Rola wychowania przedszkolnego w rozwoju dziecka

advertisement
PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA
W PŁOCKU
INSTYTUT PEDAGOGIKI
SPECJALNOŚĆ: PEDAGOGIKA OPIEKUŃCZO – WYCHOWAWCZA
Z PLASTYKĄ
Agnieszka Nowakowska
ROLA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO
W ROZWOJU DZIECKA
Praca licencjacka
napisana pod kierunkiem
dr Agnieszki Głowali
Płock 2004
2
Spis treści
Wstęp……………………………………………………………………….3
I. Problemy badań w świetle literatury……………………………………5
1. Rozwój dziecka w kontekście teoretycznym…………………………...6
1.1. Pojęcie i etapy rozwoju dziecka……………………………………6
1.2. Charakterystyka rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym……….9
1.3. Czynniki warunkujące rozwój dziecka w wieku przedszkolnym...17
2. Podstawowe założenia wychowania przedszkolnego………………...22
2.1. Pojęcie wychowania przedszkolnego……………………………..22
2.2. Cele i funkcje wychowania przedszkolnego……………………...22
2.3. Metody i formy pracy w przedszkolu…………………………….26
2.4. Osobowość nauczyciela przedszkola……………………………..29
3. Praca wychowawcza w przedszkolu a rozwój dziecka.
Analiza programu wychowania przedszkolnego……………………...…..31
3.1. Rozwijanie sprawności fizycznej dziecka w przedszkolu………...31
3.2. Przygotowanie dziecka do podjęcia nauki czytania i pisania……..32
3.3. Kształtowanie postaw społeczno - moralnych dziecka…………...37
3.4. Wychowanie kulturalno - estetyczne w przedszkolu……………..41
II. Metodologiczne podstawy pracy……………………………………..45
1. Przedmiot i cel badań……………………………………………….46
2. Problemy i hipotezy badawcze……………………………………...47
3. Metody, techniki i narzędzia badawcze…………………………….50
4. Charakterystyka terenu i przebieg badań…………………………...53
III. Analiza wyników badań……………………………………………..55
<= Wnioski z badań……………………………………………………….77
<= Bibliografia……………………………………………………………80
<= Aneks………………………………………………………………….82
3
Wstęp
Tradycja wychowania przedszkolnego w naszym kraju jest długa,
sięga przełomu XVIII/XIX wieku. Już wówczas instytucje te w różnych
formach organizacyjnych wspomagały rodziców i dzieci.
Przedszkole odgrywa ogromną rolę w przygotowaniu dziecka do
rozpoczęcia nauki w klasie pierwszej przede wszystkim, dlatego, że
pomaga osiągnąć dojrzałość szkolną dzieci, przygotować dzieci do
wymogów życia szkolnego i do pracy wyrównawczej. Dojrzałość szkolna
obejmuje osiągnięcie dojrzałości fizycznej, emocjonalno – społecznej
i umysłowej (czytanie, pisanie, liczenie).
Dojrzałość szkolna jest wynikiem prawidłowego kierowania
rozwojem dziecka w wieku przedszkolnym. Osiągana jest zarówno poprzez
wychowanie umysłowe jak i społeczno – moralne. Przedszkole nie tylko
przygotowuje do roli ucznia, lecz także do innych ról, które dziecku
przyjdzie pełnić w przyszłości.
Uczeń rozpoczynający naukę w klasie I musi podołać wielu
zadaniom: przyzwyczaić się do pracy w systemie lekcyjnym, zwiększyć
tempo pracy na zajęciach, opanować umiejętność wykonywania zadań
w określonym czasie, przyzwyczaić się do otrzymywania ocen za swoją
pracę oraz odrabiania prac domowych. Dlatego, aby dziecko w miarę
łagodnie przeszło z przedszkola do szkoły, przedszkole musi u dziecka
rozwinąć: samodzielność, poczucie obowiązku, nawyk doprowadzenia
rozpoczętej pracy do końca, właściwy stosunek do pracy w szkole.
Niniejsza praca składa się z 3 głównych rozdziałów, podzielonych na
kilka podrozdziałów. Pierwszy rozdział prezentuje czynniki warunkujące
rozwój dziecka w wieku przedszkolnym; cele, funkcje, metody, formy
wychowania przedszkolnego oraz rozwijanie sprawności fizycznej,
przygotowanie
dziecka
do
podjęcia nauki czytania i pisania,
4
kształtowanie postaw społeczno – moralnych i wychowanie kulturowo –
estetyczne w przedszkolu. Drugi rozdział prezentuje metodologiczne
podstawy badań, a więc cel badań, problemy i hipotezy badawcze, metody,
techniki i narzędzia badawcze wykorzystane w prowadzonych badaniach
oraz charakterystykę terenu i przebieg badań. Natomiast analiza i wnioski
z badań prowadzonych przeze mnie nad rolą wychowania przedszkolnego
w rozwoju dziecka są w rozdziale trzecim. Praca zawiera bibliografię
i aneks.
Przedszkole pełni rolę usługową w stosunku do rodziców, dzieci, a
także społeczeństwa wychowując przyszłych jego członków. Pobyt dziecka
w placówce przedszkolnej stwarza mu szansę zdobycia ważnych
umiejętności (intelektualnych, społecznych), ułatwia mu tym samym
adaptację w szkole.
prace z pedagogiki
5
1. Rozwój dziecka w kontekście teoretycznym
1.1. Pojęcie i etapy rozwoju dziecka
Rozwój jest to seria zmian, przez które przechodzi istota żywa, aby
osiągnąć pełnię rozkwitu. To nie tylko wzrost, ale również pojawienie się
nowych form funkcjonowania, które wcześniej nie wystąpiły. Rozwój
dziecka „polega na ciągu zmian zachodzących w jego organizmie”.¹
Rozwój jest to „wszelki długotrwały proces kierunkowych zmian,
w którym można wyróżnić prawidłowo po sobie następujące etapy
przemian danego obiektu, wykazujące stwierdzalne zróżnicowanie się tego
obiektu pod określonym względem.”²
Rozwój dziecka od narodzin do dojrzałości dokonuje się zgodnie
z kolejnymi etapami, które pozostają w ścisłym ze sobą powiązaniu.
Trzylatek
Dziecko około 3-ego roku życia zaczyna używać zaimków, takich
jak „ja” czy „mnie”. Stara się z uporem umacniać swoje „ja” w celu
zdobycia
większej
autonomii.
Manifestuje,
buntuje
się
i
dzięki
podejmowanym wysiłkom, a często nieposłuszeństwu utwierdza swoją
osobowość. Łatwo traci poczucie bezpieczeństwa, co wyraża płaczem
i szuka potwierdzenia miłości i skupienia na nim uwagi. Jest zazdrosny.
Mechanizm myślenia 3-latka ma charakter globalny, co oznacza, że
dziecko postrzega elementy otoczenia jako całości mało jeszcze
zróżnicowane. Niezdolne jest jeszcze do procesów analizy i syntezy, myśli
____________________
¹ A. Landy, M. Kwiatowska, Z. Topińska, Rozwój i wychowanie dziecka w wieku przedszkolnym,
Warszawa 1970, Nasza Księgarnia, s. 148.
² B. Petrozolin – Skowrońska (Red.), Nowa encyklopedia powszechna PWN, tom 5, Warszawa 1998,
PWN S.A, s. 616.
6
chętnie za pomocą zespołów, kojarzy i łączy ze sobą sprzeczności. Nie
potrafi początkowo ani opisywać, ani opowiadać, zaczyna sobie coś
wymyślać, fantazjuje. Nie potrafi nawet wyjaśnić tego, co widzi zgodnie
z zasadami przyczynowości, przypisuje motywacje ludzkie zjawiskom
naturalnym. Dziecko w tym wieku myśli przede wszystkim za pomocą
swoich oczu, uszu, rąk, można powiedzieć całym swoim ciałem. Zabawa
krótka, najchętniej indywidualna, lub z opiekunem jest naturalnym
rodzajem aktywności w tym wieku. Trzylatek nawiązuje pierwsze
przyjaźnie. W coraz silniejszym stopniu myśli za pomocą słów.
Czterolatek
Nabiera zwinności, staje się wrażliwy na muzyczne rytmy, lubi
tańczyć, odczuwa też chęć podobania się, pragnie skupić na sobie uwagę.
Dziecko w tym wieku lubi przeciwstawiać się wszelkim poleceniom, które
do tej pory wykonywało grzecznie i dokładnie. Bezcelowe jest wtedy
stosowanie jakichkolwiek kar. Bardzo potrzebne jest w tym wieku
określenie jasnych granic, stanowczość i konsekwencja. Czterolatek musi
mieć możliwość sprawdzania się różnymi sposobami, również poprzez
upór i bunt oraz naśladowanie dorosłych dąży do wzbogacenia własnego
„ja”. Zabawy funkcjonalne wzbogacają się o pomysłowe i złożone
działania dziecka starszego. Zaspokajają one potrzeby tworzenia
i wyrażania siebie. Dzieci rozwijają formy współpracy i zabawy.
Większość dzieci w tym wieku przejawia wręcz fanatyczny stosunek do
prawdy. Intencje innej osoby są tu mniej ważne niż prawda. W wieku
czterech lat dzieci zaczynają rozumieć, że oszustwo jest czymś złym.
Pięciolatek
Około piątego roku życia u wielu dzieci powraca czas
zachwycającej równowagi. Stają się pogodzone ze sobą, są spokojne,
7
przyjacielskie, można na nich polegać. Zabawa wzbogaca się też
o dodatkową formę aktywności - jest nią praca. Charakteryzuje się ona
tym, że dziecko nie przerywa wykonywanego zadania, jeśli mu coś do
skończenia brakuje, uzupełnia. Jest wytrwałe w swojej intencji i dopiero
z chwilą ukończenia pracy oddala się od niej. Oznacza to, że dziecko łączy
zabawę z doświadczeniem, poszukiwaniem, ze sztuką, z pracą, które
dopiero później ulegają zróżnicowaniu. Między czwartym a szóstym
rokiem życia świadomość moralna dziecka przestaje być wiązana
z możliwością otrzymania nagrody czy kary, a zaczyna obejmować
ogólniejsze, abstrakcyjne standardy przekształcające się w dalszych latach
do ocen moralnych czy słuszności.
W
miarę
rozwoju
zdolności
postrzegania
i
umiejętności
poznawczych, dzieci coraz sprawniej uczą się dostrzegać sygnały
wskazujące na trudną sytuację emocjonalną innych ludzi i potrafią
odpowiednio zareagować.
Sześciolatek
Okres pomiędzy piątym i szóstym rokiem życia znowu może
cechować się nadmiernymi emocjami czasami rozdzielają je skrajności.
Dziecko ponownie chce być w centrum uwagi, chce być najbardziej
kochane, najlepiej oceniane, mieć wszystkiego najwięcej. Zachowanie
wtedy zaczyna przypominać zachowanie 2,5 latka. Dzieci w tym wieku
bywają często krnąbrne, niegrzeczne. Gotowe są dyskutować o każdym
poleceniu godzinami. Jednocześnie pragną zdobywać stale nowe
doświadczenia, pragną często zbyt wiele na raz. Bardzo pomocne są
wówczas motywacje zawierające podziw i uznanie dla osiągnięć dziecka.
Pod koniec szóstego roku powraca etap uspokojenia, pewności siebie
i zadowolenia.
8
1.2. Charakterystyka rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym
Wiek przedszkolny to szczególny okres w rozwoju dziecka. Często
traktuje się go jako fazę przejściową między zupełną bezradnością
niemowlęcia, a uniezależnianiem się dziecka od dorosłych i otoczenia.
Między trzecim i czwartym rokiem życia, podobnie jak między piątym
i szóstym tempo i rytm zmian rozwojowych są umiarkowane, wyraźne
natomiast nasilenie procesów rozwojowych obserwuje się u dziecka
między czwartym i piątym rokiem. Ze względu na okresy przyspieszonego
i zwolnionego procesu dojrzewania poszczególnych organów i ich funkcji
wyodrębnia się dwie różniące się między sobą grupy wiekowe: młodszą
(dzieci 3-4 - letnie) i starszą (dzieci 5-6 - letnie). „Każde dziecko jest
indywidualnością, każde ma prawo do odrębnego tempa i rytmu rozwoju.”¹
Rozwój somatyczny
Na wysokość i ciężar ciała dziecka w wieku przedszkolnym
wpływają
przesłanki
genetyczne
i
uwarunkowania
środowiskowe.
Występują nieznaczne różnice pomiędzy wzrostem i ciężarem ciała
w zależności od płci. Ponadto dzieci rosną szybciej niż przybierają na
wadze. Przeciętny roczny przyrost długości ciała wynosi od 5 do 7 cm.,
waga wzrasta przeciętnie od 2 do 3 kilogramów w ciągu roku.
Charakterystyczne zmiany proporcji ciała zachodzą wraz z wiekiem
dziecka. Zmieniają się poszczególne części ciała: wydłużenie kończyn,
większy obwód klatki piersiowej aniżeli obwód czaszki, zwiększenie
powierzchni twarzy w stosunku do czaszki. Budowa ciała dziecka jest
nieproporcjonalna: kończyny są krótkie, głowa i tułów stosunkowo długie.
____________________
¹ R. Kurniewicz – Witczakowa, D. Chrzanowska, L. Dzieniczewska – Klepacka, S. Witkowska, Dziecko
w wieku przedszkolnym, Warszawa 1974, Państwowy Zakład Wydawnictw Literackich, s. 65.
9
Asynchroniczność jest widoczna przy porównywaniu różnych części ciała
dziecka. Wzrastanie poszczególnych części jego ciała przebiega jednak
w sposób ciągły i równomierny. W miarę harmonijny, somatyczny proces
rozwoju dziecka dąży do wyrównania określonych dysproporcji. Między
piątym a szóstym rokiem życia następuje największy przyrost mięśni.
Mięśnie dziecka zawierają więcej wody, a mniej białka i substancji stałych.
W okresie przedszkolnym łatwo mogą powstać wszelkiego rodzaju wady
postawy. W piątym roku życia ulegają kostnieniu nadgarstki. Dla dziecka
w wieku sześciu lat charakterystyczne jest wyraźne wzmocnienie kośćca,
wzrost muskulatury, elastyczność mięśni i wyrzynanie się stałych zębów.
U dzieci 3-4 - letnich układ kostno - mięśniowy jest jeszcze słaby.
Rozwój kości polega na powiększaniu się ich wymiarów, struktury
i mineralizacji. Kościec dziecka jest bardzo podatny na deformacje, chociaż
cechuje go gibkość i odporność na złamanie. Jego rozwój i kostnienie
przebiega w różnym tempie w poszczególnych częściach ciała. Stopniowe
wzrastanie kośćca, wyraźne u dzieci pięcioletnich i sześcioletnich,
związane jest z kształtowaniem się krzywizn kręgosłupa. Bardziej
proporcjonalna budowa ciała tych dzieci pozwala na podejmowanie przez
nie coraz wszechstronniejszej aktywności ruchowej i zwiększonego
wysiłku fizycznego. Im dziecko starsze, tym mniej podatne na zmęczenie.
Zmiany strukturalne układu kostnego i stawowego wpływają na
doskonalenie funkcji ochronnej narządów wewnętrznych przed wstrząsami
i urazami. Budowa ciała zależy od struktury somatycznej, natomiast
postawa ciała ma ogromne znaczenie dla rozwoju i zdrowia dziecka. Obie
te właściwości są prezentacją stanu układu kostno – stawowo mięśniowego oraz obrazują przestrzenne ułożenie ciała. Wraz z wiekiem
dziecka, począwszy od trzeciego roku życia, następuje powolne
zmniejszanie obfitej tkanki tłuszczowej na rzecz narastania i wzmacniania
muskulatury ciała. Do piątego roku życia mięśnie rosną proporcjonalnie do
10
wysokości ciała. Potem ich wzrost jest bardzo szybki. Dzieci tęższe od
swoich rówieśników są często niezgrabne i niezręczne, co sprawia, że czują
się skrępowane i niechętnie podejmują wszelką aktywność ruchową.
Rozwój mózgu i układu nerwowego ma wpływ na wszystkie sfery
rozwoju dziecka. Tempo przyrostu masy mózgu jest największa
w pierwszych dwóch latach życia dziecka, później powolnieje. Wraz
z rozwojem i wzrostem tkanki mózgowej następują znaczące zmiany
w rozwoju procesów poznawczych dziecka. To one pozwalają dziecku na
orientację w otaczającej je rzeczywistości. Czynnościom dziecka w okresie
przedszkolnym towarzyszy znaczny ładunek emocjonalny. W miarę
upływu czasu emocje powoli podporządkowują się intelektowi. Zmiany
rozwojowe w zakresie czynników wywołujących emocje polegają na
stopniowym wzroście znaczenia bodźców słownych i uwewnętrznieniu się
przyczyn emocji. Różnicowanie i wzrost trwałości reakcji emocjonalnych
warunkuje dojrzewanie układu nerwowego. Funkcję swoistego połączenia
między organizmem dziecka a otoczeniem pełni układ oddechowy.
Między trzecim a szóstym rokiem życia występuje mała pojemność
płuc, serce bije szybciej (90-110 uderzeń na minutę), a tętno jest
nieregularne. Gdy zwiększa się masa ciała wzrasta pojemność płuc
i oddech staje się powolniejszy i głębszy. Dla dziecka przedszkolnego
charakterystyczna jest mała odporność na choroby. W tym wieku jest więc
bardzo ważne przestrzeganie wszelkich obowiązujących szczepień
ochronnych i hartowanie. Dzieci w wieku przedszkolnym cechuje duża
pobudliwość nerwowa. Na początku okresu przedszkolnego dzieci są
jeszcze
egocentryczne,
subiektywistyczne
w
myśleniu,
uczuciach
i postępowaniu. W kontaktach z innymi uwzględniają przede wszystkim
własny punkt widzenia, osobiste dążenia i pragnienia.
11
Rozwój motoryczny
„Rozwój motoryki w wieku przedszkolnym przejawia się głównie
we wzroście koordynacji ruchów i zwiększeniu ich szybkości oraz coraz
większej
precyzji
wykonywanych
czynności.”¹
Dzięki
ruchom
manipulacyjnym dziecko poznaje świat, stosunki przestrzenne i prawa
przyrody. Rozwijające się narządy dziecka domagają się ruchu. Ruch
z kolei doskonali je i rozwija. Dziecko poprzez spostrzeżenia, obserwacje
i naśladownictwo gromadzi doświadczenia, a następnie stopniowo
pozbywa się początkowych błędów. Nabywa odpowiednie czucie i pamięć
mięśniową, jego ruchy stają się coraz bardziej celowe, dokładne,
skoordynowane, a także płynne i zautomatyzowane. Poprawia się precyzja,
płynność i rytm ruchu. Pogłębia się dynamika rozwoju większości
zdolności motorycznych typu: chwyty, biegi, rzuty, skoki, wspinanie się,
pływanie i inne. Poszczególne czynności dziecka charakteryzuje właściwy
rytm i harmonia. Dziecku w okresie
przedszkolnym potrzeba ciągłych
i dynamicznych zmian zarówno obiektów zainteresowania, jak i rodzaju
podejmowanych czynności ruchowych. Spontaniczne bieganie na placu
zabaw męczy przedszkolaka
dążący do perfekcji
motoryczności
zaczynają
o wiele mniej niż celowy, monotonny ruch
określonej czynności. W kształtowaniu się
dominować
wzorce
społeczne
oraz
ich
powiązanie z wywołaną u dziecka refleksją i zainteresowaniem osiąganym
sukcesem. Towarzyszy temu radość z poznania i wykonania nowych
ruchów, a zarazem kolejny sukces motoryczny. W okresie przedszkolnym
stopniowo wzrasta u dziecka płynność i harmonia jego ruchów oraz
poczucie rytmu. Kształtowanie zdolności motorycznych oraz umiejętności
ruchowych o charakterze elementarnym i sportowo – rekreacyjnym jest
____________________
¹ J. Strelau, A. Jurkowski, Z. Putkiewicz, Podstawy psychologii dla nauczycieli, Warszawa 1978,
Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 223.
12
jednym z celów kierowanej aktywności ruchowej dzieci w wieku
przedszkolnym. Klasyfikacja zdolności motorycznych obejmuje zdolności
kondycyjne uwarunkowane procesami energetycznymi (siła, szybkość,
wytrzymałość) oraz zdolności koordynacyjne, np. zdolność orientacji,
koordynacji
ruchowej,
szybkość
reakcji,
równowaga,
zdolność
różnicowania i łączenia ruchów oraz poczucie rytmu.
Wiek przedszkolny to bardzo ważny okres w życiu dziecka. Jest to,
bowiem czas niezmiernie istotny dla kształtowania się osobowości
człowieka, okres nabywania ważnych doświadczeń.
W tym wieku najistotniejszym przemianom podlega relacja
z otoczeniem w zakresie uczenia się. Wiek przedszkolny jest okresem
przejściowym, w którym dziecko na przestrzeni lat od 3 do 6 – 7
przechodzi od uczenia się według własnego programu do uczenia się
według programów zewnętrznych. Opanowywanie nowych wiadomości
i nabywanie coraz to bardziej złożonych umiejętności będzie przebiegało
optymalnie jedynie, gdy dziecko będzie kierowane przez dorosłego –
nauczyciela, który będzie dążył do tego, by jego program stymulacji
rozwoju dziecka i kierowania jego przebiegiem stawał się owym
„wewnętrznym”
programem
samego
dziecka.
Opanowanie
mowy
oddziałuje na doskonalenie się działań dziecka. Mowa umożliwia nie tylko
odtwarzanie własnych czynności dokonanych uprzednio, przede wszystkim
umożliwia przewidywanie tego, co i jak dziecko będzie wykonywało.
W wieku przedszkolnym kształtują się i rozwijają u dziecka
uogólnienia. Jest to pierwszy szczebel tzw. myślenia oderwanego od
konkretnej sytuacji i czasu, co umożliwia dziecku znacznie wyższy poziom
obcowania z ludźmi i wzajemnego przekazu informacji. Dziecko zaczyna
myśleć kategoriami ogólnych wyobrażeń. Przechodzi więc z myślenia
egocentrycznego (ujmowanie świata z własnego punktu widzenia i nie
liczenie się z realnymi właściwościami tego świata) do myślenia
13
intuicyjnego, wyobrażeniowego (liczy się z obiektywnymi cechami
przedmiotów i zjawisk). Występowanie w myśleniu wyobrażeń pozwala na
wyodrębnienie się kolejnego etapu – myślenia słownego. Jednak dziecko
w większości sytuacji nie jest jeszcze zdolne do analizy i syntezy
w myśleniu, do kierowania się zasadą przyczynowości. Jego pojęcia są
nieokreślone i globalne.
Myślenie dziecięce cechuje: niski poziom krytycyzmu, występujące
niekiedy trudności w oddzieleniu fikcji od rzeczywistości, twórcza, ale
i
czasem
nadmiernie
rozbudzona
wyobraźnia,
brak
umiejętności
różnicowania informacji przy ogromnej chłonności poznawczej na
wszelkie bodźce i wpływy, duży stopień elastyczności myślenia. Na
spostrzeganie dziecka zniekształcająco mogą oddziaływać emocje.
Dziecko, bowiem bardzo intensywnie przeżywa swoje doznania. Z drugiej
strony wpływa to dodatnio na koncentrację na wykonywanym zadaniu,
wzmacnia chęć poradzenia sobie z przeszkodami stojącymi na drodze do
realizacji zadania. W okresie przedszkolnym zmianie ulega także stosunek
dziecka do samego siebie i innych ludzi. Następuje poszerzenie kontaktów
społecznych dziecka, najpierw na ludzi dorosłych, a potem rówieśników.
W ostatniej fazie wieku przedszkolnego w sposób szczególny jest
gwałtownie rozbudowywane doświadczenie dziecka dzięki wchodzeniu
w inne niż rodzina grupy społeczne. W tym okresie dochodzi do
stopniowego zmniejszania się roli rodziny w zaspokajaniu podstawowych
potrzeb dziecka i wzrastania roli innych osób i grup, głównie rówieśników,
co rozszerza zainteresowania dziecka poza najbliższe otoczenie. Proces ten
przyspieszają masmedia.
Rozwija się u dzieci zdolność do kierowania własnymi ruchami
i działaniem oraz wolą. Ruchy stają się coraz bardziej skoordynowane,
dowolne, celowe. Przejawy woli są bardziej widoczne u dzieci w 5-7 roku
życia, wtedy gdy podejmują jakąś działalność, zaczynają sobie stawiać
14
z góry określone cele, i potrafią je realizować. Pod koniec wieku
przedszkolnego wzrasta samodzielność u dzieci, zdolność do osiągania
efektów w działaniu, odpowiedzialność i obowiązkowość. Zabawy zimą
czy latem na wolnej przestrzeni dają dziecku okazję do naturalnych
ćwiczeń i usprawniają jego czynności motoryczne. Sprawność motoryczna
pociąga za sobą potrzebę samodzielności i niezależności, pozwala dziecku
zająć w grupie korzystną pozycję, ułatwia mu współdziałanie z innymi.
Duże znaczenie dla rozwoju motorycznego mają zorganizowane ćwiczenia
i zabawy ruchowe oraz rytmiczne, w których ruchy dziecka mają charakter
określony
i
celowy.
Ćwiczenia
i
zabawy
rozwijają
również
spostrzegawczość dziecka, szybkość reakcji, poczucie pewności siebie,
zdyscyplinowanie, opanowanie, zaradność i odwagę.
Radość z udanych nowych ruchów oraz potrzeby poznawcze dziecka
sprzyjają opanowaniu przez nie coraz trudniejszych czynności. W okresie
przedszkolnym od czwartego roku życia zaczyna się wyraźniej ujawniać
motoryczny dymorfizm płciowy. W próbach sportowych sprawności
fizycznej mierzących siłę, szybkość i wytrzymałość chłopcy uzyskują
lepsze rezultaty, natomiast w próbach sprawności manualnej, w testach
ogólnej koordynacji przewagę wykazują dziewczynki.
Rozwój ruchowy
„Rozwój ruchowy polega na wzrastającej wraz
z wiekiem
umiejętności do przyjmowania i zmiany określonych pozycji ciała,
zwanych postawami oraz do przemieszczania się w przestrzeni, a także
przemieszczania jednych części ciała w stosunku do innych.”¹
____________________
¹ M. Przetacznik – Gierowska, G. Makiełło – Jarża, Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku
dziecięcego, Warszawa 1985, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, s. 92.
15
Charakterystyczną właściwością okresu przedszkolnego jest wzrost ogólnej
ruchliwości dziecka tzw. głód ruchu. Dzieci są stale w ruchu, skaczą,
biegają, przysiadają, podnoszą, wspinają się, tańczą, przenoszą różne
rzeczy, ciągle się czymś zajmują. Siła mięśniowa w wieku przedszkolnym
jest stosunkowo mała, jest mniej więcej równa u chłopców i dziewczynek.
Jednostajność pozycji, zwłaszcza stojącej, bardzo męczy dziecko.
W okresie przedszkolnym u dziecka lepiej funkcjonują duże grupy mięśni
niż drobne. Dzieci rysując lub malując wykonują początkowo zamaszyste
ruchy całym przedramieniem, dopiero stopniowo opanowują ruchy dłoni
i palców. Wielokrotne powtarzanie różnych czynności przez dzieci
prowadzi do zautomatyzowania pewnych ruchów. Pod wpływem
automatyzacji zmniejsza się napięcie mięśniowe u dziecka i jego ruchy
stają się bardziej sprawne, szybsze, oszczędniejsze i dokładniejsze, co
prowadzi do zanikania ruchów zbytecznych i tzw. przyruchów. Dziecko
może wykonać pewne czynności bez patrzenia, kierując się wrażeniem
dotykowym i kinestetycznym. „ Jednym z czynników rozwoju ruchowego
dziecka jest postępujący proces lateralizacji - przewagi stronnej jego
ruchowych czynności.”¹ Na sprawność ruchową dziecka wpływa
manipulowanie, własna działalność, zabawa, twórczość plastyczna, prace
użyteczne. Rozwój ruchowy odgrywa ważną rolę w życiu społecznym
dziecka, w jego przygotowaniu do przyszłej pracy i nauki.
Dla rozwoju ruchowego w wieku przedszkolnym charakterystyczne
jest bogactwo rodzajów czynności i działań coraz lepiej i precyzyjniej
opanowanych. Sześciolatki potrafią łączyć kilka czynności ruchowych
w jedną całość. W starszym wieku przedszkolnym ruchy stają się płynne,
____________________
¹ A. Landy, M. Kwiatowska, Z. Topińska, op. cit., s. 156.
16
zręczne i estetyczne. Dzieci same stawiają sobie zadania do wykonania,
a wyręczając dorosłych w rozmaitych czynnościach pokazują, co już
potrafią.
1.3. Czynniki warunkujące rozwój dziecka w wieku przedszkolnym
„ Przebieg rozwoju jednostkowego, ontogenetycznego, zależny jest
od wzajemnie warunkujących czynników, jakimi są skłonności dziedziczne
i wpływy środowiska.”¹
Skłonności
dziedziczne
urzeczywistniają
się
wyłącznie
pod
wpływem środowiska. Dziecko nie dziedziczy cech w stanie gotowym,
tylko geny przedstawiają zasób potencjonalnych cech i możliwości. Przez
brak odpowiednich wpływów otoczenia niektóre z cech mogą nie zostać
zrealizowane. Dobór zaś właściwych bodźców i eliminowanie wpływów
niepożądanych umożliwia prawidłowy rozwój dziecka biologiczny jak
i psychiczny. Czynniki dziedziczne odgrywają dużą rolę w przejawianiu
u dzieci cech filogenetycznych, związanych z jego biologicznym
dojrzewaniem. Koniecznym czynnikiem dla prawidłowego rozwoju
biologicznego jest środowisko kulturowo-społeczne, które ma podstawowe
znaczenie dla rozwoju psychicznego dziecka. Oddziaływanie czynników
zewnętrznych, środowiskowych na rozwój dziecka jest ściśle powiązane
z wpływem bodźców wewnętrznych, do których należy własna aktywność
każdej żywej istoty, umożliwiająca utrzymywanie stałej łączności
z otoczeniem i oddziaływanie na to otoczenie. Aktywność, czynnik
wewnętrzny i biologiczny, sprawia, że żywy organizm mając skłonność do
czynnego i wybiórczego zaspokajania swoich potrzeb w zetknięciu ze
środowiskiem nie reaguje w sposób mechaniczny na bodźce zewnętrzne.
___________________
¹ Tamże, s. 148.
17
Na rozwój dziecka oddziałują takie bodźce z otoczenia, które zdolne są
wywoływać jego reakcję, zmiany w czynnościach somatycznych czy
psychicznych naruszają przebieg tych czynności. Organizm wtedy próbuje
przystosować się do środowiska, lub przywrócić zakłóconą równowagę
bądź stara się ją przekształcić. Dziecko pod wpływem
bodźców
środowiska zmienia się i rozwija. Budowa całego organizmu czy też
poszczególnych komórek i narządów rozwija się dzięki określonym
czynnikom oraz w miarę tego, jak spełniane przez te rodzaje, funkcje stają
się bardziej złożone.
„Reakcje nabyte, wyuczone, do jakich szczególnie zdolny jest
człowiek, mają ogromną ważność nad wrodzonymi, występującymi np. w
zachowaniu zwierząt.”¹ Umożliwiają lepsze przystosowanie i opanowanie
otaczającej rzeczywistości, gromadzenie doświadczeń i uczenie się.
Do ilościowych zmian rozwoju zaliczamy:²
- rozrost,
- wzrastanie rozmiarów i masy ciała dziecka,
- dojrzewanie (zmiany jakościowe), polegające na przekształcaniu się
budowy i czynności organizmu.
„ Dojrzewanie, zależne głównie od czynników dziedzicznych, bywa
przeciwstawiane uczeniu się, nabywaniu nowych umiejętności pod
wpływem otoczenia oraz naśladownictwa i ćwiczenia.”³ Ćwiczenie ma
duże
znaczenie
dla
umiejętności
nabytych
w
toku
rozwoju
ontogenetycznego. Wraz z dojrzewaniem kory mózgowej dziecka i jej
czynności wzrasta skuteczność ćwiczeń. Kierując rozwojem dziecka
powinniśmy określić jego podatność i gotowość do uczenia się i ćwiczenia
____________________
¹ Tamże, s. 150.
² Tamże, s. 151.
³ Tamże, s. 151.
18
w zakresie różnych funkcji motorycznych i psychicznych. Zbyt wczesne
ćwiczenie tego, co później bez wysiłku może osiągnąć dziecko, nie jest
celowe i może mu przynieść szkodę. Zaś zaniedbywanie ćwiczeń
w odpowiednim czasie może spowodować utratę szansy dobrego
opanowania pewnych czynników.
Na rozwój psychiczny dziecka, moim zdaniem, wywierają wpływ trzy
czynniki:¹
- wrodzone zadatki organiczne, czyli wrodzone wyposażenie anatomicznofizjologiczne;
- własna aktywność dziecka i działalność jednostki;
- środowisko;
- wychowanie.
Brak jednego z tych czynników ujemnie wpływa na rozwój dziecka. „Dwa
pierwsze
czynniki
wewnętrznych, dwa
mają
charakter
pozostałe
oddziaływań
stanowią
biologicznych,
czynniki
zewnętrze,
społeczne.”²
„Wpływ czynników genetycznych na rozwój psychiczny dziecka i na
kształtowanie się jego osobowości jest zawsze pośredni.”³
„Ekologiczne warunki rozwoju człowieka można podzielić na dwie
podstawowe grupy. Jedną z nich tworzą rozmaite składniki środowiska
naturalnego, zwane również czynnikami biograficznymi,”4 ( ukształtowanie
terenu - klimat, temperatura, wilgotność, nasłonecznienie; fauna i flora
otoczenia, zasoby mineralne i wodne wraz z mikroelementami _
znajdującymi się w glebie i wodzie). „Druga grupa to uwarunkowania
___________________
¹ M. Przetacznik – Gierowska, G. Makiełło – Jarża, op. cit., s.54.
² Tamże, s. 54.
³ Tamże, s. 56.
4
Tamże, s. 60.
19
ekonomiczne
i
społeczno
- kulturowe
rozwoju
jednostki,”¹
(warunki materialne, wyznaczone przez poziom ekonomiczny całego
społeczeństwa oraz wysokość zarobków rodziny w stosunku do liczby osób
na utrzymaniu, składniki środowiska lokalnego, gęstość zaludnienia,
typowy
rodzaj
osiedli,
stan
higieny,
warunki
mieszkaniowe
i komunikacyjne, zróżnicowanie zawodowe mieszkańców, poziom
organizacyjny szkolnictwa w danym regionie i w miejscu zamieszkania
dziecka itp.).
Środowisko społeczne może oddziaływać na rozwój dziecka:
a) korzystnie - pobudzająco lub słabo, jednostronnie;
b) niekorzystnie - hamująco i ograniczająco.
„Do najważniejszych wyznaczników rozwoju dziecka zaliczamy
aktywność własną, bez której udziału rozwój psychiczny nie mógłby
w ogóle dokonywać się i przebiegać, oraz wychowanie, kierujące
kształtowanie się świadomości i osobowości dziecka.”²
Aktywność jest charakterystycznym stanem i podstawową cechą
każdego żywego organizmu. Działania i czynności są przejawem
aktywności. Aktywność dziecka posiada tę szczególną cechę, że będąc
wyznacznikiem jego rozwoju psychicznego, podlega sama kształtowaniu
i doskonaleniu wraz z wiekiem. „Proces wychowania jest historycznie
zmienny, tzn. jego treść i forma ulegają przekształceniom w toku dziejów,
zależą od poziomu gospodarki i kultury, od ustroju społeczno politycznego i od wielu innych czynników.”³ Wychowanie jest sprawą
społeczną, stanowi świadomie zorganizowany przez całe społeczeństwo
proces, którego efektami i wynikami są zainteresowane rozmaite komórki
życia społecznego.
__________________
¹ Tamże, s. 60.
² Tamże, s. 61.
³ Tamże, s. 63.
20
Oba czynniki rozwoju: wychowanie i aktywność własna są wzajemnie
sprzężone.
Żyjąc wśród ludzi dziecko przystosowuje się do otoczenia i uczy się
radzić sobie w życiu. Ważną rolę w rozwoju dziecka odgrywa wychowanie
i uczenie. Podstawowe znaczenie dla małych dzieci ma wychowanie
rodzinne. Wychowują oni i uczą dziecko okolicznościowo wielu rzeczy
w codziennych sytuacjach.
21
2. Podstawowe założenia wychowania przedszkolnego
2.1. Pojecie wychowania przedszkolnego
Wychowanie przedszkolne jest szczególnie ważnym etapem
w rozwoju dziecka. W tym, bowiem okresie nabywa dziecko podstawowe
umiejętności, mające istotny wpływ na dalszy jego rozwój. Stąd też jakość
pracy pedagogicznej z dzieckiem w wieku przedszkolnym jest ważnym
elementem sprawnego funkcjonowania całego naszego systemu edukacji.
Wychowanie
przedszkolne
obejmuje
wspomaganie
rozwoju
i wczesną edukację dzieci od trzeciego roku życia do rozpoczęcia nauki
w klasie pierwszej szkoły podstawowej. Wychowanie przedszkolne „odnosi się do ogółu instytucji stanowiących szczebel wychowania
przedszkolnego, w którym się ten proces dokonuje”.¹
Coraz częściej pojęcie wychowania przedszkolnego obejmuje wychowanie
dzieci w całym okresie życia, poprzedzającym ich naukę w szkole.
Wychowanie przedszkolne ma duże możliwości zapewnienia
wielostronnego rozwoju fizycznego i psychicznego dzieci, przyspieszenia
rozwoju zdolności poznawczych, mowy, myślenia i działania. Jest to
ważny etap dla dalszych losów edukacyjnych i życiowych wychowanków.
2.2. Cele i funkcje wychowania przedszkolnego
Podstawowym
„celem
wychowania
przedszkolnego
jest
wspomaganie i ukierunkowanie rozwoju dziecka zgodnie z jego
wrodzonym potencjałem i możliwościami rozwojowymi w relacjach ze
____________________
¹ M. Kwiatowska (Red.), Podstawy pedagogiki przedszkolnej, Warszawa 1985, Wydawnictwo Szkolne
i Pedagogiczne, s. 14.
22
środowiskiem społeczno - kulturowym i przyrodniczym”.¹
Do szczególnych celów wychowania przedszkolnego, moim
zdaniem, możemy zaliczyć:
- objęcie opieką wszystkich dzieci i zapewnienie im optymalnych
warunków do prawidłowego rozwoju;
- stwarzanie warunków do zabawy;
- stymulowanie rozwoju wychowanka;
- stwarzanie miłej atmosfery;
- zaspokajanie potrzeb biologicznych i higienicznych;
- kształtowanie i rozwijanie aktywności wobec siebie i innych ludzi
i otaczającego świata;
- czuwanie nad zdrowiem dziecka;
- kształtowanie postaw zdrowotnych;
- czuwanie nad prawidłowym rozwojem dziecka;
- wprowadzenie dziecka w świat wartości, kultury i tradycji narodowej;
- kształtowanie postaw charakteru;
- pobudzanie wrażliwości estetycznej dziecka;
- rozwijanie procesów poznawczych;
- poszerzanie zasobów wiedzy;
- włączenie dzieci do aktywnego uczestnictwa w wydarzeniach szkolnych;
- współdziałanie z rodzicami w celu ujednolicenia oddziaływań
wychowawczych;
- kształtowanie umiejętności do polubownego rozwiązywania spraw
konfliktowych i dochodzenia do kompromisu;
- kształtowanie podstawowych powinności moralnych, np. uczciwości,
życzliwości, sprawiedliwości;
____________________
¹ A. Łada – Grodzicka, E. Bełczewska, M. Herde, E. Kwiatkowska, J. Wasilewska, ABC… Program
wychowania przedszkolnego XXI wieku, Warszawa 2000, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, s. 155.
23
- doskonalenie nawyków higieniczno - kulturalnych i sprawności
samoobsługowych;
- wyrabianie umiejętności radzenia sobie w trudnych sytuacjach;
- rozwijanie gotowości do pisania i czytania;
- dążenie do tego, aby dzieci w przedszkolu czuły się kochane i szczęśliwe.
B. Jaworska¹ wymienia funkcje edukacji wczesnoszkolnej, które
moim zdaniem, spełnia także wychowanie przedszkolne. Są to następujące
funkcje:
- opiekuńcza;
- diagnostyczno – prognostyczna;
- kompensacyjno – usprawniająca;
- poznawcza;
- kształcąca;
- wychowawcza.
Funkcja opiekuńcza – polega miedzy innymi na tym, że nauczyciel
musi
zapewnić
bezpieczeństwo
(fizyczne,
psychiczne)
dzieciom
i zaspokajać ich codzienne potrzeby. „Oznacza to ogólną troskę o zdrowie,
o rekreację, zapewnienie warunków higienicznych, ochronę systemu
nerwowego…”²
Funkcja diagnostyczno – prognostyczna – „polega głównie na
możliwie wszechstronnym poznaniu dziecka. Diagnoza ma stanowić
podstawę prognozowania dla każdego dziecka optymalnych dróg
rozwoju.”³ Nauczyciel przy pomocy arkuszy obserwacyjnych, testów
dydaktycznych i psychologicznych powinien prowadzić ukierunkowaną
obserwację każdego dziecka. Zadania szczegółowe w zakresie tej funkcji
____________________
¹ B. Jaworska, Teoretyczne podstawy edukacji wczesnoszkolnej, Płock 1999, Wydawnictwo Naukowe
Novum, s. 54.
² Tamże, s. 55.
³ Tamże, s. 55.
24
„dotyczą:
poznania
psychiki
dzieci,
wypełniania indywidualnych
arkuszy spostrzeżeń, przy korzystaniu także z informacji zdobytych
o danym dziecku od rodziców, lekarza, psychologa, gromadzenia odnośnej
dokumentacji
indywidualnej;
wnikliwego
analizowania
uzyskanych
danych, traktowanych przy tym, co bardzo ważne, całościowo i widzianych
dynamicznie, wyciąganie na tej podstawie wniosków umożliwiających
sporządzanie indywidualnych planów rozwojowych.”¹
Funkcja kompensacyjno – usprawniająca – Polega głównie na
eliminowaniu, łagodzeniu lub rekompensacie ewentualnych odchyleń od
normy, np. wady wzroku, słuchu, wymowy itp. Celem jej jest korekta stanu
zastanego.
Funkcja poznawcza – polega na tym, aby dziecko poznało nowe
obszary, naszą kulturę, taniec, żeby jego wiedza rozszerzała się i pogłębiała
we
wszystkich
kierunkach
edukacyjnych
(polonistycznych,
matematycznych itp.).
Funkcja kształcąca – „związana jest ściśle z poznawczą i polega
głównie na rozwijaniu ogólnych operacji myślowych uczniów, sposobów
racjonalnego uczenia się.”² Dużą rolę odgrywa wyrabianie i rozwijanie
zdolności koncentracji i podzielności uwagi, pamięci logicznej i rozwijanie
umiejętności i nawyków zarówno intelektualnych, jak i manualnych.
Funkcja wychowawcza – „jest związana z realizacją wszystkich
zadań (funkcji).”3
____________________
¹ Tamże, s. 55 – 56.
² Tamże, s. 56 – 57.
3
Tamże, s. 57.
25
2.3. Metody i formy pracy w przedszkolu
Metody powinny być dostosowane do wieku dziecka i jego
możliwości rozwojowych, potrzeb środowiskowych z uwzględnieniem
istniejących warunków lokalnych. Metody wychowania w przedszkolu
„wskazują na czynności, które należy tak dobierać, aby osiągnąć
zamierzone cele”.¹
„W przedszkolu przeważają metody czynne, oparte na działalności
dziecka, którym towarzyszą metody percepcyjne i słowne.”² Do metod
czynnych M. Kwiatowska zalicza:³
1. Metodę samodzielnych doświadczeń - polegają na ułatwieniu dziecku
nawiązywania samodzielnych kontaktów z otoczeniem społecznym,
kulturą, przyrodą i ze sztuką. Metoda ta stwarza warunki do spontanicznej
zabawy i innych form dowolnej działalności dziecka.
2. Metodę kierowania własną działalnością dziecka - polega na
inspirowaniu dziecka, na zachęcaniu go do określonej działalności.
3. Metodę zadań stawianych dziecku - nauczyciel podsuwa dziecku
problemy do rozwiązania np. obserwacja rośliny, wykonanie pracy
plastycznej, zagadka, łamigłówka.
4. Metodę ćwiczeń – pobudzającą dzieci do powtarzania różnych
czynności.
Ćwiczenia
rozwijają
sprawność
ruchową,
utrwalają
umiejętności praktyczne, wiadomości, a także mogą się przyczynić do
kształtowania postaw.
Metody percepcyjne są to metody oparte na obserwacji. Do metod
percepcyjnych zaliczamy:4
____________________
¹ M. Kwiatowska (Red.), op. cit., s. 61.
² Tamże, s. 62.
³ Tamże, s. 62.
4
Tamże, s. 63.
26
1. Metodę obserwacji i pokazu - polega na obserwacji przedmiotu,
czynności, na których nauczyciel chce skupić uwagę dzieci, np. obserwacja
psa, pokaz mycia rąk itp.
2. Metodę przykładu - chodzi tu o osobisty przykład nauczyciela i innych
dorosłych jako wzorców postępowania. Ważną rolę odgrywa postawa
nauczyciela, sposób zachowania, ubierania się.
3. Metodę uprzystępniania sztuki - opiera się na percepcji dzieł sztuki
plastycznej, teatralnej, utworów muzycznych, polegającą na ułatwieniu
dzieciom ich rozumienia i przeżycia.
Metody słowne to metody oparte na słowie. Do metod słownych
M. Kwiatowska zalicza:¹
1. Rozmowy, opowiadanie, zagadki - rozwijają procesy poznawcze dzieci,
poszerzają zasób wiadomości, rozwijają je intelektualnie.
2. Objaśnienia i instrukcje - stosowane są przy stawianiu dziecku różnych
zadań, towarzyszą nabywaniu różnych umiejętności i sprawności
ruchowych, przyzwyczajeń higienicznych.
3. Sposoby społecznego porozumienia - odwoływanie się do różnych
umów, może występować wyrażenie w postaci aprobaty lub dezaprobaty,
upominania, przekonywania, tłumaczenia, nakazywania i zakazywania.
4. Metody żywego słowa – metody te pobudzają uczucia i procesy
poznawcze, działają na wyobraźnię i motywację dziecka, a służą przede
wszystkim przekazywaniu wartości literatury pięknej.
Wymienione metody dotyczą kształcenia dzieci i nabywania przez nie
gotowości do nauki czytania, pisania i matematyki. W metody wychowania
przedszkolnego wpleciony jest czynnik zabawowy i emocjonalny.
Przez formy organizacyjne w przedszkolu - „rozumie się
____________________
¹ Tamże, s. 64.
27
rozplanowanie w czasie i w przestrzeni wzajemne czynności nauczyciela
i dzieci. W systemie wychowania przedszkolnego formy te odnoszą się do
całości sytuacji związanych z trybem dzieci i podstawowymi rodzajami ich
działalności.”¹
Do podstawowych form życia w przedszkolu należą:²
1. Zajęcia i zabawy dowolne - dziecko podejmuje je z własnej inicjatywy
w czasie przeznaczonym na to w ciągu dnia. Dowolna działalność może
odbywać
się
indywidualnie lub
zespołowo.
Zespoły tworzą się
samorzutnie. W czasie zabaw dowolnych dzieci mogą np. rysować, oglądać
ilustracje, sprzątać itp.
2. Zajęcia obowiązkowe.
Do zajęć obowiązkowych zaliczamy:
- czynności samoobsługowe;
- prace użyteczne dzieci;
- codzienne zajęcia prowadzone przez nauczyciela;
- spacery;
- wycieczki;
- uroczystości przedszkolne.
3. Sytuacje okolicznościowe - są to sytuacje nie zaplanowane przez
nauczyciela. Sytuacji okolicznościowych nie można planować, lecz trzeba
przewidywać, że mogą się zdarzyć w każdej chwili wymagając bądź
kontaktów indywidualnych, bądź z całą grupą lub kilkorgiem dzieci.
Nauczyciel powinien zawsze mieć je na uwadze. Wszystkie formy pracy
w przedszkolu mają ważne znaczenie, obejmują treści wielostronne. Jedne
z tych form (zabawy i zajęcia dowolne) przede wszystkim stymulują
____________________
¹ Tamże, s. 65.
² Tamże, s. 67.
28
spontaniczną działalność dzieci, inne zaś (zajęcia i różne czynności
obowiązkowe) wprowadzają je w świat obowiązków i pracy.
2.4. Osobowość nauczyciela przedszkola
Czynności nauczania i wychowania zależne są od cech osobowości
nauczyciela. Osobowość to ogół dyspozycji, które dana jednostka posiada.
Osobowość – jest to „zbiór względnie stałych dla danej jednostki
właściwości (cech) psychicznych, warunkujących stałość jej zachowania
się i postaw.”¹
Zachowania konstruktywne (pobudzające) nauczyciela przedszkola
stanowią dla dzieci zachętę do działań i nagrody. Taką postawą jest np.
polecenie połączone z zachętą do wytrwałości, odwoływanie się do
wartości.
To
pozytywne
nastawienie
wobec
dzieci
podtrzymuje
przekonanie o możliwościach wykonania zadania, zwiększa aspiracje
i dążenia, wywołuje wzajemny szacunek, a życzliwy klimat sprzyja
efektom. Dobry nauczyciel powinien interesować się dziećmi jako
przedmiotem jego oddziaływania. Zainteresowanie to wyraża się m.in.
w chętnym przebywaniu z dziećmi, w dążeniu do nawiązywania z nimi
różnorodnych kontaktów i znajdowaniu zadowolenia wówczas, gdy
kontakty
te
zaistnieją.
Charakterystyczne
jest
tu
zaangażowanie
emocjonalne. Niewątpliwie nauczyciel musi lubić dzieci i pracę z nimi.
Traktować swoich podopiecznych jako rozwijające się jednostki (stające
się ludźmi).
Postawa nauczyciela oddziałuje na dziecko z dużą sugestywnością
i wywiera istotny wpływ na proces jego rozwoju. Zdolność sugestywna jest
____________________
¹ B. Petrozolin – Skowrońska (Red.), op. cit., tom 4, s. 697.
29
najważniejszą i dominującą
cechą osobowości dobrego nauczyciela.
Cechą nauczyciela szczególnie wysoko cenioną jest sprawiedliwość
wyrażająca się w równorzędnym traktowaniu wszystkich dzieci. Zdolność
sugestywna jest najważniejszą i dominującą cechą osobowości dobrego
nauczyciela. Podstawowymi właściwościami dobrego nauczyciela jest
wczuwanie się w psychikę dziecka, optymizm, tkliwość, pamięć przeżyć
i wzruszeń. Nauczyciel musi być przyjaźnie nastawiony do dzieci i być
przez nie akceptowanym. Wesoły, uśmiechnięty nauczyciel stwarza wokół
siebie radosny nastrój oraz poczucie bezpieczeństwa. Życzliwy i serdeczny
stosunek do dzieci pozwala na odwzajemnienie uczuć i przywiązanie.
Otwartość oraz łatwość nawiązywania kontaktów ma ogromne znaczenie
dla głębszego poznania dzieci i zrozumienia ich problemów.
Do cech osobowości, które powinien posiadać nauczyciel przedszkola,
moim zdaniem, możemy jeszcze zaliczyć: opiekuńczość, troskliwość,
wyrozumiałość, szacunek do dzieci, miłość do dzieci, zainteresowanie
osobą dziecka, umiejętność kształtowania charakteru dziecka, uczciwość,
tolerancyjność, cierpliwość, wytrwałość, obowiązkowość i sumienność,
bezinteresowność,
zrównoważenie,
skromność,
pomysłowość,
koleżeńskość, umiejętność efektywnego wykorzystania wiedzy, wrażliwość
na
krzywdę,
zaangażowanie
społeczne,
lojalność,
niezawodność,
stanowczość, spostrzegawczość, wiarę w siebie.
Nauczyciel
najważniejsze.
powinien
traktować
dobro
dziecka
jako
dobro
30
3. Praca wychowawcza w przedszkolu a rozwój dziecka
Analiza programu wychowania przedszkolnego
3.1. Rozwijanie sprawności fizycznej dziecka w przedszkolu
Sprawność fizyczna wiąże się ze stanem całego organizmu
człowieka, a nie tylko z jego aparatem ruchu. Można ją określić jako
aktualną
możliwość
wykonania
wszelkich
działań
motorycznych,
decydujących o zaradności człowieka w życiu.
Sprawność ruchowa dziecka wzrasta wraz z wiekiem. Wykonuje ono
coraz bardziej skomplikowane czynności. Ruchy stają się zręczniejsze
i dokładniejsze. Dzięki coraz lepiej działającemu układowi nerwowemu
następuje coraz bardziej sprawniejsze współdziałanie mięśni, co przyczynia
się do większej oszczędności wysiłku, jaki wkłada dziecko w określoną
czynność. Wzrasta liczba nie tylko konkretnych umiejętności ruchowych,
jak chwytanie, rzuty, wspinanie się, biegi, ale także doskonali się sposób
ich wykonywania: większa koordynacja i
zharmonizowanie ruchów
wykonywanych przez dziecko. W wieku przedszkolnym „należy uczyć
poprawności wykonywanych ruchów i działań, wzbogacać zainteresowania
zabawami ruchowymi przez odpowiedni sprzęt, wyposażenie terenu
i odpowiednią organizację zajęć.”¹
Zabawy ruchowe najmłodszych mają charakter naśladowczy.
Zabawy te jest dobrze łączyć z ćwiczeniami usprawniającymi ciało:
przysiadami, skłonami tułowia, podskokami. Dzieci starsze wykonują
ruchy bardziej skomplikowane, łączące bieg i rzut, bieg i skok, chód
z odbijaniem piłki itp. Sprawności i umiejętności ruchowe dziecka
____________________
¹ R. Kurniewicz – Witczakowa, D. Chrzanowska, L. Dzieniczewska – Klepacka, S. Witkowska, op. cit.,
s. 54.
31
przekształcają się w czynności umysłowe, ułatwiające dziecku kontakty
społeczne, przyczyniają się do lepszego współżycia z grupą rówieśniczą,
mają duży wpływ na rozwój orientacji w czasie i przestrzeni, szybkość
reakcji, na rozwój zmysłów i wyostrzają słuch, wzrok, dotyk i poczucie
rytmu. „Nieobojętną sprawą w rozwoju sprawności ruchowej jest
koordynacja ruchów ramienia, przedramienia, nadgarstka, dłoni i palców.”¹
Ruchy swobodne umożliwiają dziecku kreślenie linii ciągłych, co
umożliwia osiągnięcie trudnej sztuki pisania w klasie pierwszej. Zabawy
z piłką, chwytanie jej prawą czy lewą ręką, oburącz, kozłowanie, toczenie
piłki ułatwiają koordynację ruchów całego ciała z ruchami górnych
kończyn, szczególności ruchami chwytnymi dłoni i palców.
W zabawach ruchowych dziecko powinno mieć dużo swobody, co
wyzwala jego inicjatywę, pomysłowość i samodzielność, pobudza
wyobraźnię i ambicję. Udział w zabawach pozwala dziecku ocenić swoje
możliwości, porównywać z innymi, a wyniki pozytywne budzą wiarę we
własne siły.
Dobór ćwiczeń powinien być zróżnicowany i odpowiednio
dostosowany do możliwości dziecka. Ćwiczenia trudniejsze powinny być
przeplatane łatwiejszymi, wymagającymi mniejszego wysiłku.
3.2. Przygotowanie dziecka do podjęcia nauki czytania i pisania
„Podstawowym
warunkiem
nabywania
umiejętności
czytania
i pisania jest dobra orientacja przestrzenna.”² Drugim zaś ważnym
elementem, który odgrywa ważną rolę jest sprawność posługiwania się
rękoma. Usprawnianie rąk ma na celu doprowadzenie do tego, aby dziecko
____________________
¹ D. Siemek, Przedszkolak będzie uczniem, Warszawa 1975, Nasza Księgarnia, s. 84.
² M. Kwiatowska (Red.), op. cit., s. 388.
32
potrafiło dobierać potrzebne ruchy, dostosowując je do zadania
manualnego oraz do narzędzi, materiału, z którym ma do czynienia.
Następnym procesem jest koordynacja ruchów rąk i umiejętności
podporządkowania tych ruchów wzrokowi. W pierwszej kolejności należy
zacząć od koordynowania dużych partii mięśni a następnie należy
przechodzić do coraz bardziej precyzyjnych ruchów. Kolejnym zadaniem,
które prowadzi do opanowania czytania i pisania jest doskonalenie
percepcji wzrokowej, czyli analizy i syntezy wzrokowej. Analizę i syntezę
wzrokową rozwijamy:¹
1.
W
sytuacjach,
których
dostarcza
zabawa,
zajęcia
i
prace
samoobsługowe.
2. W zabawach konstrukcyjnych.
3. W łamigłówkach polegających na tworzeniu całości z elementów,
których liczba stopniowo wzrasta a kształty komplikują się.
4. W obserwacji, porównywaniu różnych ilustracji, historyjek obrazowych
itp.
Ważnym zadaniem, które prowadzi do opanowania czytania i pisania
jest doskonalenie percepcji słuchowej. Dokonuje się ona poprzez:²
1. Uczestnictwo dzieci w różnych naturalnych zabawach.
2. Prowadzenie zabaw mających na celu spostrzeganie i różnicowanie
różnych zjawisk akustycznych.
3. Zabawy i ćwiczenia oparte na materiale słownym.
4. Ćwiczenia słuchu fonematycznego, czyli wyodrębnianie dźwięków
w słyszanych słowach, analiza i synteza dźwiękowa.
Następnym ważnym elementem do opanowania umiejętności
czytania i pisania jest mowa.
__________________
¹ Tamże, s. 390.
² Tamże, s. 391.
33
„W
przygotowaniu do nauki czytania i
pisania
jednym
z najistotniejszych zadań jest dopomożenie dziecku w wytwarzaniu
statycznych i ruchowych wyobrażeń kształtów graficznych.”¹ To ułatwi
dziecku początkowy proces prawidłowego odczytywania i odtwarzania liter
i wzorów.
W przygotowaniu do czytania szczególnie ważne jest doskonalenie:²
a) poprawności wymowy i umiejętności wypowiadania się (dbałość
o bogactwo słownika, strukturę gramatyczną wypowiedzi, właściwe
posługiwanie się melodią, akcentem i rytmem mowy);
b) zdolności myślenia i zapamiętywania;
c) umiejętności skupiania uwagi, patrzenia, słuchania i rozumienia;
d) wrażliwości słuchu fizycznego, muzycznego i językowego;
e) spostrzegawczości wzrokowej;
f) umiejętności porównywania, różnicowania, kojarzenia, porządkowania
i zapamiętywania bodźców słuchowych i wzrokowych (obrazów,
kształtów), a także kojarzenia z nimi różnych umownych znaczeń (np.
umowa: 2 uderzenia w kołatkę- siat prosty; 3 uderzenia- siat skrzyżny…).
„O przygotowaniu do pisania decyduje poziom sprawności ruchowej,
manualnej, koordynacji wzrokowej, orientacji przestrzennej, lateralizacji,
spostrzegawczości, analizy i syntezy wzrokowej i wielu innych
czynników.”³ Dużą rolę, moim zdaniem, odgrywa:
- pamięć wzrokowa;
- pamięć ruchowa;
- wszelka czynność manualna;
- rozumienie symbolu;
____________________
¹ Tamże, s. 392.
² A. Łada – Grodzicka, E. Bełczewska, M. Herde, E. Kwiatkowska, J. Wasilewska, op. cit., s. 107.
³ Tamże, s. 101.
34
- sprawność wszystkich procesów poznawczych;
- działania plastyczne;
- działania techniczne i konstrukcyjne;
- odwzorowywanie;
- intencje twórcze dziecka.
Pisanie
liter
polega
na
dokładnym
odwzorowywaniu
linii
o określonym kształcie i prowadzeniu jej w wyznaczonym kierunku.
Dlatego odwzorowywanie ma szczególnie ważne znaczenie przy podjęciu
nauki pisania.
Przygotowanie dziecka do podjęcia nauki pisania w wieku
przedszkolnym
powinno
być
realizowane
przez
dwa
działania
aktywizujące:¹
- rozwijanie psychomotoryki dziecka, związanej z jego orientacją
w kierunkach przestrzeni otaczającej oraz z uwzględnieniem sprawności
rąk;
- rozwijanie operacji umysłowych w zakresie ujmowania kształtu
graficznego i jego miejsca w przestrzeni oraz w zakresie posługiwania się
symbolem graficznym.
Rezultaty zależą od zaangażowania stopnia emocjonalnego dzieci
i ich nastawienia motywacyjnego. Powinny być stosowane takie metody
i formy, które powodują uczenie się przez przeżywanie. Przygotowując
dziecko do podjęcia nauki pisania powinny być stosowane wcześniej
omówione metody, tj.:
- metody czynne;
- metody oglądowe;
- metody słowne.
____________________
¹ M. Dmochowska, Zanim dziecko zacznie pisać, Warszawa 1979, Wydawnictwo Szkolne
i Pedagogiczne, s. 240.
35
Podstawą
przygotowania
do
nauki
pisania
w
przedszkolu
jest systematyczność stosowania poszczególnych sposobów, rytmiczna
częstotliwość zabaw, zajęć i ćwiczeń organizowanych w tym celu
i codzienny dowolny kontakt dzieci z zabawami, pomocami i przyborami,
które pobudzają ich zaciekawienie, chęć działania, czynienia prób
ruchowych, plastyczno – konstrukcyjnych, graficznych w sprzyjających ku
temu warunkach, a także dowolne próby odtwarzania wzorów.
Wiele umiejętności motorycznych i manualnych opanowują dzieci
przez naśladowanie postępowania i zachowania dorosłych. Odtwarzanie
wzorów ma istotne znaczenie dla rozwoju intelektualnego i motoryki
dziecka. Metoda odwzorowywania, moim zdaniem, ma duże znaczenie
w procesie rozwoju i przygotowania dziecka do przyszłej nauki, gdyż
doskonali:
- dokładne spostrzeganie;
- skoncentrowanie uwagi na wyizolowanym przedmiocie;
- sukcesywne porównywanie odtwarzanych części ze wzoru.
„Szczególnie ważną rolę w procesie przygotowania do nauki pisania
odgrywa
nabywanie
przez
dzieci
zręczności,
czyli
sprawności
w posługiwaniu się rękami oraz koordynacji wzrokowo – ruchowej
i słuchowo – ruchowej, umiejętności podporządkowania ruchów kontroli
wzroku lub słychu.”¹ Zabawy ruchowe służą ćwiczeniu sprawności rąk, np.
rzucanie i chwytanie piłek różnej wielkości, obręczy itp. Wszystkie
czynności samoobsługowe, prace porządkowe, a zwłaszcza zajęcia
plastyczne: rysowanie, malowanie, wycinanie, lepienie itp. dostarczają
dziecku naturalnych ćwiczeń.
Planując proces przygotowania do nauki pisania należy zabawy
ruchowe – usprawniające i gruntujące orientację w kierunkach prowadzić
____________________
¹ M. Kwiatowska (Red.), op. cit., s. 389.
36
równolegle z zabawami ruchowo – graficznymi, z zajęciami i pracami
o
charakterze
plastyczno
–
konstrukcyjnym
oraz
zabawami
z zastosowaniem symboli graficznych.
Gry i zabawy uczą dziecko różnicować siłę i kierunek ruchów
ramienia, przedramienia, nadgarstka, palców i stopniowo prowadzą do
coraz bardziej świadomego udziału wzroku dziecka w ocenie odległości do
celu i zależnej od niego regulacji siły mięśni. Pojawienie się oceny
wzrokowej przed wykonaniem ruchu jest zwiastunem planowania
i przewidywania u dzieci.
W przedszkolu powinny być stosowane metody zabawowo –
naśladowcze i zadaniowe, gdyż rozwijają one koordynację ruchu, wzroku
i słuchu u dzieci.
Specjalną rolę w przygotowaniu dziecka do pisania, moim zdaniem,
odgrywają następujące działania dziecka:
1. Twórczość plastyczna, a zwłaszcza rysunek.
2. Ćwiczenia, które pozwalają dziecku zauważyć kształt ruchu, odtwarzać
go i utrwalać w rysunkach.
3. Zajęcia i zabawy, w których wykorzystujemy materiały do
odwzorowania, angażujemy wyobraźnię i pamięć dziecka (np. dajemy
dzieciom polecenie, aby sobie przypomniały jak skacze żaba i narysowały).
3.3. Kształtowanie postaw społeczno – moralnych dziecka
Prawidłowe i efektywne oddziaływanie na kształtowanie postaw
społeczno – moralnych dziecka wymaga dużej wiedzy teoretycznej.
„Kształtowanie wartościowych moralnie, prospołecznych postaw wymaga
takiego modelowania dziecięcej działalności, które pozwalałoby zbliżyć się
37
w stopniu maksymalnym do celów wychowania społeczno – moralnego.”¹
Do zadań w zakresie wychowania społeczno – moralnego należy
kształtowanie
aktywnej
postawy
dziecka
jako
członka rodziny
i zbiorowości, a także przygotowanie do roli obywatela przez:²
- budzenie wrażliwości i świadomości moralnej, rozwijanie cech
charakteru,
takich
jak:
życzliwość,
uczciwość,
pracowitość,
obowiązkowość, wytrwałość;
- wzmacnianie więzi uczuciowej z rodziną;
- wyrabianie samodzielności, umiejętności współdziałania i działania na
rzecz innych;
- wdrażanie do przestrzegania dyscypliny i uświadamianie potrzeby
podporządkowania się wymogom życia zbiorowego;
- kształtowanie właściwego stosunku do pracy ludzkiej i jej wytworów;
- wzmacnianie więzi ze środowiskiem społecznym i przyrodniczym;
- rozwijanie uczuć patriotycznych i internacjonalistycznych.
Wychowanie społeczno – moralne jest integralnie związane
z całokształtem działalności wychowania w przedszkolu. „Każda sytuacja
może posiadać określoną wartość wychowawczą ze względu na rozwój
społeczno – moralny dziecka, przy czym wpływ owej sytuacji może mieć
charakter dodatni bądź ujemny.”³
Zakres wiedzy, który pomaga w kształtowaniu społeczno – moralnej
postawy dziecka, zależy od jego wieku. Ilość wiadomości posiadanych
przez dziecko powinna systematycznie wzrastać wraz z wiekiem. Życie
uczuciowe i rozwinięta wyobraźnia pozwalają lepiej zrozumieć przeżycia
innego człowieka, jego potrzeby i zachowania.
____________________
¹ Tamże, s. 245.
² M. Dmochowska, op. cit., s. 109.
³ M. Kwiatowska (Red.), op. cit., s. 244.
38
Słuchanie utworów literatury dziecięcej, piosenek, oglądanie
obrazów i rzeźb dostarcza dziecku wzorów właściwego postępowania,
czyni bardziej wrażliwym na krzywdę innych, zachęca do naśladowania
pozytywnego zachowania, wyrabia krytycyzm w stosunku do zachowań
negatywnych.
„Człowiek jest istotą społeczną. Do pełnego swojego rozwoju
potrzebuje innych ludzi. Dziecko przebywające w grupie poznaje reguły,
zasady i zwyczaje w niej obowiązujące, uczy się ich przestrzegania.”¹
Pierwsze postawy moralne kształtują się w wieku przedszkolnym.
Dzieci
przez
obserwację
innych
ludzi
i
gromadzenie
własnych
doświadczeń w trakcie kontaktów społecznych zdobywają informacje
o tym, co dobre, a co złe.
Kształtowanie stosunku do ludzi, rozwijanie poszanowania dla ich
pracy jest możliwe wtedy, gdy dziecko zetknie się z działalnością
człowieka. Będzie mogło zrozumieć sens ludzkiego wysiłku. Dlatego
w przedszkolu organizowane są wycieczki do zakładów, na pocztę, na
budowę i do warsztatów, dzieci nabywają zrozumienia i uznania dla każdej
dobrze wykonywanej pracy. „Odwiedzają także miejsca pamięci narodowej
po to, aby odczuwały i zrozumiały znaczenie tych ludzi, wydarzeń, pracy
i trudu, które poprzedzały obecne, współczesne życie i osiągnięcia.”²
Postawa społeczna rodziców wpływa na dziecko we wszystkich
możliwych okolicznościach życia. Rodzina wpaja dziecku zasady moralne,
którymi będzie kierowało się w dalszym życiu.
W kształtowaniu postaw społeczno – moralnych dziecka dużą rolę
odgrywa stosunek do osób odwiedzających dom, szczerość i życzliwość
w stosunku do gości jest dla dziecka nauką gościnności i troski o innych.
____________________
¹ A. Łada – Grodzicka, E. Bełczewska, M. Herde, E. Kwiatkowska, J. Wasilewska, op. cit., s. 17.
² M. Dmochowska, M. Dunin – Wąsowicz, Wychowanie w rodzinie i w przedszkolu, Warszawa 1978,
Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, s. 151.
39
Aby dziecko nauczyło się tzw. dobrych manier, życzliwości do ludzi
i przygotowało się do kulturalnego współżycia z ludźmi, trzeba traktować
je kulturalnie, z szacunkiem, na zasadzie wzajemności. Dziecko uczy się
współżycia z innymi ludźmi od najmłodszych lat.
Według mnie, ogromny wpływ na kształtowanie umiejętności
współżycia i współdziałania ma:
- postawa nauczyciela;
- stosunek nauczyciela do dzieci;
- zaangażowanie w pracę wychowawczą;
- umiejętność rozwiązywania konfliktów;
- nawiązywanie ciepłego, serdecznego stosunku z każdym dzieckiem;
- zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa i zaspokajanie potrzeb;
- ułatwianie nawiązywania właściwych kontaktów z rówieśnikami
i dorosłymi.
W wychowaniu społeczno – moralnym dziecko, moim zdaniem,
powinno przyswoić takie formy zachowania, jak:
- ustępowanie miejsca starszym;
- opiekuńczy stosunek do słabszych, chorych czy ludzi starych;
- troskliwy stosunek do zwierząt i roślin w otoczeniu.
Zachowanie określonych form bycia wtedy ma sens, gdy wypływa
z przekonania i potrzeby dziecka, ze świadomości, że tak właśnie powinno
się postępować.
„Celem
w
procesie
kształtowania
postaw
moralnych
jest
uwewnętrznienie nakazów, zakazów, norm postępowania, wartości –
dobro, prawda, uczciwość, prawość i odpowiedzialność powinny stać się
zasadami i wartościami przestrzeganymi nie ze względu na dorosłych, ale
dla nich samych.”¹
____________________
¹ A. Łada – Grodzicka, E. Bełczewska, M. Herde, E. Kwiatkowska, J. Wasilewska, op. cit., s. 22.
40
Dziecko
łatwiej
i
chętniej
postępuje
w
sposób
zgodny
z wymaganiami dorosłych, gdy je rozumie i aprobuje, niż wtedy, gdy mu
się je narzuca bez uzasadnienia. „Dziecku, które dostrzega sytuacje
zagrażające zdrowiu i bezpieczeństwu, uczy się przewidywania skutków
swoich niewłaściwych zachowań, łatwiej jest przestrzegać obowiązujących
norm i zasad.”¹
3.4. Wychowanie kulturalno – estetyczne w przedszkolu
„Wychowanie estetyczne to nie tylko droga do tych najgłębszych
warstw dziecięcej uczuciowości, wiodąca do wyżyn odbioru sztuki. Jest to
także składnik tego, co określamy mianem kultury życia codziennego.”²
Do zadań w zakresie wychowania estetycznego należy wzbogacenie
przeżyć i wyobraźni, kształtowanie postawy twórczej w kontaktach
z otoczeniem, a w szczególności:3
- wyrabianie wrażliwości na wartości estetyczne w przyrodzie, technice
i sztuce, na piękno postępowania i czynów człowieka;
- kształtowanie umiejętności dostrzegania i porównywania zjawisk
wizualnych, dźwiękowych, dotykowych i innych;
- rozwijanie różnorodnych form twórczości dziecięcej z uwzględnieniem
prób łączenia różnych rodzajów ekspresji;
- kształtowanie czynnej postawy w zakresie estetyki i kultury życia
codziennego.
Wczesne kształtowanie nawyków to rzecz niezmiernie ważna.
„Kształtowanie przyzwyczajeń, nawyków, uczenie dziecka różnych rzeczy
___________________
¹ Tamże, s. 17.
² A. Landy, M. Kwiatowska, Z. Topińska, op. cit., s. 413.
3
M. Dmochowska, M. Dunin – Wąsowicz, op. cit., s. 110.
41
potrzebnych do utrzymania osobistej
czystości,
współdziałania
w tworzeniu wokół siebie ładu i porządku, przestrzegania zasad
bezpieczeństwa – wszystko to przystosowuje dziecko do otoczenia.”¹
Istotną sprawą w wychowaniu estetycznym jest rozwijanie u dzieci
dbałości o własny wygląd. Czyste ręce, uczesane
włosy, zapięte
guziki i zawiązane sznurowadła to istotne warunki estetycznego wyglądu
dzieci.
Przyroda działa na dzieci urokiem barw, kształtów i dźwięków,
przyciąga ich uwagę i budzi szczery zachwyt. W kontakcie z przyrodą,
sztuką i wytworami techniki przedszkole powinno udostępnić dzieciom
zjawiska i zmiany natury estetycznej w otoczeniu, powstałe także
w wyniku działalności pracy człowieka, np.: oświetlona droga, zaorane
pole. Powinno także zwracać uwagę dzieci na takie zmiany w krajobrazie,
które dają wyraźne efekty estetyczne, np.: oszronione drzewa, pąki na
gałęziach. Spostrzeżenia i przeżycia budzone poprzez takie widoki
pogłębiają wrażliwość estetyczną dzieci i znajdują zawsze żywe odbicie
w ich późniejszych pracach plastycznych. Dzieci powinny mieć
umożliwiony kontakt poznania świata zgodnie z ich potrzebami, dążeniami
i zainteresowaniami. Powinniśmy dzieci uczyć dopatrywania się piękna we
wszystkich aspektach życia. Każde dziecko jest indywidualnością i może
odbierać świat na swój własny sposób.
Przedszkole powinno przyzwyczajać dzieci do estetyki (utrzymanie
sali, miejsca zabaw w ładzie i porządku). Dziecięce uczucia, wrażliwość,
żywy emocjonalny odbiór wszystkimi zmysłami (wzrokiem, słuchem,
dotykiem) budzi przyroda, życie ludzi i ich praca, technika dostępna
w najbliższym otoczeniu dziecka.
___________________
¹ A. Landy, M. Kwiatowska, Z. Topińska, op. cit., s. 362.
42
„Twórczość plastyczna jest jedną z ważnych form działalności
dziecka w wieku przedszkolnym. Poprzez rysunek i inne prace plastyczne
poznajemy naszego wychowanka: jego emocje, rozwój intelektualny,
zainteresowania.”¹
W pracach plastyczno – konstrukcyjnych nie powinno się narzucać
dzieciom tematu, dzieci powinny mieć możliwość wykonania dowolnych
pomysłów, co rozwija ich wyobraźnię i coraz bogatszą wizję świata.
Zabawy piaskiem, kamykami, jesiennymi liśćmi, wodą i śniegiem
prowadzą do poznania i różnicowania przez dzieci właściwej powierzchni,
konsystencji,
koloru,
wielkości,
i
kształtu.
Nauczyciel
powinien
odpowiednio zorganizować dzieciom warsztat pracy i zapewnić całkowitą
swobodę w interpretacji ich dzieł.
Umuzykalnianie wprowadza dzieci w świat dźwięków i odgłosów,
w krąg melodii i towarzyszącego jej ruchu rytmicznego, przy śpiewie
nauczyciela lub akompaniamencie instrumentu. „Wiele jest dzieci
wrażliwych na muzykę, lubią jej słuchać (tylko niedługo), a jeszcze
bardziej śpiewać, tańczyć, brać udział w różnych zabawach z muzyką
i śpiewem.”² Muzyka wzbudza często śmiech, radość, pod wpływem
muzyki dzieci przytupują, klaszczą, wykonują rytmiczne ruchy, niekiedy
zaś na odwrót, uspakajają się, poważnieją.
Dzieci 3-4 letnie interesują się szczególnie barwą dźwięku, słuchają
z upodobaniem niektórych instrumentów i głosów. Dzieci o wiele chętniej
słuchają utworów rytmicznych o żywym tempie, wyraźnych akcentach niż
wolnych, spokojnych. Dzieci 4 letnie słuchają i śpiewają kilkuzwrotkowe,
zrozumiałe dla nich piosenki, rozpoznają daną piosenkę na podstawie
melodii nuconej przez nauczyciela i powtarzają za nim. Z czterolatkami
__________________
¹ A. Łada – Grodzicka, E. Bełczewska, M. Herde, E. Kwiatkowska, J. Wasilewska, op. cit., s. 134.
² A. Landy, M. Kwiatowska, Z. Topińska, op. cit., s. 412.
43
można prowadzić zabawy ruchowo – muzyczne łącząc śpiewanie łatwych
i krótkich piosenek z równoczesnym wyrażaniem ich najprostszymi
ruchami. Dzieci w zabawach mają możliwość zapoznania się z różnymi
instrumentami (kołatkami, grzechotkami, bębenkami, trójkątami itp.)
W grupie najstarszej dzieci słuchają utworów muzycznych
bezpośrednio z nagrań, z uwzględnieniem pieśni i tańców ludowych. Uczą
się słowami określać charakter muzyki, rozróżniać brzmienie niektórych
instrumentów, np.: fortepianu, skrzypiec, trąbki. Odgadują znane już
melodie na podstawie wyklaskiwanego rytmu. Uczą się form tanecznych,
wśród których na pierwszym miejscu znajdują się polskie tańce ludowe,
np.: kujawiak, krakowiak. „Tradycje, zwyczaje i sztuka ludowa jest częścią
historii i kultury narodowej. Poznawanie folkloru w różnych jego
przejawach jest jednym z elementów, który ma wpływ na budzenie
świadomości narodowej.”¹
Poszerzają się także możliwości zabaw w formie opowieści
ruchowych, oparte na treści piosenki czy wiersza przy akompaniamencie
instrumentu. Dzieci mają tu możliwość wyrazić własnymi pomysłami
i wyobraźnią sposób przeżywania i rozumienia treści.
Wychowanie estetyczne przyczynia się w wielkiej mierze do
osiągnięcia przez dzieci dojrzałości do szkoły, ułatwiając im i umilając
życie w nowych warunkach. Wychowanie estetyczne kształtuje ich
postawy, stosunek do świata i otoczenia.
____________________
¹ A. Łada – Grodzicka, E. Bełczewska, M. Herde, E. Kwiatkowska, J. Wasilewska, op. cit., s. 132.
Polecamy serwis darmowe prace mgr z pedagogiki - strona z darmowym i
fragmentami prac dyplomowych - prace magisterskie, licencjackie, semestralne,
zaliczeniowe.
44
1. Przedmiot i cel badań
„Badanie
naukowe
nie
jest
niczym
innym
jak
celowym
poznawaniem obranego wycinka rzeczywistości przyrodniczej, społecznej
lub kulturowej.”¹
Przystępując do badań należy określić ich przedmiot i cel.
Przedmiotem badań pedagogicznych jest przede wszystkim świadoma
działalność pedagogiczna, a więc procesy wychowania i nauczania,
samowychowania i uczenia się. Przedmiot badań wynika z tematu i treści
zadań, jakie mamy wybrać. W swojej pracy zajęłam się ważnym z mojego
punktu
widzenia
zagadnieniem
dotyczącym
roli
wychowania
przedszkolnego w rozwoju dziecka, jest to jednocześnie przedmiot moich
badań.
Zdaniem W. Zaczyńskiego cel badań to „określenie tego, do czego
zmierza badacz, co pragnie osiągnąć w swoim działaniu. Podany
w koncepcji cel musi się legitymować konkretnością, jasnością i realnością.
Realność celu polega z kolei na wytyczaniu takich zamierzeń, które leżą
w granicach możliwości danego badacza.”² T. Pilch twierdzi, że „celem
badań jest określenie skutków, siły, znaczenia, jakości działania wybranej
zmiennej, zdarzenia wprowadzonej eksperymentalnie przez badacza w celu
wywołania zmian całości lub czynnika będącego trwałym elementem
badanej struktury, którego istotę i oddziaływanie chcemy poznać.”³
Badania przeze mnie prowadzone miały na celu określić, jaką rolę
odgrywa wychowanie przedszkolne w rozwoju dziecka. Badania te
____________________
¹ W. Zaczyński, Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1968, Państwowe Zakłady Wydawnictw
Szkolnych, s. 12.
² Tamże, s. 46.
³ T. Pilch, Zasady badań pedagogicznych, Warszawa 2001, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, s. 36.
45
pozwoliły mi także pogłębić moją wiedzę na ten temat. Z celu wynikają
problemy badawcze, o których będę mówić w następnym rozdziale.
2. Problemy i hipotezy badawcze
Podstawowym
warunkiem
podejmowania
wszystkich
badań
naukowych jest uświadomienie przez badacza problemów, które określają
cel i zakres przedsięwzięć badawczych.
Zdaniem T. Pilcha problem badawczy to „pytanie o naturę badanego
zjawiska, o istotę związków między zdarzeniami lub istotami i cechami
procesów, cechami zjawiska.”¹ M. Łobocki twierdzi, że „problemy
badawcze są to pytania, na które szukamy odpowiedzi na drodze badań
naukowych.”² Z. Skorny definiuje problem badawczy jako „zadanie
wymagające poznania jakiejś trudności o charakterze praktycznym lub
teoretycznym, przy udziale aktywności badawczej przedmiotu.”³
Problemy
badawcze
zdaniem
W.
Zaczyńskiego4
powinny
charakteryzować się określonymi cechami, jak:
• jasność – to znaczy tak sformułowane, aby możliwe było ich
jednoznaczne rozumienie;
• wyraźność – to znaczy mające oznaczone granice, pozwalające
zróżnicować jeden problem z innymi bądź to już sformułowanymi, bądź też
możliwymi do sformułowania w obrębie podanego tematu;
• realność – to znaczy dostępne, możliwe do rozwiązania przy posiadanym
____________________
¹ Tamże, s. 43.
² M. Łobocki, Metody badań pedagogicznych, Warszawa 1984, Państwowe Wydawnictwo Naukowe,
s. 56.
³ Z. Skorny, Prace magisterskie z psychologii pedagogiki, Warszawa 1984, Wydawnictwo Szkolne
i Pedagogiczne, s. 65.
4
W. Zaczyński, op. cit., s. 47.
46
arsenale metod i środków badania naukowego.
W podjętych przeze mnie badaniach postawiłam następujące problemy
badawcze:
1. Czy wychowanie przedszkolne rozwija umiejętność porozumiewania się
z innymi dziećmi?
2. Czy wychowanie przedszkolne umożliwia dzieciom zdobycie wiedzy
o najbliższym otoczeniu?
3. Czy wychowanie przygotowuje dziecko do spędzania czasu wolnego?
4. Czy przedszkole umożliwia opanowanie przez dziecko umiejętności
życia w grupie?
5.
Czy
wychowanie
przedszkolne
uczy
dziecko
funkcjonowania
w rodzinie?
6. Czy przedszkole rozwija umiejętności twórcze dziecka w zakresie
rozwoju plastycznego?
7. Czy przedszkole rozwija umiejętności muzyczne dziecka?
Skuteczne przeprowadzenie badań naukowych wymaga, oprócz
sformułowania problemów badawczych, także wysunięcia hipotez.
Zdaniem T. Kotarbińskiego „hipotezą nazywa się wszelkie
twierdzenia częściowo tylko uzasadnione, przeto także wszelki domysł, za
pomocą, którego tłumaczymy dane faktyczne, a więc też i domysł
w postaci uogólnienia, osiągniętego na podstawie danych wyjściowych.”¹
Hipoteza według W. Zaczyńskiego „jest to zakładanie stosunków
powszechnych oraz koniecznych – tam, gdzie dane zmysłowe dostarczają
bezpośrednie podstawy jedynie do zarejestrowania tego, że pewne zjawiska
następowały po sobie w dotychczasowym doświadczeniu. Hipotezą jest
przyjmowanie jakichś prawidłowości głębszych, bardziej istotnych w celu
____________________
¹ T. Pilch, op. cit., s. 46.
47
wyjaśnienia prawidłowości ujawnionych w doświadczeniu.”¹ Hipotezy
robocze według M. Łobockiego „są oczekiwanymi przez badacza
wynikami planowanych badań.”²
„Hipotezy robocze wysuwamy wszędzie tam, gdzie pomagają one
w skutecznej organizacji badań naukowych, czyli w trafnym, rzetelnym
przeprowadzeniu badań. Są one pewnego rodzaju drogowskazem dla
badacza, gdyż wytyczają kierunek przedsięwziętych przez niego badań.”³
Na podstawie analizy przedmiotu nasunęły mi się następujące
hipotezy:
1. Wychowanie przedszkolne rozwija umiejętności porozumiewania się z
innymi dziećmi.
2. Wychowanie przedszkolne umożliwia dzieciom zdobywanie wiedzy
o najbliższym otoczeniu.
3. Przedszkole przygotowuje dziecko do spędzania czasu wolnego.
4. Przedszkole umożliwia opanowanie przez dziecko umiejętności życia
w grupie.
5. Wychowanie przedszkolne uczy dziecko funkcjonowania w rodzinie.
6. Przedszkole rozwija umiejętności twórcze dziecka w zakresie rozwoju
plastycznego.
7. Przedszkole sprzyja rozwojowi umiejętności muzycznych dziecka.
Mając sformułowane hipotezy badawcze, mogę dokonać wyboru
właściwych metod i technik badawczych.
___________________
¹ W. Zaczyński, op. cit., s. 50.
² M. Łobocki, op. cit., s. 78.
³ Tamże, s. 127.
Polecamy serwis darmowe prace mgr z pedagogiki - strona z darmowym i
fragmentami prac dyplomowych - prace magisterskie, licencjackie, semestralne,
zaliczeniowe.
48
3. Metody, techniki i narzędzia badawcze
Osiągnięcie
wyczerpujących
wytyczonych
odpowiedzi
na
celów,
uzyskanie
sformułowane
uprzednio
możliwie
pytania
warunkuje odpowiedni dobór metod i narzędzi badawczych.
W ujęciu T. Pilcha metoda badań to „zespół teoretycznie
uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących
najogólniej całość postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania
określonego problemu naukowego.”¹ Według M. Łobockiego metody
badawcze to „system reguł dotyczących organizowania określonej
działalności badawczej, to jest szereg operacji poznawczych i praktycznych
w kolejności ich zastosowania, jak również specjalnych środków i działań
skierowanych z góry na założony cel badawczy.”² Pojęcie metoda to
„systematycznie
stosowany
sposób
postępowania
prowadzący
do
założonego wyniku. Na dany sposób postępowania składają się czynności
myślowe i praktyczne odpowiednio dobrane i realizowane w ustalonej
kolejności.”³
Biorąc pod uwagę przedmiot i cel moich badań za najbardziej
odpowiednią
metodę
w
swojej
pracy
uznałam metodę
sondażu
diagnostycznego. Jest ona „sposobem gromadzenia wiedzy o atrybutach
strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych,
opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach
rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawisk instytucjonalnie
nie zlokalizowanych – posiadających znaczenie wychowawcze – w oparciu
o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację generalną, w które
____________________
¹ T. Pilch, op. cit., s. 71.
² M. Łobocki, op. cit., s. 115.
³ W. Okoń, Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 1995, Wydawnictwo „Żak”, s. 168.
49
badane zjawisko występuje.”1 Zdaniem M. Łobockiego metoda sondażu
„polega na pisemnym przekazaniu odpowiedzi przez respondentów na
stawiane im pytania.”²
W badaniach sondażowych, zdaniem T. Pilcha najczęściej występujące
techniki badawcze to:³
- ankieta;
- wywiad;
- analiza dokumentów;
- techniki statyczne.
Kolejnym etapem przygotowania badań jest określenie i wybór
odpowiedniej do wybranej metody techniki badawczej.
W ujęciu A. Kamińskiego techniki badań są to „czynności
praktyczne,
regulowane
starannie
wypracowanymi
dyrektywami,
pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii,
faktów.”4
W badaniach pedagogicznych, według T. Piącha, stosowane są następujące
techniki:5
- obserwacja;
- wywiad;
- ankieta;
- badanie dokumentów;
- analiza treści;
- techniki projekcyjne.
___________________
¹ T. Pilch, op. cit., s. 80.
² M. Łobocki, op. cit., s. 258.
³ T. Pilch, op. cit., s. 81.
4
Tamże, s. 71.
5
Tamże, s. 86.
50
Aby znaleźć odpowiedzi na przedstawione wcześniej problemy
badawcze za najbardziej odpowiednią technikę uznałam ankietę. Ankieta
jest „techniką gromadzenia informacji polegająca na wypełnianiu
najczęściej samodzielnie przez badanego specjalnych kwestionariuszy na
ogół o wysokim stopniu standaryzacji w obecności lub częściej bez
obecności ankietera.”¹ W ujęciu W. Zaczyńskiego ankieta jest „metodą
zdobywania informacji przez pytanie wybranych osób, za pośrednictwem
drukowanej listy pytań, zwanej kwestionariuszem.”²
Każda technika badawcza ma swoje narzędzie badawcze, będące
niezbędnym czynnikiem umożliwiającym przeprowadzenie badań.
Zdaniem T. Pilcha „narzędzie badawcze jest przedmiotem służącym
do realizacji wybranej techniki badań.”³ W. Okoń definiuje narzędzie
badawcze jako „materiały lub urządzenia służące do przeprowadzenia
badań i opracowania ich wyników.”4
Narzędziem, którym posłużyłam się podczas prowadzenia swoich
badań, był kwestionariusz ankiety. Ze względu na kategorie pytań
wyróżniamy dwa rodzaje kwestionariuszy:5
- kwestionariusz pytań otwartych - nazywamy taką jego odmianę, w której
odpowiadający nie jest
krępowany podanymi
w kwestionariuszu
możliwościami;
- kwestionariusz pytań zamkniętych (skategoryzowanych) - to nie tylko te,
na które odpowiada się przez „Tak”, „Nie” lub „Nie wiem”. Są one
wprawdzie często stosowane, ale ich wartość poznawcza jest ograniczona.
____________________
¹ Tamże, s. 96.
² W. Zaczyński, op. cit., s. 153.
³ T. Pilch, op. cit., s. 71.
4
W. Okoń, op. cit., s. 251.
5
W. Zaczyński, op. cit., s. 158.
51
Aby znaleźć odpowiedzi na postawione wcześniej problemy
badawcze w pracy tej zastosowałam dwa kwestionariusze ankiety:
1. Kwestionariusz ankiety dla nauczycieli przedszkola (patrz aneks 1).
2. Kwestionariusz ankiety dla rodziców (patrz aneks 2).
4. Charakterystyka terenu i przebieg badań
Przeprowadzenie
badań
nie
byłoby
możliwe
bez
wyboru
odpowiedniego miejsca i osób, które chcemy zbadać. Właściwy wybór
terenu i osób badanych zależy w dużej mierze od rodzaju problemów jakie
chcemy zbadać i hipotez, jakie pragniemy zweryfikować. Moje badania
polegały
głównie
na
ustaleniu,
jaką
rolę
odgrywa
wychowanie
przedszkolne w rozwoju dziecka.
Opisana przeze mnie w poprzednim rozdziale wybrana metoda,
technika i narzędzie badawcze wykorzystałam w badaniach, które
prowadziłam w trzech placówkach:
- Przedszkole Nr 4 w Sierpcu;
- Przedszkole Nr 1 w Sierpcu;
- Szkoła Podstawowa w Grąbcu.
Przedszkole Nr 4 mieści się przy ulicy Kwiatowej 4 w Sierpcu.
Obecnie przedszkole liczy 99 dzieci oraz 6 nauczycieli. W budynku
znajduje się pracownia plastyczna, gabinet dyrektora, gabinet pielęgniarski,
sekretariat i stołówka. Na terenie budynku znajdują się sale, w których uczą
się i bawią dzieci od 3 do 6 lat. Na uwagę zasługuje korytarz z kącikiem
zieleni i fontanną oraz tablice, w których wystawiane są prace plastyczne
i zdjęcia z różnych uroczystości przedszkolnych.
Przedszkole Nr 1 mieści się przy ulicy Wojska Polskiego 1
w Sierpcu. Obecnie przedszkole liczy 114 dzieci oraz 8 nauczycieli.
W budynku
znajduje się gabinet
dyrektora, sekretariat, gabinet
52
pielęgniarski, stołówka i „poczekalnia”. Na terenie budynku znajdują się
sale do których, uczęszczają dzieci od 3 do 6 lat. Na uwagę zasługuje
poczekalnia z kącikiem zieleni i tablice, w których wystawiane są prace
plastyczne dzieci oraz ogłoszenia.
Szkoła Podstawowa imienia Tadeusza Kościuszki mieści się
niedaleko Sierpca w miejscowości Grąbiec. W budynku znajdują się sale
lekcyjne, w których uczą się dzieci z klas I – VI oraz jedna sala dla dzieci
sześcioletnich. Oddział przedszkolny w szkole obecnie liczy 8 dzieci i 1
nauczyciela przedszkola. Na terenie szkoły znajduje się gabinet dyrektora,
sekretariat, gabinet pielęgniarski i biblioteka. Na uwagę zasługuje korytarz
ozdobiony licznymi dyplomami wychowanków tej placówki.
W ramach prowadzonych przeze mnie badań pedagogicznych we
wszystkich wyżej wymienionych przedszkolach i oddziale przedszkolnym
w szkole przeprowadziłam wśród nauczycieli przedszkola i rodziców
ankietę. Używając ankiety jako jednej z technik gromadzenia informacji
zapytałam 15 nauczycieli i 40 rodziców o rolę wychowania przedszkolnego
w rozwoju dziecka.
Badania prowadzone przeze mnie oparłam na jednej metodzie
badawczej – sondażu diagnostycznym. Zastosowałam w badaniach dwa
kwestionariusze ankiety:
1. Kwestionariusz ankiety dla nauczycieli przedszkola (patrz aneks 1).
2. Kwestionariusz ankiety dla rodziców (patrz aneks 2).
Pozwoliły mi one zgłębić problem moich badań dotyczący roli
wychowania przedszkolnego w rozwoju dziecka.
blog zawierający prace z pedagogiki
53
Wyniki ankiety dla nauczycieli
Kwestionariusz
przeprowadziłam
ankiety
wśród
15
dla
nauczycieli
nauczycieli
w
dwóch
przedszkola
przedszkolach
mieszczących się na terenie miasta Sierpc i w jednym oddziale
przedszkolnym w Szkole Podstawowej w Grąbcu. Przygotowane przeze
mnie
pytania
w
kwestionariuszu
dotyczyły
roli
wychowania
przedszkolnego w rozwoju dziecka. Nauczyciele dostarczyli mi, jako
osobie prowadzącej badania wielu informacji i cennych wskazówek na ten
temat.
Pierwsze pytanie zawarte w kwestionariuszu ankiety dla nauczycieli
dotyczyło czynności, jakie ich zdaniem rozwijają umiejętności twórcze
dziecka w przedszkolu.
Jeden nauczyciel stwierdził, że jeszcze
modelowanie rozwija umiejętności twórcze dziecka w przedszkolu.
Podsumowania
odpowiedzi
nauczycieli
dokonałam
na
wykresie
słupkowym (patrz schemat 1).
blog zawierający prace z pedagogiki
Schemat 1
Czynności, jakie zdaniem nauczycieli rozwijają umiejętności
twórcze dziecka w przedszkolu
54
modelowanie
1
wycinanie
13
wyklejannie
11
wydzieranie
11
lepienie
13
rysowanie
13
malowanie
15
0
5
10
15
20
liczba głosów
Otrzymane odpowiedzi pokazały, że 100% ankietowanych nauczycieli
zaznaczyło malowanie, jako czynność rozwijającą umiejętności twórcze
dziecka w przedszkolu a 27% uznało, że wyklejanie i wydzieranie nie
rozwija umiejętności twórczych dziecka.
Kolejne pytanie dotyczyło umiejętności, jakie zdaniem nauczycieli
rozwija wychowanie plastyczne. Podsumowania odpowiedzi nauczycieli
dokonałam na wykresie słupkowym (patrz schemat 2).
Schemat 2
Umiejętności, które zdaniem nauczycieli rozwija
wychowanie plastyczne
55
wrażliwość na
barwę
12
wrażliwość na
kształt
8
estetyka
14
sprawność
manualna
15
0
5
10
15
20
liczba głosów
100% ankietowanych nauczycieli uznało, że wychowanie plastyczne
rozwija najbardziej sprawność manualną u dzieci a 93% ankietowanych
uznało, że rozwija najbardziej estetykę. Kwestionariusz ankiety potwierdził
hipotezę mówiącą o tym, że przedszkole rozwija umiejętności twórcze
dziecka w zakresie rozwoju plastycznego.
Trzecie pytanie zadane ankietowanym dotyczyło form wychowania
muzycznego, które ich zdaniem wpływają na rozwój muzyczny dziecka.
Podsumowania
odpowiedzi
nauczycieli
dokonałam
na
wykresie
słupkowym (patrz schemat 3).
Schemat 3
Formy wychowania muzycznego, które zdaniem nauczycieli
wpływają na rozwój muzyczny dziecka
56
taniec
14
wystukiwanie rytmu piosenek
11
wyklaskiwanie rytmu piosenek
13
nucenie piosenek
9
śpiewanie piosenek
15
słuchanie piosenek
14
gra na instrumentach
13
0
2
4
6
8
10
12
14
16
liczba głosów
Za najbardziej odpowiednią formę wychowania muzycznego, która
wpływa na rozwój muzyczny dziecka, 100% ankietowanych nauczycieli
uznało śpiewanie piosenek, a zaś 93% uznało, że taniec i słuchanie
piosenek.
Czwarte pytanie zawarte w kwestionariuszu dotyczyło form
wychowania muzycznego, jakie nauczyciele stosują najczęściej w pracy
przedszkola. Jeden nauczyciel stwierdził, że często stosuje również
ćwiczenia przy muzyce i rozpoznawanie dźwięków. Podsumowania
odpowiedzi nauczycieli
dokonałam na wykresie słupkowym (patrz
schemat 4).
Schemat 4
Formy wychowania muzycznego stosowane najczęściej
przez nauczycieli w pracy przedszkola
57
rozpoznawanie dźwięków
1
ćwiczenia przy muzyce
1
taniec
11
wystukiwanie rytmu piosenek
10
wyklaskiwanie rytmu piosenek
12
nucenie piosenek
7
spiewanie piosenek
15
słuchanie piosenek
13
gra na instrumentach
11
0
5
10
15
20
liczba głosów
Kolejne
pytanie
zawarte
w
ankiecie
pokazało,
że
100%
ankietowanych nauczycieli, zapytanych o to, czy przedszkole rozwija
zainteresowania muzyczne dzieci, odpowiedziało, że tak. Rozwija je
poprzez udział dzieci w zajęciach rytmicznych, rytmiczno – ruchowych,
grach i zabawach z elementem tańca i muzyki oraz słuchanie audycji
muzycznych.
Kolejne pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że 80% badanych
nauczycieli, zapytanych czy przedszkole współpracuje z rodzicami
w zakresie odkrywania i rozwijania talentu muzycznego dzieci,
odpowiedziało, że tak. Poniżej na wykresie kołowym rozsuniętym
przedstawiłam wyniki otrzymane w odpowiedzi, udzielone przez
nauczycieli na powyższe pytanie (patrz schemat 5).
Schemat 5
58
Współpraca przedszkola z rodzicami w zakresie
odkrywania i rozwijania talentu muzycznego dzieci
jest zjawiskiem występującym często
Nie
20%
Tak
Nie
Tak
80%
Siódme pytanie zadane ankietowanym dotyczyło umiejętności, które
zdaniem nauczycieli rozwija wychowanie muzyczne w przedszkolu.
Podsumowania
odpowiedzi
nauczycieli
dokonałam
na
słupkowym (patrz schemat 6).
Schemat 6
Umiejętności, które zdaniem nauczycieli rozwija
wychowanie muzyczne w przedszkolu
wykresie
59
sprawność
ruchowa
14
poczucie rytmu
15
emisja głosu
12
0
5
10
15
20
liczba głosów
Otrzymane odpowiedzi pokazały, że 100% ankietowanych nauczycieli
stwierdziło, że wychowanie muzyczne w przedszkolu rozwija najbardziej
poczucie rytmu u dzieci, a 93% ankietowanych uznało, że rozwija
sprawność ruchową. Kwestionariusz ankiety potwierdził hipotezę mówiącą
o tym, że przedszkole sprzyja rozwojowi umiejętności muzycznych
dziecka.
Kolejne
pytanie
zawarte
w
ankiecie
pokazało,
że
100%
ankietowanych nauczycieli, zapytanych o to, czy przedszkole rozwija
umiejętności twórcze dziecka, odpowiedziało, że tak. Rozwija te
umiejętności
poprzez
różnego
rodzaju
zajęcia
mobilizujące
do
samodzielnego działania, dramę, udział w konkursach plastycznych,
organizowanie teatrzyków i stosowane metod aktywizujących.
Kolejne
pytanie
zawarte
w
ankiecie
pokazało,
że
100%
ankietowanych nauczycieli, zapytanych czy przedszkole umożliwia
opanowanie przez dziecko umiejętności życia w grupie, odpowiedziało,
60
twierdząco. Umożliwia, dlatego że większą część dnia dziecko spędza
wśród rówieśników. Uczy się podporządkowywać regułom i zasadom
panującym w grupie.
Kolejne pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że większość
ankietowanych nauczycieli, zapytanych o to, w jaki sposób przedszkole
uczy dzieci współżyć w grupie rówieśniczej, odpowiedziało, że poprzez
różnego rodzaju zabawy, a zwraca uwagę przede wszystkim na stosowanie
form grzecznościowych. Kwestionariusz ankiety potwierdził hipotezę
mówiącą o tym, że przedszkole umożliwia opanowanie przez dziecko
umiejętności życia w grupie.
Jedenaste pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że 100%
ankietowanych nauczycieli, zapytanych czy wychowanie przedszkolne
rozwija
umiejętności
porozumiewania
się
z
innymi
dziećmi,
odpowiedziało, że tak. Rozwija poprzez kontakty z rówieśnikami w
zabawach, grach i ćwiczeniach oraz w organizowanych uroczystościach.
Kwestionariusz ankiety potwierdził hipotezę mówiącą o tym, że
wychowanie przedszkolne rozwija umiejętności porozumiewania się z
innymi dziećmi.
Dwunaste pytanie zawarte w kwestionariuszu dotyczyło cech
charakteru dziecka, które zdaniem nauczycieli kształtuje przedszkole w
zakresie wychowania w rodzinie. Podsumowania odpowiedzi nauczycieli
dokonałam na wykresie słupkowym (patrz schemat 7).
Schemat 7
Cechy charakteru dziecka, które zdaniem nauczycieli
kształtuje przedszkole w zakresie wychowania w rodzinie
61
życzliwość
12
wyrozumiałość
8
opiekuńczość
12
troskliwość
10
szacunek
15
0
5
10
15
20
liczba głosów
Otrzymane odpowiedzi pokazały, że 100% ankietowanych nauczycieli
stwierdziło, że przedszkole w zakresie wychowania w rodzinie kształtuje
najbardziej taką cechę charakteru u dzieci, jak szacunek, a 80%
ankietowanych uznało, że kształtuje takie cechy charakteru, jak życzliwość
i opiekuńczość.
Kolejne
pytanie
zawarte
w
ankiecie
pokazało,
że
100%
ankietowanych nauczycieli, zapytanych o to, czy przedszkole uczy dziecko
funkcjonowania w rodzinie, odpowiedziało, że tak. Uczy poprzez
organizowanie różnych form kontaktowania – „Dzień Babci i Dziadka”,
„Dzień Matki i Ojca”, „Dzień Dziecka”. Przedszkole uczy dziecko
odpowiedzialnego podejmowania obowiązków i zadań oraz szacunku dla
starszych, rodziców i rodzeństwa. Kwestionariusz ankiety potwierdził
hipotezę mówiącą o tym, że wychowanie przedszkolne uczy dziecko
funkcjonowania w rodzinie.
62
Czternaste pytanie zawarte w kwestionariuszu dotyczyło formy
wychowania, która zdaniem nauczycieli jest bardziej odpowiednia dla
dziecka. Podsumowania odpowiedzi nauczycieli dokonałam na wykresie
słupkowym (patrz schemat 8).
Schemat 8
Forma wychowania, zdaniem nauczycieli bardziej
odpowiednia dla dziecka
wychowanie
dziecka w domu
11
wychowanie
dziecka w
przedszkolu
14
0
5
10
15
liczba głosów
Większość ankietowanych nauczycieli, odpowiedziało, że bardziej
odpowiednią formą wychowania dla dziecka jest wychowanie dziecka
w przedszkolu. Jednak obie te formy są bardzo ważne dla rozwoju dziecka.
Piętnaste
pytania
zawarte
w
ankiecie
pokazało,
że
90%
ankietowanych nauczycieli, zapytanych o to, jaką rolę odgrywa
wychowanie dziecka w przedszkolu, odpowiedziało, że bardzo dużą, gdyż
stosowane metody wychowania wpływają na poszerzenie kontaktów
63
dziecka z otaczającą rzeczywistością jako źródłem przeżyć i doświadczeń,
przedszkole zapewnia warunki do zabawy i własnej działalności twórczej
dziecka.
Kolejne pytanie zawarte w kwestionariuszu ankiety dla nauczycieli
dotyczyło czynności, które ich zdaniem umożliwiają dzieciom zdobywanie
wiedzy o najbliższym otoczeniu. Podsumowania odpowiedzi nauczycieli
dokonałam na wykresie słupkowym (patrz schemat 9).
Schemat 9
Czynności, które zdaniem nauczycieli umożliwiają
dzieciom zdobywanie wiedzy o najbliższym otoczeniu
spotkania z zaproszonymi gośćmi
13
zajęcia obowiązkowe
11
spacery
14
uroczystości
12
wycieczki
15
0
5
10
15
20
liczba głosów
Otrzymane odpowiedzi pokazały, że 100% ankietowanych nauczycieli
zaznaczyło wycieczki, jako czynność umożliwiającą dzieciom zdobywanie
wiedzy o najbliższym otoczeniu. Kwestionariusz ankiety potwierdził
hipotezę mówiącą o tym, że wychowanie przedszkolne umożliwia
dzieciom zdobywanie wiedzy o najbliższym otoczeniu.
64
Ostatnie pytanie zawarte w kwestionariuszu ankiety dla nauczycieli
pokazało, że 100% ankietowanych nauczycieli, zapytanych o to, czy
przedszkole uczy dzieci spędzania wolnego czasu, odpowiedziało, że tak.
Kwestionariusz ankiety potwierdził hipotezę mówiącą o tym, że
przedszkole przygotowuje dziecko do spędzania czasu wolnego.
Wyniki uzyskane w ankiecie dla nauczycieli, pozwoliły mi ustalić,
że:
1. Przedszkole rozwija:
- zainteresowania muzyczne dzieci;
- umiejętności twórcze dzieci;
- umiejętności porozumiewania się z innymi dziećmi;
- umiejętności życia w grupie.
2.
Najczęstszą
formą
wychowania muzycznego
stosowaną
przez
nauczycieli przedszkola jest śpiewanie piosenek.
3. Przedszkole uczy dzieci:
- współżycia w grupie rówieśniczej;
- funkcjonowania w rodzinie;
- zdobywania wiedzy o najbliższym otoczeniu;
- spędzania czasu wolnego.
4. Wychowanie plastyczne w przedszkolu rozwija sprawność manualną
u dzieci, a wychowanie muzyczne rozwija poczucie rytmu.
5. Przedszkole współpracuje z rodzicami w zakresie odkrywania
i rozwijania talentu muzycznego dzieci.
Wyniki ankiety dla rodziców
Kwestionariusz ankiety dla rodziców przeprowadziłam wśród 40
rodziców dzieci uczęszczających do dwóch przedszkoli mieszczących się
na terenie miasta Sierpca i oddziału przedszkolnego w Szkole Podstawowej
65
w Grąbcu. Przygotowane przeze mnie pytania w kwestionariuszu dotyczyły
roli wychowania przedszkolnego w rozwoju dziecka. Rodzice dostarczyli
mi wielu cennych informacji dotyczących mojej pracy.
Pierwsze pytanie zawarte w kwestionariuszu ankiety dla rodziców
dotyczyło umiejętności, jakie ich zdaniem rozwija wychowanie plastyczne
w przedszkolu. Podsumowania odpowiedzi rodziców dokonałam na
wykresie słupkowym (patrz schemat 10).
Schemat 10
Umiejętności, które zdaniem rodziców rozwija wychowanie
plastyczne w przedszkolu
wrażliwość na
barwę
36
wrażliwość na
kształt
31
estetyka
34
sprawność
manualna
39
0
10
20
30
40
50
liczba głosów
97% ankietowanych rodziców uznało, że wychowanie plastyczne rozwija
najbardziej sprawność manualną u dzieci, a 90% uznało, że rozwija
wrażliwość na barwę.
66
Kolejne pytanie zawarte w kwestionariuszu ankiety dotyczyło
umiejętności, jakie zdaniem rodziców rozwija wychowanie muzyczne
w przedszkolu. Podsumowania odpowiedzi rodziców dokonałam na
wykresie słupkowym (patrz schemat 11).
Schemat 11
Umiejętności, które zdaniem rodziców rozwija wychowanie
muzyczne w przedszkolu
sprawność
ruchowa
36
poczucie rytmu
40
emisja głosu
32
0
10
20
30
40
50
liczba głosów
Odpowiedzi pokazały, że 100% ankietowanych rodziców uznało, że
wychowanie muzyczne rozwija najbardziej poczucie rytmu u dzieci, a 90%
ankietowanych uznało, że rozwija sprawność ruchową.
Kolejne
pytanie
zawarte
w
ankiecie
pokazało,
że
100%
ankietowanych rodziców, zapytanych o to, czy przedszkole umożliwia
opanowanie przez dziecko umiejętności życia w grupie, odpowiedziało, że
67
tak. Umożliwia poprzez kontakt z rówieśnikami, wspólne posiłki, zabawy
i zajęcia.
Czwarte pytanie zawarte w kwestionariuszu ankiety pokazało, że
100% ankietowanych rodziców, zapytanych o to, czy ich dziecko chętnie
nawiązuje kontakty z rówieśnikami, odpowiedziało, że tak.
Piąte pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że 100% ankietowanych
rodziców, zapytanych o to, czy wychowanie przedszkolne rozwija
umiejętności porozumiewania się z innymi dziećmi, odpowiedziało, że tak.
Poprzez przebywanie z rówieśnikami dziecko staje się bardziej otwarte
i ma lepszy kontakt z innymi dziećmi.
Kolejne
pytanie
zawarte
w
ankiecie
pokazało,
że
100%
ankietowanych rodziców, zapytanych o to, czy przedszkole umożliwia
dziecku zdobywanie wiedzy o świecie, odpowiedziało, że tak. Umożliwia
poprzez ciekawie prowadzone zajęcia, dostęp do komputera i książek.
Kolejne pytanie zawarte w kwestionariuszu ankiety dotyczyło form,
które zdaniem rodziców umożliwiają dzieciom zdobywanie wiedzy
o najbliższym otoczeniu. Podsumowania odpowiedzi rodziców dokonałam
na wykresie słupkowym (patrz schemat 12).
Schemat 12
Formy, które zdaniem rodziców umożliwiają dzieciom
zdobywanie wiedzy o najbliższym otoczeniu
68
spacery
37
spotkania z zaproszonymi gośćmi
34
zajęcia obowiązkowe
34
uroczystości
31
wycieczki
39
0
20
40
60
liczba głosów
Większość ankietowanych rodziców uznało, że najbardziej wycieczki
umożliwiają dzieciom zdobywanie wiedzy o najbliższym otoczeniu, 92,5%
ankietowanych uznało, że spacery.
Kolejne pytanie zawarte w ankiecie dotyczyło formy wychowania,
która
zdaniem
rodziców
jest
bardziej
odpowiednia
dla
dzieci.
Podsumowania odpowiedzi rodziców dokonałam na wykresie słupkowym
(patrz schemat 13).
Schemat 13
Forma wychowania, która zdaniem rodziców jest
bardziej odpowiednia dla dziecka
69
wychowanie
dziecka w domu
32
wychowanie
dziecka w
przedszkolu
37
28
30
32
34
36
38
liczba głosów
Większość
odpowiednią
ankietowanych
formą
rodziców,
wychowania
dla
odpowiedziało,
dziecka
jest
że
bardziej
wychowanie
w przedszkolu. Wychowanie przedszkolne jest szansą dla dziecka na lepsze
efekty w późniejszej nauce szkolnej.
Dziewiąte pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że większość
ankietowanych rodziców, zapytanych o to, pod jakim względem zmieniło
się ich dziecko, gdy zaczęło uczęszczać do przedszkola, odpowiedziało, że
stało się bardziej samodzielne, odpowiedzialne, śmiałe i otwarte na
kontakty z innymi dziećmi.
Kolejne pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że większość
badanych rodziców, zapytanych o to, czy po powrocie z przedszkola ich
dziecko opowiada miniony dzień, odpowiedziało, że tak. Poniżej na
wykresie kołowym rozsuniętym przedstawiłam wynik otrzymanych po
obliczeniu odpowiedzi, jakich udzielili rodzice na to pytanie (patrz
schemat 14).
Schemat 14
70
Czy dziecko po powrocie z przedszkola opowiada miniony dzień?
Nie
3%
Tak
Nie
Tak
97%
Jedenaste pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że większość
badanych rodziców, zapytanych o to, czy ich dziecko chętnie uczęszcza do
przedszkola, odpowiedziało, że tak. Poniżej na wykresie kołowym
rozsuniętym przedstawiłam wynik otrzymanych po obliczeniu odpowiedzi,
jakich udzielili rodzice na to pytanie (patrz schemat 15).
Schemat 15
Czy dziecko chętnie uczęszcza do przedszkola?
71
Nie
8%
Tak
Nie
Tak
92%
Dwunaste pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że większość
ankietowanych rodziców, zapytanych o to, co sądzą o czynnym udziale ich
dziecka w uroczystościach organizowanych w przedszkolu odpowiedzieli,
że jest to bardzo ważne dla dziecka. Dzięki udziałom w różnych
uroczystościach dziecko staje się dowartościowane i ma możliwość
pokazania zdobytych wiadomości i umiejętności.
Kolejne pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że większość
badanych rodziców, zapytanych o to, czy ich dziecko skarży się po
powrocie z przedszkola, odpowiedziało, że nie. Poniżej na wykresie
kołowym rozsuniętym przedstawiłam wynik otrzymanych po obliczeniu
odpowiedzi, jakich udzielili rodzice na to pytanie (patrz schemat 16).
Schemat 16
Czy dziecko skarży się po powrocie z przedszkola?
72
Tak
3%
Nie
Tak
Nie
97%
Kolejne pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że większość
ankietowanych rodziców, zapytanych o to, co ich dziecko lubi najbardziej
w przedszkolu odpowiadali, że zajęcia plastyczne i różnego rodzaju
zabawy.
Ostatnie pytanie zawarte w ankiecie pokazało, że większość
ankietowanych rodziców, zapytanych o to, co ich dziecko najchętniej robi
w przedszkolu odpowiadali, że rysuje, śpiewa i bawi się.
Wyniki uzyskane w ankiecie dla rodziców, pozwoliły mi ustalić, że:
1. Przedszkole umożliwia dziecku:
- rozwijać umiejętności porozumiewania się z innymi dziećmi;
- opanować umiejętności życia w grupie;
- zdobywać wiedzę o najbliższym otoczeniu i świecie.
2. Wychowanie plastyczne w przedszkolu rozwija sprawność manualną
u dzieci, a wychowanie muzyczne rozwija poczucie rytmu.
3. Dzieci wykazują chęć uczęszczania do przedszkola i chętnie opowiadają
miniony dzień.
4. Dzieci uczęszczające do przedszkola stają się bardziej odpowiedzialne,
samodzielne, śmiałe i otwarte na kontakty z innymi dziećmi.
73
Polecamy serwis darmowe prace mgr z pedagogiki - strona z darmowym i
fragmentami prac dyplomowych - prace magisterskie, licencjackie, semestralne,
zaliczeniowe.
74
Wnioski z badań
Na podstawie badań ankietowanych mogłam skonstruować obraz
badanej rzeczywistości. Na tej drodze ustaliłam odpowiedzi na postawione
problemy badawcze i sformułowane hipotezy.
Założyłam, że:
1. Wychowanie przedszkolne rozwija umiejętności porozumiewania się
z innymi dziećmi.
2. Wychowanie przedszkolne umożliwia dzieciom zdobywanie wiedzy
o najbliższym otoczeniu.
3. Przedszkole przygotowuje dziecko do spędzania czasu wolnego.
4. Przedszkole umożliwia opanowanie przez dziecko umiejętności życia
w grupie.
5. Wychowanie przedszkolne uczy dziecko funkcjonowania w rodzinie.
6. Przedszkole rozwija umiejętności twórcze dziecka w zakresie rozwoju
plastycznego.
7. Przedszkole sprzyja rozwojowi umiejętności muzycznych dziecka.
Na podstawie wyników uzyskanych w moich badaniach, wnioskuję,
że postawiona przeze mnie pierwsza hipoteza okazała się prawdziwa:
wychowanie przedszkolne rozwija umiejętności porozumiewania się
z innymi dziećmi. Akceptacja, tolerancja, życzliwość, opiekuńczość
i empatia ułatwiają dziecku kontakty z innymi dziećmi. Przedszkole uczy
dzieci komunikacji, słuchania, poprawnej wymowy, jej zasad i wypowiedzi
na dany temat. Zabawy ułatwiają przyswajanie form etycznych, uczą
współdziałać w grupie i porozumiewać się.
Kolejna hipoteza założona przeze mnie, która mówiła o tym, że
wychowanie
przedszkolne
umożliwia
dzieciom
zdobycie
wiedzy
o najbliższym otoczeniu, okazała się hipotezą prawdziwą. Poznawanie
przyrody dostarcza dziecku wiele możliwości przeżywania nowych doznań
75
i
wzbogacania
porządkowanie,
wiedzy.
Poprzez
porównywanie,
obserwację,
badanie
i
szukanie,
zbieranie,
eksperymentowanie
ze
zjawiskami i elementami przyrody dziecko ma szansę w pełni poznać
otaczający świat. Dziecko w zabawie kształci swoje zmysły, doskonali
swoją sprawność motoryczną i wzbogaca wiadomości o świecie.
Biorąc pod uwagę wyniki badań mogę stwierdzić, że hipoteza trzecia
mówiąca o tym, że przedszkole przygotowuje dziecko do spędzania czasu
wolnego, potwierdziła się. Dzieci spędzając czas wolny w domu mogą
wykorzystać poznane w przedszkolu techniki plastyczne, np. malowanie,
rysowanie, wyklejanie, wycinanie itp. oraz gry i różnego rodzaju zabawy.
Zajęcia muzyczne prowadzone w przedszkolu uczą dzieci śpiewu, tańca, co
dzieci mogą wykorzystać w wolnych chwilach.
W przeprowadzonych badaniach ankietowani nauczyciele i rodzice
zgodzili się, że przedszkole umożliwia opanowanie przez dziecko
umiejętności życia w grupie. Wspólne wykonywanie określonych
czynności i poleceń sprzyja opanowaniu przez dzieci umiejętności życia w
grupie.
Zabawy,
gry,
ćwiczenia
itp.
uczą
dzieci
współpracy
z rówieśnikami.
Piąta hipoteza, która mówiła o tym, że wychowanie przedszkolne
uczy dziecko funkcjonowania w rodzinie okazała się hipotezą prawdziwą.
Czynności
samoobsługowe
i
prace
użyteczne
dzieci
sprzyjają
funkcjonowaniu w rodzinie. Dziecko w zabawie wchodzi w różne zadania,
sytuacje i pełni różne funkcje. Poprzez zabawy dziecko uczy się szacunku,
troskliwości, opiekuńczości, wyrozumiałości, i życzliwości do innych.
Na podstawie wyników uzyskanych w moich badaniach, wnioskuję,
że postawiona przeze mnie szósta hipoteza okazała się prawdziwa:
przedszkole rozwija umiejętności twórcze dziecka w zakresie rozwoju
plastycznego. Twórczość plastyczna jest jedną z ważniejszych form
działalności dziecka w wieku przedszkolnym. Wykorzystanie różnych
76
technik plastycznych i łączenie ich z innymi, wzbogaca pomysłowość
i
wyobraźnię
dziecka.
Poprzez
rysowanie,
malowanie,
lepienie,
wydzieranie, wyklejanie i wycinanie dziecko kształci wrażliwość na barwę,
kształt, uczy się estetyki, i rozwija sprawność manualną.
Ostatnia ze stawianych hipotez badawczych, która wskazywała, że
przedszkole sprzyja rozwojowi umiejętności muzycznych dziecka, okazała
się hipotezą prawdziwą. Muzyka jest ważnym czynnikiem wpływającym
na rozwój dziecka. Poprzez słuchanie i śpiewanie piosenek, grze na
instrumentach muzycznych i tańcu dziecko uczy się spostrzegać elementy
muzyczne, takie jak: melodia, rytm, tempo, nastrój itp., co jest podstawą do
dalszego kształcenia muzycznego. Gra na instrumentach muzycznych jest
bardzo atrakcyjną formą zabawy dla dzieci. Bezpośredni kontakt
z instrumentami wyzwala aktywność, rozwija wyobraźnię muzyczną
i inwencję twórczą. Poprzez grę dziecko kształci poczucie rytmu, emisję
głosu, uczy się różnicowania wysokości dźwięku i rozwija sprawność
ruchową. Wszystkie formy umuzykalniania można wykorzystać do
rozwijania dyspozycji twórczych dziecka, do kształtowania jego ekspresji
i twórczej postawy.
77
Bibliografia
1. Dmochowska M., Dunin – Wąsowicz M., Wychowanie w rodzinie i w
przedszkolu, Warszawa 1978, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne.
2. Dmochowska M., Zanim dziecko zacznie pisać, Warszawa 1979,
Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne.
3. Jaworski B., Teoretyczne podstawy edukacji wczesnoszkolnej, Płock
1999, Wydawnictwo Naukowe Novum.
4. Kurniewicz – Witczakowa R., Chrzanowska D., Dzieniszewska –
Klepacka L., Witkowska S., Dziecko w wieku przedszkolnym, Warszawa
1974, Państwowy Zakład Wydawnictw Literackich.
5. Kwiatowska M.(Red.), Podstawy pedagogiki przedszkolnej, Warszawa
1985, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne.
6. Landy A., Kwiatowska M., Topińska Z., Rozwój i wychowanie dziecka
w wieku przedszkolnym, Warszawa 1970, Nasza Księgarnia.
7. Łada – Grodzicka A., Bełczewska E., Herde M., Kwiatkowska E.,
Wasilewska J., ABC…Program wychowania przedszkolnego XXI wieku,
Warszawa 2000, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne.
8. Łobocki M., Metody badań pedagogicznych, Warszawa 1984,
Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
9. Okoń W., Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa 1995, Wydawnictwo
„Żak”.
10. Petrozolin – Skowrońska B.(Red.), Nowa encyklopedia powszechna
PWN, tom 4,5, Warszawa 1998, PWN S.A.
11.
Pilch
T.,
Zasady
badań
Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
pedagogicznych,
Warszawa
2001,
78
12. Przetacznik – Gierowska M., Makiełło – Jarża G., Psychologia
rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, Warszawa 1985,
Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne.
13. Siemek D., Przedszkolak będzie uczniem, Warszawa 1975, Nasza
Księgarnia.
14. Skorny Z., Prace magisterskie z psychologii pedagogiki, Warszawa
1984, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne.
15. Strelau J., Jurkowski A., Putkiewicz Z., Podstawy psychologii dla
nauczycieli, Warszawa 1978, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
16. Zaczyński W., Praca badawcza nauczyciela, Warszawa 1968,
Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.
79
80
Aneks 1
Kwestionariusz ankiety dla nauczycieli przedszkola
Szanowna Pani!
Jestem studentką Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Płocku
na specjalności pedagogika opiekuńczo – wychowawcza z plastyką.
Obecnie przygotowuję materiał do pracy licencjackiej na temat „Rola
wychowania przedszkolnego w rozwoju dziecka.” Ankieta jest anonimowa
i wyniki badań służą wyłącznie celom badawczym. Proszę zaznaczyć
wybraną odpowiedź lub podać własną.
Dziękuję!
1. Które z niżej wymienionych czynności rozwijają umiejętności twórcze
dziecka w przedszkolu?
○ malowanie;
○ rysowanie;
○ lepienie;
○ wydzieranie;
○ wyklejanie;
○ wycinanie;
○ inne………………………………………………………………………...
2. Czy według Pani, wychowanie plastyczne rozwija?
○ wrażliwość na barwę;
○ wrażliwość na kształt;
○ estetykę;
○ sprawność manualną;
○ inne………………………………………………………………………
3. Które z niżej podanych form wychowania muzycznego w przedszkolu
mają wpływ na rozwój muzyczny dziecka?
○ gra na instrumentach muzycznych;
○ słuchanie piosenek;
○ śpiewanie piosenek;
○ nucenie piosenek;
○ wyklaskiwanie rytmu piosenek;
○ wystukiwanie rytmu piosenek;
81
○ taniec;
○ inne………………………………………………………………………
4. Które z niżej podanych form wychowania muzycznego w przedszkolu
występują w pracy przedszkola najczęściej?
○ gra na instrumentach muzycznych;
○ słuchanie piosenek;
○ śpiewanie piosenek;
○ nucenie piosenek;
○ wyklaskiwanie rytmu piosenek;
○ wystukiwanie rytmu piosenek;
○ taniec;
○ inne………………………………………………………………………
5. Czy przedszkole rozwija zainteresowania muzyczne dzieci?
tak
□
nie
□
Jeśli tak, to w jaki sposób?
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
6. Czy przedszkole współpracuje z rodzicami w zakresie odkrywania i
rozwijania talentu muzycznego dzieci?
tak
□
nie
□
Jeśli tak, to w jaki sposób?
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
7. Czy według Pani, wychowanie muzyczne w przedszkolu rozwija?
○ sprawność ruchową;
○ poczucie rytmu;
○ emisję głosu;
○ inne………………………………………………………………………
8. Czy przedszkole rozwija umiejętności twórcze dziecka?
tak
□
nie
□
82
Jeśli tak, to w jaki sposób?
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
9. Czy Pani zdaniem, przedszkole umożliwia opanowanie przez dziecko
umiejętności życia w grupie?
tak
□
nie
□
Dlaczego?........................................................................................................
.........................................................................................................................
10. W jaki sposób przedszkole uczy dzieci współżyć w grupie
rówieśniczej? Na jakie elementy zwraca uwagę przede wszystkim?
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
11. Czy Pani zdaniem, wychowanie przedszkolne rozwija umiejętności
porozumiewania się z innymi dziećmi?
tak
□
nie
□
Dlaczego?........................................................................................................
.........................................................................................................................
12. Które z niżej wymienionych cech charakteru dziecka kształtuje
przedszkole w zakresie wychowania w rodzinie?
○ szacunek;
○ troskliwość;
○ opiekuńczość;
○ wyrozumiałość;
○ życzliwość;
○ inne………………………………………………………………………
83
13. Czy przedszkole uczy dziecko funkcjonowania w rodzinie?
tak
□
nie
□
Jeśli tak, to w jaki sposób?
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
14. Która forma wychowania dziecka jest, Pani zdaniem, bardziej
odpowiednia dla dziecka?
○ wychowanie dziecka w przedszkolu;
○ wychowanie dziecka w domu;
○ inne………………………………………………………………………
Dlaczego?........................................................................................................
........................................................................................................................
15. Jaką rolę odgrywa wychowanie dziecka w przedszkolu?
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
16. Które z niżej wymienionych czynności umożliwiają dzieciom
zdobywanie wiedzy o najbliższym otoczeniu?
○ wycieczki;
○ uroczystości;
○ spacery;
○ zajęcia obowiązkowe;
○ spotkania z zaproszonymi gośćmi;
○ inne………………………………………………………………………
17. Czy przedszkole uczy dzieci spędzania wolnego czasu?
tak
□
nie
□
84
Aneks 2
Kwestionariusz ankiety dla rodziców
Szanowni Państwo!
Jestem studentką Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Płocku
na specjalności pedagogika opiekuńczo – wychowawcza z plastyką.
Obecnie przygotowuję materiał do pracy licencjackiej na temat „Rola
wychowania przedszkolnego w rozwoju dziecka.” Ankieta jest anonimowa
i wyniki badań służą wyłącznie celom badawczym. Proszę zaznaczyć
wybraną odpowiedź lub podać własną.
Dziękuję!
1. Czy Pani/Pana zdaniem, wychowanie plastyczne w przedszkolu rozwija?
○ wrażliwość na barwę;
○ wrażliwość na kształt;
○ estetykę;
○ sprawność manualną;
○ inne………………………………………………………………………
2. Czy Pani/Pana zdaniem, wychowanie muzyczne w przedszkolu rozwija?
○ sprawność ruchową;
○ poczucie rytmu;
○ emisję głosu;
○ inne………………………………………………………………………
3.Czy Pani/Pana zdaniem, przedszkole umożliwia opanowanie przez
dziecko umiejętności życia w grupie?
tak
□
nie
□
Dlaczego?........................................................................................................
.........................................................................................................................
4. Czy Pani/Pana dziecko chętnie nawiązuje kontakty z rówieśnikami?
tak
□
nie
□
85
5. Czy wychowanie przedszkolne rozwija umiejętności porozumiewania się
z innymi dziećmi?
tak
□
nie
□
Dlaczego?........................................................................................................
.........................................................................................................................
6. Czy według Pani/Pana, przedszkole umożliwia dziecku zdobywanie
wiedzy o świecie?
tak
□
nie
□
Dlaczego?........................................................................................................
.........................................................................................................................
7. Które z niżej wymienionych form umożliwiają Pani/Pana zdaniem,
dzieciom zdobywanie wiedzy o najbliższym otoczeniu?
○ wycieczki;
○ uroczystości;
○ spacery;
○ zajęcia obowiązkowe;
○ spotkania z zaproszonymi gośćmi;
○ inne………………………………………………………………………...
8. Która forma wychowania dziecka jest Pani/Pana zdaniem, bardziej
odpowiednia dla dziecka?
○ wychowanie dziecka w przedszkolu;
○ wychowanie dziecka w domu;
○ inne………………………………………………………………………
Dlaczego?........................................................................................................
........................................................................................................................
9. Pod jakim względem zmieniło się Pani/Pana dziecko, gdy zaczęło
uczęszczać do przedszkola?
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
86
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
10. Czy po powrocie z przedszkola dziecko opowiada miniony dzień?
tak
□
nie
□
11.Czy Pani/Pana dziecko chętnie uczęszcza do przedszkola?
tak
□
nie
□
12.Co sądzi Pani/Pan o czynnym udziale dziecka w uroczystościach
organizowanych w przedszkolu?
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
13. Czy Pani/Pana dziecko skarży się po powrocie z przedszkola?
tak
□
nie
□
Jeśli tak, to na co?............................................................................................
………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………….
14. Co Pani/Pana dziecko lubi najbardziej w przedszkolu?
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
15. Co Pani/Pana dziecko najchętniej robi w przedszkolu?
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………
87
Download
Random flashcards
Create flashcards