Marian G r a b o w s k i. Mi osc seksualna. Koncepcja Karola Wojty y

advertisement
RECENZJE
170
nościa przyczyni sie do tego brak polskich tumaczeń podreczników Vidala, jednak
w pewnych miejscach az prosi sie o posuchanie wprost Teologa – Vidala a nie jego
komentatora – Kulickiego. Jednak konsekwencja Autora omawianej tu pozycji wskazuje na przemyślenie tej kwestii. Równiez przy pogebianiu niektórych waznych
pogladów
Vidala, takich jak etyka cywilna, zabrako miejsca na omówienie recepcji
tego pogladu.
Oczywiście mogoby to skutkować przekroczeniem celu ksiaz
ki, szkoda
jednak, ze taka wzmianka, choćby w przypisie, nie zostaa poczyniona. W niektórych
momentach zabrako komentarza, czy tez krytyki samego Kulickiego. Nie przedstawia
równiez oceny pogladów
hiszpańskiego Teologa ze strony jego oponentów.
Studiujac
zagadnienia nauki spoecznej Kościoa, czy tez teologii moralnej spoecznej, mozna odnieść czasem wrazenie, iz skadaja sie na nie jedynie fragmenty
encyklik spoecznych i nauczania papiezy. Jednak nieodzowna jest tu rola kontynuatorów nauczania Magisterium wyrazona w pracy teologów. W to posannictwo doskonale wpisuje sie Marciano Vidal, który czerpiac
z nauczania Kościoa, poddajac
sie
takze Jego krytycznym uwagom, wypracowa swoja wizje teologii moralnej spoecznej. Trzeba tez uznać cenny wkad Pawa Kulickiego w przyblizenie polskiemu
czytelnikowi hiszpańskiej teologii moralnej spoecznej, podejmujacej
z odwaga wyzwania aktualnych nieatwych uwarunkowań ludzkich. Nalezy mieć nadzieje, ze lektura tej pozycji przyczyni sie zarówno do upowszechnienia nauczania Profesora Redemptorysty w Polsce, jak tez kolejnych studiów nad nauczaniem teologów zagranicznych oraz promocja polskiej teologii w świecie.
Magdalena M. Kosche
Doktorantka w Instytucie Teologii Moralnej KUL
Marian G r a b o w s k i. Miość seksualna. Koncepcja Karola Wojtyy. Toruń:
Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikoaja Kopernika 2012, ss. 331+V
(ilustracje).
Miość stanowi temat dyskusji chyba w kazdej epoce i porusza myśli kazdego
czowieka. Opase tomy i krótkie wiersze próbuja uchwycić rózne jej wymiary –
opisać emocje, uporzadkować
rozumienie i definicje, wywazyć udzia w niej duszy
i ciaa czowieka. Temat ciaa i miości seksualnej wydaje sie mieć szczególne znaczenie dzisiaj, kiedy ludzkie ciao, ciao mezczyzny i kobiety stanowi przedmiot
dyskusji w ogóle i nabiera charakteru „wasności na uzytek”.
Miości seksualnej poświeci swoja ksiaz
ke prof. dr hab. Marian Grabowski. Jest on
doktorem habilitowanym fizyki teoretycznej i profesorem zwyczajnym nauk humanistycznych. Obecnie jest kierownikiem Zakadu Filozofii Chrześcijańskiej Wydziau TeologiczROCZNIKI TEOLOGICZNE 61:2014 z. 3
RECENZJE
171
nego Uniwersytetu Mikoaja Kopernika w Toruniu. Zajmuje sie antropologia filozoficzna,
w tym antropologia adekwatna,
a takze aksjologia i etyka. Jest autorem ksiaz
ek m.in.
Elementy filozofii nauki (1993), Na obrzezach sacrum (1995), Istotne i nieistotne w nauce
(1998), Krajobraz winy (2001), Historia upadku (2006), Podziw i zdumienie w matematyce i fizyce (2009), Pomazaniec. Przyczynek do chrystologii filozoficznej (2011). Jest takze
autorem wielu publikacji i wykadów dotyczacych
filozofii miości, bazujacych
na refleksji Karola Wojtyy Jana Pawa II, ale takze na myśli wielu filozofów poruszajacych
ten temat. Ksiaz
ka Miość seksualna. Koncepcja Karola Wojtyy jest waśnie pewnym
zbiorem i podsumowaniem wykadów z „Filozofii miości”.
Ksiaz
ka ma na celu spojrzenie na fenomen miości pod katem
udziau w niej
aspektu seksualnego. Spojrzenie na nia nie jako na zalezność czowiekmiość i wydarzajac
a sie pomiedzy nimi relacje lub jej brak, ale jak na taka,
która wydarza sie
w gebi czowieka, a jej dojrzaość, wydarzanie sie – cay dynamizm – mozna zobaczyć w ludzkich czynach i reflektować nad nia.
W prezentowanej publikacji Autor
opiera swoja myśl antropologiczna na dzieach Karola Wojtyy, Maxa Schelera,
Nicolai Hartmanna, Sørena Kierkegaarda i Dietricha von Hildebranda. Refleksje
przedstawia w czterech cześciach zatytuowanych: Rudymenta i preparacje, Prezentacje i interpretacje, Dyskusje i krytyki oraz Inspiracje i kontynuacje.
Cześć pierwsza ksiaz
ki, Rudymenta i preparacje, jest wprowadzeniem do refleksji
nad miościa seksualna.
Zawiera zaozenia i tezy poczynione przez Autora oraz
prezentacje myśli filozofów, których rozumienie miości stanowi to powstania koncepcji Wojtyy: afektywna miość Hildebranda, schelerowska miość pciowa i bezpośrednia w koncepcji Kierkegaarda oraz platońska wizje Hartmanna.
Juz na poczatku
Autor pokazuje, ze treść ksiaz
ki moze stanowić wyzwanie dla
czytelnika, poniewaz stawia mu konkretne tezy i pytania: „wiara w miość jest warunkiem jej poznania” – czy wierzysz w miość? Wykazuje takze, ze jego refleksja o miości nie jest naiwna, a zauwazanie znaczenia niedojrzaości w miości przedstawia jako
jedna z kluczowych kwestii. Niedojrzaość w miości dotyczy kazdego – i to w ustach
Autora nie tyle zarzut co wezwanie do przyjecia postawy wobec tego faktu. Ciekawa
jest zaprezentowana przez niego teoria trzech warstw miości – tzw. ubranek. Pierwsze
z nich to miość pciowa, zwiazana
z schelerowskimi wartościami witalnymi. Druga jest
miość bliźniego, tj. dotarcie do „warstwy” czowieczeństwa w osobie kochanej. Trzecia,
najgebsza warstwa, to miość osobowa, zwiazana
z wiecznościa.
W cześci drugiej, Prezentacje i interpretacje, Autor przechodzi do rozmyślania
nad koncepcja miości seksualnej Karola Wojtyy Jana Pawa II. Dokonuje analizy
tej koncepcji na podstawie dzie papieza-filozofa: Miość i odpowiedzialność, Mezczyzna i niewiasta stworzy ich, Tryptyk rzymski. Watki
dotyczace
miości seksualnej
odnajduje takze w dzieach Przed sklepem jubilera, Osoba i czyn oraz innych.
Prof. Grabowski analizuje metode i jezyk refleksji na temat miości u Wojtyy.
Nastepnie uwypukla strategie papieskiej narracji, jaka jest opisanie idealnego obrazu
miości. Gównym punktem refleksji jest miość oblubieńcza, do istoty i znaczenia
której Autor niejednokrotnie bedzie wraca. Wskazuje na nowość, która ta miość
wnosi, tj. nie tyle pragnienie dobra dla kochanej osoby, charakterystyczne dla opisów
miości św. Tomasza z Akwinu, ale dar z siebie. Przedstawia nie tylko teze papieza,
ale i trudności zwiazane
z jej przyjeciem. Jedna z nich moze stanowić seksualność
172
RECENZJE
jako materia dla miości oblubieńczej. W tym kontekście Autor przyglada
sie papieskiej refleksji nad podnieceniem i wzruszeniem, ich tendencjami uprzedmiotawiajacymi
i personalizujacymi,
a takze bedacymi
przestrzenia nie tylko wydarzania sie
samej miości seksualnej, ale określajacymi
jej jakość.
Trzecia cześć dziea, zatytuowana Dyskusje i krytyki, jest próba oceny papieskich
myśli zawartych w tekstach opowiadajacych
o miości seksualnej. Na wstepie stawia teze,
ze sprawdzianem dla teorii jest jej zastosowanie w rzeczywistości. Autor przyglada
sie
elementom „naiwności” papieza-filozofa i brakom w papieskiej koncepcji miości.
Zastanawiajac
sie nad problemem wyboru w miości, obecnym w myśli Wojtyy,
Autor ukazuje go na tle innych teorii: miości jako wyboru w koncepcji José Ortegi y Gasseta, miości jako przypadku, miości jako wyboru bedacego
darem od Boga,
wyboru seksualnego i wyboru osobowego. W przedstawionym podziale analizuje
rózne konfiguracje rozgrywania sie wyborów miosnych: miości pciowej bez miości
osobowej, wspóistnienia miości osobowej i pciowej, miości osobowej bez miości
seksualnej. Seksualność jest tu ukazana nie tyle jako przeciwieństwo poznania osoby
w czowieku, ale jako czynnik osobotwórczy, a peć – jako czynnik określajacy
tozsamość osoby. Rozmyślajac
o momentach „naiwnych” w myśli papieza-filozofa,
Autor odnosi sie do opisu stanu idealnego i jego zwiazku
z rzeczywistościa doświadczana dzisiaj przez ludzi oraz niepenej wizji osoby.
Cześć czwarta dziea, zatytuowana Inspiracje i kontynuacje, opisuje cztery rodzaje miości, których obraz przedstawiaja teksty Pisma Świetego: historie Abrahama,
Izaaka i Jakuba oraz ewangeliczne opowieści o Jezusie. Autor stosuje papieska metode antropologii adekwatnej.
Biblijna opowieść o Abrahamie jest dla Autora źródem refleksji na temat miości
ojcowskiej i pokusy bawochwalstwa. Jednym z zaozeń, prezentowanym zreszta od
pierwszych stron ksiaz
ki, jest to, ze wszystkie ludzkie miości sa niedojrzae, a wiec
potrzebuja czasu i przestrzeni do doskonalenia i oczyszczania sie. Autor przedstawia
Abrahama jako nie tylko wzrastajacego
do dojrzaej wiary, aby móc być nazwanym
„ojcem wiary”, ale doskonalacego
sie w miości. Historia Izaaka to fundament do
refleksji o miości oblubieńczej i zgody na rozporzadzanie
soba.
Na drugiego z patriarchów Autor patrzy jak na czowieka, którego zycie naznaczone jest decyzja jego
ojca – decyzja,
która go przerasta. Dopiero odkrycie prawdy o tym wydarzeniu,
zaakceptowanie jej i odzyskanie wewnetrznej wolności wobec tych wydarzeń moze
pozwolić Izaakowi rzeczywiście powierzyć sie Bogu, by doskonalić miość oblubieńcza do Niego. Historia patriarchy Jakuba skania Autora do refleksji nad penia
miości osobowej i osobotwórcza funkcja losu. Doświadczajac
dobra i za, dobrych
i zych konsekwencji swojego dziaania Jakub odkrywa, ze to Bóg daje takie zycie.
Bóg sam wyznacza momenty, które sa „miejscem” spotkania z Nim. Zrozumienie tej
prawdy staje sie istota nowego imienia Jakuba – Izraela, „walczacego
z Bogiem”.
W myśli o miości zwiazanej
z Osoba Jezusa Autor skupia sie na podstawowej jego zdaniem jakości kazdej kategorii miości, tj. na czystości. U Jezusa jest ona
nieskazitelna. Emanowanie Jezusowej czystości wywouje w ludziach określone reakcje – wydobywa ukryte, wpisane w ludzkie serca pragnienie czystości i niewinności.
Ksiaz
ka prof. Grabowskiego ma podwójny charakter. Po pierwsze moze być
bodźcem do zmiany myślenia o miości, zauwazenia jej dynamizmu, rozumienia
RECENZJE
173
miości seksualnej. Po drugie – moze uświadomić, ze miość nie jest tylko kwestia
przezywania, ale nie wolno bać sie myślenia o niej, odkrywania jej swoistej logiki.
Myślenie o miości to nie próba ujecia jej w racjonalne ramy, ale docenienie jej jako
wyrazu logiki przewyzszajacej
czowieka. Autor jest świadom, ze wiele z myśli,
które przedstawia, moze być niezrozumiaych we wspóczesnych uwarunkowaniach
spoeczno-kulturowych. Istotna jest jednak jego dbaość o to, aby dogebna refleksja
filozoficzna nie bya w zadnym miejscu oderwana od wymiaru egzystencjalnego.
Ciekawe jest sformuowanie tego, czego w koncepcji Wojtyy moze brakować. To
nowość w podejściu do papieskich tekstów. Samego Autora zdaje sie ciekawić mozliwość tych braków. Wnioskuje on jednak, ze owa opisywana przez niego papieska
„naiwność” cechuje to, ze papiez czesto pozostawia pewne myśli w zalaz
ku po to,
aby mozna je byo „myśleć dalej”. Krytyczne odniesienie do papieskiej koncepcji
miości stao sie dla prof. Grabowskiego podstawa do rozwijania jego refleksji.
Myśl na temat przezywania i wydarzania sie miości seksualnej rozwijana
w ksiaz
ce przechodzi od rozumienia miości, w tym szczególnie miości seksualnej,
do szczegóowej wizji Wojtyy wraz z jej krytyka i do zastosowania rozumienia tej
miości w odczytywaniu tekstów biblijnych. Wszystkie cześci ksiaz
ki, nastepujace
po
sobie, sa ze soba integralnie zwiazane,
sa logicznym rozwojem myśli filozofa, jednak
stwarzaja równiez przyczynek i przestrzeń do snucia samodzielnych refleksji na temat
miości seksualnej. Niedosyt myśli, rozpoczetej w którymś z rozdziaów, prowokuje
do uzupenienia jej indywidualnym bagazem doświadczeń. Ksiaz
ka zdaje sie być
swoistym drogowskazem do dalszego myślenia. Od wrazliwości, dojrzaości i doświadczenia czytelnika zalezy, na ile treść ksiaz
ki bedzie dla niego zaskakujaca.
Miość seksualna, przedstawiona w ksiaz
ce prof. Grabowskiego, jest szczegóowa
i geboka refleksja nad rzeczywistościa,
która w dzisiejszych czasach jest spycana,
zakamywana i której nie okazuje sie naleznego szacunku. Filozoficzna refleksja na
temat tej miości, oparta na myśli filozofa-papieza, stanowi cenne przypomnienie, ze
cae ludzkie zycie, w tym wszystkie obszary miości, nie powinny wymknać
sie wymaganiu wysiku wiary i rozumu.
Magdalena ońska
Doktorantka w Instytucie Teologii Moralnej KUL
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Create flashcards