Komunikacja niewerbalna

advertisement
PRACA ZALICZENIOWA
Komunikacja niewerbalna – świadome i nieświadome aspekty przekazów
niewerbalnych, niewerbalne komponenty komunikacji
Komunikacja niewerbalna stała się bardzo modną dziedziną nauk społecznych.
Wielu doradców, autorów "podręczników sukcesu" i trenerów prowadzących warsztaty
umiejętności komunikowania się dostrzega i docenia rolę tzw. mowy ciała. Postaram się
prześledzić najważniejsze osiągnięcia w tej dziedzinie i pokazać ich praktyczne
zastosowanie w różnych sytuacjach życiowych.
Poświęcę teraz nieco uwagi kilku kwestiom teoretycznym, aby lepiej zrozumieć
to, o czym będzie mowa dalej.
Zacznę od wyjaśnienia pojęcia komunikacji niewerbalnej. Jest to przesyłanie informacji
bez użycia słów. Ten rodzaj komunikacji zachodzi najczęściej na poziomie
nieświadomym. Możemy podczas rozmowy z kimś przekazywać i odbierać wiele
informacji nawet nie wiedząc o tym. Znaki niewerbalne wysyłamy bezwolnie i w podobny
sposób
(nieświadomy)
interpretujemy.
Takie
niedostrzegalne
komunikaty
są
rejestrowane poniżej progu świadomości i wzbudzają w nas określone emocje. Czasami
mamy tylko niejasne, intuicyjne przeczucie, wrażenie dotyczące innej osoby i nie
potrafimy wskazać co je spowodowało.
Dla zainteresowanych pracami dyplomowymi polecamy następujące serwisy: prace
dyplomowe o
kampaniach społecznych – wiele interesujących prac licencjackich i magisterskich z marketingu, reklamy;
prace dyplomowe o zdrowiu – zbiór prac o promocji zdrowia, artykułów, i esejów, prace
dyplomowe z prawa – aktualne i historyczne prace dyplomowe.
1. Komunikowanie interpersonalnych postaw i emocji
Kody niewerbalne służą przede wszystkim odzwierciedlaniu stosunku człowieka do jego
otoczenia, w tym zwłaszcza społecznego. Wzajemne ustosunkowanie się ludzi
przejawiane jest takimi znakami jak wyrazy twarzy, ton głosu, spojrzenia czy choćby
przyjmowane odległości. To tylko niektóre z gamy środków, poprzez które wysyłamy i
odbieramy informacje takie jak sympatia - antypatia, zainteresowanie - brak
zainteresowania, partnerstwo - dominacja - uległość. Można powiedzieć, że na poziomie
niewerbalnym mamy do czynienia przede wszystkim z komunikacją emocjonalną.
Komunikowanie werbalne jest natomiast głównym sposobem przekazywania informacji
innego rodzaju.
2. Samoprezentacja
Poprzez ubiór, fryzurę, sposób wypowiadania się, różne rekwizyty czy ogólniej styl
zachowania ludzie wysyłają komunikaty dotyczące tego kim są lub kim chcieliby być.
Innymi słowy poprzez różne niewerbalne środki informują o swoim statusie społecznym,
ekonomicznym, osobowości, sympatiach politycznych oraz innych aspektach "ja".
Bardzo często ludzie grają pewne role, czyli pokazują się takimi (na ogól lepszymi,
mądrzejszymi, bogatszymi, bardziej pewnymi siebie) niż są w rzeczywistości.
3. Rytuał
Kody niewerbalne odgrywają ważną role w rytuałach. Dobrze wszystkim znanym
rytuałem społecznym jest witanie się i żegnanie. Podczas przywitania w kulturze polskiej
mężczyźni podają sobie ręce (jeśli odległość pomiędzy osobami na to pozwala),
uśmiechają się do siebie oraz nawiązują kontakt wzrokowy. Inny wariant przywitania to
podniesienie ręki lub zdjęcie nakrycia głowy (rzadziej już dziś spotykane) oraz ukłon
kiedy odległość jest zbyt duża aby podać sobie dłonie. Zachowania tego rodzaju są
wysoce przewidywalne i tym samym mające mniejsze znaczenie informacyjne, służą
jednak podtrzymywaniu dobrych relacji z innymi.
4. Podtrzymywanie komunikacji werbalnej
Znaczenie wypowiedzi nie zależy tylko od samej treści słów. Jest ono (znaczenie)
zależne od takich czynników jak akcent, ton głosu, szybkość oraz płynność mówienia.
Wypowiedź staje się przez to bardziej kompletna co czyni ją bardziej (czasami mniej jak
ma to miejsce w przypadku ironii) zrozumiałą i łatwiejszą do odczytania. Poza tym
podczas mówienia ludzie gestykulują a na ich twarzach widać różne miny. Są to także
informacje, które mogą być pomocne w odczytaniu znaczenia wypowiedzi. Jest to o tyle
ważne, że większa część tych informacji jest przekazywana i odbierana nieświadomie
dlatego można uznać, że właśnie tam należy szukać potwierdzenia lub zaprzeczenia
tego, co jest przekazywane w treści słów. Podczas rozmowy dwu lub więcej osób musi
zostać ustalony porządek mówienia. Trudno wyobrazić sobie rozmowę kiedy obie osoby
mówią jednocześnie. Taki porządek ustalany jest właśnie znakami niewerbalnymi takimi
jak nabieranie powietrza i otwarcie ust, aby za chwile zabrać glos, skinienia głowa,
podniesienie ręki oraz inne. Kiedy już jedna osoba zabrała glos oczekuje ona reakcji
słuchacza. Słuchacz natomiast chcąc dać do zrozumienia, że aktywnie uczestniczy w
interakcji kiwa głową kiedy zgadza się z mówiącym lub kreci głową na znak niezgody.
Tak czy inaczej przekazuje on mówiącemu informacje zwrotne o swoim zaangażowaniu,
czyni to właśnie przy pomocy kodów niewerbalnych. Wreszcie są i takie sytuacje gdzie
porozumiewanie się słowne jest wykluczone. Wystarczy przyjrzeć się (np. telewizji)
grupie pracujących wspólnie płetwonurków, pracownikom lotniska pomagającym pilotom
parkować samolot, czy choćby pracy policjanta kierującego ruchem ulicznym na
skrzyżowaniu.
Istnieje pięć ogólnych kryteriów interpretacji komunikatów niewerbalnych. Są to:
postawa, mimika, gesty, dystans i ton. W miarę możliwości należy uwzględniać jak
najwięcej kryteriów przy każdorazowej ocenie zachowania innych. Większość zachowań
niewerbalnych każdy interpretuje nieświadomie. Wynika to miedzy innymi z faktu, ze
człowiek ma ograniczone możliwości świadomego spostrzegania. To czego nie uda się
spostrzec świadomie będzie zarejestrowane poniżej progu świadomości, ale wzbudzi
określoną reakcje emocjonalna. Pomocą podczas świadomego interpretowania
zachowań innych ludzi może być werbalizacja, tego co zauważamy. Należy w myślach
ubierać w słowa swoje spostrzeżenia. Pomoże nam to w uświadomieniu sobie, jakie
zachowania drugiej osoby wpłynęły na nasza ocenę. Interpretacji powinny podlegać
zespoły gestów a nie pojedyncze gesty. Pojedynczy gest w większości wypadków nie
ma jasnego znaczenia. Zespoły gestów wyrażających tą samą lub podobną postawę czy
emocję są lepszą przesłanką do formułowania wniosków. Należy ponadto zwracać
uwagę na zgodność znaku (pozytywne - negatywne) następujących po sobie zespołów
gestów. Należy zwracać uwagę na spójność pomiędzy wypowiadanymi słowami a
towarzyszącymi im gestami. Jeżeli gesty będą przeczyć słowom ludzie skłonni są
wierzyć raczej zachowaniom niewerbalnym. Nie istnieje uniwersalny słownik gestów.
Oznacza to, że nie można jednoznacznie przypisać określonym gestom jakiegoś
znaczenia. Dlatego podczas oceny oprócz różnic kulturowych trzeba uwzględnić także
różnice indywidualne. Każdy z nas posiada swoje charakterystyczne sposoby
zachowania. Pojawiają się one niezależnie od sytuacji, w której się znajdujemy, dlatego
też nie niosą one ze sobą informacji co aktualnie dzieje się z daną osobą.
Nieznajomość indywidualnych nawyków w zachowaniu może doprowadzić do mylnych
interpretacji. Na przykład nieprzyjemny grymas twarzy może być tikiem pozostałym po
wylewie, a nie oznaką dezaprobaty czy niechęci. Należy pamiętać o wpływie sytuacji na
zachowanie. Ktoś zakłada sobie ramiona na piersi ponieważ jest mu zimno. Ktoś inny
siedzi sztywno bo ma za ciasne ubranie. Pierwszy przypadek nie świadczy o zamkniętej
postawie, drugie zachowanie nie jest oznaką napięcia. Podczas interpretowania
zachowań niewerbalnych dobrze jest stosować pytania kontrolne. Polegają one na
konfrontowaniu uzyskanych odpowiedzi z zaobserwowanymi zachowaniami. Jeżeli np.
podczas prezentacji osoba odchyli się i założy ręce na piersi należy zapytać w tym
momencie, co sadzi o omawianej sprawie. Jeżeli wyrazi swoje wątpliwości będzie
oznaczać to, że wcześniejsze zachowanie rzeczywiście było wyrazem negatywnej
postawy. Należy zwracać uwagę na wpływ naszych zachowań niewerbalnych na
zachowania innych ludzi. Ktoś w naszym towarzystwie może przyjąć postawę zamkniętą
nie dlatego, że obawia się lub nie lubi nas, ale może dlatego, że to my sami wysyłamy
negatywne komunikaty, które prowokują jego zachowania w tej sytuacji. Rzeczą
absolutnie podstawową podczas kształcenia umiejętności interpretacji zachowań
niewerbalnych jest świadomość własnych zachowań niewerbalnych oraz ich trafna
interpretacja. I od tego, tak naprawdę należałoby zacząć.
Twarz
Już w starożytnej Grecji - kolebce demokracji - wysoko ceniono zdolność
przekonywania. Oprócz biegłego władania słowem doceniano także siłę "mowy ciała",
która
nadawała
przemowom
pożądaną
dramaturgię.
Także
starożytni
kupcy
wykorzystywali znajomość prostych zasad komunikacji niewerbalnej. Wiedzieli oni, że
rozszerzone źrenice klienta na widok określonego towaru są oznaka dużego
zainteresowania transakcją. Jeśli natomiast źrenice klienta były zwężone był to znak, ze
szanse ubicia dobrego interesu są raczej małe. Nasza twarz jest dla innych ludzi
głównym źródłem informacji o emocjach, jakie przeżywamy. Kiedy chcemy odgadnąć
czyjeś emocje najczęściej przyglądamy się właśnie twarzy. Prawdopodobnie każdy
uważa, że na podstawie czyjejś mimiki doskonale potrafi określać jakie emocje
przeżywają osoby, z którymi się kontaktuje . W większości wypadków jest to prawda, ale
nie dostrzegamy przy tym, że na nasza ocenę wpływa także kontekst. Kiedy ktoś płacze
niekoniecznie musi być smutny, mogą to być przecież łzy radości; bez uwzględnienia
kontekstu trudno odróżnić też mimiczny wyraz zdziwienia od strachu. Paul Ekman
uważa, że najmniej pomyłek w określaniu emocji na podstawie mimiki popełniamy w
odniesieniu do sześciu rodzajów ekspresji. Są to: radość, smutek, zdziwienie, strach,
złość oraz niesmak.
Mikroekspresje
Mikroekspresje to krótkotrwałe wyrazy mimiczne pojawiające się na twarzy. Czas ich
trwania wynosi zazwyczaj mniej niż jedną sekundę. Tak, więc przez bardzo krótki okres
czasu na twarzy może pojawić się układ wyrażający pewien stan emocjonalny.
Mikroekspresje to symptomy naszych rzeczywistych emocji. Najczęściej pojawiają sie
wtedy, gdy chcemy zamaskować nasz stan emocjonalny inną ekspresją. Kiedy
spotykamy osobę, którą nie lubimy, a jakieś względy nie pozwalają nam na manifestację
tej niechęci, wtedy na twarzy może pojawić się mikroekspresja wyrażająca nasze
prawdziwe uczucia. Taki przelotny wyraz twarzy zazwyczaj nie jest świadomie
rejestrowany przez odbiorców. Jednak na niższych poziomach przetwarzania zostanie
on zarejestrowany i wywoła określoną reakcję emocjonalną. Reakcja ta zwykle ma
charakter niejasnego przeczucia. W powyższym przykładzie odbiorca może odnieść
wrażenie, że pomimo okazywanej sympatii nie jest on lubiany przez nadawcę.
Nieszczery uśmiech
Prawdopodobnie każdemu z nas zdarzyła sie sytuacja, w której należało sie uśmiechać
niezależnie od tego, czy odczuwaliśmy radość czy nie. . Ludzie stosunkowo dokładnie
odróżniają uśmiech szczery od udawanego. Pomaga im w tym kilka wskazówek.
Pierwsza z nich dotyczy odmiennego zaangażowania mięsni twarzy. Już Darwin
zauważył, że w szczerym uśmiechu oprócz mięśnia jarzmowego (odpowiadającego za
uniesienie kącików ust) udział biorą także mięsnie okrężne oczu. W praktyce wygląda to
tak, że widzimy tzw. kurze łapki w okolicach oczu. Przy źle udawanym uśmiechu, usta
wprawdzie przyjmują odpowiedni kształt, jednak oczy pozostają niezaangażowane. W
rezultacie cala ekspresja może okazać się mało przekonująca.
Kłamanie
Kłamiemy wszyscy i prawdopodobnie robimy to codziennie. Jest kilka wskazówek, które
mogą okazać się pomocne w rozstrzygnięciu czy ktoś mówi prawdę czy kłamie. Jak się
okazuje twarz nie jest najlepszym detektorem kłamstwa. Nawet niewprawny kłamca
potrafi bowiem dość dobrze kontrolować swoją twarz. Wie, że okłamywany będzie
szukał oznak kłamstwa przede wszystkim na twarzy. Ale i tutaj kłamiący może popełnić
kilka błędów. Jednym z nich jest unikanie kontaktu wzrokowego lub częściej
wpatrywanie się. Oba te sposoby spoglądania mogą świadczyć o kłamaniu kiedy są
nienaturalne
dla
danej
osoby.
Zaobserwowano
także
korelacje
pomiędzy
przygotowywaniem i wypowiadaniem kłamstwa a szerokością źrenic. Otóż kiedy ktoś
intensywnie nad czymś myśli (np. preparuje kłamstwo) jego źrenice zwężają się. Kiedy
natomiast
wypowiada
przygotowane
kłamstwo
źrenice
się
wtedy rozszerzają.
Oczywiście jest to symptom raczej trudny do zauważenia "na żywo". Kolejną wskazówką
kłamstwa są mikroekspresje i maskowanie. Zdarzyć się może, że kłamca przez moment
nie będzie zdawał sobie sprawy z wyrazu twarzy jaki aktualnie prezentuje, a który może
wyjawiać jego prawdziwe uczucia. Kiedy jednak zda sobie sprawę, że jego twarz go
zdradza natychmiast przybiera inny wyraz - najczęściej uśmiech. W ten sposób maskuje
swoje autentyczne emocje. Poszukując oznak kłamania pamiętajmy o wiarygodnych
mięśniach twarzy.
Pora teraz na omówienie kilku gestów mogących pojawić się podczas kłamania. Jak
wspomniałem wyżej kłamiący dość dobrze może kontrolować swoją twarz. Mając jednak
ograniczone zasoby uwagi nie kontroluje innych części ciała. Dlatego nieszczerość
może objawić sie w braku spójności pomiędzy wypowiedzią a zachowaniem. Jeśli ktoś
na przykład mówi, że całkowicie zgadza się z nami i w tym samym momencie odchyla
sie do tyłu krzyżując jednocześnie ramiona wtedy jego zachowanie przeczy
wypowiadanym słowom. W takiej sytuacji będziemy skłonni wierzyć raczej temu, co
widzimy niż temu co słyszymy. Innym zachowaniem często towarzyszącym fałszowi jest
samodotykanie. Zdecydowana większość takich gestów jak pocieranie dłonią nosa,
ucha, oka, karku (o ile nie swędzi) czy zakrywanie ust to objawy dyskomfortu. Uczucie
to nierzadko występuje podczas okłamywania. Także niespokojne wiercenie się lub
nerwowe
ruchy
rąk
i
nóg
mogą
zdradzać
zdenerwowanie
i
obawę
przed
zdemaskowaniem. Następną godną uwagi wskazówką jest czas odpowiedzi. Zazwyczaj
podczas okłamywania czas jaki mija pomiędzy zadaniem pytania a odpowiedzią jest
nieco dłuższy przy pytaniach otwartych i krótszy przy zamkniętych. Ponadto na początku
odpowiedzi może być słyszalne w głosie wahanie. Sama wypowiedź zawiera więcej
błędów językowych, uogólnień w rodzaju "każdy", "nigdy" a jej ton jest nieco wyższy od
normalnego dla danej osoby. Kłamiący może też mówić z nienaturalnym dla siebie
(szybszym lub wolniejszym) tempem.
Jak widać istnieje sporo wskaźników pomocnych w ujawnianiu nieszczerości. Trzeba
jednak zdawać sobie sprawę, że nie jest to łatwe zadanie. Poprawna interpretacja musi
zawierać jak najwięcej dowodów, a na pewno nie może opierać się na pojedynczych
wskazówkach.
Dla zainteresowanych pracami dyplomowymi polecamy następujące serwisy: prace
dyplomowe o
kampaniach społecznych – wiele interesujących prac licencjackich i magisterskich z marketingu, reklamy;
prace dyplomowe o zdrowiu – zbiór prac o promocji zdrowia, artykułów, i esejów, prace
dyplomowe z prawa – aktualne i historyczne prace dyplomowe.
Download
Random flashcards
123

2 Cards oauth2_google_0a87d737-559d-4799-9194-d76e8d2e5390

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

66+6+6+

2 Cards basiek49

Create flashcards