Uploaded by EZOTERION

Układ wydałniczy

advertisement
Nasiekovskyi Volodymyr
W skład układu moczowego
wchodzą:
- Nerki (1)
- Moczowody (6)
- Pęcherz moczowy (4)
- Cewka moczowa (5)
Z każdą nerką związane są
naczynia krwionośne:
- Tętnica (3)
- Żyła (2)
Zadaniem układu moczowego jest zbieranie ubocznych i
ostatecznych produktów pochodzących z przemian
biochemicznych i metabolicznych. Jego głównymi
narządami są nerki, które wytwarzają mocz jako produkt
filtracji krwi. Rola nerek w organizmie polega przede
wszystkim na wydalaniu zbędnych produktów przemiany
materii. Zaburzenia przesączania w kłębkach nerkowych
oraz wydalania i wchłaniania wielu substancji w cewkach
nerkowych odbijają się w sposób istotny na sprawności i
wydolności czynnościowej całego organizmu człowieka. A
więc najczęstszymi chorobami układu moczowego są
choroby nerek.
Nerki są umiejscowione na tylniej ścianie jamy brzusznej, po obu
stronach kręgosłupa, na wysokości od ostatniego kręgu
piersiowego do drugiego kręgu lędźwiowego (dodać należy, że
prawa nerka jest przesunięta nieco niżej). Do ich górnej
powierzchni przylegają gruczoły nadnerczowe (nadnercza). Na
przyśrodkowym brzegu każdej nerki zwraca uwagę zagłębienie
nazywane wnęką nerkową, przez którą przechodzą: moczowód,
tętnica nerkowa, żyła nerkowa i nerwy. Zewnętrzna część nerki to
kora o jaśniejszym zabarwieniu, pod którą położony jest
ciemniejszy rdzeń nerki. Ten ostatni zbudowany jest z pięciu do
piętnastu piramid nerkowych, rozdzielonych słupami nerkowymi.
Nazwa "piramidy" wzięła się z trójkątnego kształtu tych struktur.
Podstawa każdej piramidy zwrócona jest do powierzchni
zewnętrznej, natomiast wierzchołek zwrócony jest do wewnątrz.
Tworzy on brodawkę nerkową, w której znajdują się ujścia
przewodów wyprowadzających mocz do lejkowatej miedniczki
nerkowej. Z miedniczki mocz przepływa do moczowodu i dalej do
pęcherz moczowego (z każdej nerki wychodzi jeden moczowód).
Nerki są narządem parzystym o wymiarach
12x7x3 cm i wadze 120-200g. Do ich
górnych biegunów przylegają nadnercza gruczoły wydzielania wewnętrznego. Od
strony przyśrodkowej wnikają do nerek
naczynia krwionośne, nerwy i miedniczka
nerkowa. Nerki leżą pozaotrzewnowo na
tylnej powierzchni jamy brzusznej, w okolicy
lędźwiowej (prawa zwykle nieco niżej)
W jamie brzusznej, pierwotnie zaotrzewnowo.
Th12 – L3 – prawa nerka
Th11 – L2 – lewa nerka
Położenie zależne jest zarówno od pozycji ciała, jaki i ruchomości
oddechowej.
Wyższe ułożenie lewej nerki tłumaczone jest tym, że rośnie silniej i z tego
powodu znajduje się wyżej. Różnica poziomu obu nerek wynosi ok.
pół do jednego trzonu kręgu (ok. 1,5–3 cm).
Ruchomość oddechowa nerek u człowieka wynosi pół do jednego kręgu
(ok. 2-2,5 cm) – unosi się podczas wydechu a opuszcza podczas
wdechu. Do podobnych przesunięć dochodzi również w czasie zmiany
pozycji ciała – wyższe położenie zajmują w pozycji leżącej, niższe w
stojącej.
●Biegun górny
● Biegun dolny
● Powierzchnia przednia
● Powierzchnia tylna
● Brzeg przyśrodkowy, w
obrębie którego znajduje się
wnęka.
● Brzeg boczny - wypukły
W jej obrębię znajdują się:
● Żyła nerkowa (u góry i do
przodu od tętnicy)
● Tętnica nerkowa (poniżej
żyły i do tyłu)
● Moczowód (do tyłu i
poniżej naczyń nerkowych)
● Nerka bezpośrednio jest pokryta torebką
włóknistą, na zewnątrz której znajduje się
torebka tłuszczowa (obejmuje także
nadnercze)
● Najbardziej zewnętrznie nerka jest pokryta
przez powięź nerkową zbudowaną z dwóch
blaszek: przedniej (powięź przednerkowa) i
tylnej (powięź zanerkowa); obie blaszki, u
góry, powyżej nadnercza łączą się,
przechodząc w powięź przepony.
Nerki otrzymują krew utlenowaną (tętniczą) z parzystych
tętnic nerkowych, odchodzących od części brzusznej
aorty na wysokości I kręgu lędźwiowego. Tętnice
nerkowe ulegają podziałom przed i po wniknięciu do
miąższu nerki. Na skutek tych podziałów powstają między
innymi tętniczki doprowadzające krew do kłębuszka
nerkowego. Odpowiednim tętnicom towarzyszą żyły
nerkowe.
Należy podkreślić, że mogą istnieć różne warianty ukrwienia
nerek, łącznie z istnieniem nieprawidłowych naczyń, lub
też naczyń dodatkowych - będące nierzadko przyczyną
ciężkich patologii.
● Usuwanie z moczem szkodliwych produktów przemiany
materii,zatrzymywanie składników niezbędnych dla
organizmu, które ulegają przefiltrowaniu do moczu
pierwotnego (resorpcja),
● Udział w regulacji równowagi kwasowo-zasadowej
● Regulacja osmolarności płynu zewnątrzkomórkowego
● Wydalanie zbędnych produktów przemiany materii
● Zmiana nieaktywnej witaminy D3 na aktywną postać 1,25
(OH)2 D3
● Wydzielanie substancji hormonalnie czynnych
● Regulacja objętości płynów ustrojowych,wpływ na ciśnienie
tętnicze krwi,
● wpływ na prawidłową erytropoezę (produkcja
erytropoetyny),
Głównym zadaniem nerek jest zabezpieczenie
stałości środowiska wewnętrznego organizmu
poprzez wydalanie nadmiaru wody, soli
mineralnych i innych substancji zbędnych
i/lub szkodliwych dla zdrowia, które powstają
podczas procesów metabolicznych albo są
przyjmowane np. wraz z pokarmem (dotyczy
to również np. silnie toksycznych leków).
Nerki są odpowiedzialne za zachowanie stałej
objętości, ciśnienia osmotycznego oraz składu
elektrolitowego płynów ustrojowych
Filtracja jest podstawowym procesem
umożliwiającym powstawanie moczu. Polega ona
na przechodzeniu wody osocza i wszystkich
substancji w niej rozpuszczonych - z wyjątkiem
większości białek - ze światła włośniczek, poprzez
ich ścianę (tworzącą wyżej opisaną błonę
filtracyjną), do światła torebki kłębuszka.
Wielkość przesączania kłębuszkowego zależy od
efektywnego ciśnienia filtracyjnego w kłębuszku
oraz właściwości jego błony sączącej.
We wszystkich kłębuszkach nerkowych w
ciągu doby powstaje około 180 litrów
przesączu (moczu pierwotnego). Przesącz
zbierany w torebce kłębuszka przechodzi do
światła cewek nerkowych, gdzie zachodzi
wchłanianie zwrotne (reabsorpcja), będące
drugim - po filtracji kłębuszkowej procesem (regulowanym przez niektóre
hormony i enzymy) przebiegającym na
wielką skalę. Podlega mu około 98-99%
moczu pierwotnego.
Wchłanianiu temu ulega m.in. około 180 litrów wody,
1100 g chlorku sodu i 150 g glukozy. Aby powyższe
procesy mogły zachodzić, przez nerki musi przepłynąć aż
1/4 całej objętości krwi tłoczonej przez serce. Przepływ
krwi w przeliczeniu na jeden gram tkanki jest
wielokrotnie większy niż w innych narządach.
Oczywiście reabsorpcja w cewkach nerkowych jest
ograniczona i niektóre związki chemiczne i substancje, po
przekroczeniu pewnego stężenia w surowicy krwi,
pojawiają się w moczu. Za przykład może posłużyć
sytuacja, kiedy stężenie glukozy we krwi przekracza około
mg170-180%. Cewki nerkowe nie są wtedy w stanie
wchłonąć jej z przesączu kłębkowego, gdyż został
przekroczony tzw. próg nerkowy dla glukozy. Pojawia się
ona wówczas w moczu - co jest zjawiskiem
charakterystycznym dla cukrzycy.
W początkowym odcinku cewki, tj. w cewce proksymalnej,
wchłanianiu zwrotnemu podlega ok 50-70% przesączu,
m.in. woda, niektóre białka, aminokwasy, glukoza, mocznik,
kwas moczowy, wodorowęglowy, sód, potas, chlorki,
fosforany i wapń, a wydalany jest jon wodoru, niektóre leki i
barwniki. W dalszych odcinkach cewki nerkowej, a
mianowicie w pętli Henlego i cewce dystalnej, następuje
dalsze wchłanianie wody, sodu, wapnia, magnezu, chloru i
mocznika oraz wydzielanie m.in. wodoru, potasu, jonów
amonowych. Doprowadza to w konsekwencji do
odpowiedniego zagęszczenia i zakwaszenia moczu oraz
powstawania moczu ostatecznego.
• Mocz ostateczny wytwarzany w nerkach poprzez brodawki
nerkowe, znajdujące się na szczytach piramid, wpływa do
kielichów i dalej do miedniczki nerkowej, a stąd - dzięki
ruchom perystaltycznym moczowodów - do pęcherza
moczowego.
• Kolejną niezwykle ważną rolą spełnianą przez nerki jest
utrzymywanie równowagi kwasowo-zasadowej.
Komórki i tkanki organizmu są bardzo wrażliwe na
zmianę środowiska wewnętrznego w kierunku
kwaśnym lub zasadowym. Stąd kwasica i zasadowica
stanowią istotne zagrożenie dla prawidłowego
funkcjonowania ustroju. Ze względu na przemiany
metaboliczne ustrój ma tendencję do stałego ulegania
zakwaszaniu. Utrzymanie wyżej wymienionej
równowagi (dopuszczalne są niewielkie odchylenia w
granicach normy) możliwe jest m.in. dzięki wydalaniu
nadmiaru jonów wodorowych oraz zatrzymywaniu
dwuwęglanów. Procesy te zachodzą w cewkach
nerkowych
• Nerki wytwarzają i wydzielają również niektóre hormony i
enzymy. Do najbardziej znanych należą:
• renina, aktywna postać witaminy D3, erytropoetyna oraz
prostaglandyny, hormon natriuretyczny i kalikreina.
• Renina jest produkowana przez komórki tzw
Renina jest produkowana przez komórki tzw. układu
przykłębuszkowego nerek. Zwiększone jej wydzielanie ma
miejsce m.in. przy spadku ciśnienia tętniczego krwi (na
przykład po krwotokach). Renina uruchamia złożony
łańcuch reakcji, których efektem końcowym jest
zwiększone uwalnianie związków naczyniokurczących
(angiotensyny) oraz hormonów zwiększających zwrotne
wchłanianie sodu i wody w cewkach nerkowych
(aldosteronu). W ten sposób nerka "broni" ustrój przed
ostrą niewydolnością układu krążenia.
• Witamina D3 jest przyjmowana z pokarmem, bądź też
powstaje w skórze pod wpływem promieni słonecznych lecz dopiero w nerkach powstaje z niej najbardziej
aktywna postać witaminy D3,
dwuhydroksycholekalcyferol. Jak wiadomo, witamina ta
odgrywa wielką rolę w zapobieganiu i leczeniu krzywicy u
dzieci oraz rozmiękania kości u dorosłych.
• Erytropoetyna to hormon syntetyzowany w nerkach,
warunkujący prawidłową produkcję krwinek czerwonych w
szpiku. Jej niedobór, wywołany znacznym uszkodzeniem
nerek, jest jedną z głównych przyczyn niedokrwistości
obserwowanej u chorych z przewlekłą ich niewydolnością.
FUNKCJA MOCZOWODÓW
Transportuje mocz z nerek do pęcherza moczowego.
• Moczowody to parzyste przewody biegnące z
miedniczek
nerkowych
do
pęcherza
moczowego.
• U człowieka ich długość (odległość między
miedniczką a dnem pęcherza) wynosi około
27–30 cm (wyprostowanego do 35 cm), a
szerokość 0,5 - 0,8 cm.
• Wyróżnia się część brzuszną (pars abdominalis)
i część miedniczną (pars pelvina) moczowodu.
Linia podziału biegnie w miejscu przejścia
kresy granicznej w linię stawu krzyżowobiodrowego.
• Moczowody mają dobrze rozwiniętą błonę
mięśniową i wyścielone są błoną śluzową. Mają
trzy przewężenia.
• Do głównych schorzeń nerek i dróg
moczowych należą: wady rozwojowe
układu moczowego, przewlekła i ostra
niewydolność nerek, zespół nerczycowy,
pierwotne kłębuszkowe zapalenie nerek,
zakażenia układu moczowego,
śródmiąższowe zapalenia nerek, kamica
układu moczowego, nowotwory układu
moczowego, nefropatie wtórne, choroby
gruczołu krokowego.
To pojedynczy zbiornik moczu, jest elastyczny, o ograniczonej
rozciągliwości. Jego pojemność 0.6 do 0.7l.
• Grubość ściany pęcherza zależy od jego wypełnienia.
Pusty pęcherz ma ścianę grubości około 10 mm,
wypełniony – do 2 mm.
Ściana pęcherza moczowego zbudowana jest z trzech
warstw:
• błony śluzowej wraz z tkanką podśluzową
• błony mięśniowej
• błony zewnętrznej
Położenie pęcherza moczowego:
• W miednicy mniejszej, podotrzewnowo, do tyłu od
spojenia łonowego.
• ♂ – na gruczole krokowym, do przodu od bańki
odbytnicy
• ♀ – na przeponie moczowo-płciowej i przedniej części
przepony miednicznej, do przodu od macicy, a częściowo
pochwy
• W związku z obecnością narządów rozrodczych
usytuowanie pęcherza moczowego, wielkość, kształt
oraz położenie cewki moczowej są inne u mężczyzn i
kobiet.
U mężczyzn otrzewna z pęcherza przechodzi ku
tyłowi na przednią powierzchnię odbytnicy,
wyścielając w tym miejscu zagłębienie odbytniczopęcherzowe (excavatio rectovesicalis). Dno pęcherza
spoczywa na gruczole krokowym (prostata). Nieco
powyżej do tylno-dolnej powierzchni pęcherza
moczowego przylegają pęcherzyki nasienne.
Cewka moczowa ma długość 20 cm, przechodzi
przez gruczoł krokowy, a następnie wzdłuż
prącia, by zakończyć się ujściem zewnętrznym.
• U kobiet otrzewna z górnej powierzchni pęcherza
moczowego przechodzi na przednią
powierzchnię macicy, przy czym powstaje
zagłębienie pęcherzowo – maciczne (excavatio
vesicouterina). Dno pęcherza spoczywa na
trójkącie moczowo – płciowym, zatem pęcherz
leży niżej niż u mężczyzn. Ku tyłowi od pęcherza
znajduje się macica i górny odcinek pochwy.
Cewka moczowa ma 3 do 4 cm.
Końcowa część układu moczowego wyprowadzająca
mocz na zewnątrz. Jest to przewód rozpoczynający się
na dnie pęcherza moczowego ujściem wewnętrznym
cewki, a kończący ujściem zewnętrznym u mężczyzn
na końcu żołędzi prącia, u kobiet na brodawce
cewkowej położonej w przedsionku pochwy. Poniżej
zwieracza pęcherza, w dolnym odcinku cewki,
znajduje się mięsień – zwieracz cewki, którego
czynność może być kontrolowana.
Mikcja – medyczne określenie aktu oddawania moczu.
Zapalenia pęcherza moczowego
Przyczyny:
 zatrzymywanie moczu w pęcherzu,
 przerost prostaty (u mężczyzn)
 brak higieny osobistej.
Objawy:
 ból przy oddawaniu moczu,
 oddawanie moczu przerywanym strumieniem,
 podwyższona temperatura,
 możliwa jest obecność białka.
Nieleczone zapalenie pęcherza może doprowdzić do
zapalenia nerek.
Przyczyny
- infekcja bakteryjna
Objawy
bóle w okolicy nerek, gorączka (czasem z dreszczami) i oddawanie
moczu jutrudnione .Mogą występować nudności i wymioty, osłabienie,
bóle brzucha, a także bóle głowy. Oprócz zmian w moczu odnotowuje
się wówczas podwyższoną liczbę leukocytów we krwi obwodowej,
podwyższone OB i CRP. Wykonanie badań dodatkowych takich jak USG
jamy brzusznej i urografii może wykazać obecność czynników
odpowiedzialnych za rozwój zapalenia nerek (kamica, wady
anatomiczne układu moczowego i inne).
Zapalenia nerek nie można bagatelizować! Schorzenie nieleczone może
przejść w proces w przewlekły i doprowadzić do powikłań, w postaci np.
ropnia, posocznicy czy niewydolności nerek.
Przyczyny:
 odkładanie się składników mineralnych lub organicznych
w postaci zlepiających się ze sobą kryształków np.
węglanu wapnia lub foforu,
 przetrzymywanie moczu,
 sporadyczne infekcje dróg moczowych.
Objawy:
 bóle w odcinku lędźwiowym kręgosłupa,
 nudności,
 pojawienie się krwi w moczu,
 kolka nerkowa,
 oddawanie moczu przerywanym strumieniem.
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

bvbzbx

2 Cards oauth2_google_e1804830-50f6-410f-8885-745c7a100970

Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Create flashcards