego dla pracowników. Kwota nie przekazana na PFRON pozostaje w
dyspozycji zakładu pracy chronionej. Zatem w dyspozycji zakładu pracy
chronionej pozostaje kwota stanowiąca iloczyn liczby osób niepełnosprawnych
72
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
zatrudnionych w zakładzie pracy chronionej w przeliczeniu na pełny wymiar
czasu pracy oraz trzykrotności najniższego wynagrodzenia. Oczywiście kwota
ta w niektórych miesiącach rozliczeniowych może być niższa. Wówczas zakład
pracy chronionej z tytułu zobowiązania podatkowego VAT, którego nie
uiszczał do urzędu skarbowego, nie dokonywał wpłat na PFRON, ponieważ nie
występowała nadwyżka ponad kwotę wskazaną wyżej.
Z kolei środki uzyskane z tytułu zwolnień od innych podatków niż
podatek VAT prowadzący zakład pracy chronionej przekazywał na PFRON w
wysokości 10% kwoty tych zwolnień oraz na zakładowy fundusz rehabilitacji
osób niepełnosprawnych w wysokości 90% kwoty tych zwolnień.
2.4. Zasady rozliczania zakładów pracy chronionej w zakresie podatku od
towarów i usług po reformie
Zakłady pracy chronionej mają obowiązek od 1 stycznia 2000r wpłacać
na konto urzędu skarbowego zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i
usług. Do końca 1999r zobowiązanie to nie podlegało wpłacie do urzędu
skarbowego, wpłacane było natomiast w wymaganej przez przepisy części na
konto Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych,
natomiast w pozostałej części pozostawało do dyspozycji podatnika.
Od 1 stycznia 2000r całość należnego zobowiązania w podatku VAT
przypadającego od zakładu pracy chronionej jest zobowiązaniem należnym do
uiszczenia na konto urzędu skarbowego. Termin płatności tego zobowiązania to
25 dzień miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek
podatkowy.
73
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Zakłady pracy chronionej uzyskały także od 1 stycznia 2000r prawo do
częściowego lub całkowitego zwrotu wpłaconej kwoty podatku od towarów i
usług.77
Obecnie zakład pracy chronionej musi wpłacić zobowiązanie podatkowe w
podatku od towarów i usług wynikające ze złożonej deklaracji podatkowej
VAT-7 do urzędu skarbowego, a następnie może uzyskać zwrot całości lub
części wpłaconej kwoty na swój wniosek, składany wraz z deklaracją
podatkową VAT-7 z której wynika to zobowiązanie.
Zakład pracy chronionej w terminie do 25 dnia miesiąca następującego
po miesiącu rozliczeniowym składa deklaracje dla podatku od towarów i usług
na druku VAT-7. W wypadku gdy w danym miesiącu występuje nadwyżka
podatku należnego przy sprzedaży towarów i usług ponad kwotę podatku
naliczonego przy nabyciu towarów i usług, zakład ten wykazuje należne
zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług. W terminie
wynikającym z obowiązujących przepisów dla złożenia deklaracji podatkowej
VAT-7 zakład ten wpłaca nowe zobowiązanie podatkowe VAT na konto
właściwego urzędu skarbowego. Wraz ze złożeniem deklaracji VAT-7 ZPChr
składa do urzędu skarbowego wniosek o dokonanie zwrotu całości lub części
wpłaconej kwoty podatku od towarów i usług. Wnioskowany zwrot wpłaconej
kwoty podatku nie może być wyższy należnego zobowiązania podatkowego w
podatku VAT wynikającego z deklaracji VAT-7. W dniu złożenia wniosku o
dokonanie zwrotu wpłaconego podatku zakład pracy chronionej nie może mieć
żadnych zaległości w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa. Kwotę
częściowego lub całkowitego zwrotu płaconej kwoty podatku VAT zakład
pracy chronionej oblicza jako iloczyn liczby osób niepełnosprawnych
zatrudnionych w zakładzie pracy chronionej w przeliczeniu na pełny wymiar
czasu pracy, oraz najniższego wynagrodzenia pracowników ogłoszonego na
podstawie Kodeksu pracy przez ministra właściwego do spraw pracy w
77
J. Zubrzycki Leksykon VAT 2000 Oficyna Wydawnicza „Unimex” Wrocław 2000r., s.662 - 666
74
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Dzienniku Ustaw Rzeczpospolitej Polskiej. Do wyliczeń przyjmuje się
wielokrotność najniższego wynagrodzenia dla pracowników, obowiązującego
w ostatnim dniu miesiąca poprzedzającego miesiąc obliczeniowy.
Wielokrotność ta kształtuje się następująco:
W przypadku zatrudnienia osób niepełnosprawnych zaliczonych do
- lekkiego stopnia niepełnosprawności – do wyliczeń przyjmuje się
jednokrotność najniższego wynagrodzenia,
- umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - do wyliczeń przyjmuje się
dwukrotność najniższego wynagrodzenia,
- znacznego stopnia niepełnosprawności - do wyliczeń przyjmuje się
trzykrotność najniższego wynagrodzenia,
Po sprawdzeniu czy kwota podatku wynikająca ze złożonej deklaracji
dla podatku od towarów i usług została wpłacona za dany miesiąc przez ZPChr
do właściwego urzędu skarbowego, urząd ten dokonuje zwrotu wnioskowanej
kwoty, na rachunek bankowy zakładu pracy chronionej. Urząd skarbowy
dokonuje powyższego zwrotu w terminie nie dłuższym niż 25 dni od dnia
dokonania wpłaty podatku przez ZPChr. Jeżeli kwota zwrotu obliczona z
zastosowaniem, powyższego iloczynu jest wyższa od wpłaconego za dany
miesiąc zobowiązania podatkowego VAT wynikającego z deklaracji VAT-7
urząd skarbowy wypłaca kwotę zwrotu tylko do wysokości wpłaconego
podatku od towarów i usług. Zwrot części lub całości wpłaconej kwoty podatku
VAT nie przysługuje ZPCh, które są podatnikami podatku akcyzowego lub
sprzedają wyroby akcyzowe. Zwrot ten nie przysługuje również zakładom
pracy chronionej, gdy w dniu złożenia wniosku o dokonanie zwrotu zakład ten
posiada nie uregulowane podatki, czyli zaległości w podatkach stanowiących
dochód
budżetu
państwa.
Urząd
75
skarbowy
dokona
jednak
zwrotu
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
wnioskowanej kwoty w sytuacji gdy to on sam zalega z dokonaniem zwrotu
kwoty wpłaconego uprzednio podatku VAT przez zakład pracy chronionej.78
Jak wynika z powyższych ustaleń wysokość zwrotu wpłaconej przez
zakład pracy chronionej kwoty podatku od towarów i usług uzależniona jest od
liczby zatrudnionych osób niepełnosprawnych w przeliczeniu na pełny wymiar
czasu pracy, od stopnia niepełnosprawności tych osób, oraz od wysokości
najniższego
wynagrodzenia
pracowników
ogłoszonego
przez
ministra
właściwego do spraw pracy. Kwestia przyjmowania do wyliczeń najniższego
wynagrodzenia została przez ustawę o podatku od towarów i usług ściśle
określona,
natomiast
sposób
ustalania
liczby
zatrudnionych
osób
niepełnosprawnych w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy ustalany jest
dodatkowo w oparciu o ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnieniu osób niepełnosprawnych.
Ustawa ta określa trzy stopnie niepełnosprawności:
-znaczny stopień niepełnosprawności do którego zaliczane są osoby mające
naruszoną sprawność organizmu, niezdolne do podjęcia zatrudnienia lub zdolne
do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej, wymagające
niezbędnej w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub
pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością
samodzielnej egzystencji.
-umiarkowany stopień niepełnosprawności do którego zaliczane są osoby o
naruszonej sprawności organizmu, zdolne do wykonywania zatrudnienia na
stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości
wynikających z niepełnosprawności, wymagające w celu pełnienia ról
społecznych częściowej lub określonej pomocy innej osoby w związku z
ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
78
Art. 14 a ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r Nr
11 poz. 50 z późn. zm).
76
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
-lekki stopień niepełnosprawności do którego zaliczane są osoby o naruszonej
sprawności organizmu, zdolne do wykonywania, nie wymagające w celu
pełnienia ról społecznych częściowej lub określonej pomocy innej osoby w
związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.79
Wyżej opisane orzeczenia lekarskie orzecznika ZUS traktowane są
następująco:
-orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i orzeczenie o niezdolności do
samodzielnej egzystencji traktowane jest na równi ze znacznym stopniem
niepełnosprawności.
-orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy traktowane jest na równi z
umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.
-orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy traktowane jest na równi z
lekkim stopniem niepełnosprawności. 80
Dla celu wyliczenia kwoty zwrotu podatku od towarów i usług
przysługującego zakładowi pracy chronionej, nie jest wystarczające zaliczenie
poszczególnych zatrudnionych osób do stopni niepełnosprawności, konieczne
jest również przeliczenie zatrudnienia na pełny wymiar czasu pracy.
Do stanu zatrudnienia wlicza się osoby niepełnosprawne wykonujące
prace na podstawie umowy o prace w znaczeniu jaki nadaje temu pojęciu
Kodeks pracy. Do stanu zatrudnienia nie wlicza się osób przebywających na
urlopach
wychowawczych,
bezpłatnych
przebywających
na
zasiłkach
rehabilitacyjnych oraz odbywający służbę wojskową. Przeciętne zatrudnienie w
miesiącu ustala się przy zastosowaniu metody arytmetycznej, dodając stan
zatrudnienia pełnozatrudnionych osób fizycznych lub niepełnozatrudnionych po
przeliczeniu na pełen etat w poszczególnych dniach pracy, w danym miesiącu,
łączne z przypadającymi w tym czasie niedzielami, świętami oraz dniami
79
80
W. Kuźnicki, P. Krupa op. cit., s. 20 - 21
Art. 12, 13 ustawy z 17-12-1998r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1998r.,
Nr 162 poz. 1118 z późn. zm).
77
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
wolnymi od pracy i otrzymaną sumę dzieląc przez liczbę dni kalendarzowych
miesiąca sprawozdawczego.
Podatnik traci prawo do ubiegania się o zwrot podatku od towarów i
usług jeśli staje się nawet incydentalnie – podatnikiem podatku akcyzowego od
jakiegokolwiek wyrobu akcyzowego, jeżeli dokonuje sprzedaży ( w sensie
cywilnoprawnym ) wyrobu akcyzowego, jeżeli wniosek o zwrot wpłaconego
podatku złożył wcześniej lub później niż złożył samą deklaracje VAT –7 z
wykazanym zobowiązaniem, nawet gdy różnica wynosi jeden dzień, jeżeli
złożył deklaracje VAT – 7 wraz z wnioskiem później niż w terminie
ustawowym tj. później niż 25 dnia następnego miesiąca po miesiącu
rozliczeniowym, nawet gdyby przekazał należny budżetowi podatek w terminie
ustawowym, jeżeli nie wpłacił bieżącego zobowiązania wynikającego z
deklaracji VAT-7, a także gdy w dniu złożenia wniosku o zwrot posiada
zaległość w podatkach wpływających do budżetu państwa.
Istnieją również przypadki gdy ZPChr nie traci prawa do zwrotu podatku
w momencie gdy przekazuje na potrzeby reprezentacji i reklamy alkohol,
przekazuje w formie aportu samochód osobowy, daruje sprzęt RTV wysokiej
klasy, lub wykonuje inną czynność związaną z wyrobem będącą sprzedażą w
rozumieniu cywilnoprawnym, jeżeli ZPChr sprzedaje takie wyroby akcyzowe
jak sól, środki upiększające, wyroby perfumeryjne, karty do gry dla dorosłych,
opakowania z tworzyw sztucznych, gdy ZPChr ma zaległości podatkowe
stanowiące dochód budżetu państwa a zarazem urząd skarbowy zalega ze
zwrotem wpłaconego podatku VAT, o który wnioskował ten zakład, gdy ZPChr
będący spółką cywilną posiada zaległości w podatku dochodowym, a także gdy
ZPChr ma zaległości podatkowe niższe niż 100 zł.
Od 1 stycznia 2000r zrezygnowano z obowiązkowego umieszczania na
fakturach wystawianych przez zakłady pracy chronionej oznaczenia „ ZPChr”
obecnie oznaczenie to nie jest już niezbędne by otrzymujący fakturę miał prawo
do odliczenia określonego w niej podatku naliczonego. Zrezygnowano także z
78
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
wymogu by cala należność przekraczającą odpowiednio kwoty 3.000 EURO
lub 1.000 EURO wynikającą z faktur wystawionych przez w/w podmioty przed
dokonaniem odliczenia podatku naliczonego określonego w tych fakturach była
zapłacona
bezpośrednio
wystawcy
faktury
w
formie
pieniężnej
za
pośrednictwem banku.
Na okres przejściowy 6 miesięcy wprowadzono w w/w zakresie nową
regulacje, mianowicie faktury oznaczone wyrazami „FAKTURA Vat ZPChr”
wystawione przed 1 stycznia 2000r nie stanowiły podstawy do obniżenia
podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku
naliczonego, jeżeli nabywca towarów lub usług, których dotyczyły te faktury
nie zapłaci do dnia 30 czerwca 2000r bezpośrednio wystawcy faktury w formie
pieniężnej za pośrednictwem banku należności wynikającej z wystawionej
faktury.81
Na drukach deklaracji VAT-7 stosowanych do rozliczenia podatku od
towarów i usług za okresy miesięczne, dokonano potencjalnego rozliczenia
powstałego
zobowiązania
dla
przedsiębiorstwa
posiadającego
decyzję
przyznającą ststut pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej z
uwzględnieniem zasad:
-rozliczenia na podstawie przepisów stosowanych do 31-12-1999r. tj. z
uwzględnieniem zaniechania poboru należnego podatku od towarów i usług,82
-rozliczenia na podstawie przepisów stosowanych od 01-01-2000r. tj. z
uwzględnieniem prawa do częściowego lub całkowitego zwrotu wpłaconej
kwoty podatku.83
3. Przykładowe wyliczenie zwrotu podatku od towarów i usług z Urzędu
Skarbowego
81
J. Zubrzycki op. cit., s. 666
Załącznik nr 12
83
Załącznik nr 13
82
79
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
Zakład pracy chronionej który nie złożył oświadczenia o wyborze
zwolnienia od podatku, staje się podatnikiem VAT. W takiej sytuacji przysługuje
mu prawo do otrzymania częściowego lub całkowitego zwrotu wpłaconej do
urzędu skarbowego kwoty VAT.84
Praktyczny sposób obliczania należnego zwrotu VAT ilustruje poniższy
przykład.
Spółdzielnia pracy „Tęcza” jest zakładem pracy chronionej. Według stanu
zatrudnienia na 30 września 2000 r. spółdzielnia zatrudnia 50 osób na pełny etat, w
tym 35 osób niepełnosprawnych. Spośród 35 osób:
- 4 zaliczone są do znacznego stopnia niepełnosprawności,
- 18 do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności,
- 13 do lekkiego stopnia niepełnosprawności.
W rozliczeniu za wrzesień 2000 r. spółdzielnia zadeklarowała i wpłaciła VAT w
wysokości 26.000 zł.
Najniższe wynagrodzeni na dzień 30 września 2000 r. wynosi 700 zł. 85
Kwota podatku do zwrotu przedstawia się następująco:
- ze względu na liczbę osób o znacznym stopniu niepełnosprawności :
4 x 3 x 700 = 8.400 zł
(liczba osób o znacznym stopniu niepełnosprawności x trzykrotność najniższego wynagrodzenia),
- ze względu na liczbę osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności:
18 x 2 x 700 = 25.200 zł
(liczba osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności x dwukrotność najniższego wynagrodzenia),
- ze względu na liczbę osób o lekkim stopniu niepełnosprawności:
84
Art. 14 a ustawy z dnia 08-01-1993r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 1993r Nr
11 poz. 50 z późn. zm).
85 Rozporządzenie Ministra Pracy, Płacy i Polityki Socjalnej z 29 stycznia 1998r. w sprawie najniższego wynagrodzenia za
pracę pracowników
80
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
13 x 1 x 700 = 9.100 zł
(liczba osób o lekkim stopniu niepełnosprawności x jednokrotność najniższego wynagrodzenia)
W sumie kwota podatku do zwrotu wynosi
42.700 zł
(8.400 + 25.200 + 9.100)
Kwota podatku przewyższa kwotę wpłaconą przez spółdzielnię z tytułu VAT za
wrzesień 2000r., urząd skarbowy przekaże spółdzielni jedynie kwotę 26.000zł 86
Różnica pomiędzy wyliczoną kwotą a kwotą do zwrotu nie zostanie przekazana
spółdzielni ani też spółdzielnia nie będzie mogła jej rozliczyć w następnych
okresach. 87
W przypadku gdy kwota wpłacona przez spółdzielnię jest wyższa od kwoty
podatku do zwrotu jest to dla zakładu korzyść finansowa. Nie ma bowiem
przymusu odprowadzania tej kwoty na PFRON ani na zakładowy fundusz
rehabilitacji osób niepełnosprawnych.
ZAKOŃCZENIE
Przedstawiona charakterystyka specyficznej formy rozliczania podatku
od towarów i usług w zakładach pracy chronionej umożliwia sformułowanie wielu
wniosków i stwierdzeń. Przeanalizowano szereg publikacji na temat zakładów
pracy chronionej oraz informacji i materiałów udostępnionych przez jeden z
zakładów w celu szerszego poznania specyfiki ich działania i funkcjonowania.
Niepełnosprawni są szczególną kategorią pracowników. Przepisy prawa
poprzez odmienną regulację niektórych uprawnień i obowiązków pracowniczych
tych osób chronią ich zdrowie i ułatwiają im funkcjonowanie na normalnym rynku
pracy. Z drugiej strony, poprzez stworzenie zachęt finansowych i ekonomicznych
86
87
Art. 14a ust. 4 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym
Wydawnictwo Wiedza i Praktyka Sp. z o.o. Grudzień 2000 str. 115
81
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
dla pracodawców mają spowodować, że ci ostatni chętniej będą zatrudniać osoby
niepełnosprawne.
Zatrudnianie
osób
niepełnosprawnych
kojarzyło
się
zwykle
z
koniecznością ponoszenia dodatkowych kosztów. Sytuacja ta uległa zmianie po
wprowadzeniu instytucji „zakładu pracy chronionej”. Dzięki specyfice praw i
obowiązków zakładów pracy chronionej zatrudnianie osób niepełnosprawnych –
oprócz niewątpliwych skutków społecznych – może przynieść pracodawcom
wymierne korzyści podatkowe. Tak więc sformułowanie tej instytucji prawnej
staje się coraz częściej efektem planowania podatkowego. Często zapada decyzja
na prowadzenie działalności w formie zakładu pracy chronionej, widząc w tym
szansę na pozostawienie w firmie kwot uzyskanych ze zwolnień podatkowych, co
umożliwia szybszy rozwój przedsiębiorstwa. Zanim jednak zapadnie decyzja o
zorganizowaniu zakładu pracy chronionej niezbędne jest posiadanie dokładnej
wiedzy na temat korzyści jakie płyną z tej formy prowadzenia działalności np.
możliwość zwolnień podatkowych, ulgi w ubezpieczeniach społecznych, a także
możliwość otrzymania dofinansowania działalności gospodarczej oczywiście tej
prowadzonej w formie zakładu pracy chronionej.
Analizując szereg publikacji na temat rozliczania zakładów pracy
chronionej z podatku od towarów i usług, nałożono szczególny nacisk na zasady
rozliczania przed reformą tj. do końca 1999r., kiedy to zakłady te zwolnione były z
wpłat do Urzędu Skarbowego należności z tytułu podatku Vat. Kwota ta wpłacana
była na PFRON. Obecnie, (po reformie czyli od początku 2000r.) zakłady pracy
chronionej zmuszone są zadeklarować i wpłacić podatek na rachunek US tak jak
wszyscy podatnicy Vat. Jednak wraz ze złożeniem deklaracji mogą one złożyć
wniosek o zwrot różnicy między podatkiem należnym, a naliczonym.
Jak widać nowa regulacja nie jest korzystna dla zakładów pracy
chronionej, gdyż zobowiązuje je podobnie jak zwykłych podatników, do wpłacania
Vat na rachunek US. Jest to warunkiem uzyskania przez nich zwrotu podatku od
82
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
towarów i usług po wcześniejszej weryfikacji przez organ podatkowy
prawidłowości rozliczania.
Praktyka pokazuje jednak, iż zachęty stworzone przez ustawodawcę są
niekiedy wykorzystywane niezgodnie z prawem i ich przeznaczeniem. To
prawdopodobnie jedna z przyczyn, iż zakres ulg i przywilejów przysługujących
pracodawcom zatrudniających osoby niepełnosprawne ulega ciągłym zmianom.
BIBLIOGRAFIA
1. Brzeziński B., Prawo podatkowe Toruń 1999.
2. Dolata S., Podstawy wiedzy o podatkach i polskim systemie podatkowym
Opole 1999
3. Kołaczek B., Aktywizacja zawodowa osób niepełnosprawnych w wybranych
krajach Unii Europejskiej „Polityka społeczna” 2000r.
4. Kulicki J., Sokół P., Podatki i prawo podatkowe, PWE, W-wa 1995.
5. Kuźnicki W., Krupa P., Zakłady Pracy Chronionej i inni pracodawcy osób
niepełnosprawnych KRUK Sp. z o.o 2001.
6. Majewski T., System rehabilitacji zawodowej w krajach Europy Zachodniej,
Biblioteka miesięcznika „ Zakład pracy chronionej” Warszawa 1999.,
7. Mikołajewicz J., Wiedza o życiu w społeczeństwie, PWN, W-wa-Poznań
1991
83
Prace magisterskie i licencjackie z zakresu podatków
8. Owsiak S., Finanse publiczne. Teoria i praktyka W-wa 1998.
9. Ruśkowski E., Finanse Publiczne i Prawo Finansowe Warszawa 2000r.
10. Sasin W., Podatek od towarów i usług (VAT) Wydawnictwo Sigma,
Skierniewice 2002
11. Weralski M., Specjalistyczne Instytucje Finansowe Warszawa 1973.
12. Wójtowicz W., Prawo podatkowe Oficyna wydawnicza Branta 2000r
13. Wójtowicz W., Zarys polskiego prawa podatkowego Bydgoszcz 1995.
14. Zubrzycki J., Leksykon VAT 2001 Oficyna Wyd. Unimex Wrocław 2001.
15.Poradnik Podatnika Wydawnictwo „Wiedza i Praktyka” Sp. z o.o. 09/1999.
16. Poradnik Podatnika Wydawnictwo „Wiedza i Praktyka” Sp. z o.o. 12/2000
17.Poradnik Badania niepełnosprawności przeprowadzone przez GUS 19922000
84
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards