Ochrona środowiska

advertisement
Polecamy darmowe prace mgr - serwis z pracami dyplomowymi - prace magisterskie i
licencjackie - całkowicie za darmo
1
Wstęp
Ochrona środowiska to jedna z ważnych dziedzin unijnego prawa. Unia bez wątpienia
doszła do wniosku, że skoro zanieczyszczenia przekraczają granice, także przepisy, jak
chronić środowisko, powinny być wspólne, by każdy miał takie same obowiązki. Wspólne
przepisy dla państw członkowskich wprowadzono także ze względów ściśle gospodarczych
by nie okazało się, że producenci przenoszą się do kraju, gdzie wymogi dotyczące
odzyskiwania śmieci są mniejsze, a zatem produkcja jest tańsza.
W Polsce w latach 1988 i1989 jednym z najważniejszych problemów było przeciwdziałanie
nadmiernym zanieczyszczeniom środowiska przemysłowym, rolnym i komunalnym. W
społeczności nasz kraj był postrzegany jako największy „truciciel” środowiska w Europie.
Poczucie międzynarodowej odpowiedzialności za różne wspólne zasoby występuje na
odmiennych etapach rozwoju, a dla dóbr uznanych za wspólne istnieją międzynarodowe
konwencje i umowy, od których przestrzegania zależeć będzie protekcjonizm wspólnych dóbr
ludzkości i być może los następnych pokoleń.
Celem pracy jest ukazanie aspektów prawnych i ekonomicznych ochrony środowiska i
związane z nimi konsekwencje,oraz wskazanie ogromnej skali zatruwania środowiska i
możliwości wykorzystania środków unijnych na ochronę środowiska
W pierwszym rozdziale omówię początki rozwoju ochrony środowiska w Polsce prawo a
ochrona środowiska wpływ. Zmiany w polskim prawie dotyczące ochrony środowiska.
Opisze politykę ochrony środowiska
Drugi rozdział poświęcony jest dostosowani ochrony środowiska w Polsce do wymogów
obowiązujących w Unii Europejskiej, współpracy z zagranicą oraz konwencją i porozumienia
między narodowym w dziedzinie ochrony środowiska
Trzeci rozdział dotyczy dotacji i finansowania ochrony środowiska w Polsce, opłat i kar
pieniężnych za zanieczyszczanie środowiska
Polecamy darmowe prace mgr - serwis z pracami dyplomowymi - prace magisterskie i
licencjackie - całkowicie za darmo
2
ROZDZIAŁ I
Początki ochrony środowiska w Polsce i ich rozwój.
Pod pojęciem ochrony środowiska rozumie się "podjęcie lub zaniechanie działań,
umożliwiające zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej" (USTAWA z dnia
27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. <Dz. U. z dnia 20 czerwca 2001 r.>). Jej
celem jest korzystanie ze środowiska zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Przez ochronę można rozumieć ogół czynności praktycznych mających za zadanie
niedopuszczanie do zanieczyszczania środowiska, jego niszczenia, degradacji, skażenia lub
przekształcenia.
Najdawniejsze przejawy działania człowieka na rzecz ochrony przyrody wynikały przede
wszystkim z motywów gospodarczych. Świadczą o tym wprowadzane w niektórych krajach
już w starożytności zakazy wycinania lasów, jak np. prawo chroniące lasy wprowadzone w
Chinach w X w p.n.e. lub w Rzymie w V w p.n.e.
W średniowieczu wydawano zakazy tępienia niektórych zwierząt lub niszczenia roślin.
Działania na rzecz ochrony podejmowane były również z innych powodów m.in.:
-motyw religijny-według wielu pierwotnych wierzeń drzewa, jaskinie i inne osobliwości
przyrody były siedzibą bogów i duchów, stąd otaczano je kultem religijnym. Dzięki temu
stawały się one „tabu”.
-motywy kulturowe- niektóre miejsca otaczane były ochroną, gdyż wiązały się z
wydarzeniami lub postaciami upamiętnionymi w historii np. w Polsce „Dąb Jagiełły” w
Puszczy Białowieskiej.
-motywy ekonomiczne- pewne gatunki zwierząt i roślin były chronione przed ich nadmierną
eksploatacją przyczyn ekonomicznych.
-motywy estetyczne- pewne elementy środowiska chronione były dla ich piękna np. zakaz
zabijania skowronków Norymberdze w Xv w.
-motywy patriotyczne- wynikają z chęci ochrony własnych skarbów przyrody.1
1
L.Indeka,Z.M.Karaczun Człowiek a środowisko przyrodnicze, Warszawa 1989r.s.102
Polecamy darmowe prace mgr - serwis z pracami dyplomowymi - prace magisterskie i
licencjackie - całkowicie za darmo
3
W Polsce najdawniejsze przejawy takiej działalności wyrażały się np. we wprowadzonym za
panowania Władysława Jagiełły w 1423r. prawie chroniącym cis, ogłoszeniu w 1443r.
ograniczenie polowania na dzikie zwierzęta.2
Argumentacje ochrony wyrażały się w dbałości o zastrzeżenie panujących realiów w postaci
przywilejów bądź wynikały z określonych potrzeb gospodarczych, wojennych, czasem nawet
z troski o przetrwanie gatunku.
Już za czasów Bolesława Chrobrego był chroniony na ziemiach polskich bóbr. Władysław
Jagiełło natomiast ustanowił w Krakowie i Warce prawo, które ograniczało polowanie na
jelenie, dziki, łosie, dzikie konie(tarpany)i tury. Jednocześnie w związku z wyniszczaniem
lasu(głównie dla potrzeb rzemiosła wojennego) król ustanowił ograniczenie w jego wyrębie
W dalszym okresie m.in. Stefan Batory także uchwalił prawo chroniące niektóre gatunki
zwierząt, a nawet ryby.3
Po utracie niepodległości idee ochrony przyrody ojczystej stały się elementem postaw
patriotycznych. Z oczywistych względów prawna ochrona polskiej przyrody nie leżała w
interesie państw zaborczych nie mniej jednak, Sejm Krajowy we Lwowie ustalił ustawę
względem zakazu łapania, wytępiania i sprzedawania zwierząt alpejskich4.
W 1919 roku w niepodległym państwie polskim, została utworzona pierwsza państwowa
organizacja ochrony przyrody pod nazwą Tymczasowa Komisja Państwowa Ochrony
Przyrody, a w 1926r. Państwowa Rada Ochrony Przyrody. Rada opracowała założenia
polityki ochrony przyrody w Polsce, które były realizowane przez kilka dziesięcioleci, mimo
radykalnej zmiany ustroju społeczno-politycznego kraju po II wojnie światowej.
Z biegiem lat dojrzewała projekt całościowej ochrony przyrody w skali również
międzynarodowej.5
Główną bodziec, dla której podejmuje się dziś działania mające na celu ochronę przyrody
jest przekonanie, że przetrwać możemy jako ludzkość jedynie w takich warunkach, jakie
obecnie panują na Ziemi, a obecna siła oddziaływania człowieka na przyrodę kieruje do
powstawania dużych zmian ekologicznych, co grozi zagładą wielu gatunków, w tym także
człowieka.
T.Szczęsny Ochrona przyrody i krajobrazu, Warszawa 1975r. s.9
J.Boć K.Nowacki E.Samborska-Boć,„Ochrona Środowiska”Kolonia Limited 2004r.s.12
4
W.Szafer, „Dzieje ochrony przyrody w Polsce i innych krajach”,Warszawa1976r. s.16
5
J.Boć K.Nowacki, E.Samborska-Boć, op.cit.,s.14
2
3
Polecamy darmowe prace mgr - serwis z pracami dyplomowymi - prace magisterskie i
licencjackie - całkowicie za darmo
4
Ochrona środowiska rodziła się stosownie do stanu zagrożenia oraz społecznych i
gospodarczych możliwości w jego zwalczaniu, a zjawisko zanieczyszczenia środowiska
wciąż rozszerza się, komplikuje się i nasila.6
Współzawodnictwo i chęć uzyskania przewagi doprowadziły do zapoczątkowania dewastacji
przyrody, potęgowanej przez nowy czynnik w postaci intensywnego rozwoju techniki.
Ostatni, współczesny okres rozwoju stosunku człowieka do przyrody charakteryzuje się
dążeniem do podporządkowania przyrody potrzebom człowieka. Jest to wynikiem
doskonalenia sposobów produkcji i rosnących potrzeb w związku ze wzrostem zaludnienia.
Okres współczesny cechuje również zwrócenie uwagi na skutki dotychczasowej gospodarki
człowieka i niekorzystne zmiany, jakie wywołała jego działalność. Coraz bardziej
powszechne staje się zrozumienie konieczności oparcia gospodarki na zasadach racjonalnego
oszczędnego korzystania z dóbr materialnych sił produkcyjnych przyrody.7
1.2 Prawo ochrony środowiska (prawo ekologiczne) jest to ogół przepisów
dotyczących ochrony, kształtowania i gospodarowania środowiskiem przyrodniczym i
zasobami przyrody w znaczeniu ścisłym oraz ochrona przyrody.
Prawo ochrony środowiska stanowią przepisy o różnej randze i zasięgu. Są to normy
konstytucyjne, ustawy, akty wykonawcze do ustaw (rozporządzenia i zarządzenia) oraz tzw.
akty prawa miejscowego, które regulują lokalne problemy ochrony przyrody i środowiska
przyrodniczego. Do systemu prawnego ochrony środowiska należą także ratyfikowane przez
Polskę umowy międzynarodowe.8
Prawo w Polsce podlega stosunkowo częstym zmianom, które również dotyczą
ochrony środowiska. Wejście w życie nowych ustaw: Prawo ochrony środowiska, o
odpadach, o ochronie przyrody, Prawo wodne oraz innych aktów prawnych spowodowało
istotne zmiany w zakresie odpowiedzialności prawnej w ochronie środowiska.
O odpowiedzialności prawnej można mówić wtedy, gdy przepisy przewidują jakieś
ujemne konsekwencje niewłaściwego postępowania osób fizycznych, prawnych lub jednostek
organizacyjnych.
tamże.s.134
T.Szczęsny, „Ochrona przyrody i krajobrazu”,op.cit,s.8
8
G. Dobrzyński, Ochrona środowiska przyrodniczego, Białystok 1997, s. 219.
6
7
Polecamy darmowe prace mgr - serwis z pracami dyplomowymi - prace magisterskie i
licencjackie - całkowicie za darmo
5
W strukturze odpowiedzialności prawnej można wyróżnić:
1. Podmiot ponoszący odpowiedzialność, którym może być osoba prawna (przedsiębiorstwo
państwowe, spółdzielnia, spółka prawa handlowego), jednostka organizacyjna niemająca
osobowości prawnej lub osoba fizyczna (np. osoba fizyczna prowadząca działalność
gospodarczą, dyrektor przedsiębiorstwa, ale także obywatel).
2. Zdarzenie lub stan rzeczy podlegające ujemnej kwalifikacji normatywnej; w ochronie
środowiska może to być np. wyrządzenie szkody w środowisku, sprowadzenie
niebezpieczeństwa powstania szkody albo samo naruszenie przepisu ochrony środowiska.
3. Zasadę, według której przypisuje się to zdarzenie lub stan rzeczy odpowiedzialnemu
podmiotowi; może to być reguła winy będąca podstawą odpowiedzialności za przestępstwo
lub wykroczenie, zasada bezprawności leżąca u podstaw wymierzania kar pieniężnych za
naruszanie wymagań ochrony środowiska, zasada ryzyka, według której przedsiębiorstwo
wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność cywilną za wyrządzoną
szkodę, lub jakaś inna zasada.
4. Ujemne konsekwencje dotykające podmiotu ponoszącego odpowiedzialność; mogą one
mieć charakter osobisty, np. pozbawienie wolności za popełnienie przestępstwa, lub
majątkowy, np. zapłacenie kary pieniężnej, danie odszkodowania cywilnego, konieczność
zaprzestania działalności.
Różne postacie odpowiedzialności prawnej można klasyfikować według rozmaitych
kryteriów. Szczególnie wskazana jest klasyfikacja według gałęzi prawa, w której dana forma
odpowiedzialności jest uregulowana.9
Według tego kryterium wyróżnia się zwykle odpowiedzialność:

Administracyjną,

Cywilną (z dalszym zróżnicowaniem na odszkodowawczą i prewencyjną),

Karną (za przestępstwa i wykroczenia).
9
K. Górka, Ochrona środowiska. Problemy społeczne, ekonomiczne i prawne, Warszawa 1995, s. 212.
Polecamy darmowe prace mgr - serwis z pracami dyplomowymi - prace magisterskie i
licencjackie - całkowicie za darmo
6
Według kryterium podmiotu ponoszącego odpowiedzialność wyróżnić można:

Odpowiedzialność, którą może ponosić zarówno osoba fizyczna, jak i jednostka
organizacyjna (firma) - w przypadku, gdy odpowiedzialność związana jest z jej działalnością
(zalicza się tu odpowiedzialność administracyjną i cywilną),

Odpowiedzialność,
którą
obciążyć
można
tylko
osobę
fizyczną
(zalicza
się
tu
odpowiedzialność karną i pracowniczą).
Odpowiedzialność cywilna
Odpowiedzialność cywilna może mieć charakter odszkodowawczy, (kiedy szkoda już
została wyrządzona, a od sprawcy żądamy jej naprawienia przez przywrócenie stanu
zgodnego z prawem bądź przez zapłatę odszkodowania) albo charakter prewencyjny, (kiedy
istnieje dopiero zagrożenie wystąpienia szkody, a od sprawcy tego niebezpieczeństwa żądamy
zachowania, które ma je usunąć).
Odpowiedzialność cywilna może być oparta na zasadzie winy, (kiedy wystąpienie
szkody lub zagrożenia spowodowane jest zawinionym działaniem sprawcy; winę tę należy mu
wówczas udowodnić) albo na zasadzie ryzyka, (kiedy dany podmiot odpowiada za szkodę lub
zagrożenie nie, dlatego, że wywołał je swoim zawinionym działaniem, ale dlatego, że
znajduje się w określonej przez przepisy sytuacji - np. prowadzi zakład wprawiany w ruch za
pomocą sił przyrody - art. 435 k.c.).
Naruszenie
przepisów
o
ochronie
środowiska
może
sprawić
zarówno
odpowiedzialność prewencyjną, jak i odszkodowawczą; przeważnie będzie oparta na zasadzie
ryzyka (wiązać się, bowiem będzie ze szkodami powodowanymi przez ruch zakładów), choć
możliwe jest też odpowiedzialność na zasadzie winy.10
Ogólne zasady odpowiedzialności cywilnej, (kto, od kogo, pod jakimi warunkami i w
jaki sposób może domagać się określonego zachowania) określa kodeks cywilny. Ustawa
POŚ nie stanowi tu samodzielnej podstawy odpowiedzialności - przesądza o tym wyraźnie,
art. 322 POŚ, nakazujący zastosować przepisy k.c. o ile ustawa nie stanowi inaczej, tj. o ile
nie modyfikuje ona zasad ponoszenia odpowiedzialności cywilnej. Modyfikacje takie zawarte
są w kolejnych przepisach POŚ (art. 323 i nast.).
10
G. Dobrzyński, Ochrona środowiska przyrodniczego, Białystok 1997, s. 225.
Polecamy darmowe prace mgr - serwis z pracami dyplomowymi - prace magisterskie i
licencjackie - całkowicie za darmo
7
Zgodnie z Prawem ochrony środowiska z roszczeniem cywilnoprawnym można
wystąpić także w przypadku, gdy wyrządzenie szkody (lub zagrożenie taką szkodą) dotyczy
środowiska jako dobra wspólnego, a nie dóbr konkretnych osób (np. ich własności). W takim
wypadku z roszczeniem o zaprzestanie bezprawnej działalności powodującej zagrożenie lub
naruszenie stanu środowiska może wystąpić Skarb Państwa, jednostka samorządu
terytorialnego, a także organizacja ekologiczna. Ponadto, jeżeli szkodę wyrządził zakład, na
terenie, którego znajdują się substancje niebezpieczne grożące powstaniem poważnej awarii
przemysłowej, to zakład ten odpowiada bez względu na to, czy jest wprawiany w ruch za
pomocą sił przyrody, (co stanowi rozszerzenie ogólnych zasad odpowiedzialności
przewidzianych w art. 435 kodeksu cywilnego).
Istotną modyfikacją przepisów k.c. jest możliwość żądania od pozwanego informacji
mającej znaczenie dla sprawy a także przyznanie podmiotom, które naprawiły szkodę w
środowisku (np. organizacji ekologicznej, która uratowała ptaki zagrożone wyciekiem ropy)
możliwość występowania z roszczeniem o zwrot nakładów poczynionych na ten cel od
sprawcy.
Należy zauważyć, że przepisy dotyczące odpowiedzialności cywilnej zostały w
ustawie POŚ istotnie rozbudowane w stosunku do ustawy o ochronie i kształtowaniu
środowiska z 1980 r.
Odpowiedzialność karna
Odpowiedzialność karna jest odpowiedzialnością indywidualną, tzn. że może ją
ponosić tylko konkretna osoba fizyczna (w polskim prawie nie istnieje odpowiedzialność
karna osób prawnych ani innych jednostek organizacyjnych) i tylko wtedy, gdy można jej
postawić zarzut winy. Następnie wina ta musi zostać udowodniona. Odpowiedzialność karna
może występować w postaci odpowiedzialności za przestępstwa albo za wykroczenia.
Wszystkie opisane czyny zagrożone karą są wykroczeniami (nie przestępstwami), a
więc ogólne zasady odpowiedzialności za nie (np. przepisy określające rodzaje oraz
maksymalną i minimalną granicę kar) zawarte są w kodeksie wykroczeń (nie zaś w kodeksie
karnym, jak byłoby to w przypadku przestępstw). Postępowanie w sprawach tych czynów
uregulowane jest w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia.
Prawo ochrony środowiska przewiduje stosowanie kary aresztu, kary ograniczenia
wolności oraz grzywny. Zgodnie z kodeksem wykroczeń kara aresztu może trwać od 5 do 30
dni, kara ograniczenia wolności trwa 1 miesiąc (w tym czasie ukarany nie może bez zgody
Polecamy darmowe prace mgr - serwis z pracami dyplomowymi - prace magisterskie i
licencjackie - całkowicie za darmo
8
sądu zmieniać miejsca stałego pobytu, ma obowiązek wykonywania pracy wskazanej przez
sąd oraz udzielania wyjaśnień, co do przebiegu wykonywania kary). Wysokość grzywny
może natomiast wynosić od 20 do 5000 zł.11
Odpowiedzialność administracyjna
Niezależnie od odpowiedzialności cywilnej i karnej podmiot korzystający ze
środowiska
w
sposób
wpływający
źle
na
środowisko
ponosi
odpowiedzialność
administracyjną.
Przez odpowiedzialność administracyjną w ochronie środowiska można rozumieć
ponoszenie zasadniczo przez jednostkę organizacyjną, (przez którą po ostatniej nowelizacji
ustawy o ochronie środowiska, dokonanej 3 kwietnia 1993 r., rozumie się także osobę
fizyczną prowadząca, działalność gospodarczą), a wyjątkowo także przez osobę fizyczną
nieprowadzącą działalności gospodarczej, ujemnych konsekwencji albo w postaci obciążeń
finansowych za naruszenie wymagań ochrony środowiska lub wyrządzenie w nim szkód, albo
w postaci konieczności zaprzestania działalności zagrażającej środowisku, jeżeli te
konsekwencje są nakładane w trybie administracyjnym.
Przesłanki tej odpowiedzialności oparte są na wyposażeniu organów ochrony
środowiska w możliwości decyzyjnego ingerowania w sposoby działania podmiotów, jeżeli
działania
te
szkodliwie
oddziałują
na
środowisko.
Formami
odpowiedzialności
administracyjnej są: zadośćuczynienie, kary pieniężne i wstrzymanie działalności.12
Zadośćuczynienie administracyjne (art. 362 prawa ochrony środowiska) polega na
tym, że organ ochrony środowiska może, w drodze decyzji, zobowiązać podmiot korzystający
ze środowiska i negatywnie na nieoddziałujący do ograniczenia tego oddziaływania oraz do
przywrócenia środowiska do stanu poprzedniego. W decyzji tej określa się zakres
ograniczenia oddziaływania na środowisko lub stan, do jakiego ma zostać przywrócone
środowisko oraz termin wykonania obowiązku.
W razie braku możliwości nałożenia obowiązku podjęcia ww. działań organ ochrony
środowiska może zobowiązać podmiot korzystający ze środowiska do uiszczenia na rzecz
właściwego gminnego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej kwoty pieniężnej
odpowiadającej wysokości szkód wynikłych z naruszenia stanu środowiska.
11
12
K. Górka, Ochrona środowiska. Problemy społeczne, ekonomiczne i prawne, Warszawa 1995, s. 215 – 216.
Tamże, s. 213.
Polecamy darmowe prace mgr - serwis z pracami dyplomowymi - prace magisterskie i
licencjackie - całkowicie za darmo
9
Opisane wyżej zasady stosuje się odpowiednio do podmiotów, które wprawdzie nie
oddziałują negatywnie na środowisko, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów są
zobowiązane do rekultywacji powierzchni ziemi.
Podobną do art. 362 konstrukcję ma również kolejny przepis - art. 363, który stanowi,
że wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać osobie fizycznej
eksploatującej instalację w ramach zwykłego korzystania ze środowiska lub eksploatującej
urządzenie, wykonanie w określonym czasie czynności zmierzających do ograniczenia ich
negatywnego oddziaływania na środowisko.
Kary pieniężne. Jako postać odpowiedzialności administracyjnej można je
kwalifikować z uwagi na to, że wymierzane są przez organy administracji w formie decyzji za
naruszenie norm wynikających z ustawy lub decyzji. Niezależnie od mało tu istotnych
teoretycznych konfliktów należy zwrócić uwagę, że ustawa POŚ ustanawia wspólne zasady
wymierzania i pobierania kar za:

Przekroczenie określonych w pozwoleniach ilości lub rodzaju gazów lub pyłów
wprowadzanych do powietrza,

Przekroczenie określonych w pozwoleniach ilości, stanu lub składu ścieków,

Przekroczenie określonej w pozwoleniach ilości pobranej wody,

Naruszenie warunków decyzji zatwierdzającej instrukcję eksploatacji składowiska odpadów
albo decyzji określającej miejsce i sposób magazynowania odpadów, wymaganych
przepisami ustawy o odpadach, co do rodzaju i sposobów składowania lub magazynowania
odpadów,

Przekroczenie, określonych w pozwoleniach poziomów hałasu.13
Wstrzymanie działalności - Sytuacje, w których może ono nastąpić przewidziane są
w art. 364 i nast. POŚ. W niektórych przypadkach przepisy mówią, że odpowiedni organ
(najczęściej wojewódzki inspektor ochrony środowiska) „wstrzyma” czy „zakaże” określonej
działalności tj. ma obowiązek podjąć taką decyzję, jeśli zaistnieją określone w przepisie
przesłanki; w innych natomiast przypadkach przepisy mówią, że organ „może wstrzymać”
czy „zakazać” - a więc dysponuje tutaj uznaniem.
13
Tamże, s. 213 – 214.
Polecamy darmowe prace mgr - serwis z pracami dyplomowymi - prace magisterskie i 10
licencjackie - całkowicie za darmo
Odpowiedzialność pracownicza
Podstawą prawną odpowiedzialności pracowniczej, (czyli ustawą, która pozwoli na
pociągnięcie pracownika do takiej odpowiedzialności) jest kodeks pracy. W art. 108-113
reguluje on odpowiedzialność porządkową pracowników - występuje ona wtedy, gdy
naruszone zostaną m.in. przepisy bhp, ustalony porządek i regulamin pracy. Zastosowanie
sankcji przewidzianych w wymienionych wyżej przepisach k.p. za naruszenie wymagań
ochrony środowiska uzależnione jest od tego, czy będzie jednocześnie naruszeniem bhp czy
też regulaminu pracy (w praktyce jest to możliwe).
Art. 114-121 k.p. regulują odpowiedzialność materialną pracownika. Zgodnie z nimi,
jeżeli przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych pracownik wyrządził szkodę to wobec
poszkodowanych odpowiada za nią wyłącznie pracodawca; pracownik natomiast odpowiada
wobec pracodawcy na zasadzie regresu. Przepisy te mają również zastosowanie w przypadku,
gdy pracownik wyrządzi szkodę w środowisku.14
14
G. Dobrzyński, Ochrona środowiska przyrodniczego, Białystok 1997, s. 222.
11
SPIS LITERATURY
1. Dobrzyński G., Ochrona środowiska przyrodniczego, Białystok 1997.
2. Górka K., Ochrona środowiska. Problemy społeczne, ekonomiczne i prawne,
PWE, Warszawa 1995.
3. Pyłka-Gutowska E., Ekologia z ochroną środowiska, Oświata, Warszawa 1996.
4. Ustawa o ochronie i kształtowaniu środowiska, Dz.U. z 1994r. nr 3, poz 196.
5. Ustawa o ochronie przyrody, Dz.U. z 1991r. nr 114, poz. 492.
6. Ustawa Prawo Ochrony Środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 roku.
1.3Zmiany w polskim prawie dotyczące ochrony środowiska
www.exporter.pl
Źródło: Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce
1.4 Polityka ochrony środowiska naturalnego jest dziś traktowana przez Unię Europejską
jako nieodłączny element polityki na rzecz trwałego i zrównoważonego rozwoju. Dalszy
wzrost gospodarczy krajów członkowskich, a także dobro jej mieszkańców - w tym dbałość o
ich zdrowie - wymagają stałej troski o stan środowiska i podejmowania wszelkich, możliwych
działań chroniących je przed degradacją. Równocześnie, ponieważ stan środowiska
naturalnego UE zależy nie tylko od poczynań na jej terenie, ale w coraz większym stopniu od
działań krajów trzecich, jest aktywnym członkiem stale rozbudowywanej sieci konwencji,
umów i porozumień międzynarodowych w dziedzinie ochrony środowiska.
Działania Wspólnoty Europejskiej (ówczesnej EWG) w dziedzinie ochrony środowiska
sięgają początku lat 70-tych. Wprawdzie nie było wtedy jeszcze bezpośrednich, traktatowych
podstaw do prowadzenia wspólnej polityki w tej dziedzinie, jednak wiadomo było, że rozwój
gospodarczy krajów członkowskich przyczynia się do degradacji środowiska naturalnego w
całej Wspólnocie. Na dodatek, pewne działania z zakresu ochrony środowiska i wprowadzane
przez poszczególne kraje normy stały się przeszkodą w dalszym rozwoju wzajemnego handlu.
12
15
W związku z tym, na szczycie w Paryżu, w czerwcu 1972 r., szefowie państw i rządów WE
zlecili Komisji Europejskiej przygotowanie programu działań na rzecz ochrony środowiska,
powołując się na art. 2 Traktatu Rzymskiego, który do zadań Wspólnoty zaliczał "harmonijny
rozwój."
Program taki, na lata 1973-1975, został wkrótce przedstawiony przez Komisję i przyjęty
przez Radę. Sformułowane w nim zostały pewne podstawowe zasady w dziedzinie polityki
ochrony środowiska WE, w tym zasada podejmowania środków ostrożności i prewencji oraz
odpowiedzialności finansowej sprawcy zanieczyszczeń, które obowiązują do dziś. Kolejne
dwa programy w dziedzinie ochrony środowiska, na lata 1976-1981 oraz 1982-1986,
umożliwiły rozszerzenie i skonkretyzowanie pierwszego programu. Podczas pierwszych
kilkunastu lat kształtowania polityki ochrony środowiska Wspólnota, pomimo uznanej już
zasady prewencji, koncentrowała swoje działania na likwidacji skutków zanieczyszczeń, a
uchwalane w tym czasie akty prawne miały charakter głównie zakazów i nakazów.
Sytuacja zmieniła się dość radykalnie wraz z przyjęciem czwartego programu działań na
okres 1987-1992. W Jednolitym Akcie Europejskim, który wszedł w życie 1 lipca 1987 r.,
Wspólnota uzyskała legitymizację prawną swych poczynań w dziedzinie ochrony środowiska
. Do Traktatu o WE wprowadzono nowy tytuł "Środowisko naturalne", a zawarte w nim
artykuły nr 174-176 (numeracja według wersji skonsolidowanej) uporządkowały przyjęte
zasady: podejmowania środków ostrożności; prewencji; naprawy szkód wyrządzonych
środowisku naturalnemu; odpowiedzialności sprawcy za degradację środowiska;
subsydiarności. Realizując czwarty program na rzecz ochrony środowiska Wspólnota
wyraźnie zmieniła rozłożenie akcentów w swej polityce: nastąpiło przejście od działań
skierowanych na likwidację skutków zanieczyszczeń do działań zapobiegawczych.
Piąty program zatytułowany "W stronę zrównoważonego rozwoju" (Towards Sustainability)
obejmował początkowo lata 1993-1997, a następnie został przedłużony do 2000 r. Powstał on
w czasie, kiedy uświadomiono sobie w pełni uzależnienie trwałego rozwoju gospodarczego
od troski i dbałości o środowisko naturalne, co znalazło swój wyraz w Traktacie z Maastricht.
W traktacie tym wszelkie działania na rzecz środowiska naturalnego są traktowane na równi z
15
Www.Exporter.Pl
13
podstawowym celem, jakim jest zapewnienie rozwoju gospodarczego Wspólnoty. To
podejście zostało potwierdzone i umocnione dzięki Traktatowi Amsterdamskiemu, w wyniku
którego do Traktatu o WE wprowadzono nowy artykuł (nr 6 w wersji skonsolidowanej)
stanowiący, iż wymogi ochrony środowiska naturalnego muszą być uwzględniane przy
określaniu i realizacji wszelkiej polityki Wspólnoty, w szczególności mającej na celu trwały
rozwój.
W trakcie realizacji piątego programu, charakter działań Wspólnoty na rzecz ochrony
środowiska naturalnego zmienił się dość zasadniczo. Zastosowano przede wszystkim po raz
pierwszy tzw. podejście horyzontalne, w którym bierze się pod uwagę wszelkie przyczyny
zanieczyszczeń (w odróżnieniu od poprzednio przyjętego tzw. podejścia wertykalnego lub
sektorowego). Za priorytetowe dziedziny uznano: zrównoważone gospodarowanie zasobami
naturalnymi, zintegrowane zwalczanie zanieczyszczeń i zapobieganie powstawaniu odpadów,
ograniczenie zużycia energii nieodnawialnej, kompleksowe działania na rzecz poprawy
środowiska na terenach miejskich, podniesienie poziomu zdrowotności i bezpieczeństwa
publicznego, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń ze strony przemysłu i instalacji
jądrowych itd. Główną uwagę poświęcono pięciu sektorom wpływającym w istotny sposób na
środowisko, a zarazem o zasadniczym znaczeniu dla rozwoju gospodarczego. Za takie sektory
uznano: przemysł, energetykę, transport, rolnictwo i turystykę. W ramach piątego programu,
Wspólnota zacieśniła również współpracę na rzecz ochrony środowiska z krajami
kandydującymi do członkostwa, a także na forum światowym.
Propozycja kolejnego, Szóstego Programu działań w dziedzinie środowiska naturalnego,
zatytułowanego "Środowisko 2010: Nasza przyszłość zależy od naszego wyboru"
(Environment 2010: Our Future, Our Choice), na lata 2001-2010, została opracowana i
opublikowana przez Komisję Europejską w styczniu 2001 r. Będzie to program realizowany
w okresie, kiedy Unia Europejska przygotowuje się do rozszerzenia o 12 państw
kandydujących i kiedy zapewne dojdzie już do tego wydarzenia. Komisja zaplanowała
uznanie za priorytetowe czterech dziedzin: przeciwdziałanie zmianom klimatycznym
(efektowi cieplarnianemu); ochronę przyrody i bioróżnorodności (zwiększenie obszarów
chronionych, w tym mórz); dbałość o wpływ środowiska na zdrowie (surowsze normy); oraz
oszczędne wykorzystanie zasobów naturalnych i gospodarki odpadami (recykling). Dla
uzyskania poprawy sytuacji w tych dziedzinach, proponuje się pięć głównych metod
działania: zapewnienie wdrożenia istniejącego prawa ekologicznego; uwzględnianie potrzeb
14
ochrony środowiska we wszystkich sferach wspólnotowej polityki; bliską współpracę z
biznesem i konsumentami w celu znalezienia optymalnych rozwiązań; zapewnienie lepszej i
łatwiej dostępnej informacji na temat środowiska wszystkim obywatelom Unii; a także
rozwinięcie bardziej świadomego - z punktu widzenia dbałości o środowisko naturalne podejścia do problemu wykorzystania gruntów. Program ma się stać komponentem przyszłej,
całościowej strategii Wspólnoty na rzecz trwałego rozwoju. Propozycja Komisji Europejskiej
wymaga zgody Parlamentu Europejskiego i Rady UE; instytucje te podejmą stosowną decyzję
w ramach procedury współdecydowania.
16Walka
o czyste powietrze
Ogólnoświatowym priorytetem w działaniach na rzecz środowiska naturalnego jest poprawa
czystości powietrza, a podstawowym celem - ochrona warstwy ozonowej poprzez
zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych do atmosfery. Stawka jest tutaj ogromna, bowiem
gazy te są odpowiedzialne za obserwowane ocieplenie klimatu na świecie, które - jeśli będzie
nadal postępować - grozi niewyobrażalnymi dziś konsekwencjami dla ludzkości i środowiska.
Powaga problemu skłoniła społeczność międzynarodową do zawarcia Konwencji Ramowej
NZ (1992 r.), a następnie - podpisania Protokołu z Kioto (1997 r.), w którym państwasygnatariusze zobowiązały się do zredukowania emisji gazów cieplarnianych w okresie 20082012 o co najmniej 5 proc. w stosunku do poziomu tej emisji w 1990 r. Wspólnota
Europejska przyjęła w Kioto zobowiązanie ograniczenia emisji o 8 proc. do 2008 r. Chociaż
nie jest to zadanie łatwe, w przedłożonym w końcu stycznia 2001 r. projekcie Szóstego
Programu na rzecz ochrony środowiska Komisja Europejska zaproponowała przyjęcie
znacznie bardziej ambitnego celu: zredukowania emisji o 20-40 proc. w okresie do 2020 r.
Wymagać to będzie dość zasadniczej zmiany polityki energetycznej i transportowej, w tym
kosztownej przebudowy zanieczyszczających środowisko elektrowni, a także stopniowego
odejścia od wykorzystywania paliw płynnych do napędu samochodów.
Wspólnota jest również sygnatariuszem Konwencji Genewskiej z 1979 r. w sprawie
transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości, a związana z tym
problemem wspólnotowa legislacja ma przede wszystkim na celu zmniejszenie emisji
zanieczyszczeń przez przemysł i transport drogowy. Strategia Wspólnoty w odniesieniu do
transportu drogowego koncentruje się na działaniu na rzecz: ograniczenia emisji (obowiązek
stosowania katalizatorów), zmniejszenia zużycia paliwa przez samochody osobowe (we
16
Teks źródłowy Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce
15
współpracy z producentami samochodów) i promowaniu "czystych" pojazdów (poprzez
bodźce podatkowe).
Poprawa czystości wód
Działając na rzecz poprawy czystości wód Wspólnota przyjęła kilkanaście dyrektyw m.in.
wprowadzających standardy jakościowe wody (wody pitnej i wody w kąpieliskach) oraz
ograniczających dopuszczalny poziom emisji zanieczyszczeń do środowiska wodnego.
Wspólnota jest też sygnatariuszem wielu konwencji międzynarodowych mających na celu
ochronę środowiska morskiego i rzek przepływających przez kilka krajów (np. Dunaj).
Regulacje z ostatnich lat i przygotowywane propozycje aktów legislacyjnych we Wspólnocie
mają m.in. na celu poprawę jakości wód powierzchniowych, gruntowych oraz wód
przybrzeżnych.
Ograniczenie hałasu
Do polityki ochrony środowiska należy też walka z hałasem. Tutaj strategia Wspólnoty
polegała dotychczas przede wszystkim na ustalaniu wysokich standardów w odniesieniu do
pracy maszyn i urządzeń (np. maszyn budowlanych), kosiarek do trawy i sprzętu
gospodarstwa domowego oraz środków transportu (samolotów, motocykli).
Gospodarka odpadami
Właściwa gospodarka odpadami, w tym odpadami niebezpiecznymi, jest istotnym elementem
polityki ekologicznej Unii Europejskiej. Za strategiczne uznano trzy cele: eliminowanie
zanieczyszczeń u źródła (np. poprzez udoskonalenie wzornictwa); promowanie recyklingu i
wykorzystania odpadów; oraz ograniczenie zanieczyszczeń spowodowanych spalaniem
odpadów. Przyjęte przez Unię Europejską podejście zakłada przejmowanie w rosnącym
stopniu odpowiedzialności za gospodarkę odpadami przez producentów (np. samochodów).
Wspólnota jest również sygnatariuszem Konwencji Bazylejskiej o kontroli transgranicznego
przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych, wraz z przyjętą do niej poprawką,
zabraniającą eksportowania niebezpiecznych odpadów.
Ochrona przyrody
Jakość życia we Wspólnocie zależy w dużym stopniu od tego, czy uda się ochronić na
europejskim kontyntynencie przed zagładą wiele gatunków flory i fauny. Ocenia się, iż w
Europie poważnie zagrożonych jest już ok. tysiąc gatunków roślin i ponad sto pięćdziesiąt
gatunków ptaków. Wspólnota przyjęła serię dyrektyw w sprawie ochrony fauny i siedlisk
zwierząt, a także regulujących obrót dzikimi gatunkami flory i fauny oraz ich częściami i
pochodnymi. Wspólnota jest też członkiem kilku konwencji międzynarodowych w tej
16
dziedzinie, w tym Konwencji Berneńskiej o ochronie przyrody Europy i siedlisk naturalnych
oraz Konwencji Bońskiej w sprawie ochrony migrujących gatunków dzikich zwierząt.
Instrumenty polityki ochrony środowiska
Instrumentarium Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska zostało wykształcone w ciągu
ostatnich trzydziestu lat, wraz z rozwojem stosownej polityki. Na pierwszym planie znajduje
się wspólnotowa legislacja, a więc: rozporządzenia, dyrektywy i decyzje, których wydano w
sumie, w tej dziedzinie, ponad dwieście.
Finansowanie działań w dziedzinie ochrony środowiska odbywa się we Wspólnocie
wielotorowo. Projekty realizowane przez poszczególne państwa uzyskują wsparcie z unijnego
budżetu z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. W to finansowanie angażuje się
również Europejski Bank Inwestycyjny. Ponadto stworzono specjalny instrument finansowy
na rzecz ochrony środowiska - LIFE, z którego finansuje się działania na terenie Unii
Europejskiej i w niektórych krajach trzecich (w szczególności w krajach basenu Morza
Śródziemnego i basenu Morza Bałtyckiego, a także w krajach Europy Środkowej i
Wschodniej kandydujących do członkostwa). Program LIFE był dotychczas realizowany w
trzech fazach: w pierwszej, w latach 1992-1995, jego budżet wynosił 400 mln euro, w drugiej,
w latach 1996-1999, 450 mln euro; trzecia faza na lata 2000 -2007 jest w toku realizowania, a
na stosowne działania zaplanowano 640 mln euro. Na program LIFE składają się trzy
komponenty: Life-Nature (Natura), Life-Environment) (Środowisko) - ( na każdy z nich
przypada po 47 proc. budżetu) oraz Life - third countries (Kraje trzecie) - (6 proc. budżetu).
Ważne zadania w realizacji wspólnotowej polityki ochrony środowiska spoczywają na
Agencji Ochrony Środowiska, powołanej do życia Rozporządzeniem Rady nr 90/1210/EWG
z 7 maja 1990 r. Podstawowym celem Agencji jest gromadzenie i rozpowszechnianie
obiektywnych, wiarygodnych i porównywalnych informacji na temat stanu środowiska
naturalnego w państwach członkowskich. Informacje Agencji dotyczą jakości powietrza,
jakości wody, stanu gruntów, fauny i flory, wykorzystania ziemi oraz bogactw naturalnych,
gospodarki odpadami, emisji hałasu, substancji chemicznych grożących środowisku, ochrony
obszarów przybrzeżnych i środowiska morskiego. Agencja spełnia ważną rolę informacyjną
w odniesieniu do obywateli UE, którzy - na mocy wspólnotowego prawa - mają zapewniony
swobodny dostęp do informacji o środowisku.
17
2.1 Dostosowanie ochrony środowiska w Polsce do wymogów obowiązujących w Unii
Europejskiej.
Za początek polskiej drogi do Unii Europejskiej można uznać datą 16 grudnia 1991 roku,
kiedy nastąpiło podpisanie Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie pomiędzy
Rzeczypospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi oraz ich państwami członkowskimi.
Układ wszedł w życie 1 lutego 1994 roku zobowiązując nasz kraj m.in. do stopniowego
dostosowywania istniejącego i przyszłego ustawodawstwa - w tym także prawa ochrony
środowiska - do systemu prawnego UE. W dniu 31 marca 1998 roku nastąpiło otwarcie
negocjacji akcesyjnych, w tym samym roku rozpoczęto tzw. screening, tj. proces wspólnego
przeglądu aktów prawnych Polski i UE, który pozwolił na wzajemne zorientowanie się o
istniejących różnicach i rozbieżnościach. Dorobek prawny Unii Europejskiej - tzw. Acquis
communautaire w ochronie środowiska stanowi zbiór ponad 300 aktów prawa
wspólnotowego, procesem screeningu objęto ponad dziewięćdziesiąt najważniejszych.
Wykazano wówczas znaczne różnice pomiędzy obowiązującymi w Polsce przepisami a
prawem UE w tym zakresie.
W stanowisku negocjacyjnym Rząd RP przedstawił informacje na temat sposobu wdrożenia
wszystkich aktów prawnych UE dotyczących ochrony środowiska, które zostały przyjęte do
dnia 31 grudnia 1998 roku. Podstawowym założeniem było zobowiązanie, że proces
transpozycji oraz wdrożenia wymagań prawa UE powinien zakończyć się do dnia uzyskania
członkostwa w UE. W przekazanym stronie unijnej w październiku 1999 roku stanowisku
negocjacyjnym Polska odniosła się do przepisów w zakresie:
1. Prawa horyzontalnego,
2. Ochrony przyrody,
3. Jakości wód,
4. Ograniczaniu zanieczyszczeń przemysłowych i oceny ryzyka,
5. Jakości powietrza,
6. Hałasu z maszyn i urządzeń,
7. Chemikaliów i organizmów zmodyfikowanych genetycznie,
8. Gospodarki odpadami,
18
9. Bezpieczeństwa jądrowego i ochrony przed promieniowaniem.
W grudniu 1999 roku oficjalnie rozpoczęto negocjacje pomiędzy Polską a UE w
obszarze Środowisko.17
Dostosowanie polskiego prawa ochrony środowiska do standardów unijnych zostało
ostatnio przyspieszone, w wyniku, czego są już nowe ustawy o ochronie środowiska,
przyrody, o odpadach, a także prawo wodne18.
Kierując się, potrzebą harmonizacji polskiego prawa z prawem Unii Europejskiej
wprowadzono do projektu zasady:
-przezorności-oznacza likwidację zanieczyszczenia u źródła jego powstawania.
Jest ona związana z poglądem, że:
* uwarunkowania ekonomiczne nie mogą być traktowane jako priorytetowe w stosunku do
wymogów ekologicznych
* działalność zapobiegawcza jest zawsze bardziej skuteczna w rozwiązywaniu problemów
ekologicznych niż działania „u końca rury”. Zasada ta znalazła umocnienie prawne w
dyrektywie o ocenie oddziaływania na środowisko.
-„zanieczyszczający płaci”- oznacza, że podmiot wydalający zanieczyszczenie do
środowiska jest finansowo odpowiedzialny za przestrzeganie wszystkich wymagań
dotyczących ochrony środowisk, jakie są ustanowione przez odpowiednie władze i
odpowiedzialny również finansowo za szkody, które wynikają w jego działalności.19
-substydialności (pomocniczości)- stanowi, że wszelkie działania legislacyjne i organizacja
powinny być podejmowane na możliwie najniższym stopniu jurysdykcji lub zarządzania,
który zapewnia skuteczne i efektywne rozwiązanie danego problemu. Zasada ta dotyczy
wszystkich sfer działania Unii Europejskiej.
-transgranicznej ochrony środowiska-oznacza, że działania podejmowane w jednym
państwie członkowskim nie powinny pogarszać stanu środowiska w innym państwie
-przenikania-oznacza integracje ochrony środowiska z wszystkimi dziedzinami polityki
gospodarczej i społecznej.
Nie mniej jednak porządek wewnętrzny tych zasad może być przedstawiony różnie w
zależności od ich teoretycznego znaczenia i praktycznego znaczenia, jednakże ostateczna
treść i kolejność zasad musi uwzględniać kolejność ich odniesienia.
17
www.mos.gov.pl.
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki „Ochrona środowiska” Warszawa 2001r. s.343
19
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki „Ochrona środowiska” ,wyd 2001,op.cit.,s.89
18
19
Zatem zasada musi być wyraźnie sformułowana przez prawo, nie może mieć charakteru
fragmentarycznego, wyodrębnienie aktualne zasad musi uwzględniać dorobek normatywny i
doktrynalny UE20.
Rosnące wymagania ochrony środowiska wymuszają postęp techniczny. W Polsce
funkcjonuje ustawowy przepis stosowania nieuciążliwych technologii i innych przedsięwzięć
ochronnych. W projekcie nowej ustawy o ochronie środowiska przyrodniczego zapisy te,
wzorowane na rozwiązaniach Unii Europejskiej, są o wiele ostrzejsze. Otóż celem ochrony
środowiska staje się nie tylko zapobieganie jego niszczeniu przez eliminacje, redukcje lub
neutralizacje zanieczyszczeń, lecz także dochowanie przezorności ekologicznej, wyrażającej
się redukcją emisji w stopniu wynikającym ze stosowania najlepszej dostępnej technologii.
Zakłady, które mogą stwarzać zagrożenie dla środowiska, zwłaszcza dla życia zdrowia ludzi,
muszą uzyskać pozwolenie na emisję w postaci tzw. szczegółowego pozwolenia (decyzja o
dopuszczalnej emisji zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego, pozwolenie wodnoprawne,
pozwolenie związane z postępowaniem z odpadami)albo w postaci tzw. zintegrowanego
pozwolenia ekologicznego. Pozwolenie to określa poziom emisji, oraz zapobiega
nieuzasadnionemu przemieszczaniu się zanieczyszczeń z jednego komponentu środowiska do
innego.
24 września 1996r. została przyjęta Dyrektywa w sprawie zintegrowanych zezwoleń
ekologicznych nr 96\61 i określa wymogi obowiązujące nowe zakłady od 1999r.Zakłady już
istniejące mają spełnić te wymogi do 2007r.Do najważniejszych regulacji należą:
-wymóg uzyskania przez uciążliwe zakłady zintegrowanego zezwolenia
-wymóg funkcjonowania zakładu w zgodzie z normami emisyjnymi
-udział społeczeństwa w procesie wydawania zintegrowanego zezwolenia21.
Gdyby istniała pełna, dobrze zorganizowana i skwapliwie egzekwowana odpowiedzialność
międzynarodowa za szkody w środowisku, efektywność odpowiedzialności wewnętrznej
miałaby nie wątpliwie lepszy punkt odniesienia. Tymczasem na taką odpowiedzialność na
razie nie ma, co liczyć. Całość tych problemów jest dosyć złożona, przede wszystkim ze
względu na ich podstawy, tok sporów między państwami. Nie mniej nasuwa się
spostrzeżenie, iż łatwiej jest w obrębie tej odpowiedzialności o ochronę własnych interesów
niż o ochronę międzynarodowych zasobów22.
J.Boć,K.Nowacki,E.Samborska-Boć, „Ochrona środowiska”,op, cit, s.384
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki „Ochrona środowiska” Warszawa1998r. s.270
22
J.Boć,K.Nowacki,Nowacji.SamBorska-Boć ,”Ochrona środowiska”, op.cit,s.384
20
21
20
Negocjowanie większości spraw trwa jednak bardzo długo ze względu na opór lobby
przemysłowego zainteresowanych rządów. Tak było m.in. przypadku przepisów w sprawie
redukcji pochodnych freonów(sprzeciw Wielkiej Brytanii), zanieczyszczeń emitowanych
przez elektrownie węglowe(opór Hiszpanii),podatku ekologicznego od ropy naftowej w
wysokości 3, a następnie 10 USD od baryłki w celu zmniejszenia emisji dwutlenku
węgla(wdrożenie odłożono do czasu wdrożenia tego podatku przez Stany Zjednoczone,
Japonię i inne kraje OECD).Jak zatem widać dyrektywy i inne regulacje są wprowadzane na
zasadzie kompromisu, ponadto jest wiele zwolnień i wyjątków. Kraje często opóźniają
wdrażanie tych regulacji. Ociągające się rządy wprawdzie przegrywają,ale nie ma innych
możliwości egzekwowania przepisów.23
Dostosowanie przepisów krajowych do uregulowań Unii Europejskiej nie wymaga
wysokich nakładów gospodarczych, ale jest niezadowalające. Regulacje te mają znaczenie
nie tylko dla ochrony środowiska, lecz także dla demokratyzacji życia publicznego. Niestety,
polskie rozwiązania, mimo że obejmują te kwestie(np. prawo organizacji społecznych do
występowania w sądzie jako strona sporu o ograniczenie emisji przez uciążliwe fabryki),nie
odpowiadają warunkom unijnym i muszą znaleźć nowe odzwierciedlenie w projektach ustaw.
Największe różnice między ustawodawstwem polskim a unijnym występują w regulacjach
dotyczących jakości wody pitnej oraz gospodarki ściekami komunalnymi. Pełne dostosowanie
do standardów unijnych wymaga dużego wysiłku administracyjnego organizacyjnego(np.
stworzenie
i
wdrożenie
kompleksowego
systemu
gospodarki
odpadami,
w
tym
niebezpiecznymi)a przede wszystkim podniesienia dużych nakładów na infrastrukturę
komunalną oraz urządzenia ochronne24.
1.3.Współpraca z zagranicą.
Polska potrzebuje pomocy zarówno zakresie informacji jak i kapitału. Będąc członkami
Unii Europejskiej, musimy rozwijać współprace międzynarodową w zakresie ekologii z
sąsiadami, jak tez przystosowywać polskie prawodawstwo ekologiczne do norm
obowiązujących w państwach należących do Unii.25
Do najważniejszych motywów uzasadniających potrzebę współpracy międzynarodowej w
dziedzinie ochrony przyrody należą:
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki,”Ochrona środowiska”,wyd.1998r. op,cit.,s.264
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki,”Ochrona środowiska” wyd.2001,op.cit., s.344
25
T.Stefanowicz, ”Wstęp do ekologii i podstaw ochrony środowiska”Poznań 1996r.s.284
23
24
21
-niemożność pełnej realizacji niektórych zadań ochrony przyrody na obszarze danego
kraju bez udziału krajów sąsiadujących lub nawet dalej położonych,
-konieczność wzajemnego respektowania przepisów prawnych w poszczególnych
krajach,
-doskonalenie metod pracy przez wymianę doświadczeń.26 Pewne zasoby przyrody mogą
być ochraniane tylko dzięki działalności międzynarodowej, jest to spowodowane:
-liczne zasoby żywe rozmieszczone są na obszarze wielu państw,
-wiele zasobów występuje, okresowo lub stale, na obszarach pozostających poza
zasięgiem narodowych jurysdykcji,
-zasoby żywe jednego kraju mogą podlegać wpływom działalności prowadzonej przez
inne kraje.
Dlatego potrzebne są akcje międzynarodowe, które powinny stymulować i popierać
działalność państw w tej dziedzinie, oraz pobudzić kraje do ochrony zasobów genowych i
innych zasobów o podstawowym znaczeniu dla przeżycia i dobrobytu całej ludzkości.
Za wspólne dobro ludzkości uznać należy oceany, atmosferę oraz Antarktykę. Stabilny
rozwój
ekosystemów
uznanych
za
dobro
wspólne
zależny jest
od
współpracy
międzynarodowej uzgodnienia takich form gospodarowania i nadzoru, które będą
respektowały swój interes.27
Kraje
rozwinięte,
zapraszając
kraje
rozwijające
się
do
kooperacji,
przyjęły
odpowiedzialność zobowiązania finansowe, które umożliwiają różne formy współpracy
naukowej i gospodarczej poprawiającej ochronę środowiska naturalnego. Przedstawiciele
większości państw uczestniczących Szczycie Ziemi zobowiązali się do ograniczenia emisji
szkodliwych dla klimatu gazów. Stało się to powodem zorganizowania Międzynarodowej
Konferencji
Państw-Stron
Ramowej
Konwencji
Klimatycznej(Berlin
1995)oraz
III
Konferencji ONZ- Szczyt Ziemi(Nowy Jork 1997), umacniający ogólnoświatowe działania
dotyczące ochrony atmosfery. Mimo wzmaganych działań ciągle jednak zdarzają się
nieprzewidziane zanieczyszczenia atmosfery, np. w Indonezji(1997)około 20 milionów ludzi
znalazło się w strefie wysokiego narażenia na zatrucie smogiem wytworzonym przez dymy
zapalanych przez farmerów pól.
Nie mniej ważne niż wspomniana współpraca międzynarodowa dotycząca ochrony
środowiska jest wykształcenie w społeczeństwach tzw. świadomości ekologicznej, co
26
27
T.Szczęsny ,”Ochrona przyrody i krajobrazu”, op.cit. s.148
L.Indeka,Z.M.Karaczun,”Człowiek a środowisko przyrodnicze”, op.cit.s.131
22
oznacza, że problemy szeroko pojętej ekologii powinny być zaliczone do podstawowych
kanonów wykształcenia współczesnego człowieka.28
W sytuacji powstałego zagrożenia dla egzystencji ludzkości pierwszoplanowym zadaniem
Organizacji Narodów Zjednoczonych jest łagodzenie wszelkich konfliktów. Prawidłowym
kierunkiem rozwiązywaniu dysproporcji w poziomie życia i w dochodzeniu do porozumień w
sprawie ochrony środowiska w obrębie całego globu jest kontrolowane wspieranie gospodarki
krajów. Należy znaleźć odpowiednie sposoby rekompensat dla tych krajów, by mogły
osiągnąć wyższy poziom nie kosztem dewastacji środowiska, lecz przez odpowiednia
współprace z krajami rozwiniętymi.29
2.2 Dotacj e i f i n an sow an i e och ron y środ ow i sk a z UE
Komisja Europejska obecnie udziela wsparcia finansowego dziesięciu krajom Europy
Środkowej i Wschodniej w ramach przygotowań do ich wstąpienia do Unii Europejskiej. W
tym gronie znajduje się również Polska. Nasz kraj już od 12-stu lat ma możliwość korzystania
z pomocy przed akcesyjnej, której celem jest wspieranie procesu dostosowawczego Polski do
wymogów
i
standardów
unijnych
w
aspekcie
prawnym,
instytucjonalnym
i
infrastrukturalnym.
Polska korzysta z trzech funduszy przed akcesyjnych: Phare, ISPA i SAPARD. Pomoc
finansowa
z
tych
funduszy
jest
przewidziana
na
lata
2000-2006.30
Budżet PHARE będzie przeznaczony w 30% na tworzenie nowych instytucji, a w 70%
środków posłuży wprowadzeniu w życie unijnych standardów, działania na rzecz
bezpieczeństwa, sprawiedliwości, higieny pracy, kontroli sanitarnej. Uzupełnieniem programu
jest Program Współpracy Transgranicznej PHARE. Na pomoc będą mogły liczyć samorządy,
które na szczeblu regionalnym i lokalnym realizują politykę Unii, w tym wspólnotową
politykę ochrony środowiska.31
A.Kurnatowska, ”Ekologia”, Warszawa-Łódź 1999r. s.8
T.Stefanowicz,”Wstęp do ekologii i podstaw ochrony środowiska”,op.cit.,s.72
30
www.gci.ozarow.net\unia1.html.
31
G.Grabowska,”Europejskie prawo środowiska”,op.cit.,s.109
28
29
23
Phare jest największym programem bezzwrotnej pomocy finansowej Unii Europejskiej dla
Europy Środkowej i Wschodniej, z którego korzysta 10 państw stowarzyszonych z Unią oraz
Albania, Macedonia, Bośnia i Hercegowina. W krajach, które wystąpiły z wnioskiem o
przystąpienie do UE, program ma na celu wspieranie działań przygotowujących do
członkostwa. W pozostałych krajach.
Phare wspiera proces transformacji politycznych i ekonomicznych. Program Phare został
specjalnie uruchomiony w celu udzielenia pomocy Polsce i Węgrom w przeprowadzeniu
zmian politycznych i gospodarczych. Jest on zarządzany przez Komisję Europejską. Program
ten otrzymał nazwę "Poland and Hungary: Assistance for Restructuring their Economies". W
kolejnych latach krąg państw korzystających z tego programu poszerzał się o inne państwa
Europy Środkowej i Wschodniej. Jego nazwa pozostała jednak taka sama, ale zmieniono jej
pisownię z PHARE na Phare.32
Program Phare będzie wspierał przygotowania do przystąpienia do Unii Europejskiej w
trzech obszarach:
1.Wsparcie rozwoju instytucjonalnego - obejmuje twinning (porozumienie
bliźniacze) i pomoc techniczną niezbędną do stworzenia instytucji, polityki i zdolności
związanych z procesem przystąpienia do UE, włączając obszar spójności gospodarczej
i społecznej;
2.Inwestycje wspomagające osiągnięcie standardów unijnych - wspiera
inwestycyjne programy związane z rozwojem instytucjonalnym i uczestnictwem w
programach wspólnotowych, np. inwestycje w standardową infrastrukturę, taką jak
aparatura testująca i laboratoryjna, sprzęt niezbędny w dostosowaniu wymiaru
sprawiedliwości.
3.Inwestycje na rzecz spójności gospodarczej i społecznej - ma na celu
zmniejszanie opóźnień i nierówności w poziomie rozwoju regionów poprzez
promowanie aktywności gospodarczej, rozwiązywanie problemów społecznych i
związanych ze sprawami zatrudnienia oraz rozwój infrastruktury.
Program Phare współ finansuje również następujące projekty:
32
Górka,B.Poskrobko,W.Radecki,”Ochrona środowiska”,wyd.1998,op.cit.,s.139
24
1.
Rozwój sektora produkcyjnego - działania w tej dziedzinie powinny być
skierowane na pomoc w różnicowaniu gospodarki, tzn. na rozwój sektora prywatnego,
modernizację przemysłu i usług oraz poprawę wydajności sektora energetycznego;
2.
Rozwój zasobów ludzkich - tzn. wsparcie dla czterech filarów Europejskiej
Strategii Zatrudnienia: wzrostu zatrudnienia, rozwoju przedsiębiorczości, poprawy
zdolności adaptacyjnych firm i ich pracowników oraz wyrównania szans kobiet i
mężczyzn na rynku pracy. 3.Poprawa infrastruktury związanej z prowadzeniem
działalności gospodarczej - oznacza to skoncentrowanie się na projektach
infrastrukturalnych, które sprzyjać będą bezpośrednio wzrostowi aktywności sektora
produkcyjnego na szczeblu lokalnym. Oznacza to, że na wsparcie programu Phare
mogą liczyć te projekty inwestycyjne z zakresu ochrony środowiska i transportu,
które ze względów formalnych nie kwalifikują się do uzyskania wsparcia ze strony
programu ISPA.
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, w ramach programu Phare 2001 "Promocja
dla Małych i Średnich Przedsiębiorstw" rozpoczęła w grudniu 2003 roku realizację projektu
Pomocy Technicznej. Celem tego projektu jest podniesienie jakości i poprawa dostępności
usług wspierających sektor małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zwiększenie zakresu
wsparcia dostępnego na poziomie regionalnym i lokalnym.
33
Zgodnie z praktyką UE Phare
może współ finansować w wybranych regionach narodowe plany pomocy, np. inwestycje w
środki trwałe, plany rozwoju sektora prywatnego, itd. W latach 1990-1992 ze środków
programu finansowano ponad 300 projektów ekologicznych.34
Program SAPARD jest programem celowym i jest w całości skierowany na rozwój wsi
i rolnictwa. W programie operacyjnym SAPARD zostały określone następujące cele ogólne
dla Polski:

Poprawa konkurencyjności polskiego rolnictwa i przetwórstwa.

Dostosowanie sektora rolno-spożywczego do wymagań Jednolitego Rynku w
zakresie wymagań sanitarnych, wsparcie wielofunkcyjnego rozwoju obszarów
wiejskich poprzez rozwój infrastruktury technicznej oraz tworzenie warunków do
podejmowania pozarolniczej działalności35
33
www.gci.ozarow.net\unia1.html.
Małgorzata Muszyńska-Kurnik „Europejska Współpraca Ekologiczna”,Warszawa 2003r.s.34
35
www.gci.ozarow.net\unia1.html.
34
25

Finansowanie stowarzyszeń rolniczych, marketing i rozwój metod produkcji
chroniących środowisko naturalne.36
Jest programem pomocy finansowej i strukturalnej dla rolnictwa 10 państw Europy
Środkowa-Wschodniej.37
Program ISPA- podstawowym celem jest współ finansowanie projektów z dziedziny
ochrony środowiska i transportu. Inwestycje realizowane z tego funduszu muszą być zgodne
ze standardami i normami Unii Europejskiej w zakresie ochrony środowiska i transportu.
Program ten wyłącznie dofinansowuje duże projekty inwestycyjne o wartości ponad 5 mln
euro. ISPA może stanowić jedynie uzupełnienie wieloletnich krajowych programów
inwestycyjnych w dziedzinie ochrony środowiska i transportu. Udział funduszy z UE może
wynieść do 75% planowanych nakładów publicznych.
Na realizację tego programu w latach 2000-2006 Unia Europejska przeznacza kwotę 7
mld euro, Polska zamierza wykorzystać w roku 2000 kwotę 350 mln euro. Do polskich
osiągnięć tym zakresie należy zaliczyć pozytywną ocenę projektów przedłożonych przez
władze Krakowa obejmujących niezbędne dla miasta inwestycje. Komisja przyznała z
funduszu ISPA:
- na modernizacje i rozbudowę oczyszczalni ścieków Płaszów II,
-realizacje pierwszego etapu programu gospodarki odpadami komunalnymi aglomeracji
krakowskiej.38
Kontynuacją dotacji przed akcesyjnych (SAPARD, Phare, ISPA) po przystąpieniu Polski
do UE będą fundusze strukturalne. Środki z tych funduszy przeznaczone są na wspieranie
restrukturyzacji i modernizacji gospodarek państw członkowskich UE, a przede wszystkim
mają pomóc słabiej rozwiniętym regionom dorównać do średniego poziomu ekonomicznego
w UE. Pomoc kierowana jest głównie do regionów, w których dochód PKB na jednego
mieszkańca wynosi mniej niż 75% średniego PKB państw UE oraz do terenów słabo
zaludnionych (poniżej 8 mieszkańców na km2).
Obecnie funkcjonują cztery fundusze w ramach funduszy strukturalnych:
1.
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego;
G.Grabowska, ”Europejskie prawo środowiska”,op.cit.,s.109
Małgorzata Muszyńska-Kurnik, ”Europejska współpraca ekologiczna”, op.cit.,s.34
38
G.Grabowska, ”Europejskie prawo środowiska”,op.cit.,s.104
36
37
26
2.
Europejski Fundusz Społeczny;
3.
Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej;
4.
Fundusz Spójności.
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Jego celem jest zmniejszenie różnic w
poziomie rozwoju między poszczególnymi regionami Unii Europejskiej. Fundusz ten
finansuje inwestycje w infrastrukturę (np. budowa dróg), edukację i opiekę zdrowotną, rozwój
przedsiębiorstw oraz inwestycje związane z ochroną środowiska. .
Europejski Fundusz Społeczny (Socjalny) Środki z tego Funduszu przeznaczane są na
walkę z bezrobociem w krajach UE.
Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej Składa się on z dwóch sekcji: sekcji
orientacji i sekcji gwarancji. Sekcja gwarancji finansuje Wspólną Politykę Rolną, tj. zakupy
interwencyjne produktów rolnych i dotacje Sekcja orientacji zaliczana jest do funduszy
strukturalnych.
Fundusz Spójności Powstał on na skutek dążenia do zapewnienia w Unii Europejskiej
zrównoważonego wzrostu gospodarczego i postępu socjalnego Początkowo wsparcie dla
wybranych członków UE zaplanowano na lata 1993-1999, obecnie jego działanie jest
przedłużono do roku 2006..39
Polska formalnie zamknęła cztery ostatnie(otwarte jeszcze do szczytu) działy
negocjacyjne: politykę konkurencji, rolnictwo, finanse i budżet oraz "inne" (w tym sprawa
klauzul ochronnych). Prócz tego otworzyła i zamknęła, w celu uzgodnienia dodatkowych
okresów przejściowych, telekomunikację i ochronę środowiska. Dokument zawiera nowe
ustalenia w sprawie dopłat bezpośrednich dla rolników. Wskutek nalegań Polski nowe
państwa będą miały prawo uzupełnić dopłaty refundowane z unijnej kasy (25, 30, 35 proc.
należnych sum itd. w kolejnych latach) do 55, 60 i 65 proc. i dalej o 30 punktów
procentowych powyżej właściwych dopłat z kasy UE. Ten schemat nie dotyczy Słowenii,
która może dojść do 100 proc. już w 2007 roku, ani Cypru, który już teraz ma dopłaty
porównywalne z unijnymi (niektóre musi nawet zredukować). Łączny poziom dopłat z kasy
unijnej i narodowej nie może przekroczyć 100 proc. należnych sum. Zatem w następnych
latach okresu przejściowego będzie to odpowiednio 40+30 proc. w 2007 roku, 50+30 proc. w
39
www.gci.ozarow.net\unia1.html.
27
2008, 60+30 proc. w 2009, 70+30 w 2010, 80+20 w 2011 i 90+10 w 2012 roku. Jeśli więc
nowy kraj będzie stać na uzupełnienie dopłat w pełnym dopuszczalnym wymiarze, jego
rolnicy dojdą do maksymalnego poziomu już w 2010 roku, czyli o trzy lata wcześniej, niż
wynosi okres przejściowy (oznacza to skrócenie go z 9 do 6 lat).Polska uzyskała w
Kopenhadze przekształcenie zobowiązań kredytowych w wysokości 1 mld euro z funduszy
strukturalnych w "żywą gotówkę" na wsparcie budżetu państwa (550 mln w 2005 i 450 mln w
2006). W załączniku zapisano gwarancję, że przesunięcie środków nie spowoduje redukcji
podstawy do obliczania funduszy strukturalnych dla Polski na lata 2007-2013. Jedyne
"nowe", dodatkowe pieniądze wywalczone na szczycie to 108 mln euro na lata 2004-2006 na
dostosowanie do unijnych reguł kontroli granic zewnętrznych (w tym wypadku granicy
wschodniej). Łączna suma na ten cel wzrosła, więc do 280 mln euro.40
3.1. Porozumienia i konwencje międzynarodowe w dziedzinie
ochrony środowiska
W polityce ekologicznej państwa edukacja ekologiczna społeczeństwa uznawana jest za
jeden z ważniejszych instrumentów realizacji strategii ekorozwoju społecznego i
gospodarczego. Poziom świadomości ekologicznej społeczeństwa jest, bowiem warunkiem
akceptacji tej polityki. Trudno sobie wyobrazić aktywne uczestnictwo społeczeństwa nawet w
najlepiej przygotowanych programach, jeżeli nie zostały one poparte wcześniejszą edukacją.
Edukacja ekologiczna kształtuje całościowy obraz relacji pomiędzy człowiekiem,
społeczeństwem i przyrodą. Wskazuje zależność człowieka od środowiska oraz uczy
odpowiedzialności za zmiany dokonywane w naturalnym środowisku. Tak, więc jednym z
najważniejszych zadań, jakie obecnie stoją zarówno przed organami władzy wszystkich
szczebli, jak i przed ruchami społecznymi, jest utworzenie systemu powszechnej edukacji
ekologicznej, poczynając od przedszkola aż po studia wyższe (edukacja formalna) oraz
uwzględnienie
wszystkich
możliwych
form
edukacji
nieformalnej.
Zagadnienia edukacji ekologicznej społeczeństwa regulowane są przez akty prawne i
40
www.doc.ukie.gov.pl
28
dokumenty. Wiele elementów dotyczących edukacji ekologicznej zawiera Konstytucja RP,
uchwalona 2 kwietnia 1997 roku. 10 maja 1991 roku Sejm RP podjął uchwałę w sprawie
polityki ekologicznej w Polsce. Senat RP w 1995 roku podjął uchwałę obligującą rząd do
wypracowania narodowego programu edukacji ekologicznej. W kwietniu 1995 roku zostało
zawarte porozumienie o współpracy w zakresie edukacji ekologicznej pomiędzy Ministrem
Edukacji Narodowej i Ministrem Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.41
Przedmiotem oddziaływania polityki ekologicznej państwa i władz samorządowych są przede
wszystkim jednostki gospodarcze. Politykę tą musiały opracować przedsiębiorstwa
wciągnięte na listę osiemdziesięciu największych trucicieli środowiska w Polce.42
Polska od szeregu lat aktywnie uczestniczy na forum międzynarodowym w pracach
organizacji, instytucji i konwencji, które mają na celu rozwiązanie globalnych i regionalnych
problemów ochrony środowiska oraz trwałego i zrównoważonego rozwoju. Jedną z form tej
działalności jest przyjmowanie i realizacja zobowiązań określonych w międzynarodowych
porozumieniach i konwencjach.
Polska do kwietnia 2000 r. podpisała i ratyfikowała ok. 50 umów wielostronnych, z czego
ok. 10 o charakterze globalnym i ok. 40 o charakterze regionalnym lub subregionalnym.
Ratyfikacja konwencji lub innej umowy międzynarodowej a także przystąpienie do niej
zobowiązuje Polskę do realizacji działań we wszystkich zakresach jej wdrażania. Polska stara
się z nich wszystkich rzetelnie wywiązywać dostosowując do międzynarodowych wymagań
zarówno polski system prawny, jak i wewnętrzne struktury Państwa. Jednocześnie ostatnie 10
lat pokazało, iż procesy podpisania i ratyfikacji konwencji lub porozumienia i w
konsekwencji
realizacja
licznych
zobowiązań
w
nich
zawartych
w
tym
m.in.
przygotowywanie okresowych sprawozdań z prowadzonych działań i innych raportów a w
przypadku konwencji dodatkowo finansowanie Sekretariatów Konwencji powoduje, iż Polska
do kwestii międzynarodowych porozumień i konwencji podchodzi bardzo roztropnie i
rzetelnie starając się przed podpisaniem konwencji/umowy dokonać wszechstronnej oceny
celowości przystąpienia do jej podpisania. W ślad za takim podejściem Polska po podpisaniu,
a następnie ratyfikacji konwencji lub umowy czynnie uczestniczy w pracach powołanych
organów, prowadzi bieżące prace związane z realizacją postanowień lub konwencji,
przygotowuje programy wdrażania, oraz przestrzega terminów dotyczących płatności
41
42
www.mos.gov.pl
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki,”Ochrona środowiska”,wyd.2001,op.cit.,s.77
29
obowiązkowych składek z tytułu uczestnictwa w porozumieniach wielostronnych z zakresu
ochrony środowiska. 43
Polska jest obecnie stroną następujących konwencji i protokołów z dziedziny ochrony
środowiska:
1. Konwencja
o
obszarach
wodno-błotnych
mających
znaczenie
międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko bytowania ptactwa wodnego
(Konwencja Ramsarska z 2 lutego 1971 roku). Polska jest strona tej Konwencji
od 22 marca 1978 roku. Celem konwencji jest ochrona i utrzymanie obszarów
wodno-błotnych (według konwencji, obszarami wodno-błotnymi są tereny
bagien, błot i torfowisk lub zbiorniki wodne naturalne, sztuczne stałe i
okresowe, o wodach stojących lub płynących) wraz z populacją ptactwa
wodnego zamieszkującego te tereny lub choćby czasowo na nich
przebywającymi. Polska wypełniając warunki strony Konwencji zgłosiła
dotychczas do "Spisu obszarów wodno-błotnych o międzynarodowym
znaczeniu" 8 obszarów: Jezioro Łuknajno, Jezioro Świdwie, Jezioro Karaś,
rezerwaty: Jezioro siedmiu Wysp, Słońsk, Stawy Milickie oraz Parki
Narodowe: Biedrzański i Słowiński.
2. Konwencja o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami
gatunków zagrożonych wyginięciem (Konwencja Waszyngtońska z 3 marca
1973 roku). Polska ratyfikowała Konwencję 12 grudnia 1989 roku). Celem
Konwencji jest ochrona poprzez reglamentację i kontrolę międzynarodowego
handlu dzikimi gatunkami roślin i zwierząt zagrożonych wyginięciem a także
ich częściami i produktami z nich pochodzącymi. Polska jako strona
Konwencji została zobowiązana do ustanowienia krajowych przepisów
prawnych, sankcji karnych za handel lub przetrzymywanie okazów i odesłanie
okazów do państwa eksportu a także wyznaczenia organów: administracyjnego
i naukowego. W Polsce organem administracyjnym, upoważnionym do
wydawania odpowiednich zezwoleń jest Minister Środowiska, a organem
naukowym pełniącym funkcje doradcze - Państwowa Rada Ochrony Przyrody.
44
43
44
www.gogle.pl
J.Boć,K.Nowacki,E.Samborska-Boć,”Ochrona środowiska”,op, cit.,s.76
30
3. Konwencja o ochronie dzikiej fauny i flory europejskiej oraz ich siedlisk
naturalnych (Konwencja Berneńska z 19 września 1979 roku). Polska jest
stroną tej Konwencji od 1 stycznia 1996 roku. Celem Konwencji Berneńskiej
jest ochrona gatunków zagrożonych i ginących roślin i zwierząt, oraz ich
naturalnych siedlisk, których ochrona wymaga współdziałania kilku państw.
Polskim ważnym działaniem na rzecz realizacji Konwencji jest wyznaczenie
na obszarze Polski 138 ostoi ptaków oraz podjęcie prac związanych z
wdrażaniem monitoringu biologicznego.
4. Konwencja o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (Konwencja
Bońska z 23 czerwca 1979 roku). Polska jest stroną tej Konwencji od 1 maja
1996 roku. Celem Konwencji jest ochrona zagrożonych wyginięciem
wędrownych gatunków dzikich ssaków, ptaków, gadów i ryb wymienionych w
załącznikach I i II do Konwencji. Polskie prawo ochrony przyrody w pełni
uwzględnia ochronę zwierząt gatunków wędrownych a dla najbardziej
zagrożonych gatunków wdrażane są krajowe programy ochrony takie jak
Program
ochrony
nietoperzy
czy
Krajowy
program
ochrony
ryb
wędrownych.45
5.Konwencja w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości
(Konwencja Genewska z 13 listopada 1979 roku). Polska jest stroną tej Konwencji od 17
października 1985 roku. Przedmiotem Konwencji jest ochrona człowieka i jego środowiska
przed zanieczyszczeniem powietrza poprzez podejmowanie działań polegających na
zapobieganiu powstawaniu, dążenie do ograniczenia zanieczyszczeń oraz jego zmniejszaniu,
włączając w to transgraniczne zanieczyszczenie powietrza. na dalekie odległości. Do
Konwencji Genewskiej zostało sporządzonych 8 protokółów, z czego Polska podpisała i
ratyfikowała tylko jeden. Jednocześnie mimo tego należy podkreślić, że choć Polska nie jest
stroną protokółu w sprawie ograniczenia emisji siarki lub jej przepływów transgranicznych
przynajmniej o 30%, to wypełnia wynikające z niego zobowiązania, ograniczając emisje SO2
więcej niż o 30%.
45
www.gogle.pl
31
6.Konwencja o różnorodności biologicznej z Nairobi z 22 maja 1992 roku. Polska jest stroną
tej konwencji od 1996 roku. Celem Konwencji jest zachowanie i ochrona pełnej
różnorodności form życia w biosferze poprzez ich ochronę i rozsądne, oszczędne
użytkowanie. Ochrona różnorodności biologicznej jako elementu ochrony środowiska jest
zagwarantowana w Polsce przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej i liczne akty prawne.
Specjaliści polscy aktywnie uczestniczą w pracach OECD w tym zakresie-Grupie Roboczej
ds. ekonomicznych aspektów ochrony różnorodności biologicznej. Jednocześnie należy
nadmienić, że ze względu na bardzo szeroki zakres Konwencji posługuje się ona określeniem
"w miarę możliwości”, co pozwala realizować postanowienia Konwencji w wydłużonym
horyzoncie czasowym.46
7.Konwencja w sprawie ochrony warstwy ozonowej (Konwencja Wiedeńska z 22 marca 1985
roku). Polska jest stroną tej Konwencji od 11 października 1990 roku. Celem Konwencji jest
regularne prowadzenie pomiarów zawartości ozonu w atmosferze, pomiarów promieniowania
ultrafioletowego słońca - zakresu UV-B oraz badania skutków osłabienia warstwy ozonowej
w środowisku. Polska wypełniając postanowienia Konwencji uczestniczy w badaniach i
pomiarach całkowitej zawartości ozonu w atmosferze i pionowego rozkładu ozonu w
atmosferze. Wyniki pomiarów są przekazywane do centrów międzynarodowych.
. Polska jest stroną tego Protokołu od 11 października 1990 roku. Protokół
zobowiązuje do redukcji zużycia i produkcji substancji zubażających warstwę
ozonową
zgodnie
z
harmonogramem.
Polska
nie
produkuje
substancji
zubażających warstwę ozonową kontrolowanych za wyjątkiem czterochlorku
węgla. Wytwarzany jest on w Polsce w niewielkich ilościach. W 1996 roku Polska
ratyfikowała poprawki londyńskie i kopenhaskie do Protokołu Montrealskiego,
natomiast poprawki wprowadzono w 1999 r.47
8.Konwencja o kontroli transgranicznego przemieszczania i usuwania odpadów
niebezpiecznych z 22 marca 1989 roku (Konwencja Bazylejska). Przedmiotem Konwencji
jest kontrola transgranicznego przemieszczania odpadów niebezpiecznych zawartych w
załączniku do konwencji oraz minimalizacja wytwarzanych odpadów niebezpiecznych i
innych, a także zapewnienie dostępności do urządzeń służących do usuwania odpadów w
sposób bezpieczny dla środowiska. Polska jest stroną tej Konwencji od 20 marca 1992 roku.
46
47
S.Kozłowski,”Ekorozwój”,Warszawa 2002r.,s.183
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki, ”Ochrona środowiska”,wyd.2001,op.cit.,s.223
32
W 1997 roku dokonano zmian prawa polskiego w zakresie kontroli eksportu i tranzytu przez
terytorium Polski odpadów niebezpiecznych (ograniczenia raportu obowiązywały wcześniej),
a realizację tych zadań powierzono Głównemu Inspektorowi Ochrony Środowiska. Wdrożono
w ten sposób system współpracy organów państwowych zapewniający zapobieganie i
przeciwdziałanie nielegalnemu trans granicznemu przemieszczaniu odpadów. Rozwijany jest
system współpracy z władzami innych krajów, zwłaszcza sąsiadujących, zapewniający
współpracę
w
zakresie
zapobiegania
i
zwalczania
nielegalnego
transgranicznego
przemieszczania odpadów.
9.Konwencja o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego z 1974 roku.
Polska jest stroną tej Konwencji od 22 marca 1980 roku. Konwencja reguluje zagadnienia
związane z kompleksową ochroną środowiska morskiego Morza Bałtyckiego. Konwencja
obejmuje zapobieganie zanieczyszczeniu z lądu, ze statków, zakaz zatapiania odpadów i
innych substancji, współpracę przy zwalczaniu zanieczyszczenia morza, listę substancji
niebezpiecznych oraz substancji i materiałów szkodliwych.
10.Konwencja Helsińska o ochronie środowiska morskiego obszaru morza Bałtyckiego z 9
kwietnia 1992 roku (II Konwencja Helsińska). Polska podpisała tę konwencje w 1992 roku.
Nota ratyfikacyjna została złożona w dniu 15 listopada 1999 r. Nowa Konwencja Helsińska
wzmacnia zobowiązania stron w porównaniu do Konwencji z 1974 roku. Korzyść wynikająca
z ratyfikacji "nowej" Konwencji Helsińskiej dotyczy możliwości prowadzenia działań przez
Polskę dotyczących całego zlewiska Morza Bałtyckiego. Większość nowych lub zmienionych
przepisów Konwencji została już wprowadzona do prawa polskiego, dzięki czemu mimo
braku formalnej ratyfikacji Konwencji jej postanowienia są wdrażane 48
Zgodnie z Art. 7 Konwencji Helsińskiej, każde przedsięwzięcie, które może mieć
negatywny wpływ na środowisko Morza Bałtyckiego wymaga przeprowadzenia oceny
oddziaływania na środowisko oraz powiadomienia Komisji Helsińskiej i państw stron,
które mogą być narażone na transgraniczne oddziaływanie planowanej działalności.
Konwencja zobowiązuje państwa - strony, które dzielą wspólnie transgraniczne wody
do współpracy przy przeprowadzaniu procedury OOS i podjęcia wspólnych środków
48
M.M.Kurnik, „Europejska współpraca ekologiczna”,op.cit.,s.100
33
w celu zapobiegania zanieczyszczeniom i ich eliminacji łącznie z kumulującymi się
szkodliwymi skutkami.
11.Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UN FCCC) z 5
czerwca 1992 roku Polska jest stroną tej Konwencji od 26 października 1994 roku Celem
Konwencji jest zapobieganie dalszym zamianom klimatu globalnego, z uwzględnieniem
długoterminowego jego ocieplania na skutek wzrostu stężenia gazów cieplarnianych w
atmosferze. Konwencja zobowiązuje do stabilizacji emisji gazów cieplarnianych w 2000 roku
na poziomie roku bazowego, prowadzenia badań i monitoringu w zakresie zmian klimatu a
także opracowania i wdrożenia krajowej strategii redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz
jej kontrolę
Protokół z Kioto z grudnia 1997 roku Polska podpisała ten protokół 15 lipca 1998
roku. Po ratyfikacji Protokołu Polska będzie zobowiązana do redukcji gazów
cieplarnianych w latach 2008-2012 o 6% w stosunku do bazowego (dla Polski) roku
1988.
12.Konwencja
o
ochronie
i
użytkowaniu
cieków
transgranicznych
i
jezior
międzynarodowych z dnia 17 marca 1992 r. określa ramy dwustronnych i wielostronnych
umów o współpracy na wodach granicznych w zakresie ochrony środowiska, zapobiegania i
przeciwdziałania zanieczyszczeniu środowiska oraz zapewnienia racjonalnego wykorzystania
wód przez państwa będące członkami Europejskiej Komisji Gospodarczej Narodów
Zjednoczonych. Konwencja weszła w życie z dniem 6 października 1996 r.49
Wśród zadań przewidywanych do realizacji w konwencji należy wymienić:
o
oczyszczanie ścieków w stopniu zapewniającym odpowiednią jakość
wód granicznych,
o
licencjonowanie i monitornig zrzutu ścieków,
o
zakaz produkcji lub użytkowania substancji niebezpiecznych , które
mogą być szkodliwe dla środowiska wodnego,
o
wprowadzenie klasyfikacji wód transgranicznych opartej o wspólne
kryteria,
49
S.Kozłowski,”Ekorozwój”,op.cit..s.184
34
o
zastosowanie najlepszych dostępnych technologii dla ochrony przed
punktowymi zrzutami zanieczyszczeń,
o
zastosowania ocen oddziaływania na środowisko, w tym na potrzeby
środowiska wodnego w aspekcie transgranicznym.
Polska podpisała Konwencję w dniu 18 marca 1992 r. Konwencja została
ratyfikowana 17 lutego 2000 r.
Polska realizuje zobowiązania wynikające z konwencji w umowach dwustronnych i
wielostronnych w sprawie współpracy w zakresie gospodarki wodnej na wodach
granicznych lub umowach o ochronie środowiska zawartych z krajami sąsiadującymi
z Polską.
Zobowiązania Konwencji o ochronie i użytkowaniu granicznych cieków wodnych i
jezior międzynarodowych są spójne z dyrektywami Unii Europejskiej w sprawie
klasyfikacji wód i standardów ochrony wód.50
13.Konwencja o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym
(Konwencja z Espoo z 25 lutego 1991 roku). Polska jest stroną tej konwencji od 10 września
1997 roku. W stosunkach dwustronnych z krajami sąsiadującymi trwają prace nad zasadami i
trybem wykonywania ocen oddziaływania na środowisko, wzajemnych konsultacji i wymiany
informacji
w
przypadku
lokalizacji
inwestycji
mających
znaczące
oddziaływanie
transgraniczne.
14.Konwencja EKG ONZ w sprawie społecznego dostępu do informacji, podejmowania
decyzji i sądownictwa w ochronie środowiska (Konwencja z Aarhus z czerwca 1998 roku).
Polska aktywnie uczestniczyła w przygotowywaniu i negocjowaniu projektu tej konwencji a
Polska podpisała ją jako pierwszy kraj w regionie. Odniesienia do prawa społeczeństwa do
informacji w ochronie środowiska znajdują się w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz
w Ustawie Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 r., prawo dostępu do
podejmowania decyzji zagwarantowane jest przez tą samą Ustawę, natomiast prawo dostępu
do sądownictwa poprzez Kodeks postępowania administracyjnego. 51
50
51
www.gogle.pl
J.Ciechanowicz, ”Międzynarodowe prawo ochrony środowiska” ,Warszawa 1999r.s.20
35
W praktyce zawierania umów międzynarodowych Wspólnota Europejska skorzystała z
kompetencji do zawarcia umów międzynarodowych w sprawach środowiska w takich
dziedzinach jak regulacje dotyczące m in. wody, powietrza, hałasu, odpadów i to wspólnota
będzie musiała wywiązać się ze zobowiązań, a państwa członkowskie dostosować swoje
prawodawstwo do wymogów wspólnotowych. 52
Unia Europejska przywiązuje przez działalność swoich organów coraz większą wagę do
problemów środowiska i do skuteczności w ich rozwiązywaniu. W obrębie współpracy stron
będą się koncentrować na skutecznej kontroli53
W
procesie
podpisania/ratyfikacji/przystąpienia
do
porozumienia
lub
konwencji,
Ministerstwo Środowiska (jako resort wiodący) jest odpowiedzialne za realizację zadań.
Przed podpisaniem:
- dokonanie oceny celowości przystąpienia,
- przygotowanie szacunkowej oceny koniecznych działań i ich kosztów (ekspertyzy),
- określenie resortów i instytucji współdziałających przy realizacji zobowiązań, ze
wstępnym określeniem zakresu prac dla każdego resortu i każdej instytucji,
- udział w negocjacjach,
- przygotowanie uzasadnienia do wniosku o podpisanie i uzyskanie pełnomocnictwa
lub przygotowanie uzasadnienia do decyzji o jej nie podpisaniu.
Po podpisaniu, ale przed ratyfikacją:
- udział w pracach powołanych organów,
- opracowanie, o ile to konieczne, programu działań niezbędnych do realizacji (w
przypadku, gdy realizacja będzie prowadzona we współpracy z innymi resortami,
wówczas konieczne jest ustalenie w programie zakresu prac dla poszczególnych
resortów i zasad koordynacji),
52
53
M.M.Kening-Witkowska,”Prawo środowiska Unii Europejskiej”, op.cit.,s.123
J.Boć,K.Nowacki,E.Samborska-Boć,”Ochrona środowiska”, op, cit.,s.128
36
- jeżeli nie ma potrzeby przygotowania programu działań, wówczas powinien być
sporządzony harmonogram realizacji zobowiązań na okres 2-3 lat,
- przygotowanie uzasadnienia do wniosku o ratyfikację, przeprowadzenie uzgodnień
wewnętrznych oraz międzyresortowych, skierowanie wniosku do Ministerstwa Spraw
Zagranicznych,
- zabezpieczenie środków finansowych na realizację zobowiązań pozostających w
ramach kompetencji Ministerstwa, zgodnie z programem działań lub harmonogramem
realizacji zobowiązań oraz na składki,
- przygotowanie i promowanie kandydatów Polski do władz i organów konwencji.54
Po ratyfikacji:
- przygotowanie programu wdrażania postanowień konwencji,
- przygotowanie, o ile to konieczne, projektu Rozporządzenia Prezesa Rady
Ministrów określającego zadania dla poszczególnych resortów
- ratyfikację ewentualnych poprawek do konwencji lub porozumienia, w tym
przygotowanie uzasadnienia do ratyfikacji danej poprawki, przeprowadzenie
uzgodnień
międzyresortowych,
skierowanie
wniosku
o
ratyfikacje
wraz
z
uzasadnieniem do Ministerstwa Spraw Zagranicznych,
- prowadzenie bieżących działań związanych z realizacją postanowień konwencji i
współpracy w tej dziedzinie, w tym:

inicjowanie lub przygotowanie odpowiednich zmian w prawie, stwarzających
warunki dla realizacji zobowiązań wynikających z konwencji,
54

określenie badań i prac studialnych oraz ekspertyz

koordynacja i monitorowanie wdrażania postanowień konwencji,

zabezpieczenie środków w budżecie na realizację zadań,

opłacanie składek,

przygotowanie i uzgadnianie raportów krajowych dla organów konwencji,
www.gogle.pl
37
uczestnictwo w międzynarodowych strukturach zarządzania realizacją

postanowień konwencji,
Takie same procedury obowiązują podczas przystąpienia do danego porozumienia/konwencji,
które tym różni się od ratyfikacji, że, następuje po upływie czasu wyłożenia do podpisu
porozumienia/konwencji.55
Oprócz wyżej wymienionych umów międzynarodowych prawie polskim obowiązuje duża
liczba ustaw i rozporządzeń dotyczących m.in. racjonalnego gospodarowania zasobami
środowiska przyrodniczego ich ochrony.56
Konwencje zdynamizują w pewien sposób racjonalną ochronę środowiska albowiem
nakładają one obowiązek zapobiegania niebezpieczeństwom powstawania szkód oraz
zwalczania następstw degradacji otoczenia.57
3.2.2.Opłaty i kary pieniężne za zanieczyszczanie środowiska
Unia Europejska oraz ODCE(Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) zalecają
stosowanie
w
ochronie
środowiska
różnorodnych
instrumentów
ekonomicznych,
pozwalających na realizację zasady “zanieczyszczający płaci” oraz umożliwiających
osiąganie
maksymalnych
efektów
ekologicznych,
przy
ograniczonych
wydatkach
finansowych.
Instytucją czuwającą nad przestrzeganiem traktów ochrony środowiska jest Komisja, która
nadzoruje zarówno stosowanie postanowień traktów wspólnotowych, jak też stosowanie
postanowień przyjętych przez instytucje wspólnotowe na ich podstawie.58
Do stosowanych aktualnie w krajach OECD i Unii Europejskiej instrumentów
ekonomicznych służących ochronie środowiska należą przede wszystkim:
55
www.npr.opv.pl\...\
R.Paczuski,, ”Prawo ochrony środowiska”, Bydgoszcz 1996r. s.112
57
M.M.Kurnik, „Europejska współpraca ekologiczna”, op.cit.,s.101
58
M.M.Kening-Witkowska, „Prawo środowiska Unii Europejskiej”, op.cit.,s.213
56
38
- opłaty za emisję zanieczyszczeń do środowiska,
- opłaty za dokonywanie zmian w środowisku (w tym za wykorzystywanie zasobów
naturalnych),
- opłaty za korzystanie z walorów przyrodniczych,
- kary za przekraczanie wymagań ochrony środowiska,- ulgi, zwolnienia i zróżnicowania
podatkowe i celne,- subwencje dla przedsięwzięć proekologicznych,- gwarancje kredytowe
dla
przedsięwzięć
proekologicznych,-
ekologiczne
opłaty
produktowe,-
depozyty
ekologiczne,- ubezpieczenia ekologiczne,- handel pozwoleniami na emisję zanieczyszczeń.59
Przepisy prawne w ochronie środowiska w Polsce, a w tym wprowadzające
instrumenty ekonomiczne, tworzą w głównej mierze trzy ustawy: ustawa o ochronie i
kształtowaniu środowiska, ustawa Prawo wodne oraz ustawa o odpadach.
Jako środek służący ochronie środowiska powyższe ustawy wprowadziły normy w
korzystaniu ze środowiska, zwane potocznie “pozwoleniami na korzystanie ze środowiska”.
Dla podmiotów gospodarczych oznacza to konieczność uzyskiwania tych pozwoleń w
zakresie wprowadzania do środowiska różnego rodzaju zanieczyszczeń, ale przy spełnianiu
określonych warunków, co do ilości i rodzaju tych zanieczyszczeń. Warunki te ustalone są
decyzjami właściwych organów administracji.
Ponadto jako jeden z mechanizmów ochrony środowiska ustawy te wprowadzają
instrumenty ekonomiczne. Należą do nich przede wszystkim:
- opłaty za korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian, zwane potocznie
opłatami ekologicznymi,
- kary za naruszanie, ustalanych w decyzjach, wymagań ochrony środowiska, zwane
potocznie karami ekologicznymi,
- instrumenty finansowania ochrony środowiska, t.j. dotacje oraz preferencyjne pożyczki i
kredyty dla przedsięwzięć z zakresu ochrony środowiska ze środków uzyskiwanych z
wpływów z opłat i kar ekologicznych.
Obecnie w myśl prawa międzynarodowego państwo jest zobowiązane zapewnić, aby jego
terytorium nie było użytkowane w sposób, który może spowodować szkodliwe skutki poza
jego granicami.60
W ochronie środowiska w Polsce wykorzystywane są także inne instrumenty
ekonomiczne, takie jak opłaty za korzystanie z walorów przyrodniczych (np. tzw. opłaty
klimatyczne lub opłaty za wejście do parków narodowych), ulgi i zwolnienia podatkowe czy
59
60
T.Stefanowicz, „Wstęp do ekologii i podstaw ochrony środowiska”, op. cit.,s.287
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki, „Ochrona środowiska”, wyd. 1998r. op.cit.,s254
39
ulgi i zwolnienia celne, choć znaczenie ich w ochronie środowiska nie jest aż tak istotne jak
wymienionych powyżej instrumentów.61
Podstawowe opłaty ekologiczne stosowane w Polsce
Opłaty ekologiczne ponoszone są przez korzystających ze środowiska, pomimo, że ich
działania w tym zakresie są zgodne z prawem. Jest to, bowiem niejako zapłata za to
korzystanie, za zanieczyszczanie środowiska i jego zmienianie.
Podmioty gospodarcze ponoszą opłaty ekologiczne przede wszystkim za:
- wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza,
- pobór wody stanowiącej własność państwa,
- wprowadzanie ścieków do wód stanowiących własność państwa lub do ziemi,
- składowanie odpadów,
- usuwanie drzew lub krzewów.
W warunkach gospodarki rynkowej nakładanie kar na podmioty rokujące rychłe
dotrzymanie norm jest nie celowe, gdyż hamują inwestycje zakładu.
W przypadku złych technologii i braku widoków na poprawę zamiast stosować kar należy
wymusić przeprofilowanie produkcji lub unowocześnienie produkcji pod rygorem cofnięcia
koncesji.
Stosowanie kar ma sens w przypadku jednorazowych awaryjnych przekroczeń norm celem
wymuszenia większej dbałości, zwiększenia dyscypliny w kierunku utrzymania właściwych
reżimów technologicznych.62
Podstawowe opłaty ekologiczne, z którymi z reguły mają do czynienia wszystkie podmioty
gospodarcze korzystające ze środowiska, choć za opłaty ekologiczne uznaje się także opłaty
za prowadzenie działalności górniczej (opłaty koncesyjne i eksploatacyjne za wydobywanie
kopalin - wynikające z ustawy Prawo geologiczne i górnicze), opłaty za korzystanie z wód i
urządzeń wodnych stanowiących własność państwa do celów żeglugi i spławu oraz za
wydobywanie z tych wód żwiru, piasku i kamienia (wynikające, wraz z opłatami za pobór
wody i zrzut ścieków, z ustawy Prawo wodne).
Wysokość opłat naliczana jest według stawek obowiązujących w dniu korzystania ze
środowiska, ustalanych przez Radę Ministrów w drodze rozporządzeń (w ostatnich latach
61
62
M.M.Kening-Witkowska, „Prawo środowiska Unii Europejskiej”, op.cit.,s.213-215
T.Stefanowicz, „Wstęp do ekologii i podstaw ochrony środowiska” op.cit.,s.306
40
corocznych), odrębnie za każdy rodzaj korzystania ze środowiska i w zależności od ilości i
jakości wprowadzanych do środowiska zanieczyszczeń czy dokonywanych zmian.
Do końca ubiegłego roku wysokość wszystkich rodzajów opłat ekologicznych
naliczana była w formie decyzji “opłatowej” przez organy administracji - za pobór wody,
zrzut ścieków, wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza i składowanie odpadów - przez
wojewodę, a za usuwanie drzew i krzewów - przez organ gminy.63
Opłaty ustalane przez wojewodę naliczane były za cały rok korzystania ze środowiska.
Wojewoda mógł jednak dla niektórych podmiotów naliczać je kwartalnie.
Podstawą do naliczenia opłat przez wojewodę stanowiły informacje, które jednostki
organizacyjne obowiązane były bez wezwania przedkładać wojewodzie, w terminie do 31
stycznia każdego roku bądź do 15 dnia każdego miesiąca po upływie każdego kwartału, gdy
naliczana była opłata kwartalna.
Dla większości opłat ekologicznych taki system ich naliczania i uiszczania jest już
nieobowiązujący. Otóż od 1 stycznia 1998 roku zmieniony został ten system dla opłat za
składowanie odpadów (ustawą o odpadach) i za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza
(ustawą o zmianie ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska).
Wprowadzono, bowiem zobowiązanie dla podmiotów gospodarczych do naliczania
sobie wysokości opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim
zmian oraz do wnoszenia ich na rachunek redystrybucyjny urzędu wojewódzkiego,
właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska, bez decyzji wojewody.
Bez zmian pozostał na razie sposób naliczania i uiszczania opłat za pobór wody i zrzut
ścieków. Ustalają je wojewodowie decyzjami “opłatowymi” rocznie lub w wybranych
przypadkach kwartalnie, a podmioty gospodarcze zobowiązane są je uiszczać w 14 dni od
dnia, w którym decyzja stała się ostateczne.
Także nic nie zmieniło się w przypadku opłat za usuwanie drzew i krzewów, które
nalicza i pobiera organ gminy.64
Ustawą z dnia 24 lipca 1998 roku o zmianie niektórych ustaw określających
kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa, od
dnia 1 stycznia 1999 roku kompetencje wojewody w zakresie gromadzenia i egzekwowania
opłat ekologicznych za emisję zanieczyszczeń do powietrza i składowanie odpadów przejmie
marszałek województwa.
63
64
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki, „Ochrona środowiska”,wyd.2001r.op.cit.,s.278-288
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki, „Ochrona środowiska”,wyd.1998r.op.cit.,s.211
41
Opłaty za emisję zanieczyszczeń do powietrza określone są dla 62 rodzajów substancji
zanieczyszczających podzielonych na trzy grupy. Najwyższe stawki ustalone zostały dla
zanieczyszczeń toksycznych, takich jak arsen, benzen, azbest, dioksyny, rtęć, kadm czy nikiel
(w 1998 roku wynoszą one 210 bądź 105 zł za 1 kg).
Zrzut ścieków obciążany jest opłatami ustalonymi dla sześciu wskaźników: BZT5,
ChZT, zawiesiny ogólnej, sumy metali ciężkich, sumy jonów chlorków i siarczanów oraz
lotnych fenoli. Stawki opłat w przypadku BZT5 i ChZT są zróżnicowane według sektorów
gospodarki.
Opłaty ustalane są również za pobór wód powierzchniowych i podziemnych. Stawki
dla poszczególnych użytkowników są znacznie zróżnicowane w zależności od sektorów
gospodarki i województw.
Opłaty nakładane za składowanie odpadów obejmują wszystkie rodzaje odpadów,
które umieszczono w klasyfikacji odpadów. Przyjęto cztery poziomy stawek w zależności od
stopnia uciążliwości odpadów (w 1998 r. wynoszą one 84, 32, 10 i 6 zł za 1 tonę
składowanych odpadów).65
Ustawa o odpadach rozszerza system opłat za składowanie odpadów, wprowadzając
obok opłat za umieszczanie odpadów na składowisku równocześnie opłaty za czas ich
składowania. Ma to na celu wzmocnienie bodźcowej roli opłat ekologicznych w zakresie
ograniczania ilości składowanych odpadów na składowiskach i
zwiększenia ich
gospodarczego wykorzystywania. Aktualnie (w 1998r.) stawka opłat za czas składowania
wynosi 3% stawki opłat za umieszczenie danego odpadu na składowisku.
Opłata za usuwanie drzew i krzewów, administrowana lokalnie, w gminach, ustalana
jest w zależności od gatunku drzewa i od obwodu pnia.
Wpływy z opłat ekologicznych stanowią źródło zasilania funduszy ekologicznych
(Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, 49 wojewódzkich funduszy
ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz ok.2500 gminnych funduszy ochrony
środowiska i gospodarki wodnej), umożliwiając stworzenie w Polsce szerokiego systemu
subwencjonowania przedsięwzięć proekologicznych, w formie dotacji oraz preferencyjnych
pożyczek i kredytów. Opłaty są skuteczne wówczas, gdy ich stawki są dostatecznie wysokie66
Aktualnie, gminne fundusze uzyskują całość wpływów z opłat za usuwanie drzew i krzewów,
50% wpływów z opłat za składowanie odpadów i 10% wpływów z pozostałych opłat za
gospodarcze korzystanie ze środowiska. Pozostałe środki uzyskane z tytułu opłat
65
66
tamże.s.213
T.Stefanowicz , „Wstęp do ekologii i podstaw ochrony środowiska”,op.cit.,s.298
42
ekologicznych dzielone są w proporcji: 60% dla funduszy wojewódzkich, 40% dla
NFOŚiGW, prócz wpływów z opłat za “wody zasolone”, które zgodnie z ustawą stanowią
źródło zasilania NFOŚiGW.
Ustawa z dnia 24 lipca 1998 roku o zmianie niektórych ustaw określających
kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa,
wprowadza
czwarty szczebel
funduszy ekologicznych,
a
mianowicie
powiatowy,
podporządkowuje 16, powstałych w konsekwencji reformy wojewódzkiej, funduszy
wojewódzkich marszałkowi województwa, a także zmienia sposób podziału wpływów z opłat
ekologicznych oraz organ odpowiedzialny za dzielenie środków finansowych uzyskiwanych z
powyższego tytułu z wojewody na marszałka województwa.
Od 1999 roku wpływy z opłat za składowanie odpadów stanowić będą jak dotychczas
w 50% dochód gminnego funduszu, ale w 10% dochód funduszu powiatowego. Dochodami
funduszu gminnego będzie też nadal całość wpływów z tytułu usuwania drzew i krzewów.
Wpływy z pozostałych rodzajów gospodarczego korzystania ze środowiska stanowić będą w
20% dochód funduszy gminnych i w 10% powiatowych (z wyjątkiem wpływów za “wody
zasolone”, które będą w całości stanowiły wpływy NFOŚiGW). Pozostałe, po powyższym
podziale, środki finansowe z tytułu opłat ekologicznych stanowić będą w 28% dochód
NFOŚiGW oraz w 72% dochód funduszy wojewódzkich. Wprowadzono ponadto zapis, że
gminy i powiaty, w których dochody funduszy ekologicznych będą większe niż 15-krotność
średniej krajowej dochodów z roku poprzedniego przypadających na 1 mieszkańca w
gminach i powiatach, będą przekazywać nadwyżkę dochodów do funduszy wojewódzkich.
Istotną modyfikacją systemu finansowania środowiska byłoby przekształcenie opłat w podatki
ekologiczne.67
Kary ekologiczne
Kary pieniężne zostały ustalone dla wszystkich ponadnormatywnych emisji
zanieczyszczeń. W przeciwieństwie do opłat, obciążających koszty produkcji, kary są
uiszczane z dochodu po opodatkowaniu i tym samym są instrumentem o silniejszym od opłat
oddziaływaniu bodźcowym.
Kary ekologiczne nakładane są, z wyjątkiem kar za usuwanie drzew i krzewów, przez
wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska za naruszanie wymagań ochrony środowiska,
czyli za przekroczenia ustalonych decyzjami norm korzystania ze środowiska.
67
K.Górka,B.Poskrobko,W.Radecki, „Ochrona środowiska”,wyd.2001r.op.cit.,s.355
43
Stwierdzenie:
- przekroczenia ustaleń decyzji o dopuszczalnej emisji zanieczyszczeń do powietrza - co do
rodzaju lub ilości substancji,
- przekroczenia pozwolenia wodno-prawnego - co do ilości lub rodzaju zanieczyszczeń,
- przekroczenia decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu -co do wysokości poziomu hałasu
przenikającego do środowiska,
- składowania odpadów w miejscu na ten cel niewyznaczonym lub niezgodnie z
wymaganiami określonymi decyzją organu właściwego w sprawach nadzoru budowlanego o
pozwoleniu na budowę składowiska odpadów, powoduje wymierzenie kary pieniężnej.
W przypadku zanieczyszczeń wprowadzanych do powietrza atmosferycznego, karze
podlegają emisje wyższe od dopuszczalnych, a wysokość kary odpowiada dziesięciokrotnej
stawce danej opłaty, licząc za każdą godzinę, w której emisja przekracza dopuszczalne
normy.
Kary za zrzut ścieków obliczane są według bardziej skomplikowanej formuły.
Wysokość kary pieniężnej jest zależna od ilości, stanu i składu ścieków wprowadzanych do
wód lub do ziemi. Stawki kar określone zostały dla sześciu kategorii wskaźników. Wysokość
ich jest związana również z przekroczeniem dodatkowych warunków dotyczących
dozwolonej temperatury, wartości pH lub skażeń promieniotwórczych.
W zakresie systemu kar dość skutecznie funkcjonuje mechanizm odraczania ich
płatności i umarzania, w przypadku realizowania przez ukarane jednostki, inwestycji
proekologicznych, których zakończenie umożliwia usunięcie przyczyn naliczania kar.
Wpływy z kar ekologicznych stanowią podobnie jak wpływy z opłat źródło zasilania
funduszy ekologicznych i dzielone są na poszczególne fundusze według tych samych
proporcji, co wpływy z opłat ekologicznych.
44
Polityka ochrony środowiska naturalnego jest dziś traktowana przez Unię Europejską jako
nieodłączny element polityki na rzecz trwałego i zrównoważonego rozwoju. Dalszy wzrost
gospodarczy krajów członkowskich, a także dobro jej mieszkańców - w tym dbałość o ich
zdrowie - wymagają stałej troski o stan środowiska i podejmowania wszelkich, możliwych
działań chroniących je przed degradacją. Równocześnie, ponieważ stan środowiska
naturalnego UE zależy nie tylko od poczynań na jej terenie, ale w coraz większym stopniu od
działań krajów trzecich, jest aktywnym członkiem stale rozbudowywanej sieci konwencji,
umów i porozumień międzynarodowych w dziedzinie ochrony środowiska.
Działania Wspólnoty Europejskiej (ówczesnej EWG) w dziedzinie ochrony środowiska
sięgają początku lat 70-tych. Wprawdzie nie było wtedy jeszcze bezpośrednich, traktatowych
podstaw do prowadzenia wspólnej polityki w tej dziedzinie, jednak wiadomo było, że rozwój
gospodarczy krajów członkowskich przyczynia się do degradacji środowiska naturalnego w
całej Wspólnocie. Na dodatek, pewne działania z zakresu ochrony środowiska i wprowadzane
przez poszczególne kraje normy stały się przeszkodą w dalszym rozwoju wzajemnego handlu.
W związku z tym, na szczycie w Paryżu, w czerwcu 1972 r., szefowie państw i rządów WE
zlecili Komisji Europejskiej przygotowanie programu działań na rzecz ochrony środowiska,
powołując się na art. 2 Traktatu Rzymskiego, który do zadań Wspólnoty zaliczał "harmonijny
rozwój."
Program taki, na lata 1973-1975, został wkrótce przedstawiony przez Komisję i przyjęty
przez Radę. Sformułowane w nim zostały pewne podstawowe zasady w dziedzinie polityki
ochrony środowiska WE, w tym zasada podejmowania środków ostrożności i prewencji oraz
odpowiedzialności finansowej sprawcy zanieczyszczeń, które obowiązują do dziś. Kolejne
dwa programy w dziedzinie ochrony środowiska, na lata 1976-1981 oraz 1982-1986,
umożliwiły rozszerzenie i skonkretyzowanie pierwszego programu. Podczas pierwszych
kilkunastu lat kształtowania polityki ochrony środowiska Wspólnota, pomimo uznanej już
zasady prewencji, koncentrowała swoje działania na likwidacji skutków zanieczyszczeń, a
uchwalane w tym czasie akty prawne miały charakter głównie zakazów i nakazów.
Sytuacja zmieniła się dość radykalnie wraz z przyjęciem czwartego programu działań na
okres 1987-1992. W Jednolitym Akcie Europejskim, który wszedł w życie 1 lipca 1987 r.,
Wspólnota uzyskała legitymizację prawną swych poczynań w dziedzinie ochrony środowiska
. Do Traktatu o WE wprowadzono nowy tytuł "Środowisko naturalne", a zawarte w nim
artykuły nr 174-176 (numeracja według wersji skonsolidowanej) uporządkowały przyjęte
zasady: podejmowania środków ostrożności; prewencji; naprawy szkód wyrządzonych
środowisku naturalnemu; odpowiedzialności sprawcy za degradację środowiska;
subsydiarności. Realizując czwarty program na rzecz ochrony środowiska Wspólnota
wyraźnie zmieniła rozłożenie akcentów w swej polityce: nastąpiło przejście od działań
skierowanych na likwidację skutków zanieczyszczeń do działań zapobiegawczych.
Piąty program zatytułowany "W stronę zrównoważonego rozwoju" (Towards Sustainability)
obejmował początkowo lata 1993-1997, a następnie został przedłużony do 2000 r. Powstał on
w czasie, kiedy uświadomiono sobie w pełni uzależnienie trwałego rozwoju gospodarczego
od troski i dbałości o środowisko naturalne, co znalazło swój wyraz w Traktacie z Maastricht.
W traktacie tym wszelkie działania na rzecz środowiska naturalnego są traktowane na równi z
podstawowym celem, jakim jest zapewnienie rozwoju gospodarczego Wspólnoty. To
podejście zostało potwierdzone i umocnione dzięki Traktatowi Amsterdamskiemu, w wyniku
którego do Traktatu o WE wprowadzono nowy artykuł (nr 6 w wersji skonsolidowanej)
45
stanowiący, iż wymogi ochrony środowiska naturalnego muszą być uwzględniane przy
określaniu i realizacji wszelkiej polityki Wspólnoty, w szczególności mającej na celu trwały
rozwój.
W trakcie realizacji piątego programu, charakter działań Wspólnoty na rzecz ochrony
środowiska naturalnego zmienił się dość zasadniczo. Zastosowano przede wszystkim po raz
pierwszy tzw. podejście horyzontalne, w którym bierze się pod uwagę wszelkie przyczyny
zanieczyszczeń (w odróżnieniu od poprzednio przyjętego tzw. podejścia wertykalnego lub
sektorowego). Za priorytetowe dziedziny uznano: zrównoważone gospodarowanie zasobami
naturalnymi, zintegrowane zwalczanie zanieczyszczeń i zapobieganie powstawaniu odpadów,
ograniczenie zużycia energii nieodnawialnej, kompleksowe działania na rzecz poprawy
środowiska na terenach miejskich, podniesienie poziomu zdrowotności i bezpieczeństwa
publicznego, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń ze strony przemysłu i instalacji
jądrowych itd. Główną uwagę poświęcono pięciu sektorom wpływającym w istotny sposób na
środowisko, a zarazem o zasadniczym znaczeniu dla rozwoju gospodarczego. Za takie sektory
uznano: przemysł, energetykę, transport, rolnictwo i turystykę. W ramach piątego programu,
Wspólnota zacieśniła również współpracę na rzecz ochrony środowiska z krajami
kandydującymi do członkostwa, a także na forum światowym.
Propozycja kolejnego, Szóstego Programu działań w dziedzinie środowiska naturalnego,
zatytułowanego "Środowisko 2010: Nasza przyszłość zależy od naszego wyboru"
(Environment 2010: Our Future, Our Choice), na lata 2001-2010, została opracowana i
opublikowana przez Komisję Europejską w styczniu 2001 r. Będzie to program realizowany
w okresie, kiedy Unia Europejska przygotowuje się do rozszerzenia o 12 państw
kandydujących i kiedy zapewne dojdzie już do tego wydarzenia. Komisja zaplanowała
uznanie za priorytetowe czterech dziedzin: przeciwdziałanie zmianom klimatycznym
(efektowi cieplarnianemu); ochronę przyrody i bioróżnorodności (zwiększenie obszarów
chronionych, w tym mórz); dbałość o wpływ środowiska na zdrowie (surowsze normy); oraz
oszczędne wykorzystanie zasobów naturalnych i gospodarki odpadami (recykling). Dla
uzyskania poprawy sytuacji w tych dziedzinach, proponuje się pięć głównych metod
działania: zapewnienie wdrożenia istniejącego prawa ekologicznego; uwzględnianie potrzeb
ochrony środowiska we wszystkich sferach wspólnotowej polityki; bliską współpracę z
biznesem i konsumentami w celu znalezienia optymalnych rozwiązań; zapewnienie lepszej i
łatwiej dostępnej informacji na temat środowiska wszystkim obywatelom Unii; a także
rozwinięcie bardziej świadomego - z punktu widzenia dbałości o środowisko naturalne podejścia do problemu wykorzystania gruntów. Program ma się stać komponentem przyszłej,
całościowej strategii Wspólnoty na rzecz trwałego rozwoju. Propozycja Komisji Europejskiej
wymaga zgody Parlamentu Europejskiego i Rady UE; instytucje te podejmą stosowną decyzję
w ramach procedury współdecydowania.
Walka o czyste powietrze
Ogólnoświatowym priorytetem w działaniach na rzecz środowiska naturalnego jest poprawa
czystości powietrza, a podstawowym celem - ochrona warstwy ozonowej poprzez
zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych do atmosfery. Stawka jest tutaj ogromna, bowiem
gazy te są odpowiedzialne za obserwowane ocieplenie klimatu na świecie, które - jeśli będzie
nadal postępować - grozi niewyobrażalnymi dziś konsekwencjami dla ludzkości i środowiska.
Powaga problemu skłoniła społeczność międzynarodową do zawarcia Konwencji Ramowej
NZ (1992 r.), a następnie - podpisania Protokołu z Kioto (1997 r.), w którym państwasygnatariusze zobowiązały się do zredukowania emisji gazów cieplarnianych w okresie 2008-
46
2012 o co najmniej 5 proc. w stosunku do poziomu tej emisji w 1990 r. Wspólnota
Europejska przyjęła w Kioto zobowiązanie ograniczenia emisji o 8 proc. do 2008 r. Chociaż
nie jest to zadanie łatwe, w przedłożonym w końcu stycznia 2001 r. projekcie Szóstego
Programu na rzecz ochrony środowiska Komisja Europejska zaproponowała przyjęcie
znacznie bardziej ambitnego celu: zredukowania emisji o 20-40 proc. w okresie do 2020 r.
Wymagać to będzie dość zasadniczej zmiany polityki energetycznej i transportowej, w tym
kosztownej przebudowy zanieczyszczających środowisko elektrowni, a także stopniowego
odejścia od wykorzystywania paliw płynnych do napędu samochodów.
Wspólnota jest również sygnatariuszem Konwencji Genewskiej z 1979 r. w sprawie
transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości, a związana z tym
problemem wspólnotowa legislacja ma przede wszystkim na celu zmniejszenie emisji
zanieczyszczeń przez przemysł i transport drogowy. Strategia Wspólnoty w odniesieniu do
transportu drogowego koncentruje się na działaniu na rzecz: ograniczenia emisji (obowiązek
stosowania katalizatorów), zmniejszenia zużycia paliwa przez samochody osobowe (we
współpracy z producentami samochodów) i promowaniu "czystych" pojazdów (poprzez
bodźce podatkowe).
Poprawa czystości wód
Działając na rzecz poprawy czystości wód Wspólnota przyjęła kilkanaście dyrektyw m.in.
wprowadzających standardy jakościowe wody (wody pitnej i wody w kąpieliskach) oraz
ograniczających dopuszczalny poziom emisji zanieczyszczeń do środowiska wodnego.
Wspólnota jest też sygnatariuszem wielu konwencji międzynarodowych mających na celu
ochronę środowiska morskiego i rzek przepływających przez kilka krajów (np. Dunaj).
Regulacje z ostatnich lat i przygotowywane propozycje aktów legislacyjnych we Wspólnocie
mają m.in. na celu poprawę jakości wód powierzchniowych, gruntowych oraz wód
przybrzeżnych.
Ograniczenie hałasu
Do polityki ochrony środowiska należy też walka z hałasem. Tutaj strategia Wspólnoty
polegała dotychczas przede wszystkim na ustalaniu wysokich standardów w odniesieniu do
pracy maszyn i urządzeń (np. maszyn budowlanych), kosiarek do trawy i sprzętu
gospodarstwa domowego oraz środków transportu (samolotów, motocykli).
Gospodarka odpadami
Właściwa gospodarka odpadami, w tym odpadami niebezpiecznymi, jest istotnym elementem
polityki ekologicznej Unii Europejskiej. Za strategiczne uznano trzy cele: eliminowanie
zanieczyszczeń u źródła (np. poprzez udoskonalenie wzornictwa); promowanie recyklingu i
wykorzystania odpadów; oraz ograniczenie zanieczyszczeń spowodowanych spalaniem
odpadów. Przyjęte przez Unię Europejską podejście zakłada przejmowanie w rosnącym
stopniu odpowiedzialności za gospodarkę odpadami przez producentów (np. samochodów).
Wspólnota jest również sygnatariuszem Konwencji Bazylejskiej o kontroli transgranicznego
przemieszczania i usuwania odpadów niebezpiecznych, wraz z przyjętą do niej poprawką,
zabraniającą eksportowania niebezpiecznych odpadów.
Ochrona przyrody
47
Jakość życia we Wspólnocie zależy w dużym stopniu od tego, czy uda się ochronić na
europejskim kontyntynencie przed zagładą wiele gatunków flory i fauny. Ocenia się, iż w
Europie poważnie zagrożonych jest już ok. tysiąc gatunków roślin i ponad sto pięćdziesiąt
gatunków ptaków. Wspólnota przyjęła serię dyrektyw w sprawie ochrony fauny i siedlisk
zwierząt, a także regulujących obrót dzikimi gatunkami flory i fauny oraz ich częściami i
pochodnymi. Wspólnota jest też członkiem kilku konwencji międzynarodowych w tej
dziedzinie, w tym Konwencji Berneńskiej o ochronie przyrody Europy i siedlisk naturalnych
oraz Konwencji Bońskiej w sprawie ochrony migrujących gatunków dzikich zwierząt.
Instrumenty polityki ochrony środowiska
Instrumentarium Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska zostało wykształcone w ciągu
ostatnich trzydziestu lat, wraz z rozwojem stosownej polityki. Na pierwszym planie znajduje
się wspólnotowa legislacja, a więc: rozporządzenia, dyrektywy i decyzje, których wydano w
sumie, w tej dziedzinie, ponad dwieście.
Finansowanie działań w dziedzinie ochrony środowiska odbywa się we Wspólnocie
wielotorowo. Projekty realizowane przez poszczególne państwa uzyskują wsparcie z unijnego
budżetu z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. W to finansowanie angażuje się
również Europejski Bank Inwestycyjny. Ponadto stworzono specjalny instrument finansowy
na rzecz ochrony środowiska - LIFE, z którego finansuje się działania na terenie Unii
Europejskiej i w niektórych krajach trzecich (w szczególności w krajach basenu Morza
Śródziemnego i basenu Morza Bałtyckiego, a także w krajach Europy Środkowej i
Wschodniej kandydujących do członkostwa). Program LIFE był dotychczas realizowany w
trzech fazach: w pierwszej, w latach 1992-1995, jego budżet wynosił 400 mln euro, w drugiej,
w latach 1996-1999, 450 mln euro; trzecia faza na lata 2000 -2004 jest w toku realizowania, a
na stosowne działania zaplanowano 640 mln euro. Na program LIFE składają się trzy
komponenty: Life-Nature (Natura), Life-Environment) (Środowisko) - ( na każdy z nich
przypada po 47 proc. budżetu) oraz Life - third countries (Kraje trzecie) - (6 proc. budżetu).
Ważne zadania w realizacji wspólnotowej polityki ochrony środowiska spoczywają na
Agencji Ochrony Środowiska, powołanej do życia Rozporządzeniem Rady nr 90/1210/EWG
z 7 maja 1990 r. Podstawowym celem Agencji jest gromadzenie i rozpowszechnianie
obiektywnych, wiarygodnych i porównywalnych informacji na temat stanu środowiska
naturalnego w państwach członkowskich. Informacje Agencji dotyczą jakości powietrza,
jakości wody, stanu gruntów, fauny i flory, wykorzystania ziemi oraz bogactw naturalnych,
gospodarki odpadami, emisji hałasu, substancji chemicznych grożących środowisku, ochrony
obszarów przybrzeżnych i środowiska morskiego. Agencja spełnia ważną rolę informacyjną
w odniesieniu do obywateli UE, którzy - na mocy wspólnotowego prawa - mają zapewniony
swobodny dostęp do informacji o środowisku.
Andrzej Richling (red.), Katarzyna Ostaszewska (red.)
2005, Wydawnictwa Akademickie
Download
Random flashcards
Motywacja w zzl

3 Cards ypy

Prace Magisterskie

2 Cards Pisanie PRAC

Create flashcards