Funkcjonowanie pacjentów w starszym wieku z zaburzeniami

advertisement
PSYCHOGERIATRIA POLSKA 2011;8(2):45-54
artykuł oryginalny original article
Funkcjonowanie pacjentów w starszym
wieku z zaburzeniami psychicznymi
w aspekcie jakości życia (QOL)
Functioning of elderly patients with mental disorders
in the quality of life assessment
Marta Muszalik1, Halina Zielińska-Więczkowska2,
Anna Wojciechowska3, Kornelia Kędziora-Kornatowska1
Katedra i Klinika Geriatrii Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, Collegium Medicum w Bydgoszczy
Katedra i Zakład Pedagogiki i Dydaktyki Pielęgniarskiej Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, Collegium
Medicum w Bydgoszczy
3
Wojewódzki Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych „Dziekanka” w Gnieźnie prof. dr hab. med. Kornelia
Kędziora-Kornatowska, kierownik
1
2
Słowa kluczowe: zaburzenia psychiczne, ludzie starsi, jakość życia
Key words: psychical disorders, elderly, quality of life (QOL)
Streszczenie
Wstęp
Zaburzenia psychiczne należą do jednych z najczęściej występujących zaburzeń w wieku podeszłym.
Funkcjonowanie i jakość życia tych osób może ulegać niekorzystnym zmianom. Głównym celem badań
była ocena funkcjonowania pacjentów w starszym wieku z zaburzeniami psychicznymi w odniesieniu
do jakości życia.
PGP 146
Materiał i metody
Przebadano 150 pacjentów z zaburzeniami psychicznymi, hospitalizowanych Wojewódzkim Szpitalu
dla Nerwowo i Psychicznie Chorych „Dziekanka” w Gnieźnie, w tym 98 osób z oddziałów stacjonarnych
i 52 z dziennego. Kryterium podstawowym doboru próby był wiek powyżej 60 lat. Zastosowano metodę
sondażu diagnostycznego, przy użyciu techniki ankiety, wywiadu i obserwacji. Narzędziami badawczymi
były: kwestionariusz oceny funkcjonalnej osób przewlekle chorych - FACIT-F Functional Assessment of
Chronic Illness Therapy (wersja 4, polska) oraz kwestionariusz oceny sprawności codziennej (Activity
of Daily Living- ADL) na podstawie skali Katza.
Adres do korespondencji:
Dr Marta Muszalik
Katedra i Klinika Geriatrii, UMK Collegium Medicum
ul. M. Skłodowskiej-Curie 9, 67-090 Bydgoszcz
Tel. (0-52) 585-40-21fax: (0-52) 585 49 21
[email protected]
Copyright © 2010 Fundacja Ochrony Zdrowia Psychicznego
46
Marta Muszalik i wsp.: Zaburzenia psychiczne a jakość życia
Wyniki
Średni wynik FACIT-F wyniósł dla całej badanej grupy 87,1. Istotnie wyższy średni wynik zauważono
w grupie pacjentów opieki dziennej - 107,8, w porównaniu do pacjentów opieki całodobowej - 76,2.
Stan funkcjonalny kształtował się również na wysokich poziomach w badanej grupie.
Wnioski
Jakość życia pacjentów z zaburzeniami psychicznymi zależała od rodzaju schorzenia, opieki, wskaźnika
ADL oraz miejsca zamieszkania. Czynniki socjodemograficzne (oprócz miejsca zamieszkania) oraz czas
trwania choroby nie miały istotnego wpływu na ocenę jakości życia badanych.
Abstract
Background
Mental disorders belong to the most prevalent disorders of the old age. The functioning and quality
of life of the elderly may undergo unfavorable changes. The purpose of the study was to carry out
a functional assessment of elderly patients with mental disorders with regard to their quality of life.
Material and methods
Data of 150 patients aged from 60 to 87 years was collected in the “Dziekanka” Provincial Psychiatric
Hospital in Gniezno. There were 98 patients from stationary psychiatric wards and 52 patients from the
day care psychogeriatric ward. The patients suffered from: schizophrenia, somatic disturbance, periodic
disturbance of consciousness and depression relapse. The basic criterion for patient selection was age
over 60 years. The study was carried out by means of a questionnaire technique applied to a diagnostic
poll method. The research instruments were the polish version of Functional Assessment of Chronic
Illness Therapy questionnaire – FACIT-F (version 4) and ADL (Activity of Daily Living) questionnaire
based on the Katz Scale.
Result
The average FACIT-F result for the whole study group was 87.1. Significantly higher average result
was noted for the day care patients: 107.8 in compare to patients from stationary psychiatric wards.
The study group also presented a high level of functional status.
Conclusions
The quality of life of patients with mental disorders depended on the type of disorder, care, ADL index
and place of residence. Socio-demographic factors (except for the place of residence) and illness duration
did not influence significantly the quality of life assessment.
Wstęp
Starzenie się społeczeństwa wynikające z wydłużania się średniej trwania życia stanowi jedną
z najbardziej charakterystycznych cech demograficznych populacji wielu krajów. W starszym wieku
nie zawsze obserwowana jest pełna sprawność, zdolność do samoobsługi i samodzielność życia. Wraz
z wiekiem wzrasta ryzyko problemów funkcjonalnych i pojawienie się niepełnosprawności. Występujące
zjawisko polipatologii geriatrycznej oraz przewlekły ich charakter powodują, że osoby starsze mają
problemy funkcjonalne, w wyniku których stają się zależne od otoczenia. Obniża się również jakość życia.
Jednakże nie wszyscy seniorzy powinni być utożsamiani z tym stereotypem starzenia [1,2,3]. Wraz ze
zwiększaniem się populacji osób w wieku podeszłym, rosną też związane z tym problemy zdrowotne
i społeczne. Sprawowanie opieki nad pacjentami w starszym wieku z zaburzeniami psychicznymi
wymaga od pielęgniarki szczegółowej wiedzy i umiejętności. Aby poprawić jakość opieki bardzo ważne
jest, aby dokonywać oceny wydolności funkcjonalnej i jakości życia przy pomocy standaryzowanych
narzędzi badawczych [3].
47
Marta Muszalik i wsp.: Zaburzenia psychiczne a jakość życia
Stan funkcjonalny osób starszych oznacza zdolność do samodzielnego wykonywania podstawowych czynności życiowych, a miernikiem jego jest stopień niezależności i samodzielności życiowej w środowisku.
Zachowana sprawność ruchowa determinuje utrzymanie aktywności społecznej oraz wykonywanie czynności życia codziennego. Zaburzenia mobilności zaliczane są do tzw. wielkich problemów geriatrycznych
[2, 4]. Zmniejszanie aktywności ruchowej, z pojawiającymi się jednocześnie trudnościami w wykonywaniu czynności dnia codziennego, może być pierwszym zwiastunem chorób, zarówno somatycznych
jak i psychicznych [4]. Obszary te znajdują odzwierciedlenie w indeksie Katza i są elementami oceny
(Activities of Daily Living-ADL). Do czynników, które wpływają na wydolność funkcjonalną, zalicza się
czynniki zdrowotne (schorzenia, choroby układowe i narządowe) i czynniki społeczno-demograficzne
(płeć, wiek, wykształcenie) [5].
Pojęcie jakości życia stosowane w medycynie wiąże ją stanem zdrowia, występującymi chorobami oraz
naturalnym procesem starzenia się. De Walden-Gałuszko określa HRQL (Healf Related Quality of Life)
– jakość życia związaną ze zdrowiem jako różnicę pomiędzy realną sytuacją człowieka a sytuacją przez
niego wymarzoną. Model jakości życia, uwarunkowanej stanem zdrowia, tworzą co najmniej cztery
komponenty, określane również jako wymiary lub domeny. Stanowią je: stan fizyczny i sprawność
ruchowa, stan psychiczny, sytuacja społeczna i warunki ekonomiczne oraz doznania somatyczne [6].
Definicja WHO (1993) określa jakość życia jako indywidualny sposób postrzegania przez jednostki ich
pozycji życiowej w kontekście kulturowym i systemu wartości, w którym żyją, oraz w odniesieniu do
ich zadań, oczekiwań i standardów wyznaczonych uwarunkowaniami środowiskowymi [7].
Zaburzenia psychiczne należą do jednych z częściej występujących zaburzeń w wieku podeszłym. Ludzie
starsi w mniejszym stopniu są podatni na choroby psychiczne niż osoby z każdego innego przedziału
wiekowego. Ocenia się, że zaburzenia psychiczne występują u 12-50% osób w wieku podeszłym [8].
Zaburzenia, na które cierpieli w przeszłości, często się nasilają lub przeciwnie, przyjmują postać łagodniejszą. Dla rozpoznawania zaburzeń psychicznych ważne jest holistyczne traktowanie człowieka
z uwzględnieniem przewlekłości przebiegu chorób oraz wiedza o zmianie reaktywności na nowe sytuacje życiowe, a także stosowane leki [8,9]. A. Bilikiewicz (2007) uważa, że do najczęściej występujących zaburzeń psychicznych w wieku podeszłym należą: depresja, zaburzenia świadomości, otępienie
i psychozy. Inne zaburzenia psychiczne u osób wieku podeszłym występują dużo rzadziej lub współwystępują, tworząc mieszany obraz kliniczny. Są to zaburzenia nerwicowe i lękowe w postaci fobii. U ludzi
w podeszłym wieku występuje również problem uzależnienia od alkoholu, który towarzyszy najczęściej
depresji u 59% osób [8].
Głównym celem badań była ocena funkcjonowania pacjentów w starszym wieku z zaburzeniami psychicznymi w odniesieniu do jakości życia.
W świetle przeprowadzonych badań empirycznych, autorzy starali się uzyskać odpowiedzi na następujące problemy szczegółowe:
1. Jaki jest poziom sprawności funkcjonalnej i jakości życia pacjentów z zaburzeniami psychicznymi badanych kwestionariuszem ADL i FACIT-F.?
2. Jakie czynniki socjodemograficzne i medyczne mają wpływ na poziom sprawności funkcjonalnej i jakość życia badanych osób?
48
Marta Muszalik i wsp.: Zaburzenia psychiczne a jakość życia
Materiał i metody
W pracy tej zastosowano metodę sondażu diagnostycznego, przy użyciu techniki ankiety, wywiadu
i obserwacji. Narzędziami badawczymi były: kwestionariusz oceny funkcjonalnej osób przewlekle chorych
FACIT-F wersja polska i kwestionariusz oceny sprawności codziennej (ADL) na podstawie skali Katza.
Kwestionariusz FACIT-F zawiera 5 części, oceniających sfery życia pacjenta:
1. Stan fizyczny – (PWB) 7 pytań
2. Życie rodzinne i towarzyskie – (SWB) 7 pytań
3. Stan emocjonalny – (EWB) 6 pytań
4. Funkcjonowanie w życiu codziennym – (FWB) 7 pytań
5. Podskala oceny zmęczenia – ( FS) 13 pytań
Kwestionariusz Functional Assessment of Chronic Illness Therapy (FACIT) stosowany jest do oceny
funkcjonowania i jakości życia pacjentów przewlekle chorych oraz u pacjentów w starszym wieku.
FACIT-F questionnaire (Version 4). Służy do oceny pięciu dziedzin życia pacjentów przewlekle chorych. Wszystkie pytania są oceniane w pięciostopniowej skali Likerta. Każdy pacjent był oceniany
w poszczególnych sferach życia, a następnie wyniki sumowano według przyjętych wzorów.
FACIT-F TOI = (PWB score) + (FWB score) + (FS score)
FACT-G = (PWB score) + (SWB score) + (EWB score) + (FWB score)
FACIT-F = (PWB score) + (SWB score) + (EWB score) + (FWB score) + (FS score)
Wynik ogólny skali FACIT-F- Total i wyniki szczegółowe mają kierunek pozytywny, im większa wartość
liczbowa, tym wyższa sprawność funkcjonalna i jakość życia pacjentów.
Kwestionariusz ADL na podstawie skali Katza służy do oceny podstawowych czynności dnia codziennego
i jest powszechnie stosowany w geriatrii. Przedstawia obiektywną ocenę wykonywania niezbędnych
czynności w życiu codziennym: kąpiel, ubieranie się, higiena osobista, kontrolowanie czynności fizjologicznych, przemieszczanie się, spożywanie posiłków. Przyjęto 3 poziomy oceny: pacjent całkowicie
wymagający pomocy, częściowo oraz samodzielny.
Badania zostały przeprowadzone wśród pacjentów Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie
Chorych „Dziekanka” w Gnieźnie. Respondenci dobrowolnie wyrazili zgodę na uczestnictwo w badaniu.
Badaniami objęto łącznie 150 pacjentów. Jedną grupę stanowili pacjenci z całodobowych oddziałów
psychiatrycznych 98 osób, drugą grupą porównawczą było 52 pacjentów z oddziału dziennego psychogeriatrycznego. Badane były tylko osoby w wieku ≥ 60 lat. Wszystkie badania były dobrowolne,
indywidualne i anonimowe. Analiza struktury zbiorowości statystycznej wskazuje, że wśród 150 osób
objętych badaniem 54,7 % stanowili mężczyźni, mieszkający na wsi, z wykształceniem podstawowym,
przebywający w związkach małżeńskich. Głównym źródłem utrzymania respondentów były świadczenia
emerytalne. Ponad połowa osób oceniła swoją sytuację materialną jako dobrą (55,3 %), natomiast
jako trudną określiło ją 42 % badanych. Zdecydowana większość chorowała krócej niż 5 lat – 68,7%.
Średnia wieku wynosiła 70,6 lat. Według podziału całego okresu starości w klasyfikacji Światowej
Organizacji Zdrowia (WHO) można przyjąć, że w przeprowadzonych badaniach w wieku podeszłym
było 70 % badanych, a starczym 30%.
Na prowadzenie badań uzyskano zgodę Komisji Bioetycznej UMK Collegium Medicum w Bydgoszczy. Do
obliczeń zastosowano program statystyczny: STATISTICA Data Miner + SAL 8. Za istotne statystycznie
przyjęto wyniki, spełniające istotność statystyczną: p<0,05.
49
Marta Muszalik i wsp.: Zaburzenia psychiczne a jakość życia
Tabela 1. Struktura badanej grupy wg schorzeń
Table 1. The structure of the study group according to diseases
Oddział szpitalny
Oddział dzienny
N=98
N= 52
%
%
24 (16)
22 (22,4)
2 (3,8)
F20
19 (12,7)
18 (18,3)
1 (1,9)
F33
32 ( 21,4)
31 (31,6)
1 (1,9)
F45
75 (50)
27 (27,5)
48 (92,3)
Jednostki chorobowe
N=150
F09
F-33
F-20
F-45
F-09
%
zaburzenia depresyjne nawracające
schizofrenia
zaburzenia występujące pod postacią somatyczną
okresowe zaburzenia świadomości
Tabela 1 prezentuje badaną grupę pod względem występujących schorzeń.
Wyniki
Poziom aktywności dnia codziennego u badanych pacjentów w obydwu grupach kształtował się w większości na wysokim poziomie (Tabela 2).
Tabela 2. Ocena sprawności funkcjonalnej badanej grupy pacjentów skalą ADL
Table 2. Results of ADL scores in the study group
Wartość ADL
N=150
%
Oddział szpitalny
Oddział dzienny
N=98
N= 52
%
%
Wysoki 4,5-6,0 p
123 (82)
72 (73,4)
Średni 4- 2,5p
19 (12,7)
18 (18,3)
1 (2)
Niski 2,0p
8 (5,3)
8 ( 8,1)
0 (0)
51 (98)
50
Marta Muszalik i wsp.: Zaburzenia psychiczne a jakość życia
Tabela 3. FACIT-F ( wersja 4) w badanej grupie (N=150)
Table 3. Functional assessment FACIT-F (version 4) for the study group (n = 150)
N=150
PWB
SWB
EWB
FWB
FS
FACIT-F
TOI
FACIT-G
FACIT-F
Zakres
wyników
0-28
0-28
0-24
0-28
0-52
0-108
0-108
0-160
1
12,9
16,2
11,3
12,9
22,7
47,6
53,3
76,2
2
16,3
24,1
14,7
20,8
31,7
69,0
75,6
107,8
3
14,1
18,9
12,5
15,7
25,8
55,0
61,0
87,1
1
0
0
2
2
2
6
22
28
2
3
8
4
0
8
11
19
27
3
0
0
2
0
2
6
19
27
1
24
26
23
28
47
92
100
127
2
26
28
20
28
47
96
100
141
3
26
28
23
28
47
96
100
141
1
6,3
6,2
4,2
7,1
10,8
21,8
17,9
26,5
2
4,9
4,5
3,9
6,0
7,8
17,1
16,6
21,2
3
6,0
6,8
4,4
7,7
10,7
22,7
20,4
29,0
Średnia
Min
Max
SD
1- Oddział całodobowy, 2- oddział dzienny, 3- razem
W Tabeli 3 przedstawiono ocenę jakości życia pacjentów w poszczególnych dziedzinach życia. Z badań
wynika, że średnie wartości oceny stanu funkcjonalnego i jakości życia w badanej grupie pacjentów
kształtowały się na poziomach średnich. Średnie wyniki FACIT-F były wyższe w grupie pacjentów
z oddziału dziennego we wszystkich badanych sferach, niemniej najwyższe pozytywne różnice były
w sferze życia rodzinnego, funkcjonowania codziennego oraz odczuwanie mniejszego zmęczenia. Niewielką poprawę zauważono w stanie fizycznym i emocjonalnym. Ogólny wynik dla grupy pacjentów
oddziału dziennego był istotnie wyższy niż dla pozostałych pacjentów.
Wykształcenie, stan cywilny, sytuacja materialna, źródło utrzymania i czas trwania choroby nie miały
istotnego wpływu na wynik FACIT-F. Średnia FACIT okazała się wyraźnie wyższa dla kobiet, jednak nieistotna statystycznie. Wskaźnik FACIT-F względem wieku nie wykazał istotnej korelacji. Istotnie wyższy
poziom FACIT –F zauważono dla pacjentów pochodzących z miasta. Istotne statystycznie okazały się
zmienne niezależne, takie jak: rodzaj choroby i opieki oraz poziom sprawności mierzony ADL.
Średnie wartości FACIT-F dla badanych pacjentów względem schorzeń kształtowały się na różnych
poziomach. Najniższa uzyskana wartość była dla chorych z zaburzeniami depresyjnymi i okresowymi
zaburzeniami świadomości, natomiast najwyższa dla chorych na schizofrenię i zaburzenia występujące
pod postacią somatyczną. Zależność jest istotna statystycznie. Wyniki prezentuje Rycina 1.
Badania wykazały, ze średnia wartość FACIT- F dla osób przebywających w oddziale całodobowym
jest znacznie niższa niż u chorych przebywających w dziennym oddziale psychogeriatrycznym. Wyniki
przedstawiono na Rycinie 2.
51
Marta Muszalik i wsp.: Zaburzenia psychiczne a jakość życia
Rycina 1. FACIT-F w zależności od schorzeń
Figure 1. FACIT-F depending on the diseases
F-33-zaburzenia depresyjne nawracające
F-20 schizofrenia
F-45 zaburzenia występujące pod postacią somatyczną
F-09 okresowe zaburzenia świadomości
Rycina 2. Średni FACIT-F w zależności od rodzaju opieki
Figure 2. FACIT-F depending on kind of care
52
Marta Muszalik i wsp.: Zaburzenia psychiczne a jakość życia
Dyskusja
Znaczne wydłużenie życia ludzkiego obserwowane w wielu krajach świata wpływa istotnie na wzrost
liczby osób w starszym wieku. Zaburzenia psychiczne w tej grupie, ze względu na swój charakter, mogą
znacznie obniżać globalną jakość życia [3]. Współczesna medycyna i pielęgniarstwo dążą do objęcia
holistyczną opieką każdego chorego w celu przywrócenia zaburzonych funkcji organizmu, a jeśli choroba jest przewlekła – do takiego przystosowania pacjenta, aby mógł osiągnąć maksymalną sprawność,
samodzielność i niezależność [15].
Poziom sprawności funkcjonalnej badanej grupy pacjentów skalą ADL kształtował się na wysokim
poziomie wśród 82 % respondentów. Uzyskany wynik świadczy o dużej samodzielności funkcjonalnej.
Naszym zdaniem, może to być podyktowane faktem, że ponad połowa badanych (54,7%) pochodziła ze wsi a jak wynika z niektórych doniesień badawczych, starsi mieszkańcy środowisk wiejskich,
z uwagi na charakter wykonywanej przez nich pracy i uwarunkowania środowiska życia, przejawiają
w przeważającej większości przypadków (ponad 80%) aktywny styl życia, który niewątpliwie wyznacza
wyższą sprawność fizyczną [16]. W mniejszym też stopniu korzystają z udogodnień cywilizacyjnych, co
czyni ich bardziej aktywnymi. Natomiast istotnie wyższy poziom FACIT-F dla pacjentów pochodzących
z miast, jaki dowiodły nasze badania, może być związany z ich na ogół lepszymi warunkami życia,
większym dostępem do edukacji, komunikacji, placówek ochrony zdrowia, które to czynniki okazują
się być znaczące w kształtowaniu ważnych parametrów jakości życia.
Według badań Bień [11] sprawność lokomocyjna należy do czynników obiektywizujących samoocenę
stanu zdrowia. Aż 93 % osób pozytywnie oceniających stan własnego zdrowia jest w pełni ruchliwych,
natomiast wśród osób przebywających w łóżku, żadna nie wyrażała się pozytywnie o swoim stanie
zdrowia [11]. Podobne wyniki uzyskała Kwapisz [12], badając pacjentów geriatrycznych oddziału rehabilitacyjnego na podstawie subiektywnej oceny wskaźników zawartych w kwestionariuszu FACIT-G.
Wyniki tych badań wskazują, że wraz z wiekiem wzrasta liczba i natężenie dolegliwości pacjentów, pogarsza się ich sprawność funkcjonalna i wzrasta konieczność hospitalizacji [12]. Inne badania również
dowodzą o tym, że wraz z wiekiem istotnie obniża się jakość życia w dziedzinie fizycznej [13].
W ciągu ostatnich lat wzrosło zainteresowanie jakością życia. W ramach pomiaru tego parametru
u ludzi starszych dokonuje się oceny sprawności funkcjonalnej. Jest to jeden z łatwiejszych do pomiaru
wskaźników stanu zdrowia i jakości życia ludzi starszych. W związku z wydłużaniem się życia ludzkiego,
nasuwają się pytania o stan sprawności fizycznej osób starszych oraz dynamikę zmian w stanie funkcjonalnym oraz o determinanty tego stanu u ludzi starszych [14]. Badania nad jakością życia chorych
pacjentów w starszym wieku, przeprowadzonych przez Muszalik [15] w 2006 roku, wskazują, że u osób
starszych istotnie częściej niż u pacjentów młodszych występują ograniczenia w zakresie poruszania się,
dolegliwości bólowe oraz spadek energii życiowej niezbędnej do podejmowania codziennych aktywności
życiowych i to bez względu na rodzaj przewlekłego schorzenia somatycznego.
Badania potwierdziły tezę, iż jakość życia pacjentów z chorobami przewlekłymi zależy przede wszystkim od wieku, a także od rodzaju i czasu trwania choroby [15]. Doniesienia Zielińskiej-Więczkowskiej
i Kędziory-Kornatowskiej [17] także dowodzą o wpływie wieku na subiektywną jakość życia pacjentów
z wielochorobowością geriatryczną, gdzie dominującym schorzeniem było pierwotne nadciśnienie tętnicze
(n=182). W badaniach tych Autorów [17], czas trwania choroby nadciśnieniowej także istotnie kształtował jakość życia osób starszych. Chociaż przeprowadzone przez nas badania nie wykazały znamiennych korelacji pomiędzy poziomem wykształcenia a jakością życia badanej grupy chorych, to badania
Zielińskiej-Więczkowskiej i Kędziory-Kornatowskiej dowodzą o istnieniu takiego związku [17].
Oceniając sprawność funkcjonalną i jakość życia badanej grupy pacjentów wg skali FACIT-F można stwierdzić, że subiektywna ocena stanu zdrowia respondentów jest na poziomie zadowalającym
i znajduje się w zakresie wartości średnich. Z naszych badań wynika, że niewątpliwie poszczególne
jednostki chorobowe mają wpływ na funkcjonowanie pacjentów. Badania wykazały, że osoby z zaburzeniami depresyjnymi i okresowymi zaburzeniami świadomości wykazują istotnie większe problemy
w poszczególnych dziedzinach życia spowodowane stanem zdrowia niż u pacjentów z zaburzeniami
53
Marta Muszalik i wsp.: Zaburzenia psychiczne a jakość życia
występującymi pod postacią somatyczną i schizofrenią. Może być to – naszym zdaniem -związane
z obserwowaną u nich mniejszą aktywnością życiową i, jak np. w depresji, istnieniem, wraz ze stopniem
zaawansowania choroby, poczucia braku sensu życia, co niewątpliwie znajduje niekorzystne odbicie
w jakości życia. Wcześniejsze badania Muszalik i współpracowników nad funkcjonowaniem pacjentów
w starszym wieku pokazały, że jakość życia zależała istotnie od wieku, statusu materialnego, poziomu
edukacji i czasu trwania choroby [18].
We współczesnym świecie osoby starsze są pod działaniem wielu bodźców stresowych, co może usposabiać do rozwoju zaburzeń psychicznych. Natomiast z doniesień Polewki i wsp. [19] wyraźnie wynika,
że istotnymi czynnikami ryzyka samobójstw w populacji osób starszych są: zaburzenia depresyjne
i lękowe, duże oddziaływanie bodźców stresowych, choroby psychiczne, o charakterze przewlekłym,
a także zespoły bólowe. Wymienia się też inne ważne w tym okresie życia czynniki jak: izolacja społeczna,
poważne zaburzenia sprawności funkcjonalnej, śmierć bliskiej osoby [19]. Ten smutny niestety fakt,
powinien zatem skłaniać do rozszerzania badań nad jakością życia w populacji osób starszych [20].
Zwięzła i może nieco skromna dyskusja jest podyktowana obserwowaną w tej poruszanej kwestii luką
badawczą. Żywimy zatem nadzieję, że uzyskane przez nas wyniki badań zainspirują innych badaczy
do kontynuowania tej, jakże ważnej, problematyki badawczej w populacji osób starszych.
Wnioski
1. Jakość życia oceniona kwestionariuszem FACIT-F kształtowała się na poziomie średnim
i była skorelowana z rodzajem schorzenia i opieki, poziomem sprawności funkcjonalnej ADL
oraz miejscem zamieszkania badanych.
2. Czynniki socjodemograficzne: wiek, płeć, wykształcenie, stan cywilny, sytuacja materialna
oraz czas trwania choroby nie miały istotnego wpływu na ocenę jakości życia badanych.
Piśmiennictwo
[1] Pędich W Gerontologia i geriatria. W: Grodzicki T, Kocemba J, Skalska A (red.) Geriatria
z elementami gerontologii ogólnej. Podręcznik dla lekarzy i studentów, Gdańsk: Via Medica
Wydawnictwo Medyczne; 2007. s. 2-5.
[2] Kocemba J. Starzenie się człowieka. W: Grodzicki T, Kocemba J, Skalska A (red.) Geriatria
z elementami gerontologii ogólnej. Podręcznik dla lekarzy i studentów, Gdańsk: Via Medica
Wydawnictwo Medyczne; 2007. s. 6-12.
[3] Kachaniuk H, Droździel D, Fidecki W, Wysokiński M, Jerzak P, Walas L Samodzielność osób
starszych jako element jakości życia. Pielęgniarstwo XXI wieku 2006; 4(17): 75-78
[4] Borowiak E, Kostka T Analiza sprawności funkcjonalnej osoby w starszym wieku. Rola pielęgniarki
w zespole geriatrycznym. W: Wieczorkowska K, Talarska D (red.) Geriatria i pielęgniarstwo
geriatryczne, Warszawa: PZWL; 2008. s.81-83.
[5] Kędziora-Kornatowska K, Porzych K, Polak A, Porzych M Psychologiczne aspekty starzenia się
i starości. Gerontol Pol 2004; 12(4): 165-168.
[6] De Walden Gałuszko K Problemy jakości życia u chorych w stanie terminalnym. Medycyna
Paliatywna 2003; 1(3): 4-6.
[7] WHOQOL Group: Study protocol for the World Health Organization project to develop a Quality
of Life assessment instrument (WHOQOL). Quality of Life Res. 1993; 2: 153-159
[8] Bilikiewicz A, Parnowski T Starzenie się i zaburzenia psychiczne wieku podeszłego.
W: Bilikiewicz T. (red.) Psychiatria, Warszawa: PZWL; 2007.s. 457-502.
[9] Stuart- Hamilton I Psychologia starzenia. Poznań: ZYSK I SK-A; 2006.
[10] Ziółkowski M, Opozda K Pielęgnowanie chorych w starszym wieku z zaburzeniami psychicznymi.
W: Kędziora -Kornatowska K, Muszalik M (red.) Kompendium pielęgnowania pacjentów w starszym
wieku, Lublin: Czelej; 2007. s. 270-279.
54
Marta Muszalik i wsp.: Zaburzenia psychiczne a jakość życia
[11] Bień B Stan zdrowia i sprawność ludzi starszych. W: Synak B (red.) Polska starość, Gdańsk:
Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego; 2002. s. 35-77.
[12] K wapisz U Stan funkcjonalny pacjentów geriatrycznych w subiektywnej ocenie zdrowia.
Pielęgniarstwo Polskie 2005; 1(19): 149-152.
[13] Zielińska-Więczkowska H, Kędziora-Kornatowska K Jakość życia chorych z pierwotnym
nadciśnieniem tętniczym w wieku podeszłym na tle zmiennych społeczno-demograficznych (część
I). Pielęgniarstwo XXI w 2006; 4(17): 117-120.
[14] Tobiasz-Adamczyk B, Brzyski P Czynniki warunkujące zmiany w stanie funkcjonalnym w wieku
starszym na podstawie 12-letniej obserwacji. Gerontol Pol, 2002; 10 (1): 23-29.
[15] Muszalik M, Kędziora - Kornatowska K Jakość życia chorych przewlekle. Gerontol Pol 2007;
14:185-189.
[16] Depka-Prądzynska K Postawy zdrowotne chorych z cukrzycą w wieku podeszłym. Niepublikowana
praca magisterska. Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Collegium Medicum w Bydgoszczy.
Bydgoszcz 2009.
[17] Zielińska-Więczkowska H, Kędziora-Kornatowska K Jakość życia chorych z pierwotnym
nadciśnieniem tętniczym w wieku podeszłym na tle uwarunkowań zdrowotnych (część II).
Pielęgniarstwo XXI w 2007; 2(19): 39-43.
[18] Muszalik M, Kędziora-Kornatowska K, Kornatowski T Functional assessment and health-related
quality of life (HRQOL) of elderly patients on the basis of the functional assessment of chronic
illness therapy (FACIT)-F questionnaire. Arch Gerontol Geriatr 2009; 49(3): 404-408.
[19] Polewka A, Chrostek Maj J, Szczepańska Ł, Foryś Z Samobójstwa i próby samobójcze w okresie
wczesnej i późnej starości- epidemiologia, czynniki ryzyka, profilaktyka. Przegląd Lekarski 2006;
63/6: 323-327.
[20] Zielińska-Więczkowska H, Kędziora-Kornatowska K Potrzeba rozszerzania badań nad jakością
życia w populacji geriatrycznej. W: Bartuzi Z. (red.) Interdyscyplinarny Wymiar Nauk o Zdrowiu,
UMK CM Bydgoszcz:2007. s. 509-512
Revieved/Zrecenzowano 06.07.2011r.
Accepted/Zatwierdzono do druku 18.07.2011r.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

66+6+6+

2 Cards basiek49

Pomiary elektr

2 Cards m.duchnowski

Create flashcards