Polecamy darmowe analizy i prace mgr
ANALIZA FINANSOWA NA PRZYKŁADZIE FIRMY AGROHANDEL SP. Z O.O. W LATACH 2002-2005
WSTĘP .............................................................................................................................................. 2
1. ZAKRES I CELE ANALIZY FINANSOWEJ ...................................................................... 4
1.1. POJĘCIE I ZNACZENIE ANALIZY FINANSOWEJ W ZARZĄDZANIU JEDNOSTKAMI GOSPODARCZYMI .. 4
1.2. ISTOTA, PRZEDMIOT I ZAKRES ANALIZY EKONOMICZNEJ .............................................. 7
1.3. CHARAKTERYSTYKA SPRAWOZDAŃ FINANSOWYCH WYKORZYSTYWANYCH JAKO
ŹRÓDŁA
INFORMACJI W ANALIZACH FINANSOWYCH ............................................................................... 10
1.3.1. BILANS ...................................................................................................................................................... 14
1.3.2. RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT................................................................................................................ 19
1.3.3. RACHUNEK PRZEPŁYWÓW ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH ...................................................................... 23
1.4. METODY ANALIZY FINANSOWEJ.................................................................................................... 27
1.5. RODZAJE ANALIZY FINANSOWEJ........................................................................................................ 36
2. CHARAKTERYSTYKA ZAKŁADÓW MIĘSNYCH AGRO-HANDEL SP. Z O.O. 41
2.1. SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ JAKO FORMA ORGANIZACYJNO-PRAWNA
PODMIOTÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ W POLSCE .................................................... 41
2.2. RYS HISTORYCZNY, PRZEDMIOT DZIAŁALNOŚCI ORAZ CELE SPÓŁKI ................................................. 52
2.3. ZARZĄDZANIE I PERSONEL FIRMY ..................................................................................................... 56
2.4. CHARAKTERYSTYKA RYNKU, NA JAKIM DZIAŁA SPÓŁKA ............................................. 59
2.5 POZYCJA BADANEJ SPÓŁKI NA RYNKU .................................................................................................. 61
3. ANALIZA SPRAWOZDAŃ FINANSOWYCH .................................................................... 64
3.1. ANALIZA SYTUACJI MAJĄTKOWEJ W OPARCIU O AKTYWA BILANSU .................................................. 64
3.2. ANALIZA SYTUACJI KAPITAŁOWEJ NA PODSTAWIE PASYWÓW BILANSU ............................................ 70
3.3. WSTĘPNA OCENA KSIĘGOWEJ WIELKOŚCI WYNIKU FINANSOWEGO ................................................... 82
3.4. ANALIZA PIONOWA I POZIOMA RACHUNKU Z PRZEPŁYWÓW ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH ....................... 87
3.5. WYKORZYSTANIE ANALIZY WSKAŹNIKOWEJ DO OCENY SYTUACJI FINANSOWEJ
FIRMY ....................................................................................................................................................... 92
3.5.1. ANALIZA PŁYNNOŚCI FINANSOWEJ. .................................................................................................... 97
3.5.2. WSKAŹNIKOWA OCENA RENTOWNOŚCI ........................................................................................... 104
3.5.3. OCENA SPRA WNOŚCI DZIAŁANIA ..................................................................................................... 108
3.5.4. ANALIZA WSPOMAGANIA FINANSOWEGO ........................................................................................ 113
ZAKOŃCZENIE .......................................................................................................................... 117
BIBLIOGRAFIA .......................................................................................................................... 120
SPIS TABEL ................................................................................................................................. 123
SPIS WYKRESÓW ..................................................................................................................... 124
SPIS SCHEMATÓW.................................................................................................................... 125
1
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Wstęp
Zarządzanie przedsiębiorstwem traktowane jako ciągły proces podejmowania
decyzji, których trafność decyduje o skuteczności i pożądanym poziomie ekonomicznym
działań gospodarczych, komplikuje się, w warunkach dużej zmienności otoczenia i
wzrastającej konkurencji. Jednym z podstawowych warunków efektywnego działania firmy,
jest analiza osiąganych rezultatów gospodarowania. Kierownictwo firmy, aby sprawnie
zarządzać, musi posiadać dobre rozeznanie rzeczywistej efektywności podejmowanych w
przeszłości decyzji. Uzyskiwane wyniki mogą, bowiem bądź to nasuwać konieczność
zmiany dotychczasowych sposobów postępowania, bądź też potwierdzać słuszność
prowadzonej polityki.
Analiza osiąganych wyników gospodarowania jest także niezbędna właścicielom,
którzy opierając się na jej wynikach, mogą dokonać oceny pracy kierownictwa firmy i
podjąć stosowne decyzje personalne. Podejmowanie decyzji strategicznych, które określaj ą
podstawowe cele gospodarcze jak i decyzji operacyjnych oraz taktycznych mających za
zadanie likwidację niepożądanych odchyleń od założonych celów oraz wczesne ich
wykrywanie wymaga stałego dopływu pełnych, szybkich i rzetelnych informacji.
Analiza finansowa jest jednym z ważniejszych narzędzi podejmowania decyzji i
oceny osiąganych przez podmiot gospodarczy efektów. Stanowi najstarszy historycznie dział
analizy ekonomicznej. Początkowo opierała się tylko na analizie bilansu oraz rachunku
wyników. Pierwsze próby oceny wskaźników finansowych przedsiębiorstwa zostały
dokonane już w drugiej połowie XIX stulecia. Porównanie bilansu zapoczątkował w 1870 r.
L. Cohstaedt twórca dziennikarskiej krytyki bilansu1. W obecnej praktyce gospodarczej
analiza finansowa obejmuje zagadnienia takie jak, istotę i wstępną analizę sprawozdań
finansowych, badanie kondycji finansowej przedsiębiorstwa, w szczególności jego płynności
finansowej, stopnia zadłużenia, sprawności działania, zyskowności oraz oceny rynkowej
wartości akcji i kapitału. Analiza finansowa pozwala na badanie czynników kształtuj ących
wyniki finansowe przedsiębiorstw, badanie dochodów ze sprzedaży oraz kosztów własnych,
co stanowi podstawę do podejmowania decyzji dotyczących zarówno bieżącej jak i przyszłej
działalności gospodarczej.
Reasumując analiza finansowa zaspokaja podstawowe potrzeby informacyjne
T. Waśniewski, W. Skoczylas, Teoria i praktyka analizy finansowej w przedsiębiorstwie, Fundacja Rozwoju
Rachunkowości w Polsce, Warszawa 2002, s. 8.
1
2
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
kierownictwa przedsiębiorstw i wpływa w ten sposób na poziom zarządzania. Wpływ ten
odzwierciedla się w efektywności gospodarowania i w sytuacji finansowej podmiotów
gospodarczych. Dzięki tym walorom, a także ze względu na duże zapotrzebowanie w
otoczeniu przedsiębiorstwa (akcjonariusze, banki, dostawcy, odbiorcy), analiza finansowa
zaczyna zajmować wysoką pozycję wśród funkcji zarządzania i coraz częściej zaliczana jest
do funkcji podstawowych przedsiębiorstwa.
Celem niniejszej pracy jest analiza finansowa firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach
2002-2005 oraz próba przedstawienia analizy finansowej jako instrumentu służącego do
poznania i oceny przebiegu procesów gospodarczych oraz wykorzystania ich w rozwoju
przedsiębiorstwa.
Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy z nich stanowi bliższe zapoznanie się
z tematyką analizy finansowej jako instrumentu sprawnego zarządzenia przedsiębiorstwem.
Określa istotę, funkcję i zakres współczesnej analizy finansowej. Wyjaśnia pojęcie i
przedmiot analizy oraz charakteryzuje podstawowe metody i rodzaje analizy finansowej.
Ponadto prezentuje podstawowe sprawozdania finansowe, ich budowę oraz przydatność w
analizie finansowej jak również podstawy prawne ich sporządzania.
W rozdziale drugim przedstawiona została ogólna charakterystyka spółki będącej
obiektem badań. Przedstawiono genezę i rozwój przedsiębiorstwa, strukturę organizacyjną, a
także charakterystykę produkcji oraz jej rozmiary. Omówiono również sytuację w otoczeniu
konkurencyjnym i tzw. makrootoczeniu.
Właściwa analiza finansowa spółki Agro-Handel została zawarta w rozdziale
trzecim. Analizą został objęty bilans spółki sporządzony na koniec lat 2002-2005, rachunek
zysków i strat oraz rachunek przepływów pieniężnych, gdzie przyjrzano się zmianom w
strukturze majątku oraz źródłom jego finansowania. Przedstawiono również podstawowe
obszary zastosowania analizy wskaźnikowej, rodzaje wskaźników oraz interpretację
wyników pod kątem ich przydatności dla osób zarządzających firmą. Dokonano także
analizy wskaźnikowej według najczęściej stosowanego w praktyce gospodarczej zestawu
wskaźników tj. wskaźników płynności, sprawności działania, wspomagania finansowego,
rentowności.
Pracę kończą wnioski będące syntezą głównych myśli zawartych w niniejszych
rozważaniach.
3
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
1. Zakres i cele analizy finansowej
1.1. Pojęcie i znaczenie analizy finansowej w zarządzaniu jednostkami gospodarczymi
Analiza jest to metoda badawcza polegająca na rozbiorze, rozłożeniu określonej
całości na składniki i badaniu poszczególnych cech, właściwości przedmiotu. Analizę
stanów i procesów ekonomicznych nazywa się analizą ekonomiczną. Jest ona instrumentem
służącym do poznania rzeczywistości gospodarczej. Analiza ekonomiczna to również
metoda badania procesów gospodarczych, polegająca na rozpatrywaniu związków
najczęściej ilościowych, zachodzących pomiędzy poszczególnymi elementami tych
procesów. Może być stosowana zarówno do badania zjawisk i procesów gospodarczych
zachodzących w skali gospodarki (analiza makroekonomiczna), jak również zjawisk i
procesów występuj ących w ramach poszczególnych jednostek gospodarczych i instytucji
(analiza mikroekonomiczna).
Zarządzanie finansami polega na optymalizacji bieżących i przyszłych procesów
gospodarczych poprzez wymuszanie podejmowania przedsięwzięć efektywnościowych.
Niezbędnym warunkiem sprawnego zarządzania finansami firmy jest nie tylko znajomość
istoty rynku, zasad jego funkcjonowania, instytucji na nich występuj ących, lecz także
działanie praw ekonomicznych. W tym celu dokonuje się analizy finansowej.
Proces budowy nowego systemu społeczno-gospodarczego w warunkach gospodarki
rynkowej i związane z nią oczekiwania wymagaj ą rozwoju przedsiębiorstw. Osiągnięcie
tego nie byłoby jednak możliwe bez ciągłego udoskonalania procesów planowania, bieżącej
kontroli i sterowania. Zarządzanie przedsiębiorstwem traktowane jako ciągły proces
podejmowania decyzji, których trafność decyduje o skuteczności i pożądanym poziomie
ekonomicznym działań gospodarczych, komplikuje się, w warunkach dużej zmienności
otoczenia i wzrastającej konkurencji.
Określenie strategii przedsiębiorstwa i jej realizacja gwarantująca sukces, w
warunkach
istniejącej
ostrej
konkurencji
wywołuje
zapotrzebowanie
na
analizę
ekonomiczną. Rozwojowi wymienionej analizy sprzyja przede wszystkim zmiana istoty i
charakteru przedsiębiorstwa, które w warunkach gospodarki rynkowej odzyskało pełną
samodzielność i stało się pełnoprawnym podmiotem stosunków gospodarczych.
W związku z tym, że zaczęło prowadzić działalność na własny rachunek jest bardziej
zainteresowane rezultatem swych działań .
Analiza osiągniętych wyników gospodarowania jest niezbędna do prawidłowego
4
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
funkcjonowania przedsiębiorstwa.
Analiza ekonomiczna umożliwia stawianie diagnoz, ułatwia podejmowanie decyzji,
a
także sprzyja racjonalizacji procesów gospodarczych, zarówno w skali
makroekonomicznej, jak i mikroekonomicznej Warunkiem efektywnego działania firmy jest
analiza osiąganych rezultatów gospodarowania. Kierownictwo firmy, aby sprawnie
zarządzać, musi posiadać dobre rozeznanie rzeczywistej efektywności podejmowanych w
przeszłości decyzji. Uzyskiwane wyniki mogą, bowiem bądź to narzucać konieczność
dotychczasowych sposobów postępowania, bądź też potwierdzić słuszność prowadzonej
polityki.
Cechą charakterystyczną analizy ekonomicznej w gospodarce rynkowej jest
bezpośrednie wykorzystanie jej w procesie zarządzania (planowanie, organizowanie,
motywowanie i kontrola). Analiza ekonomiczna to spójnik między funkcjami planowania i
kontroli. Istota kontroli gospodarczej polega na porównaniu dwóch stanów tych samych
zjawisk gospodarczych - stanu faktycznego ze stanem pożądanym - w celu ustalenia
odchyleń oraz wyjaśnienia przyczyn i skutków występujących różnic.
Wyniki analizy ekonomicznej stanowią podstawę do weryfikacji słuszności decyzji
podjętych w przeszłości oraz ustalenia punktu wyjścia zamierzeń bieżących i przyszłych. W
bieżącej działalności przedsiębiorstwa dostarcza informacji o zakłóceniach w tej działalności
w stosunku do standardów, norm, planów. W fazie oceny okresów przeszłych jest źródłem
informacji o efektywności gospodarowania oraz pozycji przedsiębiorstwa w branży i na
rynku. Pozwala dobrze przygotować strategię rozwoju przedsiębiorstwa, w oparciu, o którą
będzie realizowana przyszła działalność firmy.
Ocena
zaprezentowana
na
podstawie
danych
liczbowych
zawartych
w
sprawozdaniach finansowych, dostarcza ogólnych informacji o sytuacji majątkowej i
finansowej przedsiębiorstwa. Celem pogłębienia tego przeprowadza się dalsze, szczegółowe
analizy.
Jedną z form badania bilansu oraz rachunku wyników jest właśnie analiza
wskaźnikowa. Analiza wskaźnikowa polega na wyrażaniu różnych sfer działalności firmy
2
za pomocą wskaźników. Na podstawie zmian w wielkości wskaźników ocenia się wybrane,
węższe lub szersze, dziedziny tej działalności .
Analiza wskaźnikowa w odniesieniu do badania sprawozdań finansowych obejmuje
obliczanie wskaźników finansowych, konstruowanych w oparciu o dane z bilansu oraz
rachunku wyników i porównanie ich wielkości w czasie, z wielkością wzorcową lub między
2
W. Gabrusewicz, Podstawy analizy finansowej, PWE., Warszawa 2005, s. 9-11.
5
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
różnymi jednostkami gospodarczymi. W przypadku oceniania działalności przedsiębiorstwa
za okres, dla którego nie sporządza się sprawozdania finansowego, np.: za okres jednego
miesiąca, podstawę ustalenia wskaźników finansowych stanowić mogą zamknięcia kont
syntetycznych, dokonywane, co miesiąc, zgodnie z wymogami sprawozdawczości statycznej
i koniecznością składania miesięcznych deklaracji podatkowych. Częstsze obliczanie
wskaźników jest możliwe w przypadku prowadzenia skomputeryzowanej księgowości.
W gospodarce rynkowej szczególnego znaczenia nabieraj ą porównania wskaźników
w przestrzeni, a więc pomiędzy poszczególnymi przedsiębiorstwami. Porównania w
przestrzeni pozwalaj ą ocenić pozycje firmy na rynku: czy jest ona najlepsza, najgorsza czy
też przeciętna. Takie porównania są niezbędne w sytuacji podejmowania decyzji o
przyszłości przedsiębiorstwa: firma o najgorszej kondycji finansowej ma najmniejszą szansę
przetrwania na rynku, ma ona, bowiem trudności w uzyskiwaniu kapitałów dla dalszego
funkcjonowania.
Porównania
kredytodawców,
potencjalnych
w
przestrzeni
inwestorów
są
i
istotne
odbiorców,
dla
pożyczkodawców
pracowników
i
i
całego
społeczeństwa.
Porównania w przestrzeni wymagaj ą publikowania danych o maksymalnej,
minimalnej i przeciętnej wielkości wskaźników finansowych w danej branży. Niestety, w
Polsce od szeregu lat dane takie nie są publikowane. Istnieje jedynie możliwość obliczania
niektórych wskaźników w oparciu o bilanse publikacyjne (tzn. bilanse roczne spółek
akcyjnych, których akcje są przedmiotem obrotu rynkowego oraz publikowane bilanse
spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, charakteryzuj ących się dużą ilością
udziałowców), a także możliwość obliczania wskaźników przeciętnych dla wybranych branż
w oparciu o rocznik statystyczny. Brak porównywalności może doprowadzić do błędnych
wniosków3 4.
Wskaźniki finansowe są wskaźnikiem informacji dla różnych grup odbiorców.
Dostawcy i banki udzielające kredytów krótkoterminowych są przede wszystkim
zainteresowane oceną płynności bieżącej firmy. Dla nich ważne są, zatem wskaźniki
określające zdolność firmy do wywiązywania się z zobowiązań krótkoterminowych.
Kredytodawcy udzielaj ący kredytów na dłuższy okres są zainteresowani zdolnością firmy
do generowania gotówki oraz oceny ryzyka finansowego w dłuższym czasie. Właściciele
firmy, akcjonariusze są zainteresowani poziomem rentowności i ryzyka związanego z
działalnością firmy. Kierownictwo firmy jest zainteresowane wszystkimi aspektami analizy
L. Bednarski, R. Borowiecki, J. Duraj, K. Kurtys, T. Waśniewski, B. Wersty; Analiza ekonomiczna
przedsiębiorstwa, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Lanego we Wrocławiu, Wrocław 2003, s. 12.
4
B. Olzacka, R. Pałczyńska-Gościniak; Jak oceniać firmę, ODDK, Gdańsk 2004, s. 59.
3
6
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
finansowej, ponieważ odpowiada za bieżącą i perspektywiczną działalność firmy.
Uwzględniaj ąc zakres danych, zawartych w bilansie oraz w rachunku wyniku,
możliwości budowy wskaźników finansowych są bardzo duże. Z tego też względu dokonuje
się wyboru wskaźników o podobnej treści ekonomicznej i grupuje w zestawy,
wykorzystywane dla oceny poszczególnych dziedzin działalności przedsiębiorstwa rodzaj i
liczba wskaźników, z jakich się korzysta w badaniach analitycznych, zmieniaj ą się w miarę
rozwoju analizy ekonomicznej jako dyscypliny naukowej i w miarę rozwoju analizy
ekonomicznej jako dyscypliny naukowej i w miarę zmian w systemie zarządzania
przedsiębiorstwem. Treść wskaźników analitycznych, a przede wszystkim ich konstrukcja,
ma duży wpływ na obiektywność, dokładność i kompletność wyników prac analitycznych 5.
1.2. Istota, przedmiot i zakres analizy ekonomicznej
Przez wiele lat analiza ekonomiczna przekształcała się w odrębną dyscyplinę
naukową. Jest ściśle powiązana z wieloma dyscyplinami naukowymi takimi jak: statystyka,
rachunkowość, finanse, marketing, matematyka, planowanie, technologia.
Jest ona, zatem nie tylko dyscypliną naukową, ale i działaniami praktycznymi. Stale
wzrasta przydatność oraz atrakcyjność analizy ekonomicznej w procesach zarządzania
przedsiębiorstwem, bowiem łączy ona teraźniejszą działalność przedsiębiorstwa z jego
przyszłymi rezultatami.
Celem przeprowadzenia analizy ekonomicznej jest6:
•
sporządzanie charakterystyki liczbowej ilustrującej działalność przedsiębiorstwa oraz
pozwalającej na ocenę uzyskiwanych wyników,
•
wykrycie i ustalenie czynników mających wpływ na realizację podjętych
przedsięwzięć gospodarczych,
•
określenie przewidywanych wyników na podstawie informacji o stanie czynników
wytwórczych, jakimi dysponuje przedsiębiorstwo oraz o zmianach w jego otoczeniu,
•
podejmowanie decyzji zarządczych, służących podnoszeniu efektywności działania
przedsiębiorstwa i jego rozwoju.
Ze względu na dużą różnorodność zagadnień wchodzących w zakres badań
analitycznych przyjmuje się najczęściej podział analizy ekonomicznej, zwany również
klasycznym na dwa zasadnicze działy: analizę techniczno - ekonomiczną i analizę
J. Sułowska, Problemy analizy porównawczej wyników ekonomicznych przedsiębiorstw, Zeszyty naukowe
Uniwersytetu Gdańskiego Nr 20, Gdańsk 1995, s. 143.
6
Z. Leszczyński, A. Skowronek -Mielczanek; Analiza ekonomiczno - finansowa firmy, Difin, Warszawa 2000, s. 13.
5
7
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
finansową.
Analiza techniczno-ekonomiczna koncentruje się na ocenie rzeczowych i osobowych
aspektów funkcjonowania przedsiębiorstwa. Analizie poddaje się ilość, jakość i strukturę
działalności wytwórczej, stopień nowoczesności wytwarzania, wyposażenie i majątek
trwały, procesy zaopatrzenia w surowce i materiały, magazynowanie, gospodarowanie
zatrudnieniem itp.
Natomiast
analiza
finansowa
dotyczy
całokształtu
finansowych
aspektów
funkcjonowania przedsiębiorstwa. Dlatego też trudne jest jednoznaczne określenie obszarów
tej analizy. Do podstawowych zagadnień należących do analizy finansowej można zaliczyć:
wstępną i rozwiniętą analizę sprawozdań finansowych (bilansu, rachunku wyników,
rachunku przepływów pieniężnych), analizę wskaźnikową, wynik finansowy i czynniki go
kształtujące, koszty działalności, dochody ze sprzedaży, rentowność, płynność, kapitał
obrotowy, ocenę procesów inwestycyjnych, źródeł finansowania7.
Znaczenie analizy finansowej przedsiębiorstwa sprawia, że jej zakres jest
stosunkowo szeroki. Przedmiot i zakres analizy finansowej w gospodarce rynkowej nie ma
charakteru jednolitego, gdyż zależy to min.: od szczegółowości danych, możliwości
pozyskania informacji, czy podmiotu oceniającego.
8
Niemniej w każdym przypadku przedmiotem badań pozostaje :
•
struktura aktywów (proporcje między majątkiem trwałym i obrotowym, rotacja
środków, polityka inwestycyjna i umorzeniowa),
•
finansowanie (zmiany kapitału, pochodzenie kapitału, struktura pasywów,
terminowość spłaty zobowiązań, bezpieczeństwo finansowe),
•
płynność środków (zdolność płatnicza, upłynnianie majątku, pokrycie majątku
kapitałem),
•
zysk (ocena wielkości absolutnych i relatywnych - analiza rentowności).
Na przedmiot analizy finansowej można spojrzeć nie tylko od strony problemowej
(przedmiotowej) istotny jest także zakres czasowy, przestrzenny i podmiotowy. Istotę oraz
zakresy analizy i ich przedmiot przedstawia Schemat 1. 8
7
8
J. Więckowski, Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie przemysłowym, PWE, Warszawa 2000, s. 25.
T. Waśniewski, W. Skoczylas op. cit., s. 10-11.
8
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Schemat 1: Istota, zakres i przedmiot analizy finansowej
Źródło: Opracowano na podstawie: W. Gabrusewicz opt. cit., s. 19, 23.
9
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
W działalności gospodarczej każdego przedsiębiorstwa powinna być stosowana
zasada racjonalnego gospodarowania. Istotą tej zasady jest zapewnienie takiego
gospodarowania, aby przy danym nakładzie środków otrzymać maksymalny stopień
realizacji celu, albo przy danym stopniu realizacji celu użyć minimalnego nakładu środków.
Przypatruj ąc się przedmiotowi analizy finansowej w przedsiębiorstwie jako złożonej
całości, wyróżnić możemy dwa podstawowe jego elementy takie jak: wyniki finansowe oraz
stan finansowy.
Wyniki finansowe są ujęciem dynamicznym i ustalane są za pewien okres jako suma
wyników narastających w ciągu miesiąca, kwartału lub roku. Wyniki finansowe to zyski lub
straty ujęte w wielkościach brutto lub netto. Wpływają na nie czynniki takie jak: przychody
ze sprzedaży, koszty własne, rozliczenia w formie podatków, dotacje, dywidendy, itp. Efekty
finansowe są określane przez wskaźniki rentowności jako relacje wyniku finansowego do
obrotu, zaangażowanych zasobów osobowych, maj ątkowych lub kapitałowych. Osiągnięty
wynik finansowy prowadzi do dodatnich lub ujemnych zmian stanu finansowego
przedsiębiorstwa. Jest to ścisła zależność statystycznego i dynamicznego uj ęcia przedmiotu
analizy.
Natomiast stan finansowy jest uj ęciem statycznym przedmiotu analizy. Ustala się go
na określony moment. Składa się on z trzech elementów. Pierwszy z nich to stan
wyposażenia przedsiębiorstwa w składniki maj ątku trwałego i obrotowego, kolejny to
środki zaangażowane w inwestycje i wartości niematerialne oraz finansowe pokrycie tych
składników z kapitałów własnych lub obcych. Wiąże się to z kształtowaniem pozycji
finansowej przedsiębiorstwa, jego zdolnością płatniczą i kredytową, efektywnym
lokowaniem środków pieniężnych, w tym zagospodarowaniem osiągniętych nadwyżek
finansowych.9.
1.3. Charakterystyka sprawozdań finansowych wykorzystywanych jako źródła informacji w
analizach finansowych
Podstawą podejmowania analizy ekonomicznej powinny być odpowiednie materiały
źródłowe o charakterze wewnętrznym i zewnętrznym. Właściwy dobór tych materiałów (w
tym głównie sprawozdawczości finansowej), a także ich weryfikacja, to podstawowe
czynniki określające jakość analizy. Weryfikacja sprawozdawczości
9
L. Bednarski, Analiza Finansowa w przedsiębiorstwie, PWE, Warszawa 2001, s. 9-11.
10
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
przedsiębiorstwa w systemie gospodarki rynkowej należy do tych prac specjalistów
rachunkowości i finansów, którymi są w Polsce biegli rewidenci.
Jakość przeprowadzonej analizy, a zatem i jej użyteczności w zarządzaniu
przedsiębiorstwem, zależy w dużej mierze od charakteru i rodzaju wykorzystywanych
informacji źródłowych. Dobór i weryfikacja podstaw źródłowych analizy wpływa w
istotnym stopniu na rzetelność i obiektywność dokonanych ocen. Materiały niestarannie
przygotowane, niekompletne, niewłaściwie zweryfikowane, mogą prowadzić do podjęcia
błędnych decyzji i tym samym uniemożliwić skuteczne działanie. W ramach prac
analitycznych związanych z oceną działalności gospodarczej przedsiębiorstwa, obok
właściwej analizy porównawczej i przyczynowej, na wyróżnienie zasługuje10:
•
zebranie i weryfikacja materiałów źródłowych,
•
opracowanie i prezentacja wyników przeprowadzonej analizy.
Podstawowym zadaniem prac przygotowawczych do analizy ekonomicznej jest dobór
i weryfikacja materiałów źródłowych. Decyduje to w dużej mierze o jakości prowadzonej
analizy. Materiały niekompletne lub niestarannie zweryfikowane stać się mogą przyczyną
błędnych ustaleń i stąd uniemożliwiać wyciągnięcie poprawnych wniosków oraz podjęcie
skutecznego działania. Materiały źródłowe wykorzystywane zarówno na potrzeby analizy
finansowej, jak i całej analizy ekonomicznej w przedsiębiorstwie można ogólnie podzielić na
dwie grupy. Pierwszą grupę stanowią materiały wewnętrzne - zawierające dane o
przedsiębiorstwie, drugą natomiast materiały zewnętrzne, informujące o otoczeniu
przedsiębiorstwa11 12. Klasyfikację podstawowych źródeł informacji przedstawia Schemat 2.
Dane o przedsiębiorstwie mogą mieć charakter ewidencyjny i poza ewidencyjny.
Materiały ewidencyjne maj ą znaczenie podstawowe i wynikaj ą z prowadzonej w danym
przedsiębiorstwie ewidencji. Źródłem informacji liczbowych są: księgowość, kalkulacja
ewidencyjna, sprawozdawczość finansowa i rzeczowa, poprzednie analizy ekonomiczne,
plany, dokumentacja konstrukcyjno-technologiczna oraz inna dokumentacja obrazująca
działalność przedsiębiorstwa. Informacje do sporządzania analizy powinny dotyczyć kilku
okresów, ponieważ wtedy będzie zachowany warunek porównawczy badanych zjawisk oraz
będzie istniała możliwość określenia tendencji rozwoju poszczególnych zjawisk .
Schemat 2: Klasyfikacja podstawowych informacji wykorzystywanych analizie
ekonomiczno-finansowej
L. Bednarski, R. Borowiecki, J. Duraj, K. Kurtys, T. Waśniewski, B. Wersty op. cit., s. 26.
L. Bednarski op. cit., s. 32.
12
M. Sierpińska, T. Jachna; Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych, PWN, Warszawa 2004, s. 19.
10
11
11
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Źródło: Z. Leszczyński A. Skowronek-Mielczarek, op. cit., s. 34.
Podstawowym materiałem źródłowym analizy ekonomicznej jest sprawozdawczość
przedsiębiorstwa, którą z uwagi na treść danych można podzielić na sprawozdawczość
rzeczową i finansową. Sprawozdawczość finansowa uwzględniająca dane liczbowe
wyrażone w jednostkach pieniężnych, sporządzana w oparciu o ewidencję księgową,
wykorzystywana jest przede wszystkim jako podstawa źródłowa analizy finansowej.
Sprawozdawczość rzeczowa natomiast służy potrzebom analizy techniczno - ekonomicznej.
Należy jednak zaznaczyć, że często dla dokonania wszechstronnej oceny jakiegoś
zagadnienia niezbędne jest wykorzystanie z danych zarówno sprawozdawczości finansowej
jak i rzeczowej13.
Sporządzanie sprawozdawczości finansowej przez podmioty prowadzące działalność
gospodarczą jest obligatoryjne.. Aby sprawozdanie finansowe mogło pełnić swoją funkcję
informacyjną, jednostka musi stosować określone przez ustawę zasady rachunkowości,
rzetelnie i jasno przedstawiając sytuację majątkową i finansową oraz wynik finansowy. Dla
zachowania
przejrzystości, rzetelności, wiarygodności
i porównywalności informacji, sprawozdawczość podlega regulacji prawnej. Podstawę tej
regulacji, stanowi kodeks handlowy, prawo podatkowe, ustawa o rachunkowości oraz
przepisy i ustalenia określane przez Ministerstwo Finansów czy Główny Urząd
Statystyczny14.
13
14
M. Bluszcz, Sprawozdanie finansowe i jego analiza, Wydawnictwo Primath, Warszawa 2001, s. 43.
Z. Leszczyński, A. Skowronek-Mielczarek opt. cit., s. 20.
12
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Podstawowe zasady, według których należy sporządzać sprawozdania finansowe, to15:
•
zrozumiałość (przejrzystość) - sposób prezentacji powinien umożliwiać łatwość ich
rozumienia przez użytkowników, gwarantować czytelność informacji,
•
istotność - decyduje o niej zarówno kwota, jak i charakter informacji; dane są istotne,
gdy ich pominięcie lub zniekształcenie może wpłynąć na decyzje gospodarcze,
podejmowane przez użytkowników sprawozdania finansowego,
•
wiarygodność - wpływa na nią brak istotnych błędów, rzetelne i wierne
odzwierciedlenie wszelkich zdarzeń, przewaga treści ekonomicznej nad formą,
bezstronność, kompletność i stosowanie zasady ostrożnej wyceny,
•
sprawdzalność - wszystkie informacje muszą być powiązane w sposób
umożliwiający ich sprawdzenie z dokumentami źródłowymi,
•
ciągłość i porównywalność - w kolejnych latach powinny być stosowane te same
metody wyceny i prezentacji; w przypadku zmian konieczne jest sporządzenie
informacji umożliwiającej porównanie poszczególnych okresów.
Niezależnie od formy organizacyjnej, prawnej i własnościowej prowadzące księgi
rachunkowe na zasadach ustalonych w ustawie zobowiązane są do sporządzania
sprawozdawczości obejmującej bilans, rachunek wyników oraz informację dodatkową
według wzorów stanowiących załącznik do ustawy.
Tak, więc trzy wzajemnie ze sobą powiązane źródła przedstawia nam zarówno dane
o finansach przedsiębiorstwa jak i ocenę finansowej kondycji jednostek działających w
sferze biznesu.
Ocena przedsiębiorstwa przez pryzmat finansów możliwa jest jedynie w oparciu o
łączne wykorzystanie wszystkich trzech sprawozdań. Poszczególne części sprawozdania
finansowego są ze sobą wzajemnie powiązane, przedstawiaj ą, bowiem - choć w różnym
aspekcie - to samo przedsiębiorstwo, obejmuj ą skutki tych samych zdarzeń gospodarczych.
Każde z tych sprawozdań spełnia określoną rolę. Bilans stanowi swoisty raport o kondycji
finansowej przedsiębiorstwa, charakteryzuj ąc jednocześnie na określony moment czasowy
jego strukturę majątkową oraz źródła finansowania majątku. Wartość poznawcza bilansu
polega jednak i na tym, że porównując stany początkowe i końcowe możemy stwierdzić
określone tendencje zmian. Rachunek wyników jest z kolei raportem
0 dokonaniach przedsiębiorstwa w ciągu okresu sprawozdawczego i wszystkie wielkości są
w tym sprawozdaniu strumieniami finansowymi sprowadzonymi do konkretnego przedziału
czasowego. Zestawienie przepływu środków pieniężnych, jakkolwiek bardzo pożyteczne
15
Ustawa z dnia 29.09.1994 r. - o rachunkowości , Dz.U z 2002 nr 76, poz. 694 z późn. zm.
13
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
pod pewnymi względami, to jednak nie zawiera informacji niezbędnych do określenia
kondycji finansowej i stwierdzenia, czy przedsiębiorstwo jest rentowne. Przepływy
pieniężne nie uwzględniaj ą wszystkich przychodów i wszystkich wydatków odnoszących
się do danego okresu. Aby obliczyć zysk konieczna jest pełniejsza informacja księgowa,
związana z zasadą przypisania przychodów i wydatków temu okresowi, w którym zostały
one uzyskane lub poniesione. Taki sposób księgowania jest niezbędny w celu otrzymania
kompleksowego obrazu przedsiębiorstwa, a zwłaszcza jego aktywów innych niż środki
pieniężne, zobowiązań i innych źródeł kapitału16 17.
Duże znaczenie informacyjne maj ą noty uzupełniaj ące, dotyczące kształtowania się
ważniejszych pozycji bilansu i rachunków wyników. Wyjaśniaj ą one bliżej treść bilansu
1 rachunku wyników zarówno za pomocą liczb jak i opisowo.
Informacje zawarte w sprawozdaniach finansowych są, zatem niezbędne. Pamiętać
należy o tym, że sprawozdania finansowe stanowią dokumenty wiarygodne i sporządzane
zgodnie z zasadami określonymi przez prawo i jako takie podlegają weryfikacji przez
biegłych rewidentów, umiejętność ich czytania jest najlepszym sposobem zaznajomienia się
ze strukturą i kondycj ą finansową przedsiębiorstwa .
1.3.1. Bilans
Głównym sprawozdaniem, a zarazem najważniejszym źródłem informacji do analizy
finansowej w przedsiębiorstwie jest bilans. Obejmuje wartościowe zestawienie aktywów i
pasywów badanej jednostki gospodarczej na określony dzień, zwany momentem
bilansowym. Od czasów uznania bilansu za podstawowe sprawozdanie finansowe
przedsiębiorstwa, stanowi on nieprzerwanie przedmiot badań naukowych dotyczących
prawidłowości, odzwierciedlania maj ątku, układu poszczególnych pozycji,
problematyki ustalania zasad wyceny aktywów i pasywów, wyrażania realnej wielkości
18
wyniku finansowego itp .
Bilans przedstawia wszystkie składniki majątkowe firmy po jednej stronie oraz
źródła ich finansowania po drugiej. Suma wszystkich będących w dyspozycji
przedsiębiorstwa składników majątkowych, czyli aktywów, jest równa sumie źródeł ich
finansowania. Strony aktywów i pasywów są uporządkowane w następujący sposób: aktywa
M. Sierpińska, D. Wędzki; Zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa 2000, s. 115124.
17
A. Bury, I. Czechowska, H. Mikulski, Z. Konieczny, R. Pastusiak, B. Pomykalska, M. Wypych; Finanse
przedsiębiorstw z elementami zarządzania i analizy, Absolwent, Łódź 2000, s. 114 - 123.
16
14
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
- uszeregowane według stopnia płynności, tj. od najmniej do najbardziej płynnych, natomiast
pasywa - według terminu wymagalności tj. od kapitałów własnych do zobowiązań
krótkoterminowych18 19. Jest to syntetyczne zestawienie obrazujące sytuację finansową firmy
w danym momencie czasu, czyli w dniu, na który został sporządzony. Dane z bilansów
sporządzanych dla kilku kolejnych okresów (lat) mogą stać się przedmiotem interesującej
analizy także w ujęciu dynamicznym. Wielkości prezentowane w bilansie są danymi
zagregowanymi, odzwierciedlającymi rezultaty podjętych w firmie decyzji inwestycyjnych,
operacyjnych czy finansowych, oraz zdarzeń gospodarczych, jakie wystąpiły w okresie
sprawozdawczym. Wszystkie pozycje bilansu podlegaj ą zatwierdzeniu i uzgodnieniu ze
stanem faktycznym w drodze inwentaryzacji, co stwarza podstawę do uznania bilansu za
rzetelny, prawidłowy i wiarygodny dokument. Jedną z wielu charakterystycznych cech
bilansu można uznać fakt, iż przedstawiany w nim stan na koniec okresu obrachunkowego
(na ogół jest to koniec roku) jest zarazem stanem otwarcia w następnym okresie
obrachunkowym. Kolejną cechą charakterystyczną bilansu, a zarazem pierwszym
weryfikatorem prawidłowości sporządzania jest globalna równowaga aktywów i pasywów majątku i kapitałów. Podstawowe pozycje majątku i źródeł ich finansowania w
przedsiębiorstwie przedstawia Tabela 1.
Do aktywów trwałych zalicza się wartości niematerialne i prawne (bez kosztów
organizacji poniesionych przy założeniu lub późniejszym rozszerzeniu spółki), rzeczowe
aktywa trwałe, należności i inwestycje długoterminowe czy długoterminowe rozliczenia
międzyokresowe.
Tabela 1: Uproszczony bilans dla jednostek innych niż banki i zakłady
ubezpieczeniowe
18
19
T. Waśniewski W. Skoczylas opt. cit., s. 86.
A. Rutkowski, Zarządzanie finansami, PWE., Warszawa 2002, s. 30.
15
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
AKTYWA
PASYWA
A. AKTYWA TRWAŁE
A.KAPITAŁ (FUNDUSZ) WŁASNY
I. Wartości niematerialne i prawne
I. Kapitał (fundusz) podstawowy
II. Rzeczowe aktywa trwale
II. Należne wpłaty na kapitał podstawowy ( - )
III. Należności długoterminowe
IV. Inwestycje długoterminowe
III. Udziały (akcje) własne ( - )
IV. Kapitał (fundusz) zapasowy
V. Długoterminowe rozliczenia
międzyokresowe
V. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny
VI. Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe
VII. Zysk (strata) z lat ubiegłych
B. AKTYWA OBROTOWE
VIII. Zysk (strata) netto
I. Zapasy
II. Należności krótkoterminowe
IX. Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego ( - )
III. Inwestycje krótkoterminowe
IV. Krótkoterminowe rozliczenia
międzyokresowe
B. ZOBOWIĄZANIA I REZERWY NA ZOBOWIĄZANIA
I. Rezerwa na zobowiązania
II. Zobowiązania długoterminowe
III. Zobowiązania krótkoterminowe
IV. Rozliczenia międzyokresowe
Źródło: S. Koc, T. Fołta, J. Godlewska; Bilans 2004, Grupa Wydawnicza INDOR Sp. z o.o., Warszawa 2005, s. 32.
Aktywa obrotowe obejmują20:
•
aktywa rzeczowe - zapasy materiałów, towarów, produktów gotowych i nie
zakończonych, przeznaczone do zbycia lub zużycia w ciągu 12 miesięcy od dnia
bilansowego lub w ciągu normalnego cyklu operacyjnego właściwego dla danej
jednostki,
•
należności krótkoterminowe - oznaczają kwoty pieniężne należne danemu
podmiotowi gospodarczemu od innych podmiotów lub osób fizycznych, z terminem
zapłaty nie przekraczającym jednego roku z różnych tytułów (np. dostaw i usług,
podatków, składek ubezpieczeń społecznych, zaciągniętych pożyczek) oraz
należności dochodzono przez przedsiębiorstwo w sądzie (roszczenia sporne),
•
aktywa finansowe - m.in. udziały i akcje, inne papiery wartościowe, udzielone
pożyczki i inne inwestycje krótkoterminowe, aktywa pieniężne (środki pieniężne
oraz odsetki naliczone od aktywów finansowych),
•
krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe kosztów -rozliczenia wcześniej
poniesionych wydatków w miesiącach następnych
zgodnie
z
zasadą
współmierności ponoszonych kosztów i uzyskiwanych przychodów np. prenumerata
czasopism, dzierżawa mieszkania z góry.
Wszystkie składniki majątku muszą mieć odpowiednie źródła finansowania.
Określają one, kto i na jakich warunkach wyposażył przedsiębiorstwo w środki gospodarcze.
20
Ibidem, s. 31-32.
16
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Źródła finansowania majątku - dzieli się na kapitał własny oraz zobowiązania i rezerwy na
zobowiązania.
Kapitał własny składa się z kapitału zakładowego, kapitał zapasowego, kapitał z
aktualizacji wyceny. W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością kapitał zakładowy stanowi
równowartość wniesionych przez wspólników zgodnie z umową spółki wkładów
pieniężnych i aportów. Ma on charakter stabilny, ponieważ udziały nie mogą być zwracane
wspólnikowi podczas trwania umowy spółki. Zmniejszenia kapitału udziałowego mogą mieć
miejsce tylko w zakresie przewidzianym w kodeksie handlowym i wymagaj ą uchwał
zgromadzenia wspólników lub możliwość taka musi być przewidziana w umowie spółki.
Zmniejszenie kapitału zakładowego może nastąpić na skutek pokrycia z kapitału
udziałowego straty netto przewyższającej kapitał zapasowy i rezerwowy lub zwrotu dopłat
do udziału, bądź przekształcenia kapitału udziałowego w kapitał akcyjny albo obniżenie
udziału w drodze zmiany umowy spółki. Na kapitał zapasowy wpływają również zyski
zatrzymane w przedsiębiorstwie, (czyli niewypłacone w formie dywidend), jednak dopiero
po podjęciu przez walne zgromadzenia wspólników odpowiedniej decyzji w tej sprawie.
Statut spółki może również postanowić o tworzeniu kapitałów rezerwowych na pokrycie
szczególnych strat lub wydatków. Kapitał z aktualizacji wyceny tworzony jest na podstawie
art. 31 ust. 5 ustawy o rachunkowości z aktualizacji wyceny środków trwałych w wielkości
stanowiącej różnicę wartości netto środków trwałych, powstałą na skutek aktualizacji
wyceny. Kapitały w spółce pełnią jak widać głównie funkcje gwarancyjną, zwłaszcza z
punktu widzenia wierzycieli spółki. Wiadomo jednak, że w istocie o wypłacalności spółki
decyduje posiadany przez nią maj ątek21.
Drugim - obok kapitałów własnych - najważniejszym źródłem finansowania są
22
zobowiązania. Do kategorii tej zalicza się22:
•
rezerwy na zobowiązania z uwzględnieniem nowej pozycji rezerwy na świadczenia
emerytalne i podobne z dalszym podziałem na długo- i krótkookresowe
•
zobowiązania długoterminowe (o okresie spłaty dłuższym niż rok, czyli: kredyty,
pożyczki, wyemitowane obligacje itp.),
•
zobowiązania krótkoterminowe: kredyty kupieckie, krótkoterminowe kredyty
bankowe,
krótkoterminowe
papiery
dłużne
wyemitowane
przez
spółkę,
zobowiązania z tytułu wynagrodzeń, wobec ZUS itp.,
•
21
22
rozliczenia międzyokresowe bierne przychodów i kosztów, które obejmują ujemną
S. Koc, T. Fołta, J. Godlewska opt. cit., s. 35-36.
Ibidem, s. 40.
17
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
wartość firmy
Ciekawą kategorię pasywów stanowią rezerwy na zobowiązania. Można powiedzieć,
że są to potencjalne zobowiązania spółki, których wielkości nie można jednak dokładnie
określić, a czasem nie można nawet powiedzieć czy kiedykolwiek powstaną. Mogą one
wynikać z przewidywanych przez spółkę strat, które mogą powstać w przyszłości z tytułu
prowadzonych przedsięwzięć (np.: udzielonych poręczeń, postępowań sądowych itp.) lub
niespłacenia przez kontrahenta należności. Tworzenie rezerw polega na podwyższeniu
pozostałych kosztów operacyjnych lub kosztów finansowych, co zmniejsza wypracowany
zysk. Ponieważ jednak strata jeszcze nie powstała, a więc nie nastąpił jeszcze rzeczywisty
ubytek w majątku spółki, kwotę rezerwy ujmuje się w pasywach bilansu. Tak, więc z jednej
strony mamy zmniejszenie pasywów (spadek zysku netto) a z drugiej - zwiększenie poprzez
umieszczenie kwoty rezerwy w pasywach. Operacja taka nie zmienia łącznej wartości
aktywów ani pasywów.
Bilans jest dokumentem zawieraj ącym zestawienie wartości poszczególnych grup
majątku firmy oraz źródeł jego finansowania. Jest to rodzaj fotografii firmy na dany dzień:
nie obrazuje zmian zachodzących systematycznie w ciągu roku, pozwala jedynie na
porównanie stanów na początek i koniec badanego okresu. Bilans wykazuje także osiągnięty
przez przedsiębiorstwo w danym okresie wynik finansowy (zysk lub stratę), jest to jednak
informacja syntetyczna. Ujmuje skutki procesów gospodarczych i towarzyszących im
strumieni pieniężnych widoczne w zmienionych wartościach aktywów i pasywów.
Szczegółowe elementy - przychody i rodzaje kosztów - składające się na wynik zawiera
rachunek zysków i strat. Rachunek przepływów pieniężnych ukazuje natomiast, z jakiego
źródła pochodzą środki finansowe jednostki lub, jaki segment
23
działalności środki te pochłania: działalność operacyjna, inwestycyjna czy finansowa . 23
1.3.2. Rachunek zysków i strat
Rachunek zysków i strat nazywany także rachunkiem wyników (ang. profit and loss
account) to kolejne z podstawowych i obligatoryjnych sprawozdań finansowych,
sporządzane przez każde przedsiębiorstwo, przedstawiające jego sposób wypracowania
wyniku finansowego.
Rachunek
wyników
ukazuje
zdolność
firmy do
generowania
zysków
i
samofinansowania, prezentuje strumienie pieniężne. Sprawozdanie to polega na zestawieniu
strumieni przychodów uzyskanych w firmie ze sprzedaży wyrobów i usług bądź towarów w
23
W. Bień, Czytanie bilansu przedsiębiorstwa, Finans-Service, Warszawa 2002, s. 39.
18
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
ramach
prowadzonej
działalności
handlowej
oraz
przychodów
uzyskanych
z
przeprowadzenia operacji finansowych i kosztów tej działalności. Struktura klasycznego
rachunku wyników jest przejrzysta: po jednej stronie mamy przychody, powiększające
wynik finansowy, po drugiej natomiast rozchody (koszty), wpływające ujemnie na
generowane zyski. Rozpatrując rachunek wyników w powyższym ujęciu, które
obowiązująca u nas ustawa o rachunkowości określa jako wariant kalkulacyjny spostrzegamy, że zysk (lub strata) jest niczym innym, jak saldem - różnicą pomiędzy
przychodami a rozchodami (kosztami). Jeśli te pierwsze przewyższaj ą koszty, saldo określa
się mianem zysku, w odwrotnej sytuacji mamy do czynienia ze stratą24.
Wprowadzony w Polsce wzór rachunku wyników jest dostosowany do potrzeb
sprawozdawczości wszystkich podmiotów gospodarczych25. Jednak w zależności od formy
organizacyjno - prawnej, będzie on różnił się niektórymi elementami podziału wyniku
finansowego. W przedsiębiorstwach, w których wynikiem finansowym jest strata w
rachunku wyników nie występuj ą elementy podziału wyników, lecz przedsiębiorstwo
będzie musiało w sprawozdawczości finansowej zaprezentować źródło pokrycia straty.
Polskie przepisy dopuszczaj ą dwa warianty tego sprawozdania różniące się
sposobem uj ęcia kosztów uzyskania przychodów ( rozumianych jako koszty wytworzenia
sprzedanej ilości produktów, towarów czy usług). Przedsiębiorstwa mogą sporządzać
rachunek wyników dwóch wariantach: I - rachunek porównawczy lub II - rachunek
kalkulacyjny. Zależy to od rodzaju prowadzonej ewidencji kosztów. Układ obu wariantów
przedstawia Tabel nr 2.
Tabela 2: Zakres informacji w porównawczym i kalkulacyjnym rachunku wyników
dla innych jednostek niż banki i zakłady ubezpieczeń
Wariant porównawczy
24
25
Wariant kalkulacyjny
T. Waśniewski, W. Skoczylas opt. cit., s. 93-94.
M. Sierpińska, T. Jachna opt. cit., s. 42.
19
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
A. Przychody ze sprzedaży i zrównane z nimi, w tym od A. Przychody ze sprzedaży i zrównane z nimi, w tym od
jednostek powiązanych
jednostek powiązanych
I. Przychody netto ze sprzedaży produktów
I. Przychody netto ze sprzedaży produktów
II. Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów;
II. Zmiana stanu produktów (zwiększenie + ;
B. Koszty sprzedanych produktów, towarów i
zmniejszenie - )
materiałów, materiałów:
III. Koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby
IV. Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów I. Koszt wytworzenia sprzedanych produktów
II. Wartość sprzedanych towarów i materiałów
B. Koszty działalności operacyjnej
I. Amortyzacja
II. Zużycie materiałów i energii
C. Zysk / strata ze sprzedaży brutto ( A - B )
III. Usługi obce
D. Koszty sprzedaży
IV. Podatki i opłaty
E. Koszty ogólne zarządu
V. Wynagrodzenia
VI. Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia
F. Zysk / strata z sprzedaży ( C - D - E )
VII. Pozostałe koszty rodzajowe
G. Pozostałe przychody operacyjne
VIII. Wartość sprzedanych towarów i materiałów
I. Zysk ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych
II. Dotacje
C. Zysk / strata ze sprzedaży ( A - B )
III. Inne przychody operacyjne
D. Pozostałe przychody operacyjne
H. Pozostałe koszty operacyjne
I. Zysk ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych
I. Strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych
II. Dotacje
II. Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych
III. Inne przychody operacyjne
III. Inne koszty operacyjne
E. Pozostałe koszty operacyjne
I. Strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych
I. Zysk/strata z działalności operacyjnej (F+G-H)
II. Aktualizacja wartości aktywów niefinansowych
J. Przychody finansowe
III. Inne koszty operacyjne
I. Dywidendy i udziały w zyskach
II.
Odsetki
F. Zysk / strata z działalności operacyjnej ( C + D - E ) III. Zysk ze zbycia inwestycji
G. Przychody finansowe
IV. Aktualizacja wartości inwestycji
I. Dywidendy i udziały w zyskach
V. Inne
II. Odsetki
K. Koszty finansowe
III. Zysk ze zbycia inwestycji
I. Odsetki
IV. Aktualizacja wartości inwestycji
II.
Strata ze zbycia inwestycji
V. Inne
III. Aktualizacja wartości inwestycji
H. Koszty finansowe
IV. Inne
I. Odsetki
II. Koszty finansowe
L. Zysk/strata z działalności gospodarczej (I + J - K)
III. Aktualizacja wartości inwestycji
M. Wynik zdarzeń nadzwyczajnych (M.I-M.II)
IV. Inne
I. Zyski nadzwyczajne
II. Straty nadzwyczajne
I. Zysk/strata z działalności gospodarczej (F+G-H)
J. Wynik zdarzeń nadzwyczajnych (J.I-J.II)
N. Zysk / strata brutto (L+M )
I. Zyski nadzwyczajne
II. Straty nadzwyczajne
O. Podatek dochodowy
P. Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku
(zwiększenia straty)
K. Zysk / strata brutto ( I+/-J )
L. Podatek dochodowy
R. Zysk / strata netto ( N-O-P)
M. Pozostałe obowiązkowe zmniejszenie zysku
(zwiększenie straty)
N. Zysk / strata netto (K- L-M )
Źródło: P. Rybicki, Sprawozdania finansowe źródłem informacji o firmie, Poltext, Warszawa 2002, s. 74.
Przedstawienie rachunku wyników według wariantu I zastosowania rodzajowego
układu kosztów, a więc obliczenia ogólnych kosztów jako sumy takich pozycji jak:
amortyzacja majątku, zużycie surowców, materiałów, energii, koszty usług obcych, koszty
osobowe i pozostałe koszty.
W wariancie I koszty te ujęte są według układu kalkulacyjnego, który m.in. pozwala
na związanie poniesionych kosztów z celami (przyczynami) oraz wydzielenie kosztów
poszczególnych faz produkcji czy realizowanych w przedsiębiorstwie funkcji (np.
sprzedaży, marketingu), a także pozwala na uchwycenie kosztów produkcji niezakończonej.
20
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
W rachunku kalkulacyjnym do kosztów uzyskania przychodu ze sprzedaży zaliczamy:
techniczny koszt wytworzenia, koszty sprzedaży, koszty handlowe, (gdy firma prowadzi np.
sieć sklepów fabrycznych). Ogólny koszt uzyskania przychodu można w tej metodzie
obliczyć z iloczynu sprzedanych wyrobów i jednostkowego kalkulowanego kosztu.
Nowy rachunek wyników rozszerzono o wykazywanie odrębnie niektóre pozycje
przychodów i kosztów wynikające z transakcji dokonanych z jednostkami powiązanymi.
Dotyczy to w rachunku kalkulacyjnym: przychodów netto ze sprzedaży produktów, towarów
i materiałów, kosztu sprzedanych produktów, towarów i materiałów, przychodów
finansowych z tytułu dywidend i udziałów w zyskach oraz odsetek zarówno otrzymanych
jak i zapłaconych. W dostosowaniu do zmian wprowadzonych w znowelizowanej ustawnie,
niektóre pozycje wykazuje się w wartości netto. Dla większej przejrzystości rachunku
wyników wprowadzono jednak większą liczbę sald, co pozwala na szybką orientację w jego
strukturze (łatwiej określić wówczas faktyczne źródła przychodów i kosztów), ponadto
znacznie upraszcza procedury analityczne. Wyróżniamy kilka pozycji wynikowych.
Wynik ze sprzedaży - powstaje wskutek odjęcia od właściwych przychodów
(powstałych ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów, skorygowanych zmianą stanu
produktów) kosztów wytworzenia produkcji sprzedanej, do których zalicza się m. in.
wartość sprzedanych towarów i materiałów, zużycie materiałów (energii), ceny obcych
usług, amortyzację, wynagrodzenia dla pracowników, podatki i opłaty. Saldo to ma duże
znaczenie dla przedsiębiorstwa, gdyż wskazuje na rentowność jego podstawowej
działalności.
Wynik na działalności operacyjnej - poprzedni wynik korygowany jest o saldo,
wynikające z zestawienia pozycji "pozostałe przychody operacyjne" z "pozostałymi
kosztami operacyjnymi". W przychody wpisuje się tu m. in. przychody ze sprzedaży
składników maj ątku trwałego, otrzymane dotacje, uzyskane odszkodowania, rozwiązane
rezerwy, czynsze z dzierżaw, a po stronie kosztów - wartość sprzedanych składników maj
ątku
trwałego,
utworzone
rezerwy,
odpisane
należności
nieściągalne,
zapłacone
odszkodowania, koszty czynszów i dzierżaw.
Wynik na działalności operacyjnej korygowany jest o saldo operacji finansowych tak powstaje zysk lub strata z działalności gospodarczej. Przychody finansowe obejmują m.
in. otrzymane dywidendy (w tym także otrzymane od członków grupy kapitałowej - zarówno
podmiotów zależnych, jak i stowarzyszonych), otrzymane odsetki, dodatnie różnice
kursowe. Koszty finansowe natomiast obejmuj ą m. in. odsetki do zapłaty (także na rzecz
członków grupy kapitałowej), odpisy aktualizujące wartość finansowego majątku trwałego i
21
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
krótkoterminowych papierów wartościowych oraz ujemne różnice kursowe.
Wynik finansowy brutto i netto - wynik na działalności gospodarczej jest korygowany
o saldo, będące skutkiem zdarzeń nadzwyczajnych. Mamy tu na myśli m. in. zdarzenia
losowe, rezultaty postępowania układowego (naprawczego) lub zaniechania pewnego
rodzaju działalności. W ten sposób powstaje wynik finansowy brutto. Po zapłaceniu podatku
otrzymujemy natomiast zysk (stratę) netto26.
Ustalony w rachunku wyników - wynik finansowy pełni w przedsiębiorstwie rolę
miernika stopnia realizacji wyznaczonego celu gospodarczego. Wynik ten określa tempo
zwrotu poniesionych w procesie gospodarczym nakładów oraz potencjalne korzyści
właścicieli wniesionego do przedsiębiorstwa kapitału.27 Rachunek wyników dostarcza
informacji o rozmiarach działalności operacyjnej, podstawowej i jej udziale w tworzeniu
zysku przedsiębiorstwa. Jest on punktem wyjścia do szczegółowych badań analitycznych,
szczególnie rentowności i aktywności gospodarczej. Pozwala na ocenę trwałości pozycji
finansowej firmy i stanowi podstawę planowania finansowego.
Ukazuje zdolność firmy do generowania zysku i samofinansowania, nie mówi
natomiast nic na temat jej potencjału ekonomicznego, posiadanego maj ątku, kapitału
ulokowanego w innych firmach, o jej należnościach, posiadanych zapasach i rezerwach, a
także z drugiej strony o zobowiązaniach wobec wierzycieli. Rozpoznanie to staje się
możliwe poprzez analizę bilansu danej jednostki.
Do celów analizy dane zawarte w rachunku zysków i strat są uzupełniane o
informacje takie jak: koszty i straty nieuznane w przepisach za koszty uzyskania przychodu,
przychody niepodlegające wliczeniu do podstawy opodatkowania, inne podstawy
opodatkowania, ogółem podstawa opodatkowania oraz zmiany metod wyceny bilansowej,
które spowodowały zmianę wyniku finansowego28.
1.3.3. Rachunek przepływów środków pieniężnych
Doświadczenia gospodarki rynkowej oraz wieloletnia praktyka w zakresie analizy
finansowej wykazały, że analiza bilansu (ocena posiadanych zasobów) oraz rachunku
wyników (ocena strumieni) aczkolwiek bardzo cenna, to jednak nie zawiera wielu informacji
potrzebnych do oceny rzeczywistej pozycji finansowej jednostki gospodarczej. Dlatego też
obok dwóch już przedstawionych sprawozdań niektóre podmioty mają obowiązek
26
A. Rutkowski op. cit., s. 36.
M. Sierpińska, D. Wędzki opt. cit., s. 31.
28
T. Dudycz, Analiza finansowa, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara Lanego we Wrocławiu,
Wrocław 2000, s. 56.
27
22
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
sporządzać także rachunek przepływów pieniężnych. Podmiotami tymi są spółki akcyjne
kontynuuj ące działalność oraz pozostałe jednostki, które w poprzedzaj ącym roku
obrotowym, za który sporządzono sprawozdanie finansowe osiągnęły lub przekroczyły
granicę dwóch z trzech wielkości29:
•
średnioroczne zatrudnienie - 50 osób,
•
suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego - równowartość w walucie
polskiej 2 500 000 euro,
•
przychód netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok
obrotowy - równowartość w walucie polskiej 5 000 000 euro
W każdym przedsiębiorstwie w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej
notuje się wypływy gotówki z przedsiębiorstwa i wpływy gotówki do przedsiębiorstwa.
Cash flow jest rozrachunkiem tych przepływów pieniężnych. Rachunek ten dostarcza
informacji o wpływach i wydatkach środków pieniężnych, jakie miały miejsce w spółce w
danym roku obrotowym, ujmuj ąc je w trzech częściach jako przepływy pieniężne z
działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej. Rachunek przepływów pieniężnych jest
sumą przepływów w obrębie tych dziedzin.
Działalność operacyjna w przedsiębiorstwie ma największy zakres. Odnosi się do
działalności, do której przedsiębiorstwo zostało powołane. Polega, więc na zakupie
czynników produkcji oraz sprzedaży wyrobów, usług i innych składników majątku.
Działania te wpływaj ą na zwiększenie lub zmniejszenie zapasów, należności, zobowiązań
oraz na osiąganie zysku.
Natomiast działalność inwestycyjna obejmuje zapłatę za nabyte oraz sprzedane
składniki maj ątku trwałego, a więc środki trwałe, wartości niematerialne i prawne, lokaty
finansowe, wraz z korzyściami, jakie przynoszą lokaty w postaci wypłaty odsetek i
dywidend i udzielanie długoterminowych pożyczek. Do działalności inwestycyjnej zalicza
się również zapłatę za nabycie oraz sprzedaż papierów wartościowych, zaliczanych zarówno
do finansowego majątku trwałego, jak i przeznaczonych do obrotu.
Działalność finansowa polega głównie na pozyskiwaniu przez spółkę kapitału
własnego (wkłady pieniężne, dopłaty) i jego obsłudze (dywidendy) oraz kapitału obcego,
zaangażowanego w postaci obligacji, kredytów i pożyczek pieniężnych zarówno
krótkoterminowych, jak i długoterminowych, i ich zwrocie oraz obsłudze (płacone odsetki)30
29
30
Ustawa z dnia 29.09.1994 r. - o rachunkowości , Dz.U z 2002 nr 76, poz. 694 z późn. zm.art. 68.
E. Śnieżek, Przewodnik po cash flow, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 2002, s. 56.
23
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
31
.
Wyznaczania przepływu środków pieniężnych na całym świecie dokonuje się za
pomocą jednej z dwóch metod: pośredniej lub bezpośredniej. Zgodnie z ustawą
0 rachunkowości przepływy z działalności operacyjnej można wyznaczać dowolną metodą,
natomiast konstrukcja obu metod w przypadku przepływów z działalności inwestycyjnej
1 finansowej niczym się nie różni.
Metoda pośrednia polega na skorygowaniu zysku operacyjnego netto o kwotę
pozycji, które nie powoduj ą zmian w przepływach pieniężnych. Podstawową wartością,
która musi tutaj być uwzględniona jest amortyzacja. Dokonywane są również korekty in plus
lub in minus w zależności od zmian w takich pozycjach jak: zapasy, należności,
zobowiązania i inne. Metoda ta, chociaż często trudniejsza do zinterpretowania jest chętniej
wybierana przez przedsiębiorców. Spowodowane jest to pewnie tym, że dostarcza
dokładniejszej informacji o zmianach w bieżących aktywach netto i więcej danych
0 korektach, co umożliwia oszacowanie przyszłych przepływów pieniężnych. Metoda
bezpośrednia nie j est uboższa w informacj e niż metoda pośrednia .
Metoda bezpośrednia polega na dokładnym wyszczególnieniu konkretnych
wpływów i wydatków w ramach działalności operacyjnej. Uwzględnia się tu takie pozycje
jak wpływy od odbiorców i z tytułu odsetek, czy wydatki na rzecz dostawców czy
pracowników i inne.
Metoda bezpośrednia pokazuje nie tylko końcową kwotę przepływów, ale dostarcza
cennej informacji o ich źródłach. Umożliwia to szybsze korygowanie zmian w rachunku
przepływów pieniężnych. Strukturę rachunek przepływów pieniężnych z zastosowaniem obu
wyżej opisanych metod przedstawia Schematu 3.
Przepływy pieniężne netto poszczególnych działalności: operacyjnej, inwestycyjnej
1 finansowej liczy się jako różnicę między sumą wpływów i sumą wydatków. Rachunek
31
Ibidem, s. 61.
24
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
przepływów pieniężnych można przygotować metodą bezpośrednią lub pośrednią. W ujęciu
bezpośrednim są przedstawione realne wpływy i realne wydatki w każdej z tych
działalności. Przepływy netto w danym obszarze, to suma wpływów minus sumę wydatków.
W ujęciu pośrednim kwota zysku (straty) netto jest korygowana do poziomu pieniężnego
(kasowego). W obu ujęciach w różny sposób są wyceniane poszczególne przepływy
pieniężne w działalności operacyjnej. W przypadku działalności inwestycyjnej i finansowej
przepływy pieniężne są wyznaczane w taki sam sposób. Wybór metody tworzenia rachunku
przepływów pieniężnych nie wpływa na końcowe wyniki, tj. przepływy pieniężne,
operacyjne, inwestycyjne i finansowe, są w obydwu podejściach identyczne. Wybór sposobu
sporządzania rachunku przepływów pieniężnych zależy od decyzji kierownika jednostki
gospodarczej, uwarunkowanej możliwościami zgromadzenia informacji.
Schemat 3: Struktura rachunku przepływów środków pieniężnych
METODA BEZPOŚREDNIA
METODA POŚREDNIA
1. WPŁYWY (WEDŁUG TYTUŁÓW)
1. WYNIK FINANSOWY NETTO
2. WYDATKI (WEDŁUG TYTUŁÓW)
2. KOREKTY
DZIAŁALNOŚĆ OPERACYJNA
PRZEPŁYWY PIENIĘŻNE NETTO Z DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ (A)
DZIAŁALNOŚĆ INWESTYCYJNA
1. WPŁYW (WEDŁUG TYTUŁÓW)
2. WYDATKI (WEDŁUG TYTUŁÓW)
PRZEPŁYWY PIENIĘśNE NETTO Z DZIAŁALNOŚCI INWESTYCYJNEJ (B)
DZIAŁALNOŚĆ FINANSOWA
1. WPŁYW (WEDŁUG TYTUŁÓW)
2. WYDATKI (WEDŁUG TYTUŁÓW)
PRZEPŁYWY PIENIĘśNE NETTO Z DZIAŁALNOŚCI FINANSOWEJ (C)
RAZEM PRZEPŁYWY PIENIĘŻNE NETTO (A+B+C = X)
X = ZMIANA STANU ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH (BZ - BO)
(WEDŁUG DEFINICJI ŚRODKÓW PIENIĘŻNYCH STOSOWANYCH DLA PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH)
Źródło: E. Śnieżek opt. cit., s. 61.
Oprócz nadwyżki finansowej, jaką przedsiębiorstwo wygospodarowało w danym
32
okresie korzysta ono również z innych źródeł przychodów : 32
32
M. Sierpińska, T. Jachna opt. cit., s. 71.
25
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
•
długoterminowych w postaci nowych akcji bądź dopłat udziałów do funduszu
założycielskiego zwiększających kapitały własne oraz zaciągania kredytów i
pożyczek,
•
krótkoterminowych, dotyczących zwiększenia stanu wszelkich zobowiązań oraz
zmniejszenia stanu środków obrotowych, w których zamrożone są środki pieniężne.
Rachunek, zatem obrazuje zmiany sytuacji finansowej jednostki wywołane przez
rzeczywisty ruch pieniądza - a nie zapisy memoriałowe - a także przedstawia źródła
dopływu środków oraz sposoby ich wykorzystania. Mimo dużej zbieżności, jeśli chodzi o
istotę rachunku zysków i strat i rachunku przepływów pieniężnych, salda tych rachunków
maj ą inną interpretacj ę ekonomiczną.
Zysk wyrażający nadwyżkę przychodów nad kosztami jest miernikiem sprawności
procesu wytwarzania i sprzedaży. Nie zawsze jednak pozwala na prawidłową ocenę sytuacji
finansowej przedsiębiorstwa, a zwłaszcza jego zdolności płatniczej. Wygospodarowanie
nawet dużego zysku nie oznacza, że przedsiębiorstwo będzie miało środki na regulowanie w
terminie swoich zobowiązań, a także na prowadzenie właściwej polityki rozwojowej. Zysk
jest źródłem dopływu dodatkowych pieniędzy tylko wtedy, gdy nie jest "uwięziony" w
należnościach lub zapasach. Dlatego też miernikiem gospodarki finansowej nie jest zysk,
lecz wynik rachunku przepływów pieniężnych33.
Rachunek przepływów pieniężnych wykorzystywany jest przede wszystkim do
oceny płynności finansowej. Analiza bilansu pozwala określić płynność w danym momencie
bilansowym, jest, więc analizą statyczną. Obliczanie cash flow jest rachunkiem płynności w
ujęciu dynamicznym. Między obydwoma ujęciami analizy płynności istnieje ścisła
zależność, gdyż dopływ środków pieniężnych, a więc najbardziej płynnych aktywów,
przyczynia się także do wzrostu statycznych kryteriów płynności.
Statyczna analiza płynności określa jedynie stan płynności w danym momencie. Nie
dostarcza natomiast informacji o przyczynach kształtowania się tego stanu. Dopiero
dynamiczny rachunek płynności na podstawie strumieni wpływów i wydatków umożliwia
prześledzenie procesów finansowania i pozwala na ustalenie przyczyn stanu płynności w
okresie obj ętym analizą.
Zestawienie przepływów pieniężnych służy nie tylko do oceny sytuacji płatniczej
przedsiębiorstwa w przeszłości (rachunek ex post), ale może być podstawą planowania
przyszłych wpływów i wydatków (rachunek ex ante).
Celem rachunku ex post nie jest ustalenie salda końcowego. Jest ono znane i wynika
33
A. Rutkowski op. cit., s. 49.
26
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
z różnicy stanu środków pieniężnych wykazanych w bilansie na początek i koniec okresu
sprawozdawczego. Zestawienia przepływów pieniężnych dokonuje się, aby odtworzyć
wszystkie źródła przychodów i sposoby zagospodarowania tych środków. Jeżeli
przedsiębiorstwo wykorzystywało jako źródło finansowania kredyt bankowy, to koszty
obsługi długu wpłyną na wynik finansowy. Niektóre przychody mają charakter okazjonalny
np. podwyższenie kapitału akcyjnego bądź zakładowego, emisja obligacji, sprzedaż
papierów wartościowych, udziałów, gruntów lub środków trwałych. Wykorzystanie tych
źródeł finansowania w analizowanym okresie ogranicza możliwość skorzystania z nich w
okresie następnym.
W przypadku wydatków ogromną rolę odgrywa ich struktura. To, jaka część
środków finansowych została przeznaczona na rozwój przedsiębiorstwa, inwestycje
związane z realizacj ą postępu technicznego, zwiększenie kapitału obrotowego, a jaka na
wypłaty dla załogi i właścicieli, pozwala ocenić zdolność firmy do generowania dochodów
w przyszłości. Wiąże się to bezpośrednio z przyszłą zdolnością do wywiązywania się ze
zobowiązań wobec banków, dostawców, załogi i właścicieli.
Rachunek cash flow ex ante zestawia prognozowane wpływy pieniężne z wydatkami,
wynikającymi z zaplanowanych rozmiarów działalności i przewidywanej polityki
rozwojowej. Wydatki te powinny być grupowane według ich wagi oraz stopnia pilności.
Zestawienie prognozowanych przepływów pieniężnych ma ogromne znaczenie w
zarządzaniu przedsiębiorstwem. Pozwala ocenić czy przyszłe przychody ze sprzedaży
wyrobów i usług wystarczą na pokrycie niezbędnych wydatków, czy konieczne będzie, i w
jakim zakresie, uzupełnienie środków z innych źródeł.
1.4. Metody analizy finansowej
W ujęciu ogólnym przez metodę należy rozumieć świadomy i uporządkowany
sposób badania rzeczy i zjawisk, prowadzący do zamierzonego celu. Metody badawcze
stanowią w każdej nauce podstawę poznania obiektywnej rzeczywistości i narzędzie
rozwiązywania złożonych problemów badawczych. Obejmują one wszystkie typowe i
powtarzalne
sposoby
zbierania,
opracowania,
analizy
i
interpretacji
danych
empirystycznych, służące do uzyskiwania maksymalnie lub optymalnie uzasadnionych
odpowiedzi na stawiane w nich pytania. Jednakże szczególna rola przypada metodzie w
analizie ekonomicznej, w tym także w analizie finansowej, która jako nauka ze swej istoty
ma w większym stopniu charakter metodyczny niż teoriopoznawczy. Zajmuje się, bowiem
27
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
nie definiowaniem kategorii ekonomicznych, takich jak zysk, koszt czy kapitał, lecz ich
pomiarem i oceną. Definiowaniem tych kategorii zajmują się takie dyscypliny jak ekonomia
i ekonomiki szczegółowe. Natomiast zadaniem analizy finansowej jest najpierw
przyporządkowanie ustalonym kategoriom określonych wielkości liczbowych ich ocena a
następnie ich analiza.34
Ocena działalności gospodarczej stanowiąca przedmiot analizy finansowej jest
bardzo trudna i złożona. Dlatego też skuteczna ocena zjawisk gospodarczych zwłaszcza
przyczynowa analiza finansowa wnętrza przedsiębiorstwa i jego otoczenie wymaga
różnorodnych metod badania. W obecnej praktyce stosuje się w analizie finansowej dwa
rodzaje metod: metody specyficzne dla tej dyscypliny, wypracowane w miarę rozwoju
analizy działalności gospodarczej przedsiębiorstw oraz metody przyj ęte z innych dyscyplin
naukowych (np.: statystyki, matematyki) i odpowiednio adoptowane do wymagań
występujących przy analizie zjawisk gospodarczych w przedsiębiorstwie. Są to zarówno
metody jakościowe, jak i ilościowe, obejmujące różne metody deterministyczne oraz metody
stocholastyczne. Wraz z rosnącymi wymaganiami stawianymi przed analizą finansową przy
zarządzaniu przedsiębiorstwem, co szczególnie ma miejsce w ma miejsce gospodarce
rynkowej, metody te polegają na stałej rozbudowie i doskonaleniu. Przy omawianiu istoty,
pracochłonności, zalet i wad oraz możliwości i celowości wykorzystania poszczególnych
metod stosowanych obecnie w analizie finansowej przyj ęto układ zagadnień, obejmujący35:
•
podstawowe zagadnienia metod analizy finansowej,
•
charakterystykę ogólnych metod i kierunków porównań stosowanych w analizie
finansowej,
•
ocenę poprawności i praktycznej przydatności deterministycznych metod analizy
finansowej,
•
możliwości równoległego stosowania innych, metod w przyczynowej analizie
finansowej,
• konieczność stosowania analizy wpływu inflacji na wynik finansowy przedsiębiorstwa.
W najbardziej ogólnym ujęciu metoda to sposób badania przedmiotu, a więc w tym
przypadku - sposób badania stanu i wyników finansowych przedsiębiorstwa.
Analiza finansowa posługuje się metodami ogólnymi i szczególnymi. Do
podstawowych metod ogólnych zalicza się metody: indukcji, dedukcji, redukcji. Natomiast
do najważniejszych metod szczegółowych należą metody analizy jakościowej i ilościowej.
S. Nowak, Metodologia badań Społecznych, PWN, Warszawa 1985, s. 19.
E. Siemińska, Metody pomiaru i oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa, Towarzystwo Naukowe Organizacji
i Kierownictwa DOM ORGANIZATORA, Toruń 2002, s. 55.
34
35
28
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Metoda indukcyjna polega na tym, że w badaniach analitycznych przechodzi się od
zjawisk szczegółowych do ogólnych, od czynników do wyników, na których poziom miały
wpływ oceniane czynniki i od przyczyn do skutków. Kierunek badań zapisać można w takiej
oto postaci:
od szczegółu
--------------------►
do ogółu
od czynników
------------------- ►
do wyników
od przyczyn
------------------- ►
do skutków
Ze względu na charakterystyczny kierunek badań metoda jest często nazywana metodą
scalenia. Metoda ta pozwala na uzyskanie dokładnej i pełnej informacji analitycznej o
działalności przedsiębiorstw. Analiza finansowa przeprowadzona za pomocą metody
indukcyjnej rozpoczyna się od badania wszystkich obszarów
działalności
przedsiębiorstwa, wykorzystania zaangażowanych w tej działalności czynników, a dopiero
później ustala się wpływ gospodarowania tymi czynnikami na wyniki finansowe firmy.
Zaleta tej metody jest dość duża obiektywność wyników, gdyż w czasie prowadzenia badań
analitycznych nie zna się ostatecznych rezultatów pracy przedsiębiorstwa, co przeciwdziała
tendencyjnemu ustosunkowaniu się do ocenianych zjawisk gospodarczych. Obejmowanie
badaniami wszystkich czynników i wieloetapowość oceny, aczkolwiek zapewnia dokładność
badań, ma jednak ujemne skutki, wyrażające się w dużej pracochłonności tej metody.
Metodą odwrotną do metody indukcyjnej jest metoda dedukcyjna, polegającej na
podej ściu od syntezy do zjawisk cząstkowych. Wychodzi, więc od zjawisk ogólnych do
szczegółowych, od skutków do przyczyn, od wyników do czynników. Zgodnie z tym
procedura postępowania charakteryzuje się następuj ący sposób:
od szczegółu
-Ą -------------------------------------- do ogółu
od czynników ----------------------------------------------- do wyników
od przyczyn
^
do skutków
Analiza finansowa z zastosowaniem tej metody rozpoczyna się od analizy wyników
finansowych, natomiast badanie czynników, które miały istotny wpływ na wielkość i zmianę
wyniku finansowego dokonuje się w dalszej kolejności. Jest ona metodą trudną i wymaga
ona od analityka bardzo dogłębnej wiedzy na temat przedsiębiorstwa, na temat zjawiska,
które bada, na temat metodologii tego badania. Analityk musi potrafić dokładnie ocenić
badane zjawisko, musi umieć sformułować problemy oraz musi wiedzieć, które problemy
poddać badaniu. Jako zaletę tej metody uważa się jej mniejsza w stosunku do poprzedniej
pracochłonność. Badaniu poddawane są wyłącznie te elementy, z których to zjawisko się
29
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
składa, które w największym stopniu wpływają na badane zjawisko36.
Najbardziej kompleksową metodą badawczą, z pośród metod ogólnych, jest metoda
redukcji nazywana również metodą weryfikacji. Jest ona zarazem najtrudniejsza w
zastosowaniu w praktyce. Składa się z trzech elementów postępowania badawczego37:
• sformułowania tez i wniosków syntezy wstępnej,
•
zweryfikowania prawdziwości tez i wniosków w postępowaniu analitycznym,
•
podsumowania ustaleń dokonanych w trakcie weryfikacji i sformułowania tezy
końcowej.
Metoda wymaga, sformułowania problemu, przeprowadzenia badań analitycznych
potwierdzaj ących lub odrzucaj ących wstępne ustalenia oraz konieczna jest synteza
końcowa. Analityk przeprowadzaj ący analizę metodą redukcji musi posiadać dobrą
znajomość zagadnień funkcjonowania przedsiębiorstwa oraz dobrego opanowania warsztatu
badawczego. Metodę weryfikacji można stosować we wszystkich rodzajach analizy
finansowej.
Zaliczane do metod szczegółowych, metody analizy jakościowej (zwane również
metodami opisowymi), ujmują badane związki i zależności w formie opisowej, werbalnej,
bez prób nadawania im ilościowego niezależnego wyrazu. Polegają głównie na
porównawczej analizie dynamiki szeregów czasowych. Niewątpliwą zaletą omawianych
metod jest ich prostota i związana z tym duża łatwość w praktycznym ich stosowaniu. Wadą
prezentowanych metod jest natomiast to, że nie pozwalają na dokładną kwalifikację
zależności istniej ących pomiędzy badaną zmienną ekonomiczną a określaj ącymi j ą
czynnikami. Ma to istotne znaczenie w zakresie dokładnego rozpoznania charakteru
analizowanych zależności, uściślenia zbioru czynników i uporządkowania ich według siły i
kierunku oddziaływania na badaną zmienną ekonomiczną. Utrudnia to w konsekwencji
precyzyjne prognozowanie kształtowania się tej zmiennej w przyszłych okresach. Pomimo
tych wad metody jakościowe powinny być w dalszym ciągu stosowane w analizie, lecz
głównie we wstępnej jej fazie stwarzaj ąc niejako grunt do zastosowania ilościowych metod
analizy przyczynowo-skutkowej.
Niewątpliwie dość istotną przewagę nad metodami jakościowymi mają metody
ilościowe. Wyraża się to m. in. w tym, że wyniki uzyskane przy ich zastosowaniu mają
bardziej jednoznaczny charakter oraz nie są obciążone subiektywizmem. Natomiast wyniki
osiągnięte na podstawie zastosowania metod jakościowych zawieraj ą w wielu przypadkach
36
Ibidem, s. 59-63.
E. Urbańczyk, Metody ilościowe w analizie finansowej przedsiębiorstwa, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin
2001, s. 81.
37
30
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
dużą dozę subiektywizmu wynikającą z doświadczenia badacza oraz jego wiedzy i
emocjonalnego podejścia do uzyskanych rezultatów badań. W analizie finansowej
zastosowanie znajduje wiele metod ilościowych. Dokonując podziału ze względu na stopień
wnikliwości można wyróżnia się metody: porównań, determistyczne, stochastyczne.
Metoda porównań określana też mianem metody odchyleń, polega na porównaniu
badanych zjawisk z innymi wielkościami oraz ustaleniu różnic między cechami
porównywanych zjawisk. W metodzie tej ocenia się zawsze przynajmniej dwie kategorie
liczb. Jedna wyraża stan faktyczny, a druga stanowi podstawę porównań. W rezultacie
otrzymuje się różnice dodatnie lub ujemne - zachodzące pomiędzy porównywanymi
wielkościami. W metodzie porównań ważne jest poprawne ustalenie m.in.: przedmiotu
porównań, sposobu uj ęcia zagadnień obj ętych zakresem porównań, podstawy porównań.
Porównywalność jednorodnych zjawisk gospodarczych jest często utrudniona z tytułu
licznych zmian występujących w trakcie dłuższego okresu. Do najczęstszych powodów
zniekształceń zjawisk gospodarczych należą zmiany:
metodologiczne, cenowe,
organizacyjne i przedmiotowe. Aby ustrzec się błędnych ocen i wniosków należy przed
dokonaniem porównań doprowadzić dane liczbowe opisujące rozpatrywane zjawisko do
porównywalności. Oznacza to, że trzeba wyeliminować wszystkie te zaistniałe zmiany, które
zniekształciły w pewnym stopniu obraz analizowanych zjawisk gospodarczych . W wyniku
porównania wielkości rzeczywistej z wielkością przyj ętą za bazę odniesienia uzyskuje się
odchylenie
bezwzględne
(różnicę).
Aby
określić
wzajemne
powiązania
zjawisk
gospodarczych stosuje się odchylenia względne. W zależności od wielkości przyjętej za bazę
odniesienia wyróżnia się następujące kierunki porównań : 38 39
•
porównania w czasie, gdy bazę odniesienia stanowią wielkości rzeczywiste lat
ubiegłych,
•
porównanie z planem, wówczas gdy wzorcem porównań są założenia planu
przedsiębiorstwa,
•
porównania w przestrzeni najczęściej przeprowadzane przy przyjęciu za podstawę
odniesienia
wielkości
rzeczywistych innych
przedsiębiorstw
(analizy
międzyzakładowe) czy średnich wielkości branżowych.
Istotą metod deterministycznych jest uzyskanie podstawowych zależności funkcyjnych
pomiędzy zjawiskami występującymi w przedsiębiorstwie, np. określenie najważniejszych
czynników wpływających na koszty bezpośrednie, przychody ze sprzedaży czy na wielkość
38
39
W. Gabrusewicz opt. cit., s. 34.
T. Waśniewski, W. Skoczylas opt. cit., s. 34.
31
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
zysku ze sprzedaży produktów. Dzięki ilościowym metodom deterministycznym można
ustalić wielkość odchylenia rozpatrywanego zjawiska i w miarę dokładnie rozliczyć wpływ
najważniejszych czynników, które je ukształtowały. Wśród nich wymienia się najczęściej
metody: kolejnych podstawień, reszty, różnic cząstkowych, funkcyjną, logarytmowania.
Metoda kolejnych podstawień (łańcuchowych) służy do liczbowego określenia wpływu
poszczególnych
czynników
na
wielkość
badanego
zjawiska
tylko
wtedy,
gdy
współzależności maj ą charakter związku funkcyjnego wyrażonego w formie iloczynu,
ilorazu lub sumy algebraicznej danych czynników. Metoda ta polega na matematycznym
sformułowaniu funkcji ekonomicznych, stanowiących przedmiot badań, oraz określeniu
odpowiedniego łańcucha przyczyn. Istota tej metody wyraża się w kolejnym podstawianiu
poszczególnych czynników w wielkości określającej wartość wskaźnika, będącego
przedmiotem porównania, w miejsce wskaźnika przyjętego za podstawę odniesienia (bazę).
Przestrzega się przy tym zasady zachowywania raz już przeprowadzonych podstawień we
wszystkich następnych podstawieniach, aż do ostatniego czynnika włącznie. Postępuj ąc w
ten sposób, oblicza się wpływ poszczególnych czynników na odchylenie łączne. Różnicę
spowodowaną przez konkretny czynnik ustala się, odejmuj ąc od wyniku podstawienia, w
którym dany czynnik występuje w wielkości reprezentowanej przez wskaźnik będący
przedmiotem porównania, wielkości wyniku z bezpośrednio poprzedzaj ącego podstawienia,
gdzie ten właśnie czynnik jest jeszcze uj ęty w wielkości przyj ętej dla podstawy odniesienia
(bazy). Suma odchyleń cząstkowych powinna być równa łącznemu (całkowitemu)
odchyleniu między wielkością wskaźnika, który jest przedmiotem porównań, a wielkością
wskaźnika przyj ętego za podstawę odniesienia.
32
Metoda reszty zalecana jest do badania wpływu dwóch czynników na badane zjawisko.40
Najczęściej wykorzystuje się ją do rozliczania wpływu zmian wielkości zatrudnienia i
wydajności pracy na przyrost produkcji. Metoda reszty pozwala na obliczenie wpływu
poszczególnych czynników na zmiany badanego zjawiska, przy czym wpływ ostatniego
czynnika jest „resztą”, czyli różnicą między odchyleniem globalnym a sumą wpływu innych
przyjętych do badań czynników.
Do identycznych rezultatów prowadzi metoda różnicowania będąca uproszczoną wersj ą
metody kolejnych podstawień, która w miejsce pełnych danych czynnika obj ętego badaniem
wprowadza różnicę między jego wielkością faktyczną a będącą podstawą porównania. Wadą
tych dwóch metod jest to, że w zależności od przyjętej kolejności podstawienia można
otrzymać zróżnicowany wpływ poszczególnych czynników. Zaletą ich jest prostota i
stosunkowo mała pracochłonność.
Metoda różnic cząstkowych polega na jednoczesnym wyodrębnianiu cząstkowych
odchyleń indywidualnych i cząstkowych odchyleń wyrażających łączny wpływ czynników
oraz traktowaniu ich jako odrębnych elementów badania analitycznego. W metodzie różnic
cząstkowych otrzymuje się jednakowe wyniki bez względu na kolejność podstawiania
poszczególnych czynników. Przy dwóch czynnikach oblicza się trzy różnice cząstkowe, a
przy trzech czynnikach siedem różnic cząstkowych. Etapy obliczeń:
•
obliczyć wpływ zmiany pierwszego czynnika, zakładając, że czynnik drugi pozostaje
w wielkości przyj ętej dla podstawy odniesienia,
•
ustalić wpływ zmiany drugiego czynnika, przyjmuj ąc z kolei, że czynnik pierwszy
występuje w wielkości odpowiadającej podstawie odniesienia,
•
obliczyć wpływ obydwu czynników łącznie.
Metoda funkcyjna uwidacznia wyraźnie związek między wielkością wyników w okresie
przyj ętym za podstawę odniesienia a rzeczywistą wielkością porównywanych czynników.
Metoda umożliwia otrzymanie jednoznacznych odpowiedzi bez względu na kolejność
podstawiania czynników. Metoda funkcyjna może mieć zastosowanie nie tylko w
zależnościach stanowiących iloczyn, lecz również w wypadku występowania ilorazów, z
tym że wielkości wskaźników dynamiki względnej (A,B,C) dla czynników w mianowniku
funkcji ustala się w sposób odwrotny, dzieląc wskaźniki podstawy odniesienia przez
wielkości rzeczywiste (badane). Przyj ęte w metodzie funkcyjnej matematyczne rozwiązania
pozwalaj ą na uzyskanie wyników identycznych jak w metodzie podstawień krzyżowych,
przy czym stosowane formuły obliczeń należą do stosunkowo skomplikowanych.
Metoda logarytmowania pozwala na osiąganie wyników zbliżonych do wielkości
40
M. Sierpińska T
33
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
odchyleń obliczonych za pomocą metody funkcyjnej lub podstawień krzyżowych. Można ją
stosować do dowolnej liczby zmiennych objaśniających. Odchylenia cząstkowe oblicza się
w oparciu o wskaźnik dynamiki zjawiska. Warto zwrócić uwagę na fakt, że sposób
prezentowania danych w postaci indeksów dynamiki stwarza możliwość pogłębienia
interpretacji analizowanego modelu zależności. Zróżnicowany stopień przydatności wyżej
wymienionych metod. Dość dokładnie obliczone odchylenia indywidualne (za pomocą
metody funkcyjnej, logarytmicznej, krzyżowych podstawień) maj ą większą wartość
poznawczą w analizie niż odchylenia łączne.
Oprócz wyżej wymienionych metod, analiza finansowa posługuje się także
metodami specyficznymi, głównie w zakresie operacji finansowych. Metody te zostały
wypracowane przez system bankowy i są ukierunkowane na uwzględnienie czynnika czasu
w operacjach pieniężnych. Do podstawowych metod operacji pieniężnych należą rachunki:
odsetkowe, procentu składanego, dyskontowe.
Do metod, które mogą znacznie wzbogacić badania stosowane w analizie finansowej
należą metody stochastyczne, które charakteryzuj ą się większą precyzyjnością, ponieważ
obok czynników głównych uwzględnia się w nich wpływ czynników przypadkowych. W
metodach tych liczba czynników i postać zależności nie są z góry określone, lecz wynikają z
przeprowadzonego rozpoznania w analizie wstępnej. Metody stochastyczne pozwalaj ą, więc
na szersze uj ęcie związków między zjawiskami gospodarczymi i ściślejsze przypisanie im
ilościowego wyrazu. Wśród metod stochastycznych na szczególne podkreślenie zasługują
metody ekonometryczne. Ich ideą jest budowanie i oszacowanie odpowiednich modeli
ekonometrycznych, odzwierciedlaj ących za pomocą jednego równania lub układu równań
zasadnicze
powiązania
między
rozpatrywanymi
zjawiskami.
W
metodach
ekonometrycznych ocena dokonywana jest przez porównanie stanu rzeczywistego ze stanem
dla tego czasu właściwym, a określonym na podstawie kwantyfikowanej prawidłowości
przebiegu. Wyniki tak przeprowadzonej analizy służą nie tylko do sposobu działania
przedsiębiorstw w przeszłości, ale też do formułowania prognoz przede wszystkim krótko- i
średnioterminowych lub też optymalnych programów działania. Dzięki wykorzystaniu w
szerokim zakresie aparatu statystyczno - matematycznego pozwalają one na znaczenie
szersze zastosowanie ich w procesie planowania i prognozowania procesów
34
produkcyjnych w przedsiębiorstwie, aniżeli to ma miejsce przy zastosowaniu tylko
metod deterministycznych. Drugą grupą metod stochastycznych są metody dyskryminacyjne.
Mają one na celu wczesne rozpoznanie - najczęściej przez bank - zagrożeń dotyczących
efektywności gospodarowania i związanej z tym utraty zdolności kredytowej przez
przedsiębiorstwa lub
gospodarstwa domowe. Stosuje się je również w ujęciu
wielowymiarowej dyskryminacji liniowej. Punktem wyjścia jest analiza bilansów
zagrożonych firm przez odniesienie ich do bilansów jednostek dobrze prosperuj ących.
Metody taksonomiczne to trzecia grupa metod stochastycznych, których istotą jest
skumulowanie szeregu wskaźników pomiaru efektywności gospodarowania oraz innych
czynników, reprezentuj ących warunki gospodarowania i sprowadzeniu ich do jednego
porównywalnego wskaźnika. Wartości poznawcze wrażają się w tym, że umożliwiają ocenę
pozycji ocenianego przedsiębiorstwa w stosunku do innych jednostek w otoczeniu
gospodarczym (sektor lub region). Statyczne metody taksonomiczne umożliwiają
uwzględnienie zmian rozpatrywanych procesów porównawczych w przestrzeni, zaś
dynamiczne nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie41.
Należy podkreślić, że metody stochastyczne nie wykluczają się ze stosowanymi
metodami jakościowymi i metodami deterministycznymi, wręcz przeciwnie - mogą się
wzajemnie uzupełniać, przyczyniając się do znacznego wzbogacenia wartości poznawczej
wyników analizy finansowej.
Oprócz wyżej wymienionych metod, analiza finansowa posługuje się także
metodami specyficznymi, głównie w zakresie operacji finansowych. Metody te zostały
wypracowane przez system bankowy i są ukierunkowane na uwzględnienie czynnika czasu
w operacjach pieniężnych. Do podstawowych metod operacji pieniężnych należą rachunki:
odsetkowe, procentu składanego, dyskontowe.
Przedstawiona charakterystyka metod wykazała, że w analizie finansowej
dysponuje się wieloma różnymi metodami, które są dobierane zależnie od rodzaju badanych
zjawisk i postawionych w analizie celów. Są to metody jakościowe i ilościowe,
determistyczne, stochastyczne oraz
różne
kombinacje wymienionych metod.
Wyeksponowane wady i zalety poszczególnych metod wykazuj ą, że nie można mówić o
wyższości jednych metod nad innymi. Metody analizy jakościowej, zwane również
metodami opisowymi, ujmuj ą badane związki ich zależności w formie opisowej, werbalnej
bez prób nadania im ilościowego mierzonego wyrazu, co w wielu przypadkach może być
41
T. Waśniewski,
35
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
ważne, ale tylko na etapie analizy wstępnej. Najlepszym rozwiązaniem jest, więc równoległe
stosowanie wszystkich metod i ich dobieranie stosownie do specyfiki badanych zjawisk i
właściwości poszczególnych metod. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że przy wyborze
metod w znacznej mierze decyduje ich pracochłonność i wartość uzyskiwanych wyników
(dokładność). Nie należy, bowiem stosować metod złożonych, jeśli zbliżone wyniki są
osiągalne przy zastosowaniu metod prostych, a więc mało pracochłonnych .
1.5. Rodzaje analizy finansowej
Regulowanie i sterowanie procesami gospodarczymi w przedsiębiorstwie wymaga
poddawania analizie zarówno stanów tych procesów, jak i przebiegu oraz wyników
osiąganych w danym czasie. Dlatego w zależności od potrzeb jednostki gospodarczej
przeprowadza się różnego rodzaju analizy finansowe. Podstawowe kryteria podziału i
rodzaje analizy finansowej przedstawia Schemat 4.
KRYTERIUM PODZIAŁU
PRZYJĘTA METODA BADAN
ANALIZA FUNKCJONALNA
ANALIZA KOMPLEKSOWA
ANALIZA DECYZYJNA
ZAKRES PRZEDMIOTOWY BADANA
ANALIZA CAŁOŚCIOWA
ANALIZA ODCINKOWA (PROBLEMOWA)
SZCZEGOŁOWOSC BADAN
ANALIZA OGÓLNA
ANALIZA SZCZEGÓŁOWA
Schemat 4: Rodzaje analizy finansowej ze względu na kryteria
RODZAJE ANALIZY FINANSOWEJ
FORMA BADAN
ANALIZA WSKAŹNIKOWA
ANALIZA ROZLICZENIOWA
CZAS OBIĘTY ANALIZĄ
ANALIZA RETROSPEKTYWNA (EX-POST)
ANALIZA BIEŻĄCA
ANALIZA PROSPEKTYWNA
ZAKRES PRZESTRZENNY BADAŃ
PRZEZNACZENIE ANALIZY
ANALIZA POJEDYNCZEGO PRZEDSIĘBIORSTWA
ANALIZA MIĘDZYZAKŁADOWA
ANALIZA WEWNĘTRZNA
ANALIZA ZEWNĘTRZNA
Źródło: W. Gabrusewicz opt. cit., s. 29. 40
40
Ibidem, s. 54.
36
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Jak wynika z wyżej zaprezentowanego schematu przyjmując za kryterium metodę
badań wyróżnia się trzy rodzaje analiz. Pierwsza z nich, analiza funkcjonalna polega na
badaniu działalności przedsiębiorstwa w podziale na części planu techniczno ekonomicznego
oraz
na
działy
sprawozdawczości
rzeczowej
i
finansowej
lub
poszczególnych funkcji czy służb41. Szybkie i kompleksowe opracowanie tej analizy, w
pewnym stopniu zmniejsza możliwość dostrzeżenia niedoskonałości. Analizę funkcjonalną
przeprowadza jednocześnie wiele osób, co umożliwia skrócenie czasu jej wykonywania. Z
kolei analiza kompleksowa zajmuje się całościowym badaniem danego przedmiotu lub
podmiotu. Dostarcza informacji o zjawiskach gospodarczych, które przedstawione są za
pomocą wskaźników oraz zależności, jakie występują pomiędzy nimi. Ostatnia z tej grupy
analiza decyzyjna nastawiona jest głównie na problemowe i szczegółowe badania. Polega na
grupowaniu zjawisk dotyczących określonej decyzji. Przy tej analizie bardzo ważna jest
znajomość nowoczesnych technik obliczeniowych.
Inne kryterium podziału, jakim jest zakres zagadnień objętych analizą wyróżniamy
analizę częściową(odcinkową) i całościową. Pierwsza z nich polega na odrębnym badaniu
rożnych dziedzin działalności np.: produkcji, zatrudnienia, kosztów. Przy badaniach
odcinkowych zawęża się wpływ czynników kształtuj ących badane zjawisko do bliskich
zależności, bez stwierdzania następstw w innych dziedzinach działalności. Z tego względu
analizę odcinkową często nazywa się analizą problemową.. Na podstawie badań
odcinkowych zestawia się ogólna, ocenę i na tej podstawie wyciąga wnioski. Analiza
całościowa, zwana także analizą kompleksową, dotyczy wszystkich zjawisk występujących
w przedsiębiorstwie. Polega ona na badaniach o charakterze ogólnym i posługuje się opisem
zjawisk gospodarczych od strony ilościowej, strukturalnej i dynamicznej, bez głębszego
wnikania w przyczyny zaistniałej sytuacji.
Stopień szczegółowości
badań analityczny dzieli analizę
finansową
przedsiębiorstwa na ogólną i szczegółową. Analiza ogólna obejmuje całokształt działalności
prace badawcze opieraj ą się na wąskiej grupie odpowiednio dobranych wskaźników
syntetycznych. Brak w niej badań wzajemnych zależności występujących między
zjawiskami gospodarczymi. Stanowi ona podstawę do podejmowania bieżących jak i
rozwojowych decyzji dotyczących całego przedsiębiorstwa, a także jest bardzo przydatna w
ocenie całokształtu działalności firmy. Analiza szczegółowa zajmuje się badaniem
określonego problemu działalności przedsiębiorstwa w sposób dokładny
41
J. Duraj, Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa 2004, s. 18.
37
i szczegółowy za pomocą wskaźników umożliwiających dostrzeżenie zależności
przyczynowo - skutkowych miedzy badanymi zjawiskami. Przykładem tej analizy może być
ocena wpływu zmian stawek amortyzacji na produktywność środków trwałych
Forma prowadzenia badań jest kolejnym kryterium dzielące analizę finansową na
dwa dalej opisane rodzaje. Analiza wskaźnikowa, która dostarcza informacji o sytuacji
finansowej i wynikach działalności gospodarczej badanej firmy na podstawie zbioru
wskaźników logicznie ze sobą powiązanych. W analizie tej stosuje się mierniki bezwzględne
ukazujące absolutne rozmiary określonych zjawisk gospodarczych oraz mierniki względne
pozwalające określić relacje między nimi. Wartość i zmiana wskaźników, a także ich
wzajemne relacje, stanowią podstawę do formułowania wniosków dotyczących przyszłości.
Aby przy pomocy analizy wskaźnikowej móc dokonać prawidłowej oceny analizowanych
zjawisk ważne jest przestrzeganie określonej procedury postępowania, która wyodrębnia
następujące etapy44:
•
wybór zjawisk gospodarczych przedsiębiorstwa objętych badaniem i oceną,
•
staranny dobór adekwatnych wskaźników do analizowanych zjawisk,
•
weryfikacja poprawności przyj ętych wskaźników,
•
skorygowanie sposobu mierzenia wskaźnika i współczynnika lub ustalenie
dodatkowych wskaźników i współczynników, pozwalaj ących uzyskać dokładny i
obiektywny obraz analizowanych zjawisk,
•
obliczenie wskaźnika i/lub współczynnika na podstawie zweryfikowanych
mierników oraz postawienie diagnozy i sformułowanie decyzji.
Większą wartość poznawczą charakteryzuje się analiza rozliczeniowa, która polega na
badaniu i ocenie związków i współzależności występującymi między poszczególnymi
zjawiskami. Dzięki czemu możliwa jest identyfikacja czynników kształtujących badane
procesy i zjawiska oraz pełniejsza ocena ich oddziaływania na wyniki ekonomiczne
jednostki gospodarczej. Wartość poznawcza analizy rozliczeniowej sprawia, że jest ona
szczególnie przydatna w procesie zarządzania.
Analizę ekonomiczną ze względu na przyj ęty horyzont czasowy można podzielić na:
analizę ex post (retrospektywną), analizę ex ante (antycypacyjną), tę ostatnią zaś na analizę
taktyczną (średniookresową) oraz analizę strategiczną (długookresową). Analiza ex post,
zwana także retrospektywną, należy do najlepiej opracowanych rodzajów analizy
ekonomicznej. Może być przeprowadzona na wszystkich szczeblach zarządzania w
przedsiębiorstwie. Jej podstawowym celem jest przeprowadzenie badań strukturalnych i
przyczynowych w odniesieniu do minionych zadań gospodarczych w przyjętym przedziale
44
J. Więckowski o
38
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
czasu (kwartał, rok). Dzięki wynikom analizy ex post można nie tylko wyjaśnić zmiany,
jakie zaszły w przedsiębiorstwie jako całości, lecz również w poszczególnych wycinkach
jego działalności. Można także, wykorzystując uzyskane wyniki, zapobiegać w przyszłości
zmianom niepożądanym, a także utrwalać tendencje w zarządzanych obiektach
gospodarczych.42 Analiza bieżąca zwana także operatywną ma na celu przygotowanie
informacji analitycznych o zjawiskach i procesach gospodarczych w relatywnie krótkich
odcinkach czasu - zmiana, dzień, dekada. Najistotniejszą cechą analizy operatywnej jest
niemal bezpośrednie wykorzystywanie jej warunków do regulacji zaistniałych odchyleń od
założonych parametrów i do likwidacji występuj ących zakłóceń w przebiegu procesów
gospodarczych i produkcyjnych. Analiza prospektywna podobnie jak analiza ex post może
być przeprowadzana na wszystkich poziomach zarządzania w przedsiębiorstwie. Pozwala
ustalać wyniki przewidywanych procesów gospodarczych we wszystkich dziedzinach
działalności oraz w przedsiębiorstwie jako całości. Uwzględnia ona zarówno czynniki te,
które działały wcześniej, jak i te, które mogą się pojawić w przyszłości. Analizę ex ante
wykorzystuje się we wszystkich procesach decyzyjnych, a przede wszystkim planowania jak
i kształtowaniu strategii przedsiębiorstwa43.
Wyniki prac badawczych mogą ograniczać się jedynie badanego przedsiębiorstwa,
wówczas mamy do czynienie z analizą pojedynczego przedsiębiorstwa. Natomiast analiza
międzyzakładowa polega na porównywaniu danej jednostki z innymi. Wymaga starannego
doboru przedsiębiorstw wykorzystywanych do porównań. Dotyczy przedsiębiorstw
wchodzących w skład jednej branży. Jej celem jest ustalenie przyczyn różnic między np.
jednostkowymi kosztami własnymi porównywalnych wyrobów wytwarzanych przez
przestrzenne wyodrębnione ogniwa organizacyjne (wydziały, zakłady).
W zależności od przeznaczenia analizy możemy mówić o analizie wewnętrznej i
zewnętrznej. Analizę zewnętrzną sporządza się dla osób i instytucji z poza przedsiębiorstwa
zwykle w układzie rocznym. Wykonywana jest w sposób kompleksowy. Dostosowana jest
do potrzeb szeroko rozumianego otoczenia przedsiębiorstwa.
Analiza ta może być przeznaczona dla:
• banków w związku z ubieganiem się o kredyt,
• udziałowców i akcjonariuszy,
42
43
•
ubezpieczycieli,
•
właścicieli i inwestorów w procesie prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego
L. Bednarski, R. Borowiecki, J. Duraj, K. Kurtys, T. Waśniewski, B. Wersty opt. cit., s. 14.
E. Urbańczyk opt. cit., s. 29.
39
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
oraz innych odbiorców z jego otoczenia.
Natomiast analiza wewnętrzna zajmuje się uwzględnieniem potrzeb decyzyjnych
kierownictwa i innych szczebli zarządzania w przedsiębiorstwie. Analiza wewnętrzna jest
wykonywana w sposób bardziej szczegółowy i zajmuje się wybranymi obszarami
działalności przedsiębiorstwa. Zawiera ona analizę podstawowych sprawozdań finansowych
bilansu i rachunku wyników oraz ocenę kondycji finansowej i czynników j ą determinuj
ących44.
2. Charakterystyka Zakładów Mięsnych Agro-Handel Sp. z o.o.
2.1. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jako forma organizacyjno-prawna podmiotów
prowadzących działalność gospodarczą w Polsce
W gospodarce rynkowej podmioty gospodarcze swobodnie prowadzą działalność
gospodarczą i żaden organ nie ma prawa w ich działalność ingerować, o ile działają zgodnie
z prawem.
Działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana,
handlowa, czy też usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i eksploatacja zasobów
naturalnych, wykonywana w sposób zawodowy i ciągły45. Warunkiem uznania danej
działalności za działalność zawodową jest, więc jest zarobkowy charakter oraz fakt, że jest
ona wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Prowadzenie działalności gospodarczej
nie wymaga otrzymania zezwolenia władz administracyjnych, za wyjątkiem otrzymania
koncesji w niektórych dziedzinach, np. transport morski i lotniczy, produkcja i sprzedaż
wódek.
Forma prawna podmiotu gospodarczego jest narzędziem określającym wymagania
założycielskie, strukturę władzy oraz odpowiedzialność a także chroniącym interesy
społeczeństwa,
państwa,
właściciela,
pracowników
i
pożyczkodawców.
Podmiot
rozpoczynający działalność gospodarczą ma pełną swobodę wybory formy organizacyjnoprawnej przedsiębiorstwa, z zastrzeżeniem odrębnych przepisów, które mogą wykluczać
daną formę prawną dla danego rodzaju działalności gospodarczej (np. banki). Główny Urząd
Statystyczny opracował systematykę form prawno-organizacyjnych. Do podstawowych form
prawno-organizacyjnych zalicza się osoby fizyczne (indywidualni przedsiębiorcy oraz
wspólnicy spółek cywilnych), osoby prawne (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,
44
45
M. Sierpińska, T. Jachna, opt. cit. s. 21.
Ustawa z dnia 19 listopada 2001 r. - Prawo działalności gospodarczej, Dz.U. nr 101, poz. 1178 z późn. zm., art. 2.
40
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
spółka akcyjna, inne podmioty mające osobowość prawną) i jednostki organizacyjne
mniemające osobowości prawnej (spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa,
spółka komandytowo-akcyjna).W gospodarce wolnorynkowej znaczna cześć podmiotów
gospodarczych działa jako spółki.
Spółka jest prawną formą współdziałania dwóch lub większej liczby osób dla
łatwiejszego osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. Prawo dopuszcza również
możliwość tworzenia i istnienia niektórych spółek z udziałem jednego wspólnika (spółki
jednoosobowe), a także powoływania ich dla celów niegospodarczych. Spółki odgrywają
istotną rolę w stosunkach gospodarczych krajów o gospodarce rynkowej. W formie spółek
występuje
większość
przedsiębiorstw
przemysłowych,
handlowych,
usługowych,
transportowych i innych, a także banków, instytucji ubezpieczeniowych itd., w tym z reguły
największe organizacje gospodarcze. Spółka, jako forma współdziałania osób, znana była
już w starożytności, a przepisy dotyczące spółek zawierają różne systemy prawa antycznego,
z najdawniejszymi włącznie. Praktyczne potrzeby dyktowały łączenie się osób w grupy, aby
w ten sposób osiągnąć zamierzony cel, najczęściej gospodarczy46.
W prawie polskim można wyróżnić spółki prawa cywilnego (spółki cywilne) i spółki
prawa handlowego (spółki handlowe). Kryterium tego rozróżnienia opiera się na strukturze i
charakterze przepisów normujących dany rodzaj spółki. Przyjmując, zatem za punkt
odniesienia stan regulacji prawnej spółek w naszym prawie, można stwierdzić, że spółkami
prawa cywilnego są te spółki, uregulowane przez kodeks cywilny, natomiast spółkami prawa
handlowego są spółki uregulowane przez przepisy kodeksu spółek handlowych i inne
ustawy. Podział na spółki osobowe i kapitałowe, powszechnie przyjmowany w obcych
systemach prawnych, nie ma nic wspólnego z podziałem osób prawnych na osoby typu
korporacyjnego i fundacyjnego (zakładowego). Podział na spółki kapitałowe i osobowe
opiera się na kryterium substratu ich istnienia i działalności. Jeśli mianowicie jest nim tylko
substrat osobowy (wspólnicy), to są to spółki osobowe, jeśli także kapitał (substrat
rzeczowy), są to spółki kapitałowe. W konsekwencji spółki kapitałowe posiadaj ą
osobowość prawną i za swoje zobowiązania odpowiadaj ą własnym majątkiem, z
wyłączeniem osobistej odpowiedzialności wspólników. W przeciwieństwie do spółek
kapitałowych, spółkę osobową cechuje osobista (maj ątkowa) odpowiedzialność wspólników
za zobowiązania spółki i osobiste prowadzenie spraw spółki. Wspólnicy spółek
kapitałowych odsunięci są z reguły od bezpośredniego prowadzenia spraw spółki (należą
46
J. Jecyszyn, C. Kosikowski; Podstawy prawa gospodarczego, Wydawnictwo Prawne LexisNexis, Warszawa
2004, s. 81.
41
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
one do zarządu) i od bezpośredniej kontroli jej działalności (wykonuje je specjalny organ
spółki - rada nadzorcza lub komisja rewizyjna), zaś organem ich reprezentuj ącym jest
zgromadzenie wspólników47.
Ojczyzną spółki z ograniczoną odpowiedzialnością są Niemcy końca XIX w., gdzie
znalazła ona swój normatywny kształt w ustawie z 20 IV 1892 r. o spółkach z ograniczoną
odpowiedzialnością. Regulacja tego rodzaju spółki znalazła się następnie w prawie
austriackim (1906r.), angielskim (1907r.) jako private limited company, francuskim (1925r.)
i innych systemach prawnych. W Polsce tą formę prawną prowadzenia działalności
gospodarczej uregulowano po raz pierwszy dekretem z 08.02.1919 r.. Spółka z ograniczoną
odpowiedzialnością opiera się - podobnie jak spółka akcyjna - na koncepcji zaangażowania
kapitałowego wspólników i ich odpowiedzialności ograniczonej do wkładu w majątek
spółki48.
Podstawową kwalifikację spółek przedstawia Schemat 5.
Schemat 5: Podział spółek w polskim ustawodawstwie
Źródło: K.Wach, Jak założyć firmę w Unii Europejskiej, Oficyna Ekonomiczna, Kraków 2005, s. 276.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością należy do spółek kapitałowych prawa
handlowego, której istotą jest przede wszystkim zgrupowanie środków kapitałowych w celu
realizacji pewnego zamierzenia. Kodeks spółek handlowych pozwala na tworzenie tego
rodzaju spółek dla prowadzenia jakiejkolwiek działalności, jeżeli jej cel nie jest sprzeczny z
A. Rafalski, Spółki osobowe i kapitałowe: charakterystyki, procedury zakładania, wzory, Ośrodek Doradztwa i
Szkolenia „Tur”, Warszawa-Jaktorów 2001, s. 33.
48
J. Olszewski, Prawo gospodarcze kompendium, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2002, s. 49.
47
42
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
przepisami prawa. Oznacza to, że przepisy zawarte w innych aktach prawnych mogą
zastrzegać dla danego typu działalności odrębną formę prawną w postaci innych typów
spółek lub organizacji. Ustawa o narodowych funduszach inwestycyjnych przewiduje na
przykład, że fundusze takie mogą funkcjonować wyłącznie w postaci spółek akcyjnych.
Działalność ubezpieczeniową mogą zaś prowadzić wyłącznie spółki akcyjne oraz
towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. Prawo bankowe zastrzega, że banki mogą zostać
utworzone jako spółdzielcze, państwowe lub w postaci spółek akcyjnych. Przepisy kodeksu
spółek handlowych nie ograniczają obszaru aktywności, jaką chcą się kierować wspólnicy
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Można tutaj, więc wyróżnić cele zarobkowe,
gospodarcze niemające charakteru zarobkowego oraz cele niegospodarcze (non profit). Ten
ostatni rodzaj działalności, może znaleźć odzwierciedlenie w celach naukowych,
charytatywnych, bądź społecznych. Należy jednak zaznaczyć, że jest on rzadko
wykorzystywany w praktyce, ponieważ charakteryzuje go brak dochodów spółki. Taka
spółka nie musi, więc prowadzić przedsiębiorstwa, ale musi być dofinansowywana z
zewnątrz. W rozumieniu przepisów ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, spółka non
52
profit jest jednak przedsiębiorcą i powinna zostać wpisana do rejestru .
Do powstania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością konieczne należy podjąć
następujące kroki:
•
zawarcie umowy spółki,
•
wniesienie przez wspólników wkładów na pokrycie całego kapitału zakładowego, a
w razie objęcia udziału za cenę wyższą od wartości nominalnej, także wniesienie tej
nadwyżki; nadwyżkę taką zwaną "agio", zgodnie z literą prawa przelewa się na
poczet kapitału zapasowego tworzonej spółki49 50 51,
•
powołanie zarządu spółki, który składa się z jednego albo większej liczby członków;
do zarządu mogą być powołane osoby spośród wspólników lub spoza
•u
54
ich grona ,
•
ustanowienie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej, jeżeli wymaga tego umowa
spółki lub ustawa; organ nadzoru w postaci rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej
powinien zostać ustanowiony w spółkach, w których kapitał zakładowy przewyższa
pięćset tysięcy złotych, a zarazem udziały w spółce posiada więcej niż dwudziestu
49
50
51
A. Rafalski opt. cit., s. 17.
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm., art.154 § 3.
Dz.U. z 2000 r., nr 94, poz. 1037 z późn. zm., art. 201 § 3.
43
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
pięciu wspólników52,
•
uzyskanie wpisu do rejestru przedsiębiorców.
W myśl postanowień kodeksu spółek handlowych, umowa spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego i określać: firmę i
siedzibę spółki, przedmiot działalności spółki, wysokość jej kapitału zakładowego,
wskazanie osoby lub osób będących wspólnikiem spółki, informacje czy wspólnik może
mieć więcej niż jeden udział, liczbę i wartość nominalną udziałów objętych przez
poszczególnych wspólników, czas trwania spółki (o ile jest oznaczony).
Wniesienie kapitału zakładowego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
warunkuje założenie spółki. Kapitał zakładowy stanowi początkowy majątek spółki.
Wysokość kapitału świadczy o potencjale gospodarczym spółki. Umożliwia rozpoczęcie
działalności gospodarczej i stanowi zabezpieczenie roszczeń kontrahentów spółki.
Odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki jest ograniczona do wysokości
wniesionych przez nich udziałów. Umowa spółki musi określać wysokość kapitału
zakładowego, ilość udziałów, na które się dzieli kapitał oraz ich wysokość. Obecnie
minimalna wysokość kapitału wynosi pięćdziesiąt tysięcy złotych, a jednego udziału
pięćdziesiąt złotych.
Kapitał zakładowy dzieli się na udziały. Udział należy rozumieć jako część kapitału
zakładowego, a także jako ogół praw i obowiązków wspólnika. Objęcie lub nabycie udziału
jest równoznaczne z nabyciem praw i obowiązków związanych z uczestnictwem w spółce.
Aby być wspólnikiem należy posiadać, co najmniej jeden lub większą liczbę udziałów w
kapitale zakładowym spółki. W przypadku, gdy umowa spółki stanowi, że każdy ze
wspólników ma więcej niż jeden udział, wówczas wszystkie udziały w kapitale zakładowym
spółki powinny być równe i niepodzielne. Jeżeli natomiast umowa stanowi, iż wspólnikom
przysługuje tylko jeden układ, wtedy udziały te mogą być różnej wartości i są podzielne53.
Wspólnik może, więc wtedy zbyć cały udział jak i jego część. Należy wszakże pamiętać, że
zarówno zbywana jak i pozostała część udziału nie może przedstawiać mniejszej wartości
niż pięćset złotych.
Jedną z podstawowych czynności niezbędnych do utworzenia spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością jest zgromadzenie przez wspólników kapitału i przekazanie go tej spółce
tytułem wkładu na kapitał zakładowy. Poprzez zawarcie umowy spółki, wspólnik zaciąga
wobec tej spółki zobowiązanie do pokrycia udziału przez wniesienie wkładu, przy czym
52
53
Dz.U. z 2000 r., nr 94, poz. 1037 z późn. zm., art. 213 § 2.
K. Sobczak, Działalność gospodarcza. Uregulowania prawne, PWE, Warszawa 2001, s. 97.
44
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
wniesienie całego wkładu musi nastąpić przed zgłoszeniem spółki do zarejestrowania. Na
poczet kapitału zakładowego wspólnicy mogą wnieść dwa rodzaje wkładów: wkłady
pieniężne i wkłady niepieniężne, czyli tzw. aporty. Wkłady niepieniężne mogą mieć postać
rzeczy i praw maj ątkowych. Ich wniesienie do spółki powoduje przeniesienie na nią prawa
własności, a w konsekwencji - prawa do swobodnego
57
dysponowania przedmiotami wkładu . Jednakże w celu ustalenia, czy dane rzeczy lub prawa
mogą stanowić przedmiot aportu, konieczne jest określenie tzw. zdolności aportowej tych
rzeczy i praw, czyli stwierdzenie, czy posiadają one cechy umożliwiające wniesienie ich do
spółki tytułem pokrycia udziałów. Przedmiotem wkładu do spółki kapitałowej nie może być
prawo niezbywalne lub świadczenie pracy bądź usług.
Do zarejestrowania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością konieczne jest
powołanie jej organów zwanych władzami spółki. Organami obowiązkowymi są
zgromadzenie wspólników (organ stanowiący) i zarząd (organ reprezentuj ący). Natomiast
powołanie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej ma charakter fakultatywny. Obowiązek
ustanowienia jednego z tych organów dotyczy tylko spółek, w których kapitał zakładowy
przewyższa 500.000 złotych, a ilość wspólników jest więcej niż 25. Jednocześnie kodeks
spółek handlowych podtrzymuje zakaz łączenia funkcji członka zarządu (a także innych
funkcji podlegających bezpośrednio członkowi zarządu) i rady nadzorczej. Władze spółki
mogą być ustanowione bądź w samym akcie założycielskim bądź w drodze odrębnej
uchwały wspólników podjętej przed zarejestrowaniem spółki, zgodnie z trybem
przewidzianym w umowie54 55.
Zarząd spółki zobowiązany jest zgłosić j ą do rejestru przedsiębiorców, będącego
częścią składową Krajowego rejestru sądowego, w terminie 7 dni od dnia sporządzenia aktu
notarialnego zawierającego umowę spółki. Sądem rejestrującym jest sąd rejonowy (sąd
gospodarczy) mający siedzibę w mieście będącym siedzibą wojewody56. Zgłoszenie do
rejestru ma charakter fakultatywny, co oznacza, że sąd nie może stosować środków
dyscyplinarnych (grzywny) w stosunku do członków zarządu, by ci złożyli stosowny
wniosek o rejestrację.
Do zgłoszenia spółki należy dołączyć: umowę spółki, oświadczenie wszystkich
członków zarządu, że wkłady na pokrycie kapitału zakładowego zostały przez wszystkich
wspólników w całości wniesione, jeżeli o powołaniu członków organów spółki nie stanowi
54
55
56
U. Karczmarek, Aport jako wkład do spółki z o.o., ”Gazeta Podatkowa” 2004, nr 31, s. 10.
K. Kruczalak, Prawo handlowe dla ekonomistów, PWE, Warszawa 2002, s. 112.
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Krajowy Rejestr Sądowy, Dz.U. z 2001r., nr 17, poz. 209, art. 1-3.
45
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
akt notarialny zawierający umowę spółki - dowód ich ustanowienia z wyszczególnieniem
składu osobowego. Zarząd jest zobowiązany dołączyć także podpisaną przez wszystkich
jego członków listę wspólników z podaniem nazwiska i imienia lub nazwy (firmy) oraz
liczby i wszystkich udziałów każdego z nich. Do zgłoszenia spółki oraz zmian składu
osobowego zarządu należy dołączyć również założone wobec sądu albo poświadczone
notarialnie wzory podpisów członków zarządu. Dokumenty załączone do wniosku powinny
być złożone w oryginałach lub urzędowo poświadczonych odpisach lub wyciągach 57. Sąd
rejonowy może orzec o rozwiązaniu spółki wpisanej do rejestru, gdy nie zawarto umowy
spółki, określony w umowie albo statusie przedmiot działalności spółki jest sprzeczny z
prawem lub umowa albo status spółki nie zawiera postanowień dotyczących firmy,
przedmiotu działalności spółki, kapitału zakładowego bądź wkładów, bądź wszystkie osoby
zawierające umowę spółki albo podpisujące status nie miały zdolności do czynności
prawnych w chwili ich dokonywania. W takich przypadkach sąd najpierw wyznacza
zarządowi termin do uzupełnienia braków, następnie wzywa zarząd do założenia
wyjaśnienia i jeżeli braki te nie zostaną usunięte może wydać postanowienie
0 rozwiązaniu spółki. Postanowienie to nie może być jednak wydane, jeżeli od jej wpisu do
rejestru upłynęło pięć lat. Przed uzyskaniem wpisu do rejestru, spółka w organizacji może
zaciągać zobowiązania i nabywać prawa, w tym prawo własności rzeczy ruchomych
1 nieruchomości, ale tylko w ramach działalności o charakterze przygotowawczym do
podjęcia działalności gospodarczej. Podjęcie zaś zasadniczej działalności będzie mogło
nastąpić dopiero po uzyskaniu wpisu do rejestru58.
Najwyższym organem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest zgromadzenie
wspólników. Główną jego funkcj ą jest podejmowanie uchwał w sprawach przewidzianych
przepisami kodeksu spółek handlowych i aktem założycielskim spółki. Ustawa wyróżnia
zwyczajne i nadzwyczajne zgromadzenia wspólników. Zwyczajne odbywa się raz w roku, w
terminie sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego. Wspólnicy na zwyczajnym
zgromadzeniu są zobowiązani59:
•
rozpatrzyć i zatwierdzić sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz
sprawozdanie finansowe za ubiegły rok obrotowy,
•
powziąć uchwałę w przedmiocie podziału zysku albo pokrycia strat, jeżeli sprawy te
nie zostały wyłączone umową spółki spod kompetencji zgromadzenia wspólników,
M. Tarska, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Istota, ustrój, funkcjonowanie, C.H.BECK, Warszawa
2003, s. 125.
58
K. Wach, opt. cit., s. 181.
59
W. Górski, , Prawo gospodarcze, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2004, s. 86.
57
46
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
•
podjąć uchwałę w przedmiocie udzielenia członkom organów spółki absolutorium z
wykonania przez nich obowiązków.
Nadzwyczajne zgromadzenie wspólników zwołuje się, gdy wymaga tego przepis prawa,
umowa spółki bądź organy lub osoby uprawnione do zwołania zgromadzeń uznają to za
wskazane. Zasadą jest, że zwyczajne i nadzwyczajne zgromadzenia wspólników zwołuje
zarząd. Jeżeli zarząd nie zwoła zgromadzenia wspólników w terminie wskazanym w
przepisach lub w umowie, wtedy uprawnienie do zwołania przejmuje rada nadzorcza lub
komisja rewizyjna. Zgromadzenie wspólników może odbyć się w każdym czasie bez
formalnego zwołania, o ile jest na nim reprezentowane 100% kapitału zakładowego i nikt z
obecnych nic wniósł sprzeciwu. Jeżeli ustawa lub akt założycielski nie zawieraj ą
ograniczeń, wspólnicy mogą uczestniczyć w zgromadzeniu wspólników oraz wykonywać
prawo głosu przez pełnomocników, zaś uchwały zapadają bezwzględną większością głosów.
Zasadą jest, że uchwały dotyczące zmiany umowy spółki, rozwiązania spółki lub zbycia
przedsiębiorstwa, albo jego zorganizowanej części, zapadaj ą większością dwóch trzecich
głosów. Uchwała dotycząca istotnej zmiany przedmiotu działalności spółki wymaga
większości trzech czwartych głosów z tym, że statut spółki może ustanowić surowsze
warunki powzięcia tych uchwał. Natomiast uchwała dotycząca zmiany umowy spółki,
zwiększająca świadczenia wspólników lub uszczuplająca prawa udziałowe, bądź prawa
przyznane osobiście poszczególnym wspólnikom, wymaga zgody wszystkich wspólników,
których dotyczy.
Decyzje zgromadzenia wspólników są nadrzędne w stosunku do wszelkich czynności
pozostałych organów spółki i mogą być zaskarżane tylko do sądu gospodarczego, który
może je uchylić tylko wówczas, gdyby stwierdził sprzeczność z prawami nadrzędnymi (np. z
kodeksem spółek handlowych), albo gdyby decyzja podjęta została z naruszeniem
procedury.
Zarząd spółki może być jedno- albo wieloosobowy. Decydujące znaczenie mają w
tym zakresie postanowienia umowy spółki określające organizację jej władz. Dopuszcza się
również możliwość określenia składu zarządu przez wskazanie minimalnej i maksymalnej
liczby jego członków. Przykładowa klauzula umowna może mieć brzmienie: „Zarząd składa
się z 3 do 5 osób”. Sposób ten jest korzystny o, tyle że umożliwia skuteczne
działanie
zarządu nawet w przypadku przejściowego
zdekompletowania np. wskutek rezygnacji jednego z członków. W skład zarządu mogą
wchodzić zarówno wspólnicy, jak i osoby spoza ich grona. Członkiem zarządu może być
tylko osoba fizyczna o pełnej zdolności do czynności prawnych. Warunkiem wyboru danej
47
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
osoby do składu zarządu jest jej zgoda, dlatego ze względów praktycznych, celowe jest jej
wcześniejsze uzyskanie. Podobnie, jak to miało miejsce na gruncie kodeksu handlowego,
regułę stanowi wybór członków zarządu uchwałą wspólników, podejmowaną w głosowaniu
tajnym, co do zasady, bezwzględną większością głosów60. Zarząd jest organem zarządzaj
ąco-wykonawczym. Organ ten prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Poj ęcie
reprezentacji obejmuje występowanie zarządu w stosunkach zewnętrznych spółki, tj.
składanie i przyjmowanie oświadczeń woli za spółkę we wszelkich stosunkach prawnych z
osobami trzecimi (stąd rozróżnienie na reprezentację czynną i bierną). Pojęcie prowadzenia
spraw spółki jest odnoszone do stosunków wewnętrznych korporacji. Doktryna definiuje
prowadzenie spraw jako podejmowanie wszelkich czynności - o charakterze przede
wszystkim faktycznym i decyzyjnym - zmierzających do realizacji celu spółki61. Sprawy
nieprzekazane innym organom spółki tj. zgromadzeniu wspólników, radzie nadzorczej lub
komisji rewizyjnej przez przepisy ustawy lub umowę spółki należą, co do zasady, do
właściwości zarządu.
Prawo reprezentacji oznacza kompetencj ę do występowania za spółkę. Zakres
przedmiotowy tego prawa określa tym samym katalog spraw, w których członek zarządu
może działać za spółkę. Z kolei sposób reprezentacji to sposób czynienia użytku ze
wskazanej kompetencji, co ma znaczenie zwłaszcza w przypadku zarządu wieloosobowego.
Zakres prawa reprezentacji został ustalony bezwzględnie obowiązuj ącymi przepisami
kodeksu spółek handlowych. Prawo członka zarządu do reprezentowania spółki dotyczy
wszelkich czynności sądowych i pozasądowych i nie może zostać ograniczone ze skutkiem
prawnym wobec osób trzecich. Ewentualne ograniczenia, zawarte w umowie spółki lub
uchwałach wspólników, maj ą wyłącznie znaczenie wewnętrzne, w szczególności jako
podstawa odpowiedzialności członka zarządu. Odmiennie należy oceniać skuteczność
ograniczeń wynikających z przepisów ustawy. Przepisy kodeksu spółek handlowych
normujące zasady prowadzenia spraw spółki mają w całości charakter dyspozytywny w
związku, z czym umowa spółki może przewidywać w tej mierze zasady odmienne. Jeżeli
brak stosownej regulacji umownej, a zarząd jest wieloosobowy, wymagana jest uprzednia
uchwała zarządu. Uchwała jest również konieczna we wszelkich sprawach przekraczających
zakres zwykłych czynności spółki. Szczególna regulacja ustawowa dotyczy prokurenta,
którego powołanie wymaga zgody wszystkich członków zarządu, podczas gdy odwołać
prokurenta może każdy członek zarządu62.Uchwały zarządu mogą być powzięte, jeżeli
60
61
62
Dz.U. z 2000 r., nr 94, poz. 1037 z późn. zm., art. 247 § 2, 201 § 4 w zw. z art. 245.
A. Herbet, Status prawny zarządu spółki z o.o., ”Prawo Przedsiębiorcy” 2001, nr 27, s. 72.
Dz.U. z 2000 r., nr 94, poz. 1037 z późn. zm., art. 208 § 6 i 7.
48
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
wszyscy członkowie zostali prawidłowo zawiadomieni o posiedzeniu. Przesłanką zdolności
uchwałodawczej zarządu nie jest, zatem obecność na posiedzeniu wszystkich jego członków.
Uchwały zapadają bezwzględną większością głosów. Akt założycielski może przewidywać,
że w przypadku równości głosów decyduje głos prezesa zarządu, jak również przyznawać
mu może określone uprawnienia w zakresie kierowania pracami zarządu. W przypadku
braku stosownej klauzuli pozycja prezesa zarządu jest analogiczna do pozycji pozostałych
członków tego organu63.
Członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność wobec wierzycieli za naruszenie
określonych zasad postępowania i nie wykonywanie obowiązków. Członkowie zarządu
odpowiadaj ą solidarnie całym swoim maj ątkiem za zaległości podatkowe spółki
kapitałowej, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu,
jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna w całości lub części 64. Członek
zarządu może uwolnić się od powyższej odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że we
właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie
zapobiegaj ące upadłości (naprawcze) albo nie zgłoszenie takiego wniosku nastąpiło bez
jego winy, lub wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości
podatkowych spółki w znacznej części.
W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, co do zasady nie musi istnieć organ
nadzorczy, gdyż prawo kontroli działalności zarządu przysługuje każdemu wspólnikowi.
Wspólnik może samodzielnie - lub łącznie z upoważnioną przez siebie osobą - w każdym
czasie przeglądać księgi i dokumenty spółki, sporządzać bilans dla swego użytku lub żądać
wyjaśnień od zarządu. Wspólnik ma jednak obowiązek korzystać ze swych uprawnień
nadzorczych w sposób lojalny. Zarząd może odmówić wspólnikowi wyjaśnień oraz
udostępnienia do wglądu ksiąg i dokumentów spółki, jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że
wspólnik wykorzysta je w celach sprzecznych z interesem spółki i przez to wyrządzi spółce
znaczną szkodę. Wspólnik, któremu zarząd uniemożliwił zrealizowania swych uprawnień
może wystąpić z żądaniem rozstrzygnięcia sprawy uchwałą wspólników.
Indywidualna kontrola wspólników może doznać ograniczeń albo nawet zostać
wyłączona mocą umowy spółki, ale pod warunkiem ustanowienia tą umową rady nadzorczej
lub komisji rewizyjnej. Między radą nadzorczą i komisją rewizyjną zachodzą istotne różnice,
co do zakresu ich kompetencji. Rada nadzorcza sprawuje stały nadzór nad działalnością
spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności, a zadaniem komisji rewizyjnej jest
63
64
T. Raczek, Reprezentacja spółki z o.o., Dom Wydawniczy „Ostoja”, Kraków 2002, s. 64.
Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, Dz.U. nr 137, poz. 926 z późn. zm., art. 116.
49
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
badanie przede wszystkim sfery finansowej działalności spółki. Jednak w spółce niemającej
rady nadzorczej umowa spółki może rozszerzyć obowiązki komisji rewizyjnej, tak, że
faktycznie będzie ona miała podobne obowiązki do obowiązków rady nadzorczej. W
odniesieniu do obu tych organów obowiązują te same przepisy.
W skład rady nadzorczej, powinno wchodzić minimum trzech członków. Nie ma
natomiast ustawowych ograniczeń, co do maksymalnej liczby członków tego organu. Jeżeli
umowa spółki nie stanowi inaczej, to powołanie i odwołanie członków rady następuje w
drodze uchwały wspólników. Przy braku innej regulacji w umowie spółki, członków rady
nadzorczej powołuje się na rok. Uchwałą wspólników członkowie rady nadzorczej mogą być
odwołani w każdym czasie. W kompetencji rady nadzorczej leży sprawowanie stałego
nadzoru nad działalnością spółki we wszystkich dziedzinach jej działalności, jednak nie ma
ona prawa wydawania zarządowi wiążących poleceń dotyczących prowadzenia spraw spółki.
Szczególnym obowiązkiem rady nadzorczej jest ocena sprawozdania zarządu z działalności
spółki oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy, w zakresie ich zgodności z
księgami i dokumentami, jak i ze stanem faktycznym oraz wniosków zarządu dotyczących
podziału zysku albo pokrycia straty, a także składanie zgromadzeniu wspólników
corocznego pisemnego sprawozdania z wyników tej oceny. Akt założycielski może
rozszerzyć uprawnienia rady nadzorczej, a w szczególności stanowić, że zarząd jest
obowiązany uzyskać zgodę rady nadzorczej przed dokonaniem oznaczonych w umowie
spółki czynności oraz przekazać radzie nadzorczej prawo zawieszania w czynnościach, z
ważnych powodów, poszczególnych lub wszystkich członków zarządu. Rada nadzorcza
może też reprezentować spółkę w umowach między członkiem zarządu a spółką oraz w
sporze z nim.
Kontrolowanie działalności spółki przez wspólników, radę nadzorczą lub komisj ę
rewizyjną to przykład tzw. kontroli wewnętrznej, natomiast ustawa przewiduje jeszcze tzw.
kontrole zewnętrzną;. Mianowicie sąd rejonowy na żądanie wspólnika lub wspólników
reprezentuj ących, co najmniej jedną dziesiątą kapitału zakładowego, może postanowić o
wezwaniu zarządu do złożenia oświadczenia, wyznaczyć podmiot uprawniony do badania
sprawozdań finansowych (biegłych rewidentów) w celu zbadania rachunkowości oraz
działalności spółki. Rewidenci składają swoje sprawozdanie sądowi rejestrowemu, który
przesyła jego odpis żądaj ącemu zbadania rachunkowości oraz działalności spółki,
zarządowi i radzie nadzorczej lub komisji rewizyjnej.
Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest osobą prawną i z tej racji odrębnym
podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych. Natomiast zyski z udziału w niej
50
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
(wypłacana dywidenda), będą dodatkowo opodatkowane podatkiem dochodowym od osób
fizycznych (ryczałtem 19% uzyskanego przychodu). Spółka z
ograniczoną
odpowiedzialnością może być utworzona przez jedną albo więcej osób w każdym celu
prawnie dopuszczalnym, w tym oczywiście do prowadzenia działalności gospodarczej.
Wybór takiej właśnie formy powinno się rozważyć, gdy planuje się spore, wymagające
dużego kapitału przedsięwzięcie - w takiej sytuacji koszty związane z funkcjonowaniem
spółki będą z powodzeniem zrekompensowane przez korzyści, w tym szczególnie to, że jako
wspólnik nie będzie się odpowiadało za zobowiązania spółki. Warto się nad tym zastanowić
szczególnie wtedy, gdy planuje się bardzo ryzykowne przedsięwzięcie.
2.2. Rys historyczny, przedmiot działalności oraz cele spółki
Agro-Handel jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością powstałą 22 kwietnia
1992 roku. Przedsiębiorstwo zostało wpisane do rejestru handlowego na podstawie
postanowienia Sądu Rejonowego oraz aktu
notarialnego z dnia 15 kwietnia 1992 r.
Kapitał
zakładowy spółki wynosi 1 400 000 zł.
Udziały wniesione w formie gotówkowej
posiadają łącznie trzy osoby. Na szczególną
uwagę zasługuje fakt, iż zgromadzony
kapitał zakładowy jest w 100% kapitałem
Krzywiń
51
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
polskim, co w obecnych warunkach ekonomicznych kraju należy do rzadkości.
Siedziba firmy mieści się na terenie województwa wielkopolskiego. Spółka od
początku istnienia posiada swoje logo, które nierozerwalnie kojarzone jest z omawianą
firmą. Jest to znak rozpoznawczy występujący na odzieży roboczej pracowników niektórych
działów, samochodach dostawczych oraz na gadżetach, takich jak: torby plastikowe,
kalendarze, parasole, długopisy, zegary
Podstawowe informacje o spółce przedstawia poniższa tabela:
Tabela 3: Dane o firmie Agro-Hndel Sp. z o.o.
Nazwa firmy
Adres
„AGRO-HANDEL” Sp. z ograniczoną odpowiedzialnością
Województwo: Wielkopolskie
Powiat:
Kościański
Gmina:
Krzywiń
Miejscowość: Mościszki 1
Poczta:
64-010 Krzywiń
410011644
REGON
Rodzai działalności wa. PKD
NIP
Forma prawna
1511Z Produkcja mięsa, z wyjątkiem drobiowego i króliczego
698-000-54-74
Spółka z ograniczoną działalnością powstała dn. 15.04.1992r.
akt notarialny nr 3336/1992
Data: 15.10.2001 nr. 0000053313
Sąd Rejonowy w Poznaniu, XXII Wydział Gosp. KRS
Kraiowy Rejestr Sadowy
Udziałowcy
Jan Ludwiczak - 734 udziały
Henryk Wachowiak - 333 udziały
Jan Ciesielski - 333 udziały
Kapitał zakładowy
Osoby upoważnione do
reprezentowania
1 400 000,- zł
Ludwiczak Jan - Prezes Zarządu
Ciesielski Jan - Członek Zarządu
Szała Paweł - Wiceprezes
Źródło: opracowanie własne na podstawie wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego
Przedmiotem działalności Zakładów Mięsnych Agro-Handel jest:
•
skup i ubój zwierząt rzeźnych,
•
przetwórstwo mięsne i rolno - spożywcze,
•
pośrednictwo handlowe w kraju i zagranicą,
•
usługi transportowe,
•
handel hurtowy produktami mięsnymi.
Aktualnie spółka koncentruje swą działalność na skupie i uboju zwierząt rzeźnych
52
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
oraz handlu produktami mięsnymi. Dzięki umowom o współpracy handlowej zawieranymi z
dostawcami, firma może stosować strategię rynkową opartą na dystrybucji towarów
0 wysokiej jakości i jednocześnie o konkurencyjnych cenach zbytu. Wysokotowarowe
rolnictwo południowej Wielkopolski stanowi bogate zaplecze surowcowe, dostarczaj ąc
codziennie duże ilości wysokiej klasy żywca wieprzowego i wołowego, a stosowanie
nowoczesnych technologii oceny poubojowej żywca pozwala precyzyjnie ocenić jakość
dostarczanego surowca. Zakład posiada supernowoczesną linię ubojową o zdolności uboju
1200 sztuk trzody chlewnej na dobę. W zakładzie dokonuje się rozbioru przemysłowego
1 handlowego mięsa wieprzowego w ilości 80 ton na jedną zmianę. Około 10 procent
pozyskanego surowca przetwarza się na produkty wędliniarskie. Zaawansowana technologia
przetwórstwa, bogata baza chłodnicza i transportowa pozwalaj ą firmie oferować klientom
towar najwyższej jakości.
Aktualna oferta handlowa firmy Agro-Handel obejmuje szeroki asortyment produktów
rolno-spożywczych m.in.:
•
elementy wieprzowe (półtusze, boczek, żeberka, pachwina, schab, łopatka,
karkówka, biodrówka, szynka, podgardle, tłuszcze, mięsa drobne, podroby),
53
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
•
elementy wołowe (tusze, ćwierci, łopatka, antrykot, kark, rozbratel, udziec, rostbef,
zrazowa górna, zrazowa dolna, podroby wołowe),
•
wędliny
(wędzonki,
wędliny
surowe,
kiełbasy
podsuszane,
kiełbasy
drobnorozdrobnione, kiełbasy średniorozdrobnione, kiełbasy gruborozdrobnione,
wyroby drobiowe, wyroby podrobowe)
Dział handlowy utrzymuje stałe kontakty handlowe z ponad 200 zakładami
mięsnymi w kraju i kilkudziesięcioma firmami zagranicznymi, zaopatrując je w półtusze i
mięso w elementach. Własna produkcja wędliniarska rozprowadzana jest poprzez sieć
własnych i patronackich hurtowni i sklepów w całym kraju. Firma zaopatruje również linie
lotnicze, hotele, jednostki wojskowe w tym NATO-wskie, stacjonujące w kraju.. Wdrożony i
ściśle przestrzegany w procesie produkcyjnym system HACCP pozwala skutecznie
konkurować firmie również na rynkach zagranicznych. Agro-Handel posiada uprawnienia
eksportowe do krajów Unii Europejskiej, państw Europy środkowowschodniej i
południowej, a także krajów Dalekiego Wschodu. Zarówno samą firmę jak i jej produkty
wielokrotnie nagradzano na najbardziej prestiżowych konkursach, targach i wystawach. W
2006 roku na podstawie auditów przeprowadzonych przez Polską Federację Pest Control
znakiem LIDERZY JAKOŚCI ŻYWNOŚCI wyróżniono m.in.: firmę Agro-Handel.
Bezspornym atutem spółki jest kilkuletnia obecność na rynku oraz dogodna lokalizacja, wyj
ątkowo korzystne ceny dla stałych odbiorców, terminowe dostawy, gwarantowana wysoka
jakość zamawianych towarów, szybka i sprawna obsługa kontrahentów, a także dogodne
terminy płatności.
Ostatecznym celem wyznaczonym przez zarząd spółki jest zwiększenie obrotów, a
co za tym idzie zwiększenie zysku. Może to być osiągnięte poprzez realizację celów
pośrednich, jak:
•
podwyższenie kwalifikacji załogi,
•
dbanie o ciągłość, stabilność oferty asortymentowej,
•
precyzyjne wytyczanie celów działania i starannie dobrana strategia firmy,
•
a także odpowiednie zarządzanie majątkiem trwałym spółki.
2.3. Zarządzanie i personel firmy
Od 2000 roku firma rozpoczęła gruntowną modernizację i rozbudowę zakładu w celu
przystosowania do wymogów sanitarnych Unii Europejskiej. Nakłady na inwestycje
związane z realizacją tych planów w okresie od 2000 do 2005 wyniosły 6.706.648,22
złotych - szczegółowy wykaz zrealizowanych inwestycji oraz źródeł ich finansowania
54
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
przedstawia tabela 4.
Tabela 4: Nakłady na inwestycje firmy Agro-Handel Sp. z o.o. oraz źródła ich
finansowania w latach 2000 - 2005
inwestycja
Wartość (zł)
Data
rozpoczęcia
Data
zakończenia
Źródło
finansowania
Masarnia
491 287,44
11.01.2000
31.12.2002
K/W
Chłodnia półtusz
585.274,79
31.01.2000
31.12.2002
K
Budowa drogi wewnętrznej
500.708,24
05.10.2000
31.12.2001
K
Magazyn żywca
166.911,79
11.12.2000
31.12.2002
K
Modernizacja chłodni półtusz
759.908,60
22.01.2001
31.01.2004
K
Zaplecze socjalne dla pracowników
498.173,29
25.07.2002
31.12.2002
K
Modernizacja hali ekspedycji
309.027,20
12.12.2002
29.02.2004
W
Klimatyzacja zakładu
350.922,89
19.01.2003
31.03.2004
K
1.437.169,27
08.01.2003
31.03.2004
K
96.969,29
13.03.2003
31.03.2004
W
630.556,84
24.03.2003
31.01.2004
K
77.148,63
05.03.2003
01.01.2004
W
216 771,48
31.03.2004
31.07.2005
W.
Modernizacja instalacji kanalizacyjnej
20 997,00
07.12.2004
31.07.2005
W
System zraszania magazyn żywca
11 300,80
22.07.2004
31.07.2005
W
Modernizacja myjki samoch. „strefa czysta”
102 942,13
29.04.2004
31.07.2005
W
Modernizacja hali rozbioru
252 614,94
24.03.2004
31.07.2005
W.
Ocieplenia magazynu żywca
25 679,76
31.03.2004
31.07.2005
W
Modernizacja myjki samoch. „strefa brudna”
74 265,05
03.04.2004
31.07.2005
W
Instalacja chłodnicza rampy
45 332,57
14.04.2004
31.07.2005
W.
Odbojniki
52 686,22
31.12.2004
31.07.2005
W
Rozbudowa hali uboju
Warsztaty
Mroźnia chłodnia
Smalcownia
Utwardzanie placu i dróg
* K - kredyt * W - środki własne
Źródło: Opracowanie własne na podstawie dokumentacji firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Dzięki zrealizowanym inwestycją zakład zwiększył swe moce produkcyjne, co
umożliwiło realizację większej ilości zamówień, a co za tym idzie zwiększył wielkości
produkcji.
Dynamikę wzrost produkcji poszczególnych działów przedstawiają odpowiednio:
55
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
• dla działu UBOJNIA
Wykres 1: Wielkość uboju trzody chlewnej w firmie Agro-Handel Sp. z o.o.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie dokumentacji firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
• dla działu: ROZBIÓR
Wykres 2: Wielkość rozbioru półtusz wieprzowych i ćwierci wołowych na elementy w
firmie Agro-Handel Sp. z o.o.
14 092 625
Źródło: Opracowanie własne na podstawie dokumentacji firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
• dla działu: PRODUKCJA
Wykres 3: Wielkość produkcji wędlin w firmie Agro-Handel Sp. z o.o.
2002
2003
2004
2005
Źródło: Źródło: Opracowanie własne na podstawie dokumentacji firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
56
Jak wynika z powyższych wykresów w latach 2002 - 2005 całkowita wielkość
produkcji firmy Agro-Handel Sp. z o.o wzrosła o 53,09%. Największy wzrost produkcji
odnotowano na dziele rozbioru, którego produkcja w ciągu kolejnych lat wzrastała
odpowiednio o 10,59%, 39,39% i 80,99% w porównaniu do okresu wyjściowego. Skup trzody
chlewnej w 2005 roku przekroczył liczbę 200 tysięcy i osiągnął rekordowy w historii firmy
poziom 220.745 sztuk, zatem była większa o 21,53% (tj. 39.107 szt) do roku 2004, o 26,43%
(tj. 46.144 szt) do roku 2003, o 37,99% (tj. 60.772 szt) do roku 2002. Wielkość produkcji
wędlin w ciągu czterech analizowanych lat wzrosła o 546 385,15 kg i w 2005 roku
kształtowała się na poziomie 1 902 368,97 kg.
Wzrost produkcji pociągnął za sobą zwiększenie zatrudnienia. Na dzień 31.12.2005r.
w firmie Agro-Handel Sp. z o.o. zatrudnionych było ogółem 253 pracowników tj. więcej o 9
osób niż w roku 2004 i o 31 osób niż w 2003 roku. W ciągu badanego okresu nastąpił wzrost
zatrudnienia o 24,02% tj. o 49 pracowników. Dane dotyczące ilości zatrudnionych
pracowników przedstawia tabela 5.
Tabela 5: Stan zatrudnienie w firmie Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
ZATRUDNIENIE
OGÓŁEM
WSKAŹNIKI DYNAMIKI
OKRES POPRZEDNI = 100%
LATA
KOBIETY
MĘŻCZYŹNI
2002
2003
66
75
138
204
100,00
100,00
147
2004
2005
82
84
162
169
222
244
253
108,82
119,61
124,02
108,82
109,91
103,69
2002=100
Źródło: Opracowanie własne na podstawie dokumentacji firmy Agro-Handel Sp.z o.o.
Udział kobiet w ogólne liczbie zatrudnionych zwiększył się z poziomu 32% w 2002 roku do
35% w 2005 roku. Struktura zatrudnienia według płci przedstawia się następująco:
Wykres 4: Struktura zatrudnienia wg płci w firmie Agro-Handel Sp. z o.o.
200
5
KOBIETY; 35%
KOBIETY; 34%
200
4
200
3
200
2
KOBIETY; 34%
KOBIETY; 32%
Źródło: Opracowanie własne na podstawie dokumentacji firmy Agro-Handel Sp.z o.o.
94
M. Sierpińska, D. W
57
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Poniżej przedstawiono obowiązujący schemat organizacyjny badanej spółki:
Schemat 6: Struktura organizacyjna firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
PRZEZES ZARZĄDU
KIEROWNIK
C
N /\
<\
KIEROWNIK
KIEROWNIK
KIEROWNIK
UBOJU
PRODUKCJI
Z-CA
PREZESAROZBIORU
DYREKTOR
HANDLOWY
DYREKTOR
' r
ir
SUROWCOWOf BRYGADZISTA
'
BRYGADZISTA '
PRODUKCYJNY
PRACOWNICY
BEZPOŚREDNI y
'
r
BRYGADZISTA '
PRACOWNICY ^
PRACOWNICY _
BEZPOŚREDNI ,PRACOWNICY
BEZPOŚREDNI y
DZIAŁU
HANDLOWEGO
SPECJALISTA
C
"
N
KIEROWNIK
MROŹNI
DYREKTOR
FINANSOWY
KIEROWNIK
DYREKTOR
EKSPEDYCJI
D.S. SKUPU
' r
' r
BRYGADZISTA '
BRYGADZISTA '
CZŁONEK ZARZĄDU
DYREKTOR
D.S. INWESTYCJI
PRACOWNICY ^
PRACOWNICY ^
BEZPOŚREDNI
,
BEZPOŚREDNI y
ORGANIZATOR
SKUPU
PRACOWNICY
SKUPU
GŁOWNA
KSIEGOWA
KADRY I PŁACE
D.S. HACCP
KASA
KSIĘGOWOŚĆ
KIEROWCY
ELEKTRYCY
MECHANICY
BUDOWLANY
REMONTOWO
-BUDOWLANA
GRUPA
Źródło: Opracowanie własne.
2.4. Charakterystyka rynku, na jakim działa spółka
W Wielkopolsce stan pogłowia trzody chlewnej wynosi 4 192,5 tyś sztuk, co stanowi
24,1% pogłowia krajowego. Produkcja żywca rzeźnego w przeliczeniu na 1 ha użytków
rolnych wyniosła w 2003r, 295,4 kg natomiast w Wielkopolsce wynosiła 594,8 kg na 1 ha
użytków rolnych, czyli o 201% większa niż średnia krajowa. W porównaniu z krajami UE
Wielkopolska lokuje się jako liczący producent o dużym potencjale. W 2005 roku w
porównaniu z rokiem poprzednim, zwiększyły się fizyczne rozmiary produkcji zwierzęcej.
Wykres
5: Produkcja
żywcairzeźnego,
Polecamy
darmowe
analizy
pracemleka,
mgr jaj w latach 1995 - 2005
w tvs. ton
600
14000
13000
4 550
_ ^ 1 500
— ---- ----- X-- ______ —y.
12000
— jT
:K
11000
10000
X
X
4 450
400 4
*'
jaja
mleko
9000
8000
7000
6000
5000
4000
3000
_*
-*
350
żywiec rzeźny
300
____ _________________________
^»
i
250
200
200
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
Źródło: Rolnictwo w 2005r, GUS, Warszawa 2006.
Zróżnicowanie regionalne występuje także w produkcji zwierzęcej.
W województwach: mazowieckim, podlaskim i wielkopolskim w 2004 r. znajdowało
się 44% pogłowia bydła i 44,6% pogłowia krów. Natomiast pogłowie trzody chlewnej
głównie występuje w woj. kujawsko-pomorskim, mazowieckim i wielkopolskim - łącznie
znajduje się tam 46,5% pogłowia. Miernikiem natężenia chowu zwierząt gospodarskich w
poszczególnych województwach jest obsada na 100 ha użytków rolnych. Największa
koncentracja chowu bydła występuje w woj. podlaskim, a trzody chlewnej w woj.
wielkopolskim. Pogłowie owiec, którego liczebność wynosi w 2004 r. zaledwie 8% poziomu z
1990 r., (318 tys. sztuk w 2004 r. wobec 4159 tys. sztuk w 1990 r.), występuje w największej
ilości w woj. małopolskim i wielkopolskim. Obsada owiec na 100 ha UR wahała się w 2003 r.
od 0,7 szt. w woj. świętokrzyskim do 11,2 szt. w woj. małopolskim.
Zawartość mięsa w tuszy mierzona poubojowo wynosi w Wielkopolsce 51% a średnio
w Polsce 46,5%. Koszt produkcji kilograma wieprzowiny w Wielkopolsce jest niższy niż w
innych regionach Polski. Pod względem jakościowym jest to najlepszy jakościowo surowiec
dla przetwórstwa mięsnego. Wpływ na ten stan ma przede wszystkim duża koncentracja
produkcji w gospodarstwach rolniczych, rozbudowany przemysł paszowy, znaczna produkcja
zbóż oraz tradycje i wiedza Wielkopolskich rolników. Można, zatem przyj ąć założenie, iż
produkcja trzody chlewnej jest konkurencyjna w skali kraju oraz w skali Unii Europejskiej i
dlatego ma szanse dalej rozwijać się i stanowić źródło dochodów dla Wielkopolskich
rolników. Spożycie mięsa kształtuje się na poziomie 63 kg na jednego mieszkańca w tym
mięsa wieprzowego 40 kg i jest dość stabilne spowodowane stałymi tradycjami kulinarnymi
Polaków.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Wykres 6: Pogłowie bydła, krów i trzody chlewnej na 100 ha UR wg województw w 2004r w szt.
Źródło: Rolnictwo w 2004r, GUS, Warszawa 2005
2.5 Pozycja badanej spółki na rynku
Z ostatnich danych wynika, iż przetwórstwem mięsa wieprzowego zajmuje się w
Wielkopolsce około 460 zakładów w tym 37 zakładów jest w okresie przejściowym. W
większości są to małe zakłady rzemieślnicze. Kilka większych zakładów o obrotach powyżej
100 mln zł powstało w ostatnim okresie czasu. Należą do nich Zakład Przetwórstwa Mięsnego
„MRÓZ”, Zakłady Mięsne „DUDA”, Agro-Handel Sp. z o.o. Zakłady Mięsne „BARTEK” z
Sierakowa, Zakłady Mięsne „SALUS” z Bojanowa. Zakłady te stanowią grupę tzw. „tygrysów
sektora”. Wyniki finansowe oraz udziały rynkowe tej grupy w skali kraju ulegaj ą
dynamicznej poprawie. Dzięki tej grupie zakładów wyniki finansowe całej branży uległy
znaczącej poprawie. Wzrosła efektywność branży oraz wydajność pracy na skutek
restrukturyzacji firm i inwestycji kapitałowych.
Do początku lat 90-siątych przemysł mięsny w Wielkopolsce rozwijał się w oparciu o
małe, rzemieślnicze zakłady zajmujące się ubojem oraz przetwórstwem mięsa. W wielu
przypadkach zakłady te nie spełniały podstawowych wymogów sanitarno-weterynaryjnych
oraz bezpieczeństwa żywności. Nastąpiła gwałtowna restrukturyzacja tego sektora polegająca
na:
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
•
koncentracji sektora a w szczególności etapu uboju,
•
rozdzieleniu uboju i przetwórstwa - powstają nowe ubojnie specjalizujące się
wyłącznie w uboju, dostosowane do norm i standardów UE,
•
zachowaniu małych zakładów przetwórczych posiadaj ących lokalne rynki oraz
przetwarzaj ących zakupione z ubojni tuczniki,
•
eksporcie półtusz oraz elementów kulinarnych poza Wielkopolskę, w szczególności na
południe Polski,
•
wyodrębnianiu się kilku silnych zakładów - liderów rynkowych zaopatrujących rynek
regionu oraz sieci detaliczne.
Zakład spełnia warunki sanitarne i weterynaryjne obowiązujące dla Zakładów
Mięsnych, co jest stwierdzone w zaświadczeniach wystawionych przez powiatowego lekarza
weterynarii PIW-Hż-6200-31/05. Zakład znajduje się w Rejestrze Powiatowego Lekarza
Weterynarii w Kościanie pod numerem 30110209 (ubój, rozbiór, przetwórstwo, mięso
mielone - z uprawnieniami do handlu z UE) PIW-HZ-6200-29/05. Artykuły pochodzenia
zwierzęcego spełniaj ą wymagania w zakresie warunków zdrowotnych żywności PIW-HŻ6200-30/05.
Zakład konsekwentnie realizuje program „Polityka Dobrej Jakości”, w ramach,
którego cały swój wysiłek poświęca na stałą poprawę jakości swych produktów, ze
szczególnym uwzględnieniem ich bezpieczeństwa zdrowotnego, przez wszechstronne
zaangażowanie pracowników działających na wszystkich szczeblach przedsiębiorstwa.
Produkcj ę prowadzi przestrzegaj ąc zasad dobrej praktyki produkcyjnej i przepisów
dotyczących ochrony środowiska. Bada wpływ produkcji na środowisko. Pracownicy spółki
znają politykę jakości firmy oraz są przez firmę szkoleni i instruowani w zakresie
bezpieczeństwa żywności. Agro-Handel Sp. z o.o. w Mościszkach posiadają obecnie systemy
zapewnienia jakości: I - GMP - Zasady Dobrej Praktyki Higienicznej, II - GMP - Zasady
Dobrej Praktyki Produkcyjnej, III - HACCP - System Kontroli Krytycznych Punktów
Zagrożeń.
Firma Agro-Handel działa na terenie całej Polski. Handluje z 532 jednostkami
przetwórstwa mięsnego, z hurtowniami, sklepami, wojskiem oraz innymi jednostkami
budżetowymi. Produkty eksportowane są również do krajów Europy Wschodniej. W 2000
roku Agro-Handel zajął 8 miejsce w eksporcie mięsa. W V edycji rankingu zakładów
mięsnych tygodnika BOSS firma zajęła 7 miejsce a w VI edycji w/w tygodnika zajęła 10
miejsce. Trzykrotnie w latach 2002-2004 otrzymała certyfikat „Solidna Firma. W rankingu
zakładów mięsnych (tabela 6) sporządzonym przez dwutygodnik AGRO-TRENDY firma
Agro-Handel utrzymuje się w ścisłej czołówce najlepszych firm tej branży.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Tabela 6: Ranking zakładów mięsnych wg dwutygodnika AGRO-TRENDY
MIEJSCE
MIEJSCE w ub.
roku
NAZWA FIRMY
PUNKTY
1
(-)
ZPM JBB Import-Eksport, Łyse
123
2
3
(1)
(3)
PKM DUDA S.A., Warszawa
MRÓZ S.A., Borek Wielkopolski
115
97
4
(12)
ZM NOWAK Sp. z o.o. Sp. k. , Gdańsk
89
5
(-)
PW KIER ZM Jastrzębie, Drzycim
86
6
7
(5)
(6)
AGRO-HANDEL Sp. z o.o., Mościszki
ZM SKIBA, Chojnice
ZM KRZYŻANOWSCY, Radom
83
81
8
9
(-)
(8)
ZPM JAF Sp. z o.o., Pilica
GRUPA DUDA, Sosnowiec
80
78
10
(19)
GRUPA ANIMEX Sp. z o.o., Morfiny
76
11
(-)
(15)
ZM SALUS Sp. z o.o., Bojanowo
TARCZYŃSKI S.A., Trzebnica
73
70
(14)
ZM VIOLA Sp. J., Lniano
68
(15)
65
59
12
13
81
14
15
(14)
ZRW Józef Bartos ZPCh, Pieszków
ZM MAZURY w Ełku Sp. z o.o.
16
17
(-)
(22)
ZM ZAKRZEWSCY Sp.J., Kosów Lacki
ZPM Józef Malinowski, Rybno
54
47
18
(16)
MARID Sp. z o.o., Biskupiec
43
19
(2)
(13)
PRIME FOOD Sp. z o.o., Przechlewo
GK PPMiD MAT S.A., Grudziądz
43
41
20
(-)
ZM MEAT-ŁUKÓW S.A.
40
Źródło:J. Okrzesik, Ranking zakładów mięsnych dwutygodnika AgroTrendy (II edycja) ”Lokomotywa” ciągnie
dalej ..., ”AgroTrendy” 2006, nr 13, s.24.
Zakład prowadzi aktywny program współpracy z dostawcami żywca w celu poprawy
jego jakości oraz stabilności dostaw. Cały surowiec skupowany jest w oparciu o system
klasyfikacji SEUROP. Dzięki stałej współpracy z dostawcami Zakład może zwiększać jakość
swoich produktów i umacniać pozycję rynkową.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
3. Analiza sprawozdań finansowych
3.1. Analiza sytuacji majątkowej w oparciu o aktywa bilansu
Zasoby majątkowe, to kontrolowane przez jednostkę aktywa o wiarygodnie określonej
wartości, powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do
jednostki korzyści ekonomicznych. Aktywa, to te zasoby majątkowe, nad którymi jednostka
sprawuje kontrolę, i które służą jej do osiągania korzyści w formie dopływu gotówki lub jej
ekwiwalentów oraz zabezpieczenia pretensji wierzycieli. Obejmują one majątek trwały, to jest
długotrwałe finansowe lokaty pieniężne i rzeczowe, a zwłaszcza środki trwałe, wyposażenie
oraz prawa i maj ątek obrotowy, głównie zapasy, należności a także środki pieniężne. Ich rola
w procesie osiągania gotówki nie j est j ednakowa.
Istota i funkcje aktywów trwałych i obrotowych powodują, że niezwykle ważna jest
analiza sytuacji majątkowej przedsiębiorstwa, której głównym celem jest65:
•
dokonanie klasyfikacji i ustalenie najważniejszych cech posiadanego majątku,
•
zbadanie wielkości i zmian zasobów majątku w czasie,
•
rozpatrzenie struktury zasobów majątkowych przedsiębiorstwa.
Aktywa trwałe zaangażowane są w przedsiębiorstwie przez okres powyżej 1 roku, z
tego też względu uważa się je za mało elastyczne i obciążone są dużym ryzykiem. Nakłady na
inwestycje ponoszone są w momencie rozpoczęcia ich realizacji lub nawet przed i nie ma
nigdy pewności, czy nastąpi ich pełny zwrot z bieżących wpływów działalności gospodarczej.
W przeciwieństwie do aktywów trwałych, które spełniają pośrednią rolę w procesie
osiągania gotówki, aktywa obrotowe uczestniczą w nim w sposób bezpośredni. Wchodzą one
do procesu gospodarczego i tam też podlegaj ą stałym przemianom oraz wymianom,
przynosząc nadwyżkę środków pieniężnych. Czas przebywania poszczególnych zasobów
aktywów obrotowych jest uzależniony od charakteru procesu produkcyjnego, terminowości
regulowania rozrachunków itd. Z reguły czas ten jest względnie krótki. Rozchód zasobów
majątkowych musi być uzupełniony odpowiednim przychodem, co stwarza możliwość
ciągłego dostosowywania wielkości tych składników do stopnia wykorzystywanych zdolności
produkcyjnych. Ryzyko inwestycyjne występujące przy
angażowaniu aktywów obrotowych jest o wiele mniejsze niż w przypadku zastosowania
aktywów trwałych, a ponadto w zależności od jego struktury znacznie zróżnicowane.
Zarządzanie aktywami - z punktu widzenia osiągania wyznaczonych celów
gospodarczych - wymaga ustalenia i utrzymywania optymalnej ich struktury, tj. pożądanej
65
W. Gabrusewicz op.cit. s.64
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
proporcji różnego typu aktywów, a głównie stosunku aktywów trwałych i aktywów
obrotowych. Wzajemna relacja między aktywami trwałymi a aktywami obrotowymi, stanowi
wielkość zróżnicowaną, która zależy od rodzaju przedsiębiorstwa. Wymieniona relacja
ilustruje płynność majątkową - bilansową. Im więcej środków ulokowanych jest w aktywach
obrotowych (płynnych), tym są one łatwiejsze do zaangażowania w działalności gospodarczej
i w ten sposób przedsiębiorstwo posiada większą płynność majątkowo - bilansową.
Analizę wielkości i dynamiki majątku rozpatrujemy na podstawie danych liczbowych
w wielkościach bezwzględnych i wskaźników relatywnych (dynamiki i tempa zmian). Dla
analizy zmian, jakie miały miejsce w okresie sprawozdawczym, dużą wartość poznawczą
mają indeksy dynamiki. Wielkość tych indeksów powyżej 100% oznacza rozwój
przedsiębiorstwa, powiększanie zdolności produkcyjnych, natomiast wielkość poniżej 100%,
wskazuje na zawężanie działalności oraz ograniczanie posiadanych zdolności produkcyjnych.
Do podstawowych wskaźników dynamiki wykorzystywanych w analizie majątku zalicza się:
wskaźnik dynamiki majątku
całkowitego
wskaźnik dynamiki majątku trwałego
wskaźnik dynamiki majątku
obrotowego
majątek całkowity rozpatrywanego okresu x 100
majątek całkowity poprzedniego okresu
majątek trwały rozpatrywanego okresu x 100
majątek trwały poprzedniego okresu
majątek obrotowy rozpatrywanego okresu x 100
majątek obrotowy poprzedniego okresu
Istotnym uzupełnieniem w ocenie wstępnej miar dynamiki jest analiza struktury.
Wskaźniki struktury wyrażaj ą stosunek procentowy poszczególnych grup zasobów aktywów
do ich łącznej wartości. Strukturę majątku w dużej mierze kształtuje charakter
przedsiębiorstwa. Wskaźniki struktury wykorzystywane w ogólnej analizie majątku wyrażają
się następującymi formami:
majątek trwały x 100
majątek całkowity
majątek obrotowy x 100
majątek całkowity
wskaźnik udziału majątku trwałego
wskaźnik udziału majątku obrotowego
W badaniach sytuacji majątkowej wskaźniki syntetycznej struktury majątku
uzupełniane są o wskaźniki, które są relacjami jednych pozycji aktywów do innych pozycji
aktywów. Wśród wskaźników relacji najszersze zastosowanie mają wskaźniki:
wskaźnik unieruchomienia majątku
-.
wskaźnik produkcyjności majątku
-.
majątek trwały
majątek obrotowy
majątek rzeczowy
majątek finansowy
Ocena relacji, które charakteryzują proporcje między aktywami trwałymi oraz
aktywami obrotowymi, stanowi w gospodarce rynkowej podstawę do wstępnej oceny
elastyczności firmy oraz stopnia ryzyka, co ma istotne znaczenie dla wierzycieli
przedsiębiorstwa
oraz banków
finansujących
działalność
firmy.
Wskaźnik
unieruchomienia majątku w postaci przedstawionej powyżej, stanowi syntetyczną miarę
stopnia elastyczności przedsiębiorstwa. Wielkość tego wskaźnika o poziomie przekraczającym
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
1, informuje o znacznym stopniu unieruchomienia majątku, wysokich kosztów stałych i małej
elastyczności przedsiębiorstwa. W przypadku obniżenia zapotrzebowania odbiorców na
wytwarzane produkty lub odprzedawane towary, narastającej konkurencji - względnie też
pojawienie się na rynku substytutów - istnieje duże prawdopodobieństwo obniżenia
rentowności, a nawet powstanie strat. Nie dotyczy to przedsiębiorstw przemysłowych,
wprowadzaj ących nowoczesną technikę i technologię, wówczas wzrost udziału środków
trwałych w całkowitym maj ątku może świadczyć o rosnącym stopniu mechanizacji produkcji
i postępie technicznym. Kiedy wartość wskaźnika unieruchomienia maj ątku jest mniejsza niż
1, wówczas jest to symptom większych możliwości przedsiębiorstwa w przeprowadzaniu
zmian. Każdy wzrost tego wskaźnika w czasie, jest oznaką pogarszania się elastyczności
przedsiębiorstwa, a spadek świadczy o poprawie jego sytuacji w omawianej dziedzinie.
Natomiast wskaźnik produkcyjności, ukazuje relacje między majątkiem rzeczowym (środki
trwałe i zapasy), a majątkiem finansowym (należności i środki pieniężne). Korzystna sytuacja
występuje wówczas, gdy relacja pomiędzy nimi jest wyższa od 1. W przedsiębiorstwach
produkcyjnych maj ątek obsługuj ący działalność podstawową, powinien być większy od
majątku finansowego66.
Dokonanie analizy sytuacji majątkowej firmy Agro-Handel Sp. z o.o. wiąże się z
wykorzystaniem danych, które przedstawia poniższa tabela:
Tabela 7: Kształtowanie się aktywów w firmie Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002-2005
2002
2003
2004
A.Aktywa trwałe
I. Wartości niematerialne i prawne
7 322 858,87
11 967 353,29
13 330 676,83
2005
14 343 047,12
65 425,78
96 149,02
104 004,36
93 351,71
II. Rzeczowe aktywa trwałe
III.Należności długoterminowe
7 195 752,04
11 765 755,16
13 098 068,05
14 130 704,76
0,00
0,00
0,00
0,00
IV.Inwestycje długoterminowe
V.Długoterminowe rozliczenia
międzyokresowe
30 000,00
30 000,00
30 000,00
0,00
31681,05
75 449,11
98 604,42
118 990,65
11 135 497,44
9 798 718,07
9 847 444,11
11 909 667,79
l.Zapasy
1 068 370,29
1 191 643,78
691 198,75
1 170 552,01
II.Należności krótkoterminowe
8 796 435,71
7 585 104,11
8 238 820,79
7 470 895,76
Ill.Inwestycje krótkoterminowe
IV.Krótkoterminowe rozliczenia
międzyokresowe
1 249 311,01
990 981,34
818 830,44
3 151 655,41
21 380,43
30 988,84
98 594,13
116 564,61
B.Aktywa obrotowe
Aktywa razem
18 458 356,31
21 766 071,36
23 178 120,94
26 252 714,91
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Analizując zmiany bezwzględne majątku całkowitego i jego podstawowych grupach
majątkowych można zauważyć, iż przyrost majątku całkowitego w badanym okresie wyniósł
7 794 358,60 zł, na co zasadniczy wpływ miał przyrost majątku trwałego, którego wartość
wzrosła o 7 020 188,25 zł. Należy zauważyć, iż majtek trwały spółki przez kolejne trzy lata
charakteryzował się stałym wzrostem, w przeciwieństwie do majątku obrotowego, który w
66
M. Jarzębowska, Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie, PWE, Warszawa 2006, s. 80-82.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
roku 2003 był mniejszy o 1 336 779,37 zł w porównaniu do roku poprzedniego.
Na podstawie danych zawartych w tabeli 7 dokonano obliczeń łańcuchowych
wskaźników dynamiki majątku badanej jednostki gospodarczej, które wynoszą:
Tabela 8: Łańcuchowe wskaźniki dynamiki majątku firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002 - 2005
WSKAŹNIKI DYNAMIKI
WYoZCZcGOLNIcNIc
2003
2004
2005
(2002 = 100)
(2003 = 100)
(2004 = 100)
wskaźnik dynamiki majątku całkowitego
117,92 %
106,49 %
113,27 %
wskaźnik dynamiki majątku trwałego
wskaźnik dynamiki majątku obrotowego
163,42 %
88,00 %
111,39 %
100,50 %
107,59 %
120,94 %
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Z obliczonych łańcuchowych wskaźników dynamiki wynika, że stosunkowo
niekorzystnie kształtowały się roczne zmiany maj ątku w roku 2004, w którym wskaźnik
dynamiki majątku całkowitego wyniósł zaledwie 106,49 % przy jednoczesnym również
niskim wskaźniku dynamiki majątku obrotowego (100,50%).
Wskaźniki ogólnej struktury majątku przedstawia poniższy wykres:
Wykres 7: Kształtowanie się wskaźników udziału majątku trwałego i obrotowego
w majątku całkowitym firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
Źródło: Opracowanie własne na podstawie bilansu firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
2002
2003
2004
2005
O MAJĄTEK TRWAŁY □ MAJĄTEK OBROTOWY
Natomiast wskaźniki relacji majątku spółki Agro-Handel zawarte są w tabeli 9.
Tabela 9: Wskaźniki relacji majątku firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002 - 2005
WSKAŹNIKI RELACJI
WYSZCZEGÓLNIENIE
2002
wskaźnik unieruchomienia majątku
0,66
wskaźnik produkcyjności majątku
0,83
2003
2004
2005
1,22
1,35
1,20
1,53
1,54
1,46
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Z wykresu 7 i tabeli 9 wynika, iż systematycznie od początku badanego okresu,
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
kiedy to majątek spółki był zdominowany majątkiem trwałym następuje równoważenie
udziałów podstawowych grup maj ątkowych. Wraz ze wzrostem udziału trwałych
składników maj ątku w maj ątku całkowitym badanej spółki, zwiększa się ryzyko
inwestycyjne związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Spadek udziału aktywów
obrotowych w aktywach całkowitych wiąże się z spadkiem elastyczności. Potwierdzają to
również obliczone wskaźniki relacji maj ątku trwałego do maj ątku obrotowego, których
wielkość w pierwszych trzech latach badanego okresu wzrosła z poziomu 0,66 do 1,35. W
ostatnim
analizowanym
okresie
wskaźnik
charakteryzował
tendencją
spadkową
(zmniejszenie o 0,15) jednak jest on cały czas na wyższym poziomie, niż 1, czyli poziom
uznawany za korzystny. Taka tendencja to efekt zmian dostosowujących technologię
produkcji żywności do standardów Unii Europejskiej, jakie firma Agro-Handel wprowadziła
do 01.05.2004, czyli do dnia akcesji do struktur europejskich. Z kolei od drugiego roku
objętego badaniem korzystnie kształtuje się relacja majątku obsługującego działalność
podstawową do majątku finansowego. Wielkość wskaźnika produkcyjności w tym okresie
mieści się w przedziale od 1,46 do 1,54 co dla przedsiębiorstw produkcyjnych wskazuje na
korzystną sytuację.
Szczegółowa struktura i dynamika zmian trwałego i obrotowego maj ątku spółki oraz
ich poszczególnych składników przedstawia się następująco:
Tabela 10: Kształtowanie się struktury i dynamiki majątku firmy
Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005
DYNAMIKA
STRUKTURA (%)
WYSZCZEGÓLNIENIE
2002
= 2004
2003
2004
2005
2003
2002
Majątek trwały
- wartości niematerialne i prawne
- rzeczowe aktywa trwałe
- należności długoterminowe
- inwestycje długoterminowe
- długoterminowe rozliczenia
międzyokresowe
Majątek obrotowy
- zapasy
39,69
54,98
57,51
54,63 163,42 182,04 195,87
0,35
0,44
0,45
0,36
146,96
158,97 142,68
38,98
54,06
56,51
53,83
0,00
0,00
0,13
0,00
182,03 196,38
-
0,16
0,00
0,14
163,51
-
0,00
100,00
100,00
0,17
0,35
0,43
0,45
238,15
311,24 375,59
60,33
45,02
42,49
45,37
88,00
88,43 106,95
5,79
5,47
2,98
4,46
111,54
- należności krótkoterminowe
47,66
34,85
35,55
28,46
86,23
- inwestycje krótkoterminowe
6,77
4,55
3,53
12,01
79,32
- krótkoterminowe rozliczenia
0,12
0,14
1,00
0,44
144,94
Majątek całkowity
■100
(%)
2005
100,00
-
64,70 109,56
93,66
84,93
65,54
252,27
461,14 545,19
100,00 100,00 100,00 117,92 125,57 142,23
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Pogłębiona analiza dynamiki aktywów - przeprowadzona na podstawie obliczonych
odchyleń i wskaźników dynamiki - pozwala stwierdzić, iż w latach 2002 - 2005 nastąpił
wzrost całości majątku o 42,23%. Do wzrostu majątku całkowitego głównie przyczynił się
wzrost majątku trwałego, którego wartość wzrosła o 95,87%. Wśród składników majątku
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
trwałego jedynie inwestycje długoterminowe zmniejszyły 100,00%, natomiast wartość
pozostałych zwiększyła się odpowiednio o: 42,68% wartości niematerialne i prawne, o
96,38%
rzeczowe
aktywa
trwałe
oraz
o
275,59%
długoterminowe
rozliczenia
międzyokresowe, Wartość majątku obrotowego uległa zwiększeniu jedynie o 6,56%.
Największą dynamiką zmian wśród składników majątku obrotowego charakteryzują się
rozliczenia krótkoterminowe, których wartość wzrosła o 445,19%, przy czym wartość
zapasów wzrosła o 9,56%, należności krótkoterminowych spadła o 15,07% oraz
jednoczesnym wzroście środków pieniężnych o 152,27%.
Analizując zmiany w strukturze zachodzące w majątku firmy Agro-Handel należ y
zauważyć, iż wzrost udziału majątku trwałym wiązał się ze wzrostem udziału rzeczowego
majątku trwałego z 38,98% do 53,83% tj. o 14,85%. Natomiast spadek udziału majątku
obrotowego w strukturze aktywów wynika głównie ze spadku udziału należności
krótkoterminowych z 47,66% do 28,46,% tj. o 19,20%.
3.2. Analiza sytuacji kapitałowej na podstawie pasywów bilansu
Klasyfikację kapitałów jednostki według najczęściej stosowanych kryteriów podziału
i ich rodzaje przedstawia poniższy schemat:
Schemat 7: Klasyfikacja kapitałów podmiotów gospodarczych
KRYTERIUM: WŁASNOŚCI
KAPITAŁY WŁASNE l
KAPITAŁY
POZOSTAŁE
KAPITAŁY OBCE
ZOBOWIĄZANI
l
KREDYTY,
A
POŻYCZKI
KRYTERIUM: TERMINOWOŚCI
DŁUGOTERMINOWE
KRÓTKOTERMINOWE
WŁASNE (PODSTAWOWE, REZERWOWE)
WŁASNE (ZYSK NA DYWIDENDY)
OBCE (KREDYTY INWESTYCYJNE))
OBCE (ZOBOWIĄZANIA BIEŻĄCE, POŻYCZKI)
KRYTERIUM: ŹRÓDEŁ POCHODZENIA
ZEWNĘTRZNE I
WEWNĘTRZNE
KAPITAŁ Y PODSTA WOWE
WŁASNE (KAPITAŁ ZAŁOŻYCIELSKI)
OBCE (KREDYTY, ZOBOWIĄZANIA)
WŁASNE
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Źródło: Opracowano na podstawie W. Gabrusewicz op. cit., s. 103, 107,111.
Kapitał własny definiowany jest przez aktywa netto, które równe są aktywom
jednostki, pomniejszonym o szeroko rozumiane zobowiązania i rezerwy na zobowiązania. Tak
zdefiniowany kapitał własny obejmuje kapitał (fundusz) podstawowy, który jest korygowany
in minus o należne wpłaty na kapitał podstawowy oraz udział (akcje) własne, kapitał
zapasowy, kapitał z aktualizacji wyceny, pozostałe kapitały rezerwowe, zysk (stratę) z lat
ubiegłych, zysk (stratę) netto oraz nieaktywną pozycję korygującą odpisy z zysku netto w
ciągu roku obrotowego. Kapitał własny, zwłaszcza kapitał podstawowy, stanowi najbardziej
stabilne źródło finansowania, spełniając równocześnie funkcję gwarancyjną wobec wierzycieli
. Poniższa formuła przedstawia kapitały własne w ujęciu rachunkowym:
KAPITAŁY WŁASNE = AKTYWA - ZOBOWIĄZANIA I REZERWY NA ZOBOWIĄZANIA
Dążenie do poprawy stopy zwrotu kapitału własnego powoduje angażowanie w
działalność gospodarczą kapitałów obcych. Dokonując wstępnego przeglądu struktury
kapitałów trzeba brać pod uwagę czas użytkowania kapitałów obcych i odrębnie rozpatrywać:
• kapitały długoterminowe (zobowiązania i kredyty długoterminowe),
•
kapitały krótkookresowe (zobowiązania i kredyty krótkoterminowe).
Zobowiązania długoterminowe obejmują długoterminowe pożyczki, kredyty,
obligacje i inne papiery wartościowe emitowane przez przedsiębiorstwo. Termin ich płatności
jest dłuższy niż jeden rok. Łącznie z kapitałem własnym zobowiązania długoterminowe
stanowią tzw. kapitał stały przedsiębiorstwa, który powinien zapewnić pokrycie przynajmniej
elementów majątku trwałego (wykazującego najniższa płynność). Ujmuj e to poniższa reguła :
KAPITAŁ STAŁY = KAPITAŁY WŁASNE + ZOBOWIĄZANIA DŁUGOTERMINOWE
Na zobowiązania krótkoterminowe, a więc płatności o terminie nieprzekraczającym
jednego roku, na które składaj ą się: zobowiązania wobec kredytodawców i pożyczkodawców
z tytułu kredytów i pożyczek krótkoterminowych oraz płatności odsetek od kredytów i
pożyczek długoterminowych przypadające na dany rok, a także zobowiązania bieżące,
obejmujące zobowiązania handlowe (wobec dostawców), zobowiązania z tytułu płac,
podatków, ceł, ubezpieczeń społecznych.
Struktura finansowa wynikaj ąca z pasywów bilansu daje obraz podstawy finansowej,
na której jest oparta działalność przedsiębiorstwa. Dlatego też punktem wyjścia przy
porównawczej analizie pasywów jest wstępna ocena ich struktury i ustosunkowanie się - w
warunkach danego przedsiębiorstwa - do relacji zachodzących pomiędzy własnymi i obcymi
źródłami finansowania zasobów. Pomiędzy tymi
67 68
wielkościami powinna występować
właściwa dla danego przedsiębiorstwa proporcja, gdyż nieprzemyślane, nagłe zmniejszenie
kapitałów własnych w stosunku do obcych źródeł finansowania, przy których płaci się często
67
68
T. Waśniewski op. cit., s. 290.
W. Gabrusewicz op. cit., s. 107.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
wysokie odsetki, może spowodować trudności płatnicze i wywołać niebezpieczeństwo
niewypłacalności69 70.
Analiza sytuacji majątkowej obejmuje:
•
ocenę struktury kapitałów,
•
ocenę dynamiki poszczególnych składników kapitału,
•
ocenę struktury kapitałowo-majątkowej.
Poziom sfinansowania składników kapitałami własnymi i obcymi określaj ą wskaźniki
struktury własnościowej i relacji kapitałów własnych i obcych wyrażaj ących się następuj
ącymi formułami:
wskaźnik udziału kapitałów własnych
wskaźnik udziału kapitałów obcych
wskaźnik relacji kapitałów obcych do kapitałów własnych
wskaźnik relacji kapitałów własnych do kapitałów obcych
kapitały własne x 100
kapitały całkowite
kapitały obce x 100
kapitały całkowite
kapitały obce
kapitały własne
kapitał własny
kapitał obcy
Wskaźnik udziału kapitałów własnych w kapitale całkowitym wyraża stopień
samofinansowania przedsiębiorstwa. Wskaźnik udziału kapitałów obcych informuje o
rozmiarach zadłużenia przedsiębiorstwa. Relacja między nimi zależy od charakteru
przedsiębiorstwa i od czynników zewnętrznych. Natomiast wskaźniki relacji są uzupełnieniem
wskaźników struktury. Pierwszy wskaźnik relacji określany jest wskaźnikiem przekładni
kapitałowej. Informuje o skali zaangażowania obcych źródeł finansowania w stosunku do
kapitałów własnych. Drugi wskaźnik relacji jest miarą samofinansowania przedsiębiorstwa.
Istotna jest również wewnętrzna struktura obu grup kapitałów. Rozpatrzenie jej informuje o
wartości kapitału własnego i zagrożeniach wynikających z zaangażowania kapitału obcego .
Bardzo istotną kwestią wstępnej oceny pasywów jest zbadanie wewnętrznej struktury
kapitałów własnych. W dobrze funkcjonujących przedsiębiorstwach - oprócz stałego
wypłacania dywidend od kapitału zakładowego - ma miejsce systematyczne tworzenie rezerw
z zysku. Stąd też stosunek między kapitałem zakładowym a rezerwami ulega często znacznej
zmianie, wskazuj ąc na wzrost stopnia samofinansowania, co oznacza szybsze zwiększenie
rezerw kapitałowych niż kapitału zakładowego. Nierzadkie są
wypadki, w których wielkość rezerw kapitałowych przekracza kilka razy wielkość kapitału
74
zakładowego . Do oceny struktury kapitałów własnych i obcych służą wskaźniki:
69
70
M. Jarzębowska op. cit., s. 121.
T. Dudycz, op. cit., s. 35.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
wskaźnik udziału kapitału podstawowego
kapitał podstawowy x 100
kapitały własne
wskaźnik udziału kapitału zapasowego
kapitał zapasowy x 100
kapitały własne
wskaźnik udziału kapitału z aktualizacji
wyceny
kapitał z aktualizacji wyceny x 100
kapitały własne
wskaźnik udziału kapitału rezerwowego
kapitał rezerwowy x 100
kapitały własne
wskaźnik udziału wyniku z lat ubiegłych
wynik z lat ubiegłych x 100
kapitały własne
wskaźnik udziału wyniku roku bieżącego
wynik roku bieżącego x 100
kapitały własne
wskaźnik udziału zobowiązań
długoterminowych
zobowiązania długoterminowe x 100
kapitały obce
wskaźnik udziału zobowiązań bieżących
zobowiązania bieżące x 100
kapitały obce
wskaźnik udziału kredytów krótkoterminowych
kredyty krótkoterminowe x 100
kapitały obce
wskaźnik udziału zobowiązań z tytułu dostaw
zobowiązania z tytułu dostaw i usług x 100
kapitały obce
Do oceny struktury kapitału pod względem terminowości korzysta się ze wskaźników
opisanych wzorami:
wskaźnik udziału kapitałów długoterminowych
-.
wskaźnik udziału kapitałów krótkoterminowych
=.
wskaźnik relacji kapitałów długoterminowych do
krótkoterminowych
-.
kapitały długoterminowe x 100
kapitały całkowite
kapitały krótkoterminowe x 100
kapitały całkowite
kapitały długoterminowe
kapitały krótkoterminowe
Dokonując oceny zmiany kapitałów w czasie, w odniesieniu do poszczególnych grup
kapitałów, należy porównać dynamikę poszczególnych grup kapitałów względem 71
siebie. Wskaźnik dynamiki kapitałów całkowitych obliczany następująco:
wskaźnik dynamiki kapitałów
całkowitych
wskaźnik dynamiki kapitałów własnych
wskaźnik dynamiki kapitałów obcych
wskaźnik dynamiki kapitałów
długoterminowych
wskaźnik dynamiki kapitałów
krótkoterminowych
kapitały całkowite w rozpatrywanym okresie x 100
kapitały całkowite w poprzednim okresie
kapitały własne w rozpatrywanym okresie x 100
-.
kapitały własne w poprzednim okresie
kapitały obce w rozpatrywanym okresie x 100
kapitały obce w poprzednim okresie
kapitały długoterminowe w rozpatrywanym okresie x
100kapitały długoterminowe w poprzednim okresie
-.
kapitały krótkoterminowe w rozpatrywanym okresie x
100
kapitały krótkoterminowe obce w poprzednim okresie
Wskaźnik dynamiki kapitałów całkowitych jest równy wskaźnikowi dynamiki majątku
całkowitego. Jeżeli dynamika kapitałów własnych jest silniejsza od dynamiki kapitałów
obcych, jest to pozytywny objaw. Również za pozytywny objaw uważa się silniejszą
dynamikę
kapitałów długoterminowych od dynamiki kapitałów
krótkoterminowych. Wskaźniki te pokazuj ą też zmiany w strukturze kapitałów - wzrasta
udział kapitałów o większym wskaźniku dynamiki.
J. Gajdka, Wyznaczenie pojemności zadłużeniowej spółki. Metoda praktyczna, „Przegląd Organizacji”, 2001, nr 9, s.
30
71
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Oddzielna analiza poszczególnych pozycji pasywów i aktywów jest niewystarczająca,
by
wyczerpująco
ocenić
sytuację
ekonomiczno-finansową
przedsiębiorstwa. Rzeczywisty obraz stanu ekonomiczno-finansowego firmy można uzyskać
dopiero na podstawie oceny wzajemnego związku między kapitałami (pasywami) a
odpowiadającymi im środkami majątkowymi (aktywami) .
Maj ątek trwały należy finansować głównie kapitałem własnym (przyjmuje się, że
optymalny poziom sfinansowania majątku trwałego kapitałem własnym wynosi 70%) oraz w
razie potrzeby długoterminowym kapitałem obcym, natomiast maj ątek obrotowy powinien
znaleźć częściowe pokrycie w kapitale własnym (kapitał własny powinien stanowić pokrycie
dla 30% wartości majątku obrotowego) i długoterminowym obcym oraz częściowo
krótkoterminowym kapitale obcym. Dla utrzymania równowagi finansowej przedsiębiorstwa
istotne jest również zachowanie bieżącej płynności, co łączy się z finansowaniem maj ątku
obrotowego. Podstawowym źródłem jego finansowania są kapitały krótkoterminowe
(krótkoterminowe kredyty bankowe, pożyczki, bony komercyjne) oraz zobowiązania bieżące.
Jeżeli zobowiązania krótkoterminowe w pełni pokrywaj ą maj ątek obrotowy wówczas
zachowana jest złota reguła bilansowania w stosunku do obrotowych składników majątku
przedsiębiorstwa72 73.
Złota reguła bilansowa zakłada, że maj ątek obciążony dużym ryzykiem, a za taki
uważa się maj ątek trwały, powinien być finansowany w sposób najbardziej bezpieczniejszy,
czyli przez kapitał własny, tym samym:
kapitał własny majątek trwały
kapitał własny+ długoterminowy obcy majątek trwały
>
0,70 (I stopień pokrycia)
>
1,00 (II stopień pokrycia)
Do oceny struktury kapitałowo - majątkowej służą również następujące wskaźniki:
wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapitałem własnym
=
wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapitałem stałym
=
wskaźnik pokrycia kapitałami krótkoterminowymi majątku
obrotowego =
wskaźnik zaangażowania kapitałów obcych
=
kapitał własny x 100
majątek trwały
kapitał stały x 100
majątek trwały
kapitał krótkoterminowy x 100
majątek obrotowy
kapitały obce x 100
majątek obrotowy
Wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapitałem własnym informuje, w jakiej części
majątek trwały jest finansowany kapitałem własnym. Jeżeli majątek trwały jest w całości
finansowany kapitałami własnymi, to przedsiębiorstwo takie ma bardzo silne podstawy
finansowe. Wskaźnik pokrycia maj ątku trwałego kapitałami długoterminowymi jest
uzupełnieniem poprzedniego wskaźnika, ponieważ kapitały długoterminowe powinny
72
W.Gabrusewicz op. cit., s. 120
Polityka bilansowa i analiza finansowa. Nowoczesne instrumenty zarządzania firmą, red. K. Sawicki,
Wydawnictwo Ekspert, Wrocław 2002, s. 142
73
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
przewyższać wartość majątku trwałego. Wartość tego wskaźnika powinna przekraczać 100%.
Jeżeli majątek trwały nie jest pokryty kapitałami długoterminowymi, to wartość wskaźnika
jest mniejsza od 100%. Oznacza to, że przedsiębiorstwo może mieć trudności w regulowaniu
bieżących zobowiązań. O ile przedsiębiorstwo swojego majątku trwałego może nie mieć
sfinansowanego kapitałem własnym, to musi bezwzględnie finansować maj ątek trwały
kapitałem długoterminowym. Pozostałe środki obrotowe finansowane są kapitałami
krótkoterminowymi (zobowiązaniami i kredytami). Stopień tego finansowania określa
wskaźnik pokrycia kapitałami krótkoterminowymi majątku obrotowego74 75.
W praktyce jednak obserwuje się, iż część środków obrotowych finansowana jest
kapitałem stałym, co zgodne jest ze złotą regułą finansową. Ta część kapitału stałego, która
finansuje środki obrotowe określana jest mianem kapitału obrotowego netto lub kapitału
pracującego. Celem kapitału pracującego w przedsiębiorstwie jest minimalizacja ryzyka,
wynikającego z unieruchomienia części środków obrotowych (zapasów, należności) lub też
wynikaj ącego ze strat związanymi z tymi środkami (trudności zbytu produktów, kłopoty ze
ściąganiem należności). Jest to, więc pewnego rodzaju element bezpieczeństwa, ułatwiający
zachowanie bieżącej płynności finansowej. Kapitał obrotowy netto - w zależności od
podejścia - oblicza się według poniższych formuł :
• podejście kapitałowe
KAPITAŁ OBROTOWY NETTO = KAPITAŁ STAŁY - MAJĄTEK TRWAŁY
•
podejście majątkowe
KAPITAŁ OBROTOWY NETTO = MAJĄTEK OBROTOWY - KAPITAŁY OBCE KRÓTKOTERMINOWE
Badając
strukturę
majątkowo-kapitałową,
poziom kapitału obrotowego
wykorzystuje się do obliczenia następujących wskaźników:
wskaźnik udziału kapitału obrotowego w finansowaniu majątku
całkowitego
=
wskaźnik udziału kapitału obrotowego w finansowaniu majątku
obrotowego
=
kapitał obrotowy x 100
majątek całkowity
kapitał obrotowy x 100
majątek obrotowy
Wartość przedstawionych powyżej wskaźników informuje o tym, w jakim stopniu
kapitał pracujący finansuje majątek całkowity i majątek obrotowy. Jego wzrost oznacza
zwiększenie długookresowych kapitałów w finansowaniu maj ątku obrotowego w
przedsiębiorstwie. Jest to sytuacja korzystna dla przedsiębiorstwa. Spadek wartości wskaźnika
oznacza wzrost finansowania
maj ątku obrotowego kapitałem
krótkoterminowym i jest to dla przedsiębiorstwa sytuacja niekorzystna.
Poniższa tabela zawiera dane wyjściowe do dokonania analizy sytuacji kapitałowej badanej
zakładów mięsnych Agro-Handel Sp. z o.o.
74
75
Ibidem, s. 143.
W. Gabrusewicz, op. cit., s. 123.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Tabela 11: Kształtowanie się wielkości pasywów w firmie Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002-2005
2002
2003
2004
2005
A.Kapitał (fundusz) własny
3 817 944,52
4 540 809,91
6 740 569,65
10 335 103,05
I.Kapitał (fundusz) podstawowy
1 000 000,00
1 000 000,00
1 400 000,00
1 400 000,00
805 400,56
2 339 260,45
3 221 688,79
5 003 448,53
II.Kapitał (fundusz) zapasowy
III.Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny
IV.Zysk (strata) netto
B.Zobowiązania i rezerwy
l.Rezerwy na zobowiązania
-długoterminowe
-krótkoterminowe
301 684,07
301 684,07
244 121,12
244 121,12
1 710 859,89
899 865,39
1 874 759,74
3 687 533,40
11 135 497,44
9 798 718,07
9 847 444,11
11 909 667,79
1 640,34
1 640,34
7 186,42
7 186,42
78 097,78
8 027J7
9 226,60
9 226,69
0,00
0,00
70 070,01
0,00
II.Zobowiązania długoterminowe
4 017 200,00
5 052 102,07
5 369 431,75
5 015 020,75
III.Zobowiązania krótkoterminowe
10 617 599,30
12 162 308,18
10 337 251,86
9 132 1 73,69
IV.Rozliczenia międzyokresowe
-długoterminowe
-krótkoterminowe
3 972,15
3 664,78
652 769,90
0,00
3 972,15
0,00
3 664,78
0,00
65 2769,9
1 761 190,73
171 2832,48
4 8358,25
Pasywa razem
18 458 356,31
21 766 071,36
23 178 120,94
26 252 714,91
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Analizując zmiany bezwzględne poszczególnych pozycji pasywów można zauważyć,
iż przyrost kapitałów własnych w rozpatrywanym okresie wyniósł 6 517 158,53 zł, na co
największy wpływ miał przyrost kapitału zapasowego, którego wartość wzrosła o 4 198
047,97 zł. Należy zauważyć, iż w 2004 roku wspólnicy dokonali dopłaty do kapitału
podstawowego w kwocie 400 000,00 zł. W 2005 roku badanej spółce udało się wypracować
największy w całym badanym okresie zysk, wyniósł on: 3 687 533,40 zł i w porównaniu do
roku 2003 (najniższego zysku), był on większy o 1 976 673,51 zł. W latach 2002 - 2005
zobowiązania i rezerwy kształtowały się na poziomie od 14 640 411,79 zł do 17 225 261,45
zł.
Struktura kapitałów badanego podmiotu gospodarczego obrazują poniższe wykresy:
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Wykres 8: Kształtowanie się wskaźników struktury kapitałów według kryterium
własności
Handel Sp. z
latach 2002 -
firmy Agroo.o. w
2005
□
2002
KAPITAŁ WŁASNY □ KAPITAŁ OBCY
2003
2004
2005
Źródło: Opracowanie własne na podstawie bilansu firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Analizując wykres 8 można zauważyć, iż udział kapitałów obcych w strukturze w
ciągu badanego okresu spadł z poziomu 79,32% do 60,63%, tym samym badana spółka
poprawia swą strukturę własnościową.
Wykres 9: Kształtowanie się wskaźników struktury kapitałów według kryterium
terminowości firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
2002
□
2003
2004
KAPITAŁ DŁUGOOKRESOWY □ KAPITAŁ KRÓTKOOKRESOWY
Źródło: Opracowanie własne na podstawie bilansu firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
2005
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Z kolei - jak wynika z wykresu 9 - w latach 2002 - 2005 nastąpiła znacząca zmiana w
strukturze kapitałowej, mianowicie do roku 2003 kapitał całkowity spółki zdominowany był
przez kapitały krótkoterminowe (58% w 2002, 56% w 2003), natomiast po 2003 roku w
kapitałach dominowały kapitały długoterminowe (52% w 2004, 65% w 2005).
Tabela 12: Wskaźniki relacji kapitałów firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002 - 2005
WYSZCZEGÓLNIENIE
2002
WSKAŹNIKI RELACJI
2003
2004
2005
KRYTERIUM WŁASNOŚCI:
wskaźnik relacji kapitałów obcych do kapitałów własnych
3,83
3,79
2,44
1,54
wskaźnik relacji kapitałów własnych do kapitałów obcych
0,26
0,26
0,41
0,65
0,74
0,79
1,10
1,86
KRYTERIUM TERMINOWOŚCI:
wskaźnik relacji kapitałów długoterminowych do kapitałów krótkoterminowych
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Również korzystnie kształtują się wskaźniki relacji kapitałów badanej spółki. Skala
zaangażowania obcych źródeł finansowania, w stosunku do źródeł własnych, spadała z 3,83 w
2002 roku do 1,54 w 2005 tj. o 2,29. W dwóch ostatnich badanych okresach miara skali
samofinansowania
(wskaźnik
relacji
kapitałów
własnych
do
kapitałów
obcych)
systematycznie wzrastała, jednak nadal na koniec badanego okresu wielkość utrzymała się na
dość niskim poziomie - zaledwie 0,65. Świadczy to o tym, iż firma Agro-Handel jest
podmiotem silnie uzależnionym od kapitałów obcych. Systematyczny wzrost wielkości
wskaźnika relacji kapitałów długoterminowych do kapitałów krótkoterminowych świadczy o
coraz większej roli długoterminowych źródeł finansowania aktywów spółki Agro-Handel.
Szczegółowa struktura oraz dynamika kapitałów własnych i obcych a także ich
składników podstawowych prezentuje tabela 13.
Tabela 13: Kształtowanie się struktury i dynamiki kapitałów własnych i obcych
firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005
DYNAMIKA
100
STRUKTURA (%)
WYSZCZEGÓLNIENIE
2002 2003
Majątek trwały
100,00
- kapitał (fundusz) podstawowy
26,19
- kapitał (fundusz) zapasowy
21,10
7,90
- kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny
- zysk (strata) netto
Kapitał obcy
- rezerwy na zobowiązania
100,0
0
22,02
200
20,77
13,55
51,52
47,80
48,41
6,64
3,62
2,36
27,81
35,68
44,81
19,82
100,00
100,0
0
2004 (%)
2005
118,9
3
176,55 270,70
100,00
140,00
290,45
400,01
100,00
52,60
100,0 100,00 117,66
0
80,92
140,00
621,24
80,92
109,58 215,54
112,28 108,72
0,48
0,06
438,11
4761,07
562,49
27,44
29,33
32,67
31,51
125,76
133,66
124,84
- zobowiązania krótkoterminowe
72,52
70,61
62,89
57,37
114,55
0,03
0,02
3,97
11,06
Kapitał całkowity
0,04
2002=
2003
- zobowiązania długoterminowe
- rozliczenia międzyokresowe
0,01
2004
5
100,0 100,00
0
97,36
86,01
92,26 16433,67 ■ 44338,47
117,92
125,57 142,23
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Na podstawie danych zawartych w tabeli 13 wynika, że w latach 2002 - 2005
dynamika kapitałów własnych spółki Agro-Handel wzrosła z poziomu 18,93% do 170,70% tj.
o 151,77%, przy czym wśród jego składników największą dynamiką - aż 521,24% - wyróżniał
się kapitał zapasowy. Z kolei dynamika kapitałów obcych spadła o 8,94% z poziomu 117,66%
do 108,72%. Zobowiązania krótkoterminowe wykazywały tendencje spadkową, a ich
dynamika spadła o 24,54%, co należy ocenić jako korzystne zjawisko. Od 2003 roku
największy udział w strukturze kapitałów własnych ma kapitał zapasowy, który stanowi blisko
50,00%.
Jednocześnie
udział
kapitału
podstawowego
w
rozpatrywanym
okresie
systematycznie spada, i tak, w pierwszym okresie stanowił 26,19% kapitałów własnych, a w
ostatnim roku jego udział wynosił już tylko 13,55%. Natomiast w strukturze kapitałów obcych
obserwuje się dość korzystne zjawisko w ciągu czterech kolejnych lat, jakim jest wzrost
udziału zobowiązań długoterminowych z poziomu 27,44% na 31,51%, przy jednoczesnym
spadku udziału zobowiązań krótkoterminowych z 72,55% do 57,37% tj. o 15,55%.
Łańcuchowe wskaźniki dynamiki kapitałów badanej spółki przedstawiają się
następująco:
Tabela 14: Łańcuchowe wskaźniki dynamiki kapitałów firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002 - 2005
WSKAŹNIKI DYNAMIKI
WYSZCZEGÓLNIENIE
2003
2004
2005
(2002 = 100)
(2003 = 100)
wskaźnik dynamiki kapitałów całkowitych
wskaźnik dynamiki kapitałów własnych
117,92 %
118,93 %
106,49 %
148,44 %
113,27 %
153,33 %
wskaźnik dynamiki kapitałów obcych
wskaźnik dynamiki kapitałów długoterminowych
117,66 %
122,50 %
95,43 %
126,23 %
96,84 %
140,88 %
wskaźnik dynamiki kapitałów krótkoterminowych
114,54 %
90,91 %
83,01 %
(2004 = 100)
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Jak wynika z obliczeń przedstawionych w Tabeli 14, w całym okresie objętym
badaniem kształtowały się stosunkowo korzystnie. Warto zauważyć, iż najsilniejszymi
wskaźnikami dynamiki odznaczają się kapitały własne oraz kapitały długoterminowe, oznacza
to, iż ich poziom, co roku wzrastał szybciej.
Wykres 9 obrazuje jak w spółce Agro-Handel przestrzegana była złota reguła
bilansowa.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Wykres 10: Złota reguła bilansowa badanej spółki w latach 2002 - 2005
—i — Złota reguła bilansa %
—i ~ Złota zasada finansowania %
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Z obliczeń przedstawionych na wykresie 10 wynika, iż w latach 2002 - 2004 nie
została zachowana złota reguła bilansowania przez firma, Agro-Handel. Spółce udało się
osiągnąć prawidłowa strukturę majątkowo - kapitałową dopiero w 2005 roku.
Kształtowanie się kapitału obrotowego netto badanej spółki w rozpatrywanym
okresie przedstawiono na wykresie 11.
Wykres 11: Kapitał obrotowy netto firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 -2005
3 000 000 zł
-3 000 000 zł
------------
KAPITAŁ OBROTOWY NETTO (podejście kapitałowe)
___________________________________________ ________
KAPITAŁ OBROTOWY NETTO (podejście majątkowe) ___________________________________ ^
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o
Powyższy wykres wskazuje, iż w latach 2003 - 2004 kapitał obrotowy spółki AgroHandel był ujemny. Oznacza to, że w tych latach majątek trwały firmy przewyższał kapitał
stały, dlatego część majątku trwałego finansowana była kapitałami krótkoterminowymi. Jest
to sytuacja niekorzystna, gdyż może spowodować do utratę płynności finansowej, ta zaś
może doprowadzić do bankructwa. Jednakże w ostatnim roku obj ętym badaniem poziom
kapitału obrotowego netto jest najwyższy w całym okresie, zatem zmniejszyło się
zagrożenie utraty płynności finansowej.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Tabela 15: Kształtowanie się wartości wskaźników charakteryzujących sytuację
struktury kapitałowo-majątkowej firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005
WKAŹNIKI STRUKTURY MAJĄTKOWO-KAPITAŁOWEJ
WYSZCZEGÓLNIENIE
2002
2003
2004
52,14 %
37,94 %
50,56 %
72,06 %
107,00 %
80,16 %
90,84 %
107,02 %
95,38 %
124,16 %
112,31 %
77,08 %
131,48 %
175,79 %
166,92 %
133,65 %
wskaźnik udziału kapitału obrotowego w
finansowaniu majątku całkowitego
2,78 %
-10,91 %
-5,27 %
3,84 %
wskaźnik udziału kapitału obrotowego w
finansowaniu majątku obrotowego
4,60 %
-24,23 %
-12,40 %
8,46 %
wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapitałem
własnym
wskaźnik pokrycia majątku trwałego kapitałem
stałym
wskaźnik pokrycia kapitałami krótkoterminowymi
majątku obrotowego
wskaźnik zaangażowania kapitałów obcych
2005
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o
Jak wynika z przedstawionych w powyższej tabeli danych, w 2003 roku zarówno
wielkość wskaźnika pokrycia majątku trwałego kapitałem własnym jak i kapitałem stałym
były najniższym w całym analizowanym okresie i wynosiły odpowiednio: 37,94% i 80,16%.
Niski poziom wskaźników wynika z gruntownej modernizacji zakładu produkcyjnego, jaka w
tym czasie miała miejsce. W 2003 roku rozpoczęto rozbudowę hali uboju, zakupiono nową
linie ubojową, rozbudowano system wagowy, a także wyposażono dział produkcji wędlin w
nowe maszyny i urządzenia techniczne. Zakłady Mięsne Agro-Handel nie były w stanie
sfinansować modernizacji budynków i zakupu nowych środków trwałych bez konieczności
zadłużenia się (zaciągnięcia kredytów). Znajduje to odbicie w poziomie wielkości wskaźnika
zaangażowania kapitałów obcych, który również w roku 2003 kształtował się na poziomie
175,79% i był najwyższym w całym okresie objętym badaniem. Przez kolejne lata obserwuje
się spadek wartości tego wskaźnika, co wskazuje na to, iż spółka Agro-Handel sprawnie
spłaca zaciągnięte wcześniej zobowiązania kredytowe.
3.3. Wstępna ocena księgowej wielkości wyniku finansowego
Wielkość wyniku finansowego jest głównym czynnikiem rzutującym na poziom
rentowności, a także podstawowym źródłem zasilania przedsiębiorstwa w kapitał własny oraz
wypłat dywidend dla udziałowców. Ponadto stanowi podstawę do rozliczeń finansowych z
budżetem państwa w postaci podatku dochodowego. Umożliwia również rozwój firmy i
wzrost jej wartości. Dodatkowo pełni rolę miernika stopnia realizacji wyznaczonego celu
gospodarczego, określa tempo zwrotu poniesionych w procesie gospodarczym nakładów oraz
potencjalne korzyści właścicieli wniesionego do przedsiębiorstwa kapitału. Ze znaczącej roli,
jaką spełnia wynik finansowy w działalności przedsiębiorstwa, tworzy się potrzeb jego
wielokierunkowej analizy76.
76
M. Sierpińska, D. Wędzki opt. cit., s. 33.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Rachunek wyników to główne źródło informacji o wielkości osiągniętego zysku lub
poniesionych strat.. Operując wielkościami strumieniowymi, grupuje wszystkie przychody
uzyskiwane ze sprzedaży dóbr i usług wytworzonych przez przedsiębiorstwo, przychody ze
sprzedaży towarów, przychody z operacji finansowych oraz odpowiadaj ące tym rodzajom
działalności koszty i straty. Na wynik finansowy może oddziaływać różny układ czynników
biorących udział w jego tworzeniu. Szczegółowa analiza poszczególnych czynników
umożliwia określenie, w jakim stopniu każdy z nich wpłynął na powstanie ostatecznej
wielkości wyniku finansowego i czy jest ona prawidłowa z punktu widzenia ekonomicznej
efektywności środków zaangażowanych w procesie produkcji.
Wstępna analiza rachunku wyników obejmuje :
•
ustalenie i ocenę zmiany wielkości strumieni pieniężnych prezentujących przychody
ze sprzedaży, koszty i wynik finansowy i inne wielkości ekonomiczne w kolejnych
latach badanego okresu,
•
badanie
relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi wielkościami
ekonomicznymi rachunku wyników.
Przekształcona do postaci analitycznej forma rachunku wyników stanowi dobrą podstawę
do wstępnej oceny kształtowania się wyniku finansowego na różnych poziomach (Tabela 16).
Tabela 16: Kształtowanie się rachunku wyników firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002 - 2005
WYSZCZEGÓLNIENIE
Przychody netto
ze sprzedaży i zrównanie z nimi
2002 2003
2004
2005
69 760 541,33 73 661 368,37 86 555 975,53 94 684 149,75
Koszty działalności operacyjnej
67 997 353,07 72 853 543,02 84 489 391,62 89998 011,23
Zysk(strata) na sprzedaży
1 763 188,26 807 825,35 2 066 583,91 4 686 138,52
Pozostałe przychody operacyjne
864 475,49 1 727 581,78
893 739,41
955 386,96
Pozostałe koszty operacyjne
154 615,13 1 032 773,29
261 181,05
627 992,13
Zysk(strata) z działalności operacyjnej
2 473 048,62 1 502 633,84 2 699 142,27 5 013 533,35
Przychody finansowe
129 037,31 75 803,70
67 726,68
74 286,25
Koszty finansowe
229 378,05 236 803,13
376 987,18
359 091,01
Zysk(strata) z działalności
Podatek dochodowy
Wynik finansowy netto
2 372 707,88 1 341 634,41 2 389 881,77 4 728 728,59
661 847,99 441 769,02
515 124,04 1 041 205,69
1 710 859,89 899 865,39 1 874 757,73 3 687 522,90
Źródło: Opracowanie własne na podstawie rachunków wyników firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Najwyższy wyniki na działalności podstawowej spółka Agro-Handel osiągnęła w
2005 roku i wyniósł on: 4 686 138,52 zł i był większy od najniższego wyniku osiągniętego na
tej działalności w badanym okresie o 3 878 313,17 zł. W porównaniu do 1 763 188,26 zł zysk
wypracowanego w pierwszym roku analizowanego okresu nastąpił wzrost o 265,78%, który w
wartościach bezwzględnych wyraża się kwotą 2 922 950,26 zł. 77
77
Polityka bilansowa i analiza finansowa. Nowoczesne instrumenty zarządzania firmą, red. K. Sawicki op. cit., s.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Kształtowanie się wyników poszczególnych segmentów działalności firmy Agro-Handel w
rozpatrywanym okresie obrazuje poniższy wykres:
Wykres 12: Wielkość i zmiana wyników na poszczególnych obszary generowania
wyniku finansowego firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005
1 40% 120%
_ wynik na działalności podstawowej wynik na
działalności operacyjnej z wynik na operacjach
finansowych obowiązkowe obciążenia wyniku
finansowego
2002
2003
2004
2005
Źródło: Opracowanie własne na podstawie rachunków wyników firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
146.
Potwierdzenie rezultatów oceny wyniku finansowego przy wykorzystaniu wskaźników
dynamiki można uzyskać przez równoległą analizę wskaźników struktury rachunku wyników.
Otrzymane w ten sposób odchylenia dodatnie i ujemne informuj ą przejrzyście o zaistniałych
przekształceniach poszczególnych elementów osiągniętego wyniku finansowego. Ocena
struktury analitycznego rachunku wyników polega na ustaleniu udziału poszczególnych jego
składników w ogólnej (stanowiącej 100%) wielkości przychodów ze sprzedaży. Analiza
dynamiki umożliwia wymierne określenie wpływu podstawowych czynników na wzrost lub
spadek wyniku finansowego netto. W tym celu dokonuje się porównawczej oceny
wskaźników dynamiki poszczególnych jego składników, istotne znaczenie ma tu porównanie
wskaźników, które w głównej mierze rzutują na poziom zysku netto. Bardzo pomocne w
zakresie analizy rachunku wyników jest tzw. zestawienie analityczne, które w formie dwóch
tabel obrazuje strukturę oraz dynamikę przychodów i kosztów.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Tabela 17: Kształtowanie się struktury i dynamiki przychodów, kosztów i wyniku
finansowego netto firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005
DYNAMIKA
=100
STRUKTURA (%)
WYSZCZEGÓLNIENIE
2002
(%)
2002
2003
2004
2005
2003
2004
100,
00
92,57
-0,18
7,60
97,47
100,
00
92,69
0,92
6,39
98,90
100,
00
97,45
-0,57
3,11
97,61
100,
00
96,81
0,73
2,46
95,05
Zysk(strata) na sprzedaży
2,53
1,10
2,39
4,95
45,82 117,21 265,78
Pozostałe przychody operacyjne
Pozostałe koszty operacyjne
Zysk(strata) z działalności
operacyjnej
Przychody finansowe
1,24
0,22
2,35
1,40
1,03
0,30
1,01
0,66
199,84 103,39
667,96 168,92
3,55
2,04
3,12
5,30
0,18
0,33
3,40
0,10
0,32
0,08
0,44
2,76
0,08
0,38
4,99
60,76 109,14 202,73
58,75 52,49
57,57
0,60
2,17
1,10
3,89
Koszty finansowe
Zysk(strata) z działalności
gospodarczej
Podatek dochodowy
Wynik finansowy netto
0,95
2,45
1,82
0,60
1,22
105,5 124,08
9
105,73 130,62
-551,64 400,57
88,70 50,82
107,14 124,25
2005
Przychody netto ze sprzedaży
Przychody ze sprzedaży produktów
Zmiana stanu produktów
Przychody ze sprzedaży towarów i materiałów
Koszty działalności operacyjnej
135,73
141,94
-561,69
43,97
132,36
110,52
406,16
103,24 164,35 156,55
56,54 100,72 199,30
66,75 77,83 157,32
52,60 109,58 215,54
Źródło: Opracowanie własne na podstawie rachunku wyników firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Analiza struktury rachunku wyników wykazuje, że decydujący wpływ na wielkość
przychodów netto ze sprzedaży mają przychody ze sprzedaży produktów, ich wskaźnik
udziału wynosił w kolejnych latach odpowiednio 92,57%, 92,69%, 97,45%, 96,81%.
Natomiast koszty działalności operacyjnej, stanowią analogicznie: 97,47%, 98,90%, 97,61%,
95,05% ogólnej wielkości ze sprzedaży..
Przedstawione w tabeli 17 wskaźniki dynamiki wyniku finansowego netto nie
uwzględniają wpływu zmiany cen w badanym okresie. Wskaźniki inflacji (wskaźnik cen przy
podstawie rok poprzedni = 100) w poszczególnych latach kształtowały się następująco:
100,80% w 2003, 103,50% w 2004, i 102,10% w 2005 roku78.
Analiza dynamiki zysku po wyeliminowaniu wpływu zmiany cen przedstawia
poniższy wykres:
78
http://www.stat.gov.pl/dane spol-gosp/ceny handel uslugi/wskazniki inflacja/wsk c 50-05.htm
03.01.2007
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Wykres 13: Wyniku finansowego netto firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002-2005 i jego dynamika w cenach porównywalnych
Źródło: Opracowanie własne na podstawie rachunku wyników firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Jak widać na wykresie 13 oraz w tabeli 18 dynamika zysku w cenach bieżących w
okresie czterech lat wynosiła 215,54%, natomiast wartość wskaźnika dynamiki w cenach
porównywalnych obniża się o 13,19% i kształtuje się na poziomie 202,35%.
Wskaźniki dynamiki przychodów i kosztów poszczególnych segmentów działalności
analizowanej spółki przedstawiono w tabeli 18.
Tabela 18: Kształtowanie się poszczególnych rodzajów przychodów i kosztów firmy AgroHandel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
WARTOŚĆ (zł)
2003
2004
2005
2002
Przychody netto ze
69 760 541,33 73 661 368,37 86 555 975,53 94 684
sprzedaży
1 727
893
955
Pozostałe przychody
operacyjne 149,75
864 475,49
581,78
739,41
386,96
74
Przychody finansowe
129 037,31 75 803,70
67 726,68
70 754 054,13 75 464 753,85 87 517 441,62 95286,25
713
PRZYCHODY OGÓŁEM:
67 997 353,07 72 853 543,02 84 489 391,62 89 998
Koszty działalności operacyjnej 822,96
011,23
1 032
261
627
Pozostałe koszty operacyjne
154 615,13
773,29
181,05
992,13
359
Koszty finansowe
229 378,05
236 803,13 376
987,18
091,01
515
1 041
Podatek dochodowy
661 847,99 441 769,02
WYSZCZEGÓLNIENIE
DYNAMIKA 2002=100
2003 2004
2005
69 043 194,24 74 564 888,46 85 124,04
642 683,89205,69
92 026
300,06
Źródło: Opracowanie własne na podstawie rachunku wyników firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
KOSZTY OGÓŁEM
105,59 124,08 135,73
199,84 103,39 110,52
58,75 52,49 57,5
7
106,66 123,69 135,28
107,14 124,25 132,36
667,96 168,92 406,16
103,24 164,35 156,55
66,75 77,83 157,32
108,80 124,04 133,29
Dynamika przychodów netto ze sprzedaży w stosunku do roku wyjściowego wynosiła
dla kolejnych lat odpowiednio: 5,59%., 24,08%, 35,73% Pozostałe przychody operacyjne
charakteryzowały się zmienną dynamiką, z kolei przychody finansowe osiągały poziom
niższy średnio o 43,73% od poziomu z 2002 roku. Koszty działalności operacyjnej
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
wzrastały szybciej o 1,55% w 2003 i o 0,17% w 2004 a niżeli odpowiadające im przychody.
Tendencja ta odwróciła się w 2005 roku, w którym to różnica pomiędzy dynamika kosztów a
przychodów działalności operacyjnej była niższa o 3,37%.
3.4. Analiza pionowa i pozioma rachunku z przepływów środków pieniężnych
Podstawowym celem sporządzania tego rachunku przepływów pieniężnych jest
określenie: zdolności generowania gotówki i jej ekwiwalentów przez przedsiębiorstwo,
ustalenie źródeł jej pochodzenia i kierunków wykorzystania. Informacje zawarte w rachunku
przepływów pieniężnych pozwalają wyjaśnić zmiany występujące w aktywach bilansu jak i w
sytuacji finansowej, w tym zwłaszcza w strukturze finansowania działalności gospodarczej
oraz w płynności finansowej firmy. Dane o przepływach pieniężnych mogą też zawierać
użyteczne informacje do określania kwoty, terminowości oraz stopnia pewności przyszłych
przepływów pieniężnych. Rachunek przepływów pieniężnych wypełnia lukę w tworzeniu
przez rachunkowość „wiernego obrazu” sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Obok
statystycznej informacji o stanie i zmianach w zakresie zasobów i źródeł ich pochodzenia oraz
dynamicznej informacji w uj ęciu memoriałowym o przychodach i kosztach, uzyskuje się w
tym rachunku również dynamiczną informacj ę w ujęciu kasowym o wpływach i wydatkach
firmy.
Tabela 19 zawiera dane dotyczące przepływu strumieni środków pieniężnych badanej
jednostki gospodarczej w czterech kolejnych latach
Tabela 19: Kształtowanie się przepływu środków pieni netto z działalności netto
firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
2003
2002
2004
2005
Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej
Zysk (strata) netto
1 710 859,89
899 865,39
1 874 759,74
3 687 533,40
Korekty razem
-1 807 898,85
3 312 073,83
1 061 717,49
1 999 055,91
Przepływy pieniężne netto z działalności
-97 038,96
4 211 939,22 2 936 477,23 5 686 589,31
Przepływy środków pieniężnych z działalności inwestycyjnej
Wpływy
186 707,97
Wydatki
-1 028 098,38
Przepływy pieniężne netto z działalności
-841 390,41
111 896,06
132 684,45
76 218,70
-5 740 816,12
-3 824 654,93
-3 665 103,59
-5 628 920,06
-3 691 970,48
-3 588
Przepływy środków pieniężnych z działalności finansowej
Wydatki
Przepływy pieniężne netto z działalności finansowej
1 750 000,00
2 186 423,98
2 812 826,80
1 613 065,00
1 374 422,22
-1 027 772,81
-2 229 484,45
-1 377 944,45
1 406 770,29
1 158 651,17
583 342,35 235 120,55
-172 150,90 2 332
Przepływy pieniężne netto razem
Źródło: Opracowanie własne na podstawie rachunków wyników firmy Agro-Handel Sp. z824,97
o.o.
486 340,92 -258 329,67
Rachunki przepływów pieniężnych sporządzane z podziałem na przepływy
działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej są pomocne w rozpoznaniu konkretnej
sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Trzy rodzaje strumieni oraz dwa kierunki przepływu
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
(dodatni lub ujemny) pozwalają, bowiem wyróżnić osiem możliwych przypadków.
Tabela 20: Rodzaje i kierunki przepływów pieniężnych
KATEGORIA STRUMIENI
I
OPERACYJNY
+
II
+
INWESTYCYJN
+
-
FINANSOWY
+
-
III
KOLEJNE PRZYPADKI
IV
V
VI
+
+
VII
VIII
-
-
-
+
-
-
-
+
-
+
-
-
+
+
+
Źródło: Opracowanie własne.
Przedstawiona interpretacja zmian w stanie środków pieniężnych ma charakter
ogólny. Podstawę oceny stanowią tylko salda środków pieniężnych netto, uzyskiwane z
poszczególnych rodzajów działalności. Zastosowanie dodatkowych obliczeń i ocen, pozwala
spojrzeć szerzej na zmiany środków pieniężnych w przedsiębiorstwie. Bardzo istotne jest tu
określenie i ocena zdolności przedsiębiorstwa do generowania środków pieniężnych z
działalności podstawowej, dla której przedsiębiorstwo zostało powołane (samofinansowanie),
pozyskiwanie z zewnątrz kapitałów własnych i obcych oraz kierunków ich wykorzystania.
W metodzie pośredniej, wykorzystywanej do zestawienia przepływów pieniężnych z
działalności operacyjnej wyraźnie widać, że zysk netto to nie to samo, co gotówka
wypracowana z działalności operacyjnej (podstawowej). Porównuj ąc zysk netto i środki
pieniężne netto z działalności operacyjnej wyróżnić można cztery warianty charakteryzujące
sytuację finansową przedsiębiorstwa.
Tabela 21: Wynik księgowy a środki pieniężne netto z działalności operacyjnej
TREŚĆ
WYNIK FINANSOWY NETTO
I
+
ŚRODKI PIENIĘŻNE NETTO Z DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ
+
WARIANTY
II
III
+
-
+
IV
-
Źródło: Opracowanie własne.
Jak wynika z tabeli 19 w 2002 roku dwa ujemne strumienie: operacyjny i
inwestycyjny są finansowane były źródłami zewnętrznymi. Natomiast w kolejnych latach
dodatni strumień pochodzący z działalności operacyjnej nie był wystarczający dla pokrycia
wydatków inwestycyjnych. Niedobór środków pieniężnych pokrywany był kredytami i
pożyczkami oraz innymi wpływami finansowymi. Jest to sytuacja typowa dla przedsiębiorstw
rozwijaj ących się. Z punktu widzenia zdolności generowania środków pieniężnych od roku
2003 badane przedsiębiorstwo znajduje się w korzystnej sytuacji gdyż osiąga zysk netto i
jednocześnie uzyskuje nadwyżkę środków pieniężnych z działalności operacyjnej.
W ramach wstępnej analizy rachunku przepływu środków pieniężnych istotne jest też
badanie struktury i dynamiki tych przepływów. Analiza dynamiki (analiza pozioma)
umożliwia natomiast ocenę występuj ących tendencji zmian poszczególnych pozycji. Analiza
struktury, (czyli analiza pionowa) pozwala ujawnić podstawowe źródła pochodzenia gotówki
lub też kierunki ich wydatkowania.
Wykres 14 przedstawia przepływy netto z poszczególnych działalności badanej
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
jednostki gospodarczej w rozpatrywanym okresie. Jak widać na poniższym wykresie w
badanym okresie, jedynie w roku 2002 Cash Flow operacyjne wykazywało niedobór w
wysokości: 97.038,96 zł, natomiast w trzech kolejnych latach wynik na działalności
operacyjnej przyjmował wartości dodatnie, które wynosiły odpowiednio: 4.211.939,22 zł,
2.936.477,23 zł i 5.686.589,31zł. Oznacza to, że środki pieniężne, jakie spółka uzyskiwała od
2003 ze sprzedaży towarów, wyrobów, usług były wyższe od wydatków z działalności
operacyjnej. Z kolei cash flow finansowe w całym badanym okresie charakteryzuje stała
tendencja spadkowa. Generowana nadwyżka gotówkowa w wyniku prowadzonej działalności
finansowej w ciągu czterech lat spadła o 83,29%. Ujemne przepływy pieniężne netto dla
działalności inwestycyjnej, jakie kształtowały się w badanej jednostce należy oceniać
pozytywnie, gdyż informują o intensywnym rozwoju firmy. Wynosiły one odpowiednio dla
roku: 2002: -841.390,41 zł, dla 2003: -5.628.920,06 zł, dla 2004: - 3.691.970,48 zł i dla 2005:
-3.588.884,89 zł.
Wykres 14: Kształtowanie się dynamiki poszczególnych rodzajów strumieni
przepływów pieniężnych netto firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
Źródło: Opracowanie własne na podstawie rachunków wyników firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Do celów analizy strukturalnej nadwyżki strumienia pieniężnego z działalności
operacyjnej dane zawarte w części A rachunku zostały poddane przekształceniu, które
polegało na wyeliminowaniu pozycji nienależących do tej działalności. Efekt tego
przekształcenia przedstawia tabela 22.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Tabela 22: Analiza pionowa gotówki netto z działalności operacyjnej firmy
Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
WYSZCZEGÓLNIENIE
- zysk na działalności operacyjnej
- amortyzacja
- zmiana stanu rezerw
- zmiana stanu zapasów
- zmiana stanu należności
- zmiana stanu zobowiązań krótkoterminowych
- zmiana stanu rozliczeń międzyokresowych
2003
2004
2005
-18,36 %
-5,10 %
22,92 %
32,94 %
68,99 %
52,25 %
70,80 %
28,85 %
-0,02 %
0,13 %
2,41 %
-1,21 %
6,57 %
-2,92 %
17,04 %
-8,43 %
2002
37,64 %
-19,81 %
0,08 %
28,76 % -22,26
%
13,50 %
19,45 % -37,44 % -22,33 %
19,01 %
-1,28 %
18,82 %
PRZEPŁYWY PIENIĘŻNE
100,00 % 100,00 % 100,00 % 100,00 %
NETTO Z DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ
Źródło: Opracowanie własne na podstawie rachunku przepływów pieniężnych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Głównym źródłem dodatnich wartość przepływów pieniężnych netto z działalności
operacyjnej był zysk na działalności operacyjnej, stanowiący kolejno: 22,92%, 68,99%,
70,80%, całej nadwyżki operacyjnej w latach 2003 - 2005. Wysokim udziałem w strukturze
Cash Flow operacyjnym charakteryzuje się także amortyzacja, która jest kosztem, ale nie jest
wydatkiem, zatem nie pociąga za sobą żadnych przepływów pieniężnych. Dlatego kwotę
amortyzacji należy dodać do wyniku finansowego. Niższa wartość przepływów netto z
działalności operacyjnej w 2004 roku wynika z niekorzystnej zmiany stanu należności (spadek
o 653.716,68 zł) przy jednoczesnym spadku zobowiązań niezwiązanych z zaciągniętymi
kredytami i pożyczkami o 1.099.646,32 zł.
Do analizy struktury przepływów pieniężnych netto z działalności inwestycyjnej
wykorzystano poniższą tabele:
Tabela 23: Analiza struktury gotówki netto z działalności inwestycyjnej firmy Agro-Handel
Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
WYSZCZEGÓLNIENIE
WPŁYWY:
- zbycie wartości niematerialnych i prawnych oraz
rzeczowych aktywów trwałych
2002
2003
2004
2005
100,00 % 100,00 % 100,00 %
100,00 %
100,00%
100,00%
100,00%
100,00%
WYDATKI:
100,00 % 100,00 % 100,00 % 100,00 %
- nabycie wartości niematerialnych i prawnych oraz
rzeczowych aktywów trwałych
100,00%
100,00%
100,00 %
100,00 %
PRZEPŁYWY PIENIĘŻNE
100,00 % 100,00 %
100,00 % 100,00 %
NETTO Z DZIAŁALNOŚCI INWESTYCYJNEJ
Źródło: Opracowanie własne na podstawie rachunku przepływów pieniężnych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Struktura gotówki netto z działalności inwestycyjnej firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
składa się wyłącznie z wpływów i wydatków związanych z nabyciem i zbyciem wartości
niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów trwałych.
W badanej spółce składniki gotówki netto z działalności finansowej przedstawione
zostały w tabeli 24.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Tabela 24: Analiza struktury gotówki netto z działalności finansowej firmy
Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
WYSZCZEGÓLNIENIE
WPŁYWY:
- wpływy netto z dopłat do kapitału
- kredyty i pożyczki
- inne wpływy finansowe
WYDATKI:
2002
2003
100,00 % 100,00 % 100,00 %
100,00%
-
100,00%
-
46,34 %
39,44 %
100,00 % 100,00 % 100,00 %
43,83%
14,64 %
- spłaty kredytów i pożyczek
61,08%
- wykup dłużnych papierów
10,78%
-
- odsetki
45,39 %
16,41 %
100,00 %
2005
100,00
14,22%
- dywidendy i inne wypłaty na rzecz właścicieli
PRZEPŁYWY PIENIĘŻNE
NETTO Z DZIAŁALNOŚCI INWESTYCYJNEJ
2004
2,72%
13,57%
86,43 %
100,00
5,47%
80,38% 44,10%
7,87%
5,62%
19,36%
11,28 % 30,79 %
100,00 % 100,00 % 100,00 %
Źródło: Opracowanie własne na podstawie rachunku przepływów pieniężnych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Z powyższych obliczeń wynika, że w latach 2002 - 2003 jedynym źródłem wpływów
działalności finansowej były kredyty i pożyczki. Sytuacja nieco uległa zmianie w 2004 roku,
kiedy to oprócz wspomnianego źródła pojawiły się także wpływy netto z dopłat do kapitału
zakładowego wspólników, oraz inne wpływy finansowe. Jednak nadal największy, bo 46,34%
udział w strukturze wpływów miały kredyty i pożyczki, natomiast dopłaty do kapitału i inne
wpływy tj. wpływy z funduszu SAPARD oraz z dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych
stanowiły odpowiednio: 14,22% i 39,44%. W ostatnim badanym okresie sprawozdawczym
inne wpływy finansowe stanowiły 86,43% ogółu wpływów na działalności finansowej,
pozostały udział 13,57% należał do kredytów i pożyczek. Po stronie wydatków z działalności
finansowej przez cały badany okres znaczącą udział stanowiły odsetki oraz spłaty kredytów i
pożyczek. W latach 2003 - 2005 na spłatę kredytów i pożyczek przeznaczano kolejno 61,08%,
80,38%, 44,10% gotówki działalności finansowej. Udział dywidendy i innych wypłat na rzecz
właścicieli spadł z poziomu 43,83% w okresie początkowym do poziomu 5,47% w ostatnim
okresie obj ętym badaniem.
3.5. Wykorzystanie analizy wskaźnikowej do oceny sytuacji finansowej firmy
Od ponad wieku analiza wskaźnikowa jest głównym instrumentem interpretacji
sprawozdań finansowych, a w konsekwencji stanowi podstawę do dokonania oceny kondycji
finansowej przedsiębiorstwa. Wskaźnikowa analiza kondycji finansowej przedsiębiorstwa
stanowi rozwinięcie wstępnej analizy podstawowych sprawozdań finansowych. Poszczególne
wskaźniki finansowe dotyczą określonego obszaru działalności firmy. Uwzględniaj ąc zakres
danych, zawartych w bilansie oraz w rachunku zysków i strat, możliwości budowy
wskaźników finansowych są bardzo duże. Z tego też względu dokonuje się wyboru
wskaźników o podobnej treści ekonomicznej i grupuje w zestawy, wykorzystywane dla oceny
poszczególnych dziedzin działalności przedsiębiorstwa. Rodzaj i liczba wskaźników, z jakich
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
się korzysta w badaniach analitycznych, zmieniaj ą się w miarę rozwoju analizy ekonomicznej
jako dyscypliny naukowej i w miarę rozwoju analizy ekonomicznej jako dyscypliny naukowej
i w miarę zmian w systemie zarządzania przedsiębiorstwem. O jakości analizy nie świadczy,
bowiem duża liczba wskaźników, lecz ich trafny dobór i umiejętna ocena. Nadmiar może
rozmazywać obraz sytuacji finansowej firmy, dlatego w praktyce dla każdej z grup
wyodrębnia się kilka wskaźników o znaczeniu podstawowym. Dzięki nim można
zidentyfikować jej słabe i mocne strony. Zbyt wysoka lub zbyt niska wielkość wskaźników
jest sygnałem o występowaniu określonych zjawisk i może być źródłem informacji o
zagrożeniach i szansach działalności firmy. Należy jednak dodać, że podstawowe wskaźniki
finansowe na ogół nie dostarczają pełnych informacji o przyczynach występowania zjawisk
lub zdarzeń, by je poznać należy dokonać pogłębionej analizy wykorzystuj ąc bardziej
szczegółowe wskaźniki. Treść wskaźników analitycznych, a przede wszystkim ich
konstrukcja, ma duży wpływ na obiektywność, dokładność i kompletność wyników prac
analitycznych.
Analiza wskaźnikowa jest szybką i efektywną metodą uzyskiwania wglądu w operacje
gospodarcze i funkcjonowanie firmy. Niemniej sposób podejścia do tego narzędzia musi być
odpowiednio wyważony i uzupełniony innymi narzędziami analitycznymi gdyż analiza
wskaźnikowa nie jest wolna od pewnych ograniczeń. Najważniejszym z nich jest fakt, że
bazuje wyłącznie na przeszłości firmy, jednak wraz z analizą otoczenia może ona służyć do
przewidywania warunków działania przedsiębiorstwa w przyszłości82.
Wszystkie wskaźniki wykorzystywane w analizie finansowej mogą być obliczane:
•
na podstawie danych wyrażających stan zjawiska na początku i końcu okresu
sprawozdawczego - różnice pomiędzy tak obliczonymi wskaźnikami pokazuj ą
zmiany - jakie zaszły w badanym zjawisku, w wyniku podjętych w ciągu okresu
sprawozdawczego decyzji gospodarczych,
•
na podstawie wielkości średnich, ustalanych np. w oparciu o sumę stanu na początek i
koniec okresu sprawozdawczego dzieloną przez 2.
Istnieje kilka sposobów podziału klasyfikacji wskaźników ekonomicznych. Jeden z
możliwych sposobów ich podziału, jaki spotyka się w literaturze przedstawiono poniżej:
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Schemat 8: Klasyfikacja wskaźników ekonomicznych WSKAŹNIKI EKONOMICZNE
Źródło: L. Bednarski, T. Wiśniewski op. cit., s. 321.
Według powyższej klasyfikacji wskaźniki dzielone są na wewnętrzne i czyli takie,
które obliczane są na podstawie danych zaczerpniętych ze sprawozdań finansowych firmy
stanowiące ich interpretację. Wskaźniki zewnętrzne to takie, w których dane znajdujące się w
liczniku bądź mianowniku pochodzą z materiałów źródłowych innych niż sprawozdania
finansowe (np.: cena rynkowa akcji danej spółki). Wskaźniki te wykorzystywane są
najczęściej przez inwestorów i potencjalnych inwestorów firmy. Wskaźniki wewnętrzne
dzielone są następnie na dwie zasadnicze grupy: wskaźniki operacyjne (koncentruj ą się na
operacjach spółki dotyczą, zatem strony aktywów) oraz finansowe (skupiaj ą się na badaniu
sposobu sfinansowania aktywów spółki). Wskaźniki operacyjne dzielone są następnie na
wskaźniki rentowności, które charakteryzuj ą efekty, jakie spółka uzyskuje z działań
operacyjnych oraz wskaźniki efektywności (wydajności) określające obrót lub też
charakteryzujące efektywność inwestycji. Wskaźniki finansowe dzielą się z kolei na wskaźniki
płynności i struktury kapitału (zasilania). Pierwsze oceniaj ą krótkoterminową pozycj ę
finansową firmy, a w szczególności zdolność spółki do spłacania swoich zobowiązań w
krótkim terminie. Wskaźniki struktury kapitału służące ocenie długoterminowej struktury
kapitału, a przede wszystkim udział kapitału własnego i obcego w finansowaniu firmy w
długim okresie79.
Natomiast dokonuj ąc klasyfikacji wskaźników służących do oceny kondycji do oceny
kondycji finansowej firmy można ująć w następujących grupach80:
•
wskaźniki rentowności (zyskowności) (profitability ratios),
•
wskaźniki płynności (liąuidty ratios),
•
wskaźniki sprawności działania (activity ratios),
•
wskaźniki zadłużenia (debt ratios),
•
uzupełniane dla niektórych przedsiębiorstw o wskaźniki rynku kapitałowego.
Jak wynika z przedstawionych przykładów klasyfikacji wskaźników ekonomicznych,
podziały te są bardzo do siebie zbliżone. Nie budzi też wątpliwości zaliczanie poszczególnych
wskaźników do danej grupy. Sprawa sporną może być tylko ich gradacja
Ogólne zasady interpretacji wskaźników wskazują na konieczność zastosowania
79
80
L. Bednarski, T. Wiśniewski op. cit., s. 323
Ibidem, s. 324.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
metody porównań, przy dokonywaniu oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa.
Najczęściej przyjmowane kierunki porównań przedstawia schemat:
Schemat 9: Najczęściej przyjmowane kierunki porównań w analizie wskaźnikowej
KIERUNKI PORÓWNAŃ WSKAŹNIKÓW
CZAS
PLAN
analiza zachodzących
w czasie zmian
poszczególnych danych
finansowych i
wskaźników
dotyczących tego
samego
przedsiębiorstwa
- analiza wyników
uzyskiwanych przez
przedsiębiorstwo
z
danymi zawartymi w
planach, kosztorysach,
założeniach
projektowych lub z
przyjętą umownie
wielkością optymalną
-
PRZESTRZE
- porównanie danych
Ń
finansowych
przedsiębiorstwa z
odpowiadającymi im
danymi innych firm,
przede wszystkim
działających w tej
samej branży i
przedsiębiorstw
konkurencyjnych
Źródło: L. Bednarski, op. cit., s. 20
Porównanie wskaźników w czasie pozwala wyznaczyć trendy kształtowania się
określonych relacji finansowych i ocenić, czy tendencje zmian we wskaźnikach są korzystne
dla firmy oraz jakie jest natężenie zmian w stosunku do lat ubiegłych. Pogorszenie
wskaźników może być sygnałem występujących nieprawidłowości i świadczyć o
podejmowaniu błędnych decyzji gospodarczych w badanym okresie .
Porównania w przestrzeni wymagają publikowania danych o maksymalnej,
minimalnej i przeciętnej wielkości wskaźników finansowych w danej branży. Porównania
pomiędzy poszczególnymi przedsiębiorstwami pozwalaj ą ocenić pozycje danej firmy na
rynku. Takie porównania są niezbędne w sytuacji podejmowania decyzji o przyszłości
przedsiębiorstwa, firma o najgorszej kondycji finansowej ma najmniejszą szansę przetrwania
na rynku, ma ona, bowiem trudności w uzyskiwaniu kapitałów dla dalszego funkcjonowania81
82
.
Ważnym aspektem analizy wskaźnikowej jest sprawdzian jednolitości konstrukcji
badanych wskaźników oraz procedur rachunkowości (eliminacje zakłóceń) i wtedy, gdy
licznik jest współmierny do mianownika. Stąd też przed porównaniem wskaźników zachodzi
konieczność ustalenia rodzajów i rozmiarów ewentualnych zakłóceń w porównywalności, a
następnie w miarę możliwości ich eliminowanie bądź odpowiednie uwzględnianie w
dokonywanej ocenie. Poniższy schemat przedstawia cztery główne rodzaje zakłóceń
spotykanych przy porównywaniu wskaźników.
81
82
B. Olzacka, R. Pałczyńska-Gościniak op. cit., s. 54.
Ibidem, s. 55.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Schemat 10: Zakłócenia w porównywalności wskaźników
METODOLOGICZNE
- wynikają z odmienności treści i budowy wskaźników
ekonomicznych, sposobu ich obliczania lub zasad
RZECZOWE (PRZEDMIOTOWE)
ewidencji (mogą nasilać się w porównaniach
- wynikają z różnic lub dokonywanych zmian w zakresie
dotyczących odległych okresów, jak również w
przedmiotu działalności jednostek gospodarczych (nasilać
porównaniach międzynarodowych, które muszą
się mogą w związku z postulowanym postępem
uwzględniać odmienności systemów ekonomicznych). techniczno- technologicznym produkcji krajowej z uwagi
na istotne w poziomie techniki i technologii krajowej i
zagranicznej).
________________________ __
________________________
__________________ _______ ___________
cm
ORGANIZACYJNE
FINANSOWE (CENOWE)
- powstają na skutek zmian ceny sprzedaży wyrobów, - wywoływane są przekazywaniem, przyjęciem, podziałem
robót i usług wynikających z decyzji organów
lub łączeniem przedsiębiorstw i ich elementów
upoważnionych do ustalania ceny lub producentów. składowych. Tworząca się wielkość form organizacyjnych
Podobny skutek wywoływać mogą zmiany kursów
przedsiębiorstwa, ich duża elastyczność, wymaga
walut, oprocentowania kredytów, taryf przewozowych,
szczególnie przy porównywaniu w czasie, obserwacji
telekomunikacyjnych, pocztowych, itp.
zmian organizacyjnych podmiotów gospodarczych
Źródło: J. Sułowska op. cit., s. 145.
87
Analiza wskaźnikowa jest zalecana z wielu powodów, a przede wszystkim, dlatego, że :
•
charakteryzuje różne aspekty działalności gospodarczej przedsiębiorstwa i
umożliwia osobie z zewnątrz ocenę kondycji finansowej,
•
celowo dobrany zestaw wskaźników umożliwia badanie trendów i progresji na
przestrzeni co najmniej kilku lat,
•
stwarza szansę porównań z przeciętnymi wskaźnikami dla branży, grupy
przedsiębiorstw, podobnych przedsiębiorstw, a także ze wskaźnikami konkurentów
w określonym momencie,
•
wskazuje sposoby, możliwości i niezbędne usprawnienia - jest to konieczne, jeśli
organizacja jest zarządzana mniej efektywnie niż konkurencyjne firmy,
•
może wyjaśnić spadek zysku i potencjalne możliwości jego wzrostu.
Poprawnie przeprowadzona analiza wskaźnikowa może dać źródła wiedzy do
podjęcia słusznych i właściwych decyzji biznesowych firmy. Poprzez jej systemowy
charakter stopień szczelności uzyskiwanych danych może znacznie ograniczyć ilość
popełnionych
błędów
strategicznych
maj
ących
istotne
znaczenie
w
dalszym
funkcjonowaniu przedsiębiorstwa i jego rozwoju. Również jej ilościowy i jakościowy
charakter może przyczynić się do podjęcia skutecznych działań zapobiegających zagrożeniom
wobec występującej niepewności strategicznej. Pozwala ocenić stan faktyczny i poprzez
obiektywną ocenę wykreować potencjały doskonalenia oraz siłę finansową przedsiębiorstwa.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
3.5.1.
Analiza płynności finansowej
Warunkiem
egzystencji
przedsiębiorstwa,
oprócz
prowadzenia
działalności
gospodarczej zgodnie z zasadami efektywności gospodarowania, jest zachowanie płynności
finansowej, której przejawem jest terminowe regulowanie zobowiązań. Terminowość oznacza,
że płatność nastąpi w najpóźniejszym - możliwym do zaakceptowania przez wierzycieli terminie. Brak płynności finansowej - z punktu widzenia przedsiębiorstwa -zazwyczaj pociąga
za sobą gro niekorzystnych skutków, np.: dostawcy mogą żądać zapłaty wyłącznie gotówką;
trudniejsze staje się uzyskanie kredytu, rośnie też zazwyczaj jego cena (oprocentowanie), a w
konsekwencji - koszty funkcjonowania przedsiębiorstwa; kredytodawcy mogą wywierać
wpływ na decyzje przedsiębiorstw, co oznacza ograniczenie jego suwerenności gospodarczej.
Płynność finansową przedsiębiorstwa należy rozumieć jako kategorię ekonomiczną w
trzech aspektach88:
• płynność płatniczą - rozumianą jako zasób środków pieniężnych, który jest konieczny
do niezbędnego zakupu towarów i usług, gdy są one przedsiębiorstwu potrzebne oraz
do regulowania zobowiązań finansowych w pełnej wysokości i wymagalnych
terminach. Zdolność do terminowego regulowania zobowiązań bieżących nie oznacza
utrzymywania w przedsiębiorstwie takiego stanu środków pieniężnych, który w pełni
równoważyłby zobowiązania bieżące. Płynność finansowa to takie sterowanie
wpływami i wydatkami, aby wpływy mogły równoważyć w określonym czasie
wydatki, zaś ewentualne niedobory środków pieniężnych powinny uzupełniać rezerwy
lub kredyt.
•
płynność strukturalna - czyli właściwe relacje pomiędzy składnikami
majątku łatwymi do spieniężenia (upłynnienia) i zobowiązaniami bieżącymi,
koniecznymi do uregulowania. Do oceny strukturalnej płynności finansowej konieczne
są
odpowiednie
informacje,
dotyczące
charakteru
posiadanych
składników
majątkowych oraz rodzaju i terminów płatności zobowiązań,
•
płynność potencjalną, która wyraża możliwości szybkiego pozyskania środków
pieniężnych, kiedy stają się one przedsiębiorstwu potrzebne. Aby przedsiębiorstwo nie
miało kłopotów z płatnościami swoich zobowiązań powinno na bieżąco rozwiązywać
problemy płatności finansowej, a problemy te, powinny z kolei wynikać z
długofalowego planu zarządzania płynnością finansową.
Dlatego uzasadnione jest wyróżnienie płynności finansowej krótko-i długoterminowej.
Pierwsza skupia się na krótkookresowym przewidywaniu wpływów i wydatków
przedsiębiorstwa na podstawie kilku wskaźników, które pozwalają w sposób przybliżony
określać zdolność przedsiębiorstwa do obsługi zadłużenia. Natomiast płynność finansowa
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
długoterminowa ma ukazać wydatki i możliwości ich finansowania w dłuższej
perspektywie83.
Najczęściej stosowanymi w ocenie płynności finansowej przedsiębiorstwa są metody
wskaźnikowe. Można tu wyróżnić dwie grupy wskaźników. Pierwsza z nich zwana metodą
statyczną pomiaru płynności finansowej oparta jest na informacjach zawartych w rachunku
wyników i bilansie. Cechą charakterystyczną tej metody jest szybkość uzyskiwanych
informacji, natomiast wadą - zbyt ogólny charakter uzyskiwanych informacji. Druga grupa
określana jest w literaturze mianem metody dynamicznej pomiaru płynności finansowej.
Oparta jest na informacjach pochodzących ze sprawozdania z przepływu środków
pieniężnych. Cechą charakterystyczną tej metody to szczegółowość uzyskiwanych informacji.
Statyczna analiza płynności określa jedynie stan płynności w danym momencie. Nie dostarcza
natomiast informacji o przyczynach kształtowania się tego stanu. Dopiero dynamiczny
rachunek płynności na podstawie strumieni wpływów i wydatków umożliwia prześledzenie
procesów finansowania i pozwala na ustalenie przyczyn stanu płynności w okresie objętym
analizą84.
Przedmiotem analizy płynności finansowej są następuj ące zagadnienia:
•
analiza długoterminowej płynności finansowej,
•
analiza statycznej i dynamicznej płynności finansowej,
•
ocena wielkości i zmian kapitału pracuj ącego.
Badanie długoterminowej płynności finansowej to inaczej analiza prawidłowości
sfinansowaniu aktywów trwałych. Zgodnie ze złotą zasadą bilansową: aktywa trwałe - w
miarę możliwości - powinny być sfinansowane kapitałem własnym. Oznacza to, aby aktywa
trwałe były, co najmniej równe kapitałowi własnemu. Jeżeli nie jest to możliwe prawidłowym
źródłem pokrycia aktywów jest długookresowy kapitał obcy, z tym jednak, że łączną wielkość
kapitału stałego powinna przekraczać wartość aktywów trwałych. Aktywa obrotowe mogą być
pokryte nie tylko kapitałem stałym, ale także krótkoterminowym kapitałem obcym. Wskaźniki
wykorzystywane do badania długoterminowej płynności finansowej przedstawiają następujące
formuły:
wskaźnik pokrycia I stopnia
=
wskaźnik pokrycia II stopnia
=
kapitał własny x 100
aktywa trwałe
kapitał stały x 100
aktywa trwałe
Jeżeli obliczony wskaźnik pokrycia I stopnia aktywów trwałych jest większy lub
równy 100%, wówczas wskazuje na prawidłowe sfinansowanie tych składników majątkowych
- złota zasada bilansowa jest zachowana. Taka wielkość zapewnia spłatę zobowiązań firmy.
Jeżeli kapitał własny nie pokrywa aktywów trwałych, wówczas sprawdzany jest wskaźnik
83
84
Ibidem, s. 254.
M. Jerzembowska op. cit., s. 138.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
pokrycia II stopnia. Gdy jego wartość jest równa lub większa od 100% oznacza, iż obliczone
wskaźniki stopnia pokrycia aktywów trwałych wskazują na prawidłowe sfinansowanie tych
składników majątkowych. Taka wielkość zapewnia spłatę zobowiązań firmy nawet w
przypadku jej upadłości, przy czym, tak znaczne zaangażowanie kapitału własnego w
finansowaniu aktywów trwałych może powodować obniżenie się rentowności. Natomiast w
przypadku gdy wartość wskaźnika pokrycia II stopnia jest mniejsza niż 100%, wtedy
obliczone wskaźniki wskazują na to, że złota zasada bilansowa nie jest zachowana. Kapitał
własny i stały w danym okresie nie w pokrywają aktywa trwałe, taka sytuacja wpływa
negatywnie na płynność finansową przedsiębiorstwa85 86.
Badanie krótkoterminowej płynności finansowej, to analiza statycznej oceny płynności
finansowej przy wykorzystaniu następuj ących wskaźników:
wskaźnik bieżącej płynności finansowej (current ratio)
(wskaźnik płynności finansowej III stopnia)
wskaźnik szybkiej płynności finansowej (quick ratio)
(wskaźnik płynności finansowej II stopnia)
wskaźnik płynności gotówkowej (super quick ratio)
(wskaźnik płynności finansowej I stopnia)
aktywa obrotowe x 100
zobowiązania bieżące
(aktywa obrotowe zapasy)
x
zobowiązania
bieżące
środki pienieżne x 100
zobowiązania bieżące
Pierwszy z przedstawionych wskaźników powinien oscylować w granicach
92
120-200% . Trzeci stopień płynności traktuje się w przedsiębiorstwie jako wskaźnik
bezpieczeństwa w zakresie płynności środków. Przy określaniu wielkości wzorcowej tego
wskaźnika wychodzi się z założenia, że z uwagi na rozbieżności czasowe pomiędzy terminami
płatności zobowiązań a uzyskiwanymi wpływami z działalności, środki obrotowe powinny z
odpowiednim nadmiarem pokrywać bieżące zobowiązania. Doprowadziło to w praktyce do
wymogu, aby aktywa obrotowe ogółem były dwukrotnie wyższe od zobowiązań bieżących.
Zbyt wysoka lub zbyt niska wielkość wskaźnika powinna skłaniać kierownictwo
przedsiębiorstwa do zbadania przyczyn takiego kształtowania się przedstawionej relacji. Jeżeli
wskaźnik spada poniżej 120%, to stanowi on dla przedsiębiorstwa sygnał informuj ący go o
konieczności przeprowadzenia analizy kapitału obrotowego i oceny przyczyn obniżenia jego
wysokości. Niski poziom wskaźnika może oznaczać, że firma nie posiada wystarczaj ących
środków dla spłacania bieżących zobowiązań. Wskaźniki płynności finansowej III stopnia
przyjmujące wielkości powyżej 200% wskazuj ą na nadmierną płynność, co może mieć
niekorzystny wpływ na rentowność firmy.
Wskaźnik płynności finansowej II stopnia służy do oceny stopnia pokrycia
zobowiązań krótkoterminowych aktywami o dużym stopniu płynności. Wielkość tego
wskaźnika w granicach 100% uważana jest za wzorcową, ponieważ świadczy o zdolności
przedsiębiorstwa do pokrycia w krótkim czasie wymagalnych zobowiązań . Wielkości
wskaźnika niższe od postulowanych mogą wskazywać na niedostateczne wyposażenie
przedsiębiorstwa w środki płynne zabezpieczające spłatę zobowiązań. Natomiast wysoki
wskaźnik płynności II stopnia wskazuje na nieprodukcyjne gromadzenie środków pieniężnych
na rachunkach bankowych oraz występowanie wysokiego stanu należności, które nie zawsze
mogą być należnościami terminowymi.
85
86
Ibidem, s. 140.
W. Gabrusewicz op. cit., s. 255.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Wskaźnik płynności gotówkowej jest w literaturze przedmiotu ciągle przedstawiany i
w praktyce liczony, chociaż nie ma dużej wartości poznawczej, ze względu na stopień
płynności tych składników majątkowych. W tej sytuacji trudno jest określić wzorcową
wielkość dla tego wskaźnika. Spotykane są poglądy, że powinien on oscylować w granicach
10 - 20%. Niski poziom tego wskaźnika wynika z reguł zarządzania gotówką w
przedsiębiorstwie, w myśl, których zasoby kapitału gotówkowego powinny być ograniczone
do niezbędnego minimum, gdyż tylko kapitał zaangażowany w obrocie przynosi zysk.
Ponadto, w krytycznych sytuacjach firmy rentowne o określonej wiarygodności, mogą
korzystać z krótkoterminowego kredytu bankowego. 87
Do
oceny gospodarki
pieniężnej
przedsiębiorstwa
w
ujęciu
dynamicznym
wykorzystuje się wskaźniki oparte na przepływach pieniężnych, które ujmuje się w dwóch
grupach94:
• wskaźniki wydajności gotówkowej,
•
wskaźniki wystarczalności gotówkowej.
Wskaźniki wydajności gotówkowej, informują o tym, ile wpływów gotówkowych
osiąga przedsiębiorstwo w danym czasie ze sprzedaży lub zaangażowanego majątku.
Pożądanym kierunkiem zmian tych wskaźników jest wzrost ich wielkości w czasie. Każdy
przyrost wartości wskaźników należących do tej grupy poprawia sytuację płatniczą
przedsiębiorstwa, ich spadek natomiast sytuacj ę tę pogarsza. Wśród wskaźników
wydajności gotówkowej wyróżniamy:
wskaźnik wydajności gotówkowej sprzedaży
wskaźnik wydajności gotówkowej zysku
wskaźnik wydajności gotówkowej majątku
wskaźnik wydajności gotówkowej majątku
trwałego
wskaźnik wydajności gotówkowej majątku
obrotowego
gotówka netto ze sprzedaży
sprzedaż netto
gotówka netto z działalności operacyjnej
zysk z działalności operacyjnej
gotówka netto z działalności operacyjnej
średnia wartość majątku ogółem
gotówka netto z działalności operacyjnej
średnia wartość majątku trwałego
gotówka netto z działalności operacyjnej
średnia wartość majątku obrotowego
Drugą grupę wskaźników, opartych na przepływach pieniężnych stanowią
wskaźniki wystarczalności gotówki, które informuj ą o tym, w jakiej relacji pozostaje
wygenerowana z działalności podstawowej gotówka do różnych wydatków i zobowiązań
87
Ibidem, s. 257.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
jednostki gospodarczej. Przykładowe wskaźniki tej grupy to:
wskaźnik wystarczalności gotówki operacyjnej
na spłatę
zobowiązań ogółem
wskaźnik wystarczalności gotówki operacyjnej
na spłatę
zobowiązań bieżących
wskaźnik wystarczalności gotówki operacyjnej
na spłatęzobowiązań długoterminowych
wskaźnik ogólnej wystarczalności gotówki
operacyjnej
wskaźnik wystarczalności gotówki operacyjnej
na zakup
środków trwałych
gotówka netto z działalności operacyjnej
zobowiązania ogółem
gotówka netto z działalności operacyjnej
zobowiązania bieżące
gotówka netto z działalności operacyjnej
zobowiązania długoterminowe
gotówka netto z działalności operacyjnej
spłata zobowiązań długoterminowych + wypłata
dywidend + zakup majątku trwałego
gotówka netto z działalności operacyjnej
wydatki na zakup środków trwałych
Zachowanie płynności finansowej uwarunkowane jest posiadaniem przez
przedsiębiorstwo kapitału obrotowego. Kapitał pracuj ący (kapitał obrotowy) jest różnicą
pomiędzy majątkiem obrotowym (krótkoterminowym) a zobowiązaniami bieżącymi.
Wyraża on, więc wielkość kapitałów stałych (kapitałów własnych i długoterminowych
kapitałów obcych) finansujących majątek obrotowy. Jako najbardziej płynna część kapitału
stanowi on pewnego rodzaju zabezpieczenie dla zaspokojenia zobowiązań wynikających z
bieżącego cyklu obiegu gotówki w przedsiębiorstwie88.
KAPITAŁ OBROTOWY = AKTYWA OBROTOWE - ZOBOWIĄZANIA BIEŻĄCE Zastosowanie
wyżej wymienionej formuły pozwala zmierzy płynność firmy w sposób bezwzględny.
Dodatni kapitał obrotowy dobrze świadczy o płynności firmy - możliwości regulowania
zobowiązań składnikami majątku obrotowego. Jeśli jest on rosnący, świadczy to o
rozszerzeniu zarówno skali działalności jak i wykorzystania kapitału stałego firmy do
finansowania obrotowych składników majątku.
Dla porównań z innymi podmiotami w zakresie kapitału obrotowego posługujemy się
wskaźnikiem poziomu kapitału obrotowego, który obliczamy za pomocą wzoru:
WSnaZHIn napilafU
OulOlOweyO
kapitał obrotowy
aktywa ogółem
Ocena wielkości kapitału pracującego - po odpowiednich korektach - określa
długoterminowy potencjał finansowy. Wzrost kapitału pracującego oznacza zwiększenie
stopnia długookresowego finansowania aktywów obrotowych, co z kolei świadczy o
zwiększeniu się poziomu bezpieczeństwa. Zmiany te są wynikiem dużego wzrostu inwestycji
krótkoterminowych, a więc najbardziej płynnych składników maj ątku obrotowego. Spadek
kapitału pracującego oznacza zmniejszenie stopnia długookresowego finansowania aktywów
obrotowych oraz zmniejsza się poziom bezpieczeństwa.
Wartości wskaźników płynności badanej
spółki w rozpatrywanym
okresie
Analizując powyższe dane można zauważyć, iż wskaźniki płynności finansowej
wszystkich trzech stopni w roku 2003 uległy znaczącemu obniżeniu i wykazywały
niepokojące odchylenia od wielkości wzorcowych. W kolejnym roku sytuacja uległa
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
przedstawiono w tabeli 25.
Tabela 25: Wskaźniki płynności finansowej firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002 - 2005 - ujęcie statyczne
SZCZEGÓLNIENIE
WARTOŚĆ WSKAŹNIKA (%)
ZMIANA WSKAŹNIKA (A%)
*
2002
2003
2004
2005 2003/2002
2004/2003
2005/2004
wskaźnik bieżnej płynności
104,85
80,54
89,04
129,73
-24,31
8,50
wskaźnik szybkiej płynności
94,78
70,75
82,79
116,98
-24,03
12,04
wskaźnik płynności gotówkowej
11,76
8,15
7,40
34,33
-3,61
-0,75
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
40,6
9
34,1
9
26,9
3
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
delikatnej poprawie, jednak poziom wskaźników płynność kształtował się na niebezpiecznie
niskim poziomie. Dopiero wzrost w 2005 roku wskaźników płynności I, II i III stopnia
odpowiednio o: 40,69%, 34,19% i 26,93% powoduje, iż wartości wskaźników płynności
finansowej firmy Agro-Handel Sp, z o.o. oceniane są jako bezpieczne.
Tabela 26: Wskaźniki płynności finansowej firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005 - ujęcie
dynamiczne
WARTOŚĆ WSKAŹNIKA (%)
ZMIANA WSKAŹNIKA (A%)
WYSZCZEGÓLNIENIE
2003
2004
2005
2003/
200 2004/200 2005/200
2002
2
WSKAŹNIK WYDAJNOŚCI:
3
4
gotówkowej sprzedaży
-0,06
5,21
1,42
1,21
5,27
-3,79
-0,21
gotówkowej zysku
-0,04
2,80
1,09
1,13
2,84
-1,71
0,04
0,23
gotówkowej majątku
-0,01
0,21
0,13
0,22
-0,08
0,10
gotówkowej majątku trwałego
-0,01
0,44
0,23
0,41
0,45
-0,21
0,18
gotówkowej majątku obrotowego
-0,01
0,40
0,30
0,52
0,41
-0,10
0,22
WSKAŹNIK WYSTARCZALNOŚCI GOTÓWKI
OPERACYJNEJ:
na spłatę zobowiązań ogółem
-0,01
0,24
0,18
0,36
0,25
-0,06
0,18
na spłatę zobowiązań bieżących
-0,01
0,35
0,27
0,62
0,36
-0,08
0,35
na spłatę zobowiązań długoterminowych
-0,02
0,83
0,55
0,84
0,85
-0,28
0,29
ogólnej
0,08
-0,65
-0,52
-1,52
-0,73
0,13
-1,00
na zakup środków trwałych
0,09
-0,73
-0,77
-1,55
-0,82
-0,04
-0,78
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Jak wynika z obliczonych powyżej wskaźników, w badanym okresie wahaniu ulega
wydajność gotówkowa. W latach 2003 i 2005 wzrasta, natomiast w 2004 roku nieco maleje w
stosunku do analogicznych okresów poprzednich dla danego roku. Szybciej zwiększa się
wydajność gotówkowa maj ątku obrotowego, niż to ma miejsce w przypadku wydajności
gotówkowej maj ątku trwałego. Jednak najszybciej poprawia się wydajność gotówkowa
zysku.
Podobne tendencje zmian wykazuj ą wskaźniki wystarczalności gotówki operacyjnej.
W całym analizowanym okresie największe obciążenie środków pieniężnych z działalności
operacyjnej związane jest z spłatą zobowiązań długoterminowych. Jedynie wskaźnik
wystarczalności gotówki operacyjnej na zakupy środków trwałych w ciągu czterech badanych
lat systematycznie maleje, co w konsekwencji obniża zdolność porycia wydatków spółki.
Wartość ujemna tego wskaźnika oznacza, iż rozwój przedsiębiorstwa - czy też spłata
zobowiązań wobec wierzycieli - będzie wymagała zwiększenia kapitału własnego.
Wyniki analizy kapitału obrotowego przedstawiają się następująco:
99
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Tabela 27: Kapitał obrotowego firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
WYSZCZEGÓLNIENIE
kapitał obrotowy netto
2002
2003
2004
2005
513 925,99
-2 367 254,89
-1 212 647,66
2 729 135,85
0,03
-0,11
-0,05
0,10
wskaźnik kapitału obrotowego
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Dodatni poziom kapitału obrotowego na początku i na końcu badanego okresu
pozwala przypuszczać, iż niepokojące zjawisko - jakie obserwuje się w latach 2003 - 2004, a
mianowicie ujemny kapitał obrotowy spółki - miało charakter przejściowy. Oceniając
płynność finansową na podstawie wskaźnika kapitału obrotowego można zauważyć, iż z
największymi kłopotami z utrzymaniem płynności finansowej spółka borykała się w 2003
roku.
3.5.2.
Wskaźnikowa ocena rentowności
W pojęciu rentowność mieści się wiele szczegółowych wyobrażeń dotyczących
produktywności kapitału zainwestowanego w przedsiębiorstwo. Rentowność możemy określić
jako relatywną wielkość wyniku finansowego, który odzwierciedla opłacalność działalności
gospodarczej. Jest to zjawisko osiągania przychodów z działalności gospodarczej
przewyższających koszty jej prowadzenia. Charakteryzuje ona wartość przypisywaną
wyrobom i usługom oraz stopień opłacalności środków zużytych bądź zaangażowanych w
danym okresie w działalności eksploatacyjnej. Poziom rentowności wynika ze stosunku
zachodzącego pomiędzy wypracowanym zyskiem, a wielkością zaangażowanego kapitału.
Osiągnięty poziom rentowności - wskaźniki rentowności - należy zawsze badać na tle
warunków istniejących w przedsiębiorstwie i jego otoczeniu. Powyższa charakterystyka
wskazuje, że podstawowym miernikiem rentowności każdego przedsiębiorstwa jest wielkość
wypracowanego zysku.
W teorii analizy finansowej, najczęściej spotykaną definicją rentowności jest
rozumienie jej jako zjawiska osiągania przychodów przewyższaj ących koszty prowadzenia
działalności gospodarczej89.
Działania zmierzające w kierunku maksymalizacji zysku, a więc i zwiększania
poziomu uzyskiwanej rentowności podejmowane przez przedsiębiorstwo, podyktowane są
wieloma zasadniczymi względami. Przyjmując obowiązującą w gospodarce rynkowej zasadę
samofinansowania się przedsiębiorstw, należy stwierdzić, że wielkość osiągniętego zysku
powinna wystarczyć na pokrycie podstawowych potrzeb powstałych w związku z prowadzoną
działalnością.
Analizę rentowności należy uważać za jeden z głównych celów analizy finansowej,
89
Mała encyklopedia ekonomiczna, PWE, Warszawa, 1974, s.691.
100
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
ponieważ od wielkości zysków i osiągniętej rentowności zależy obecna i przyszła pozycja
finansowa przedsiębiorstwa. Odzwierciedla ona sprawność finansową przedsiębiorstw będącą
wynikiem efektywności gospodarowania. Możemy wyróżnić trzy podstawowe aspekty
rentowności:
•
rentowność sprzedaży (rentowność handlowa),
•
rentowność majątku (rentowność ekonomiczna),
•
rentowność zaangażowanych kapitałów (rentowność finansowa)
Najogólniejszy wskaźnik rentowności sprzedaży oblicza się według wzoru:
wskaźnik rentowności sprzedaży ------------------------------- =
zysk x 100— --------------------------------------------------------przychody ze sprzedaży
Wskaźnik rentowności sprzedaży stanowi relację zysku do przychodów ze sprzedaży.
Informuje on o udziale zysku w wartości sprzedaży. Im wskaźnik ten jest wyższy, tym
większa jest efektywność przedsiębiorstwa. W zależności od rodzaju przyj ętego zysku (z
działalności operacyjnej, zysk netto, zysk brutto) z rachunku zysku i strat, można mówić o
rentowności sprzedaży mierzonej zyskiem operacyjnym, zyskiem netto. Wskaźnik
rentowności sprzedaży netto określany jest również zwrotem ze sprzedaży. Informuje, jaką
marżę zysku przynosi dana wartość sprzedaży. Im niższy jest ten wskaźnik, tym większa
wartość sprzedaży musi być zrealizowana dla osiągnięcia określonej kwoty zysku. Większa
wartość wskaźnika oznacza, zatem korzystniejszą kondycję finansową firmy90.
Kolejnym obszarem analizy rentowności działalności przedsiębiorstwa jest analiza
rentowności majątku. Wskaźnik rentowności aktywów określa zdolność aktywów jednostki do
generowania zysku. Stanowi on relacj ę zysku netto do aktywów. Informuje on o wysokości
zysku netto przypadaj ącego na jednostkę aktywów. Wskaźnik ten, określany jest również
zwrotem z majątku ROA (return on assets), pokazuje jak efektywnie firma zarządza swoimi
aktywami. Im wartość tego wskaźnika jest większa, tym korzystniejsza jest sytuacja
finansowa firmy91. Ogólna postać wskaźnika rentowności maj ątku, może być rozbudowana
przez uwzględnienie zarówno odpowiednich rodzajów zysku jak i składników majątku:
wskaźnik rentowności majątku netto
wskaźnik rentowności majątku brutto
wskaźnik rentowności majątku brutto z
odsetkami
wskaźnik rentowności majątku trwałego
wskaźnik rentowności majątku obrotowego
wskaźnik rentowności majątku czystego
90
91
W. Gabrusewicz op. cit., s. 234.
Z. Leszczyński., A. Skowronek -Mielczarek op. cit., s. 142.
zysk netto x 100
majątek ogółem
zysk brutto x 100
majątek ogółem
(zysk brutto + odsetki) x 100
majątek ogółem
zysk netto x 100
majątek trwały
zysk netto x 100
majątek obrotowy
zysk netto x 100
majątek ogółem - zobowiązania bieżące
101
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Wskaźnik rentowności kapitału własnego (ROE - return on equity) stanowi relację
zysku netto do przeciętnego stanu kapitału własnego. Wskaźnik ten informuje o zdolności
kapitału własnego do generowania zysków. Im wyższy wskaźnik, tym wyższa efektywność
wykorzystania kapitału własnego, większa możliwość uzyskania wyższych dywidend oraz
dalszego rozwoju przedsiębiorstwa. Dzięki temu wskaźnikowi uzyskujemy odpowiedź na
pytanie, jaka jest stopa zwrotu od wkładu kapitałowego wniesionego przez właścicieli firmy92.
Wskaźnik rentowności kapitału podstawowego stanowi dalsze uszczegółowienie
wskaźnika rentowności kapitału własnego. Podobnie jak przy wskaźniku rentowności kapitału
własnego, oblicza się go jako relacj ę zysku netto do przeciętnego stanu kapitału
podstawowego. Wskaźnik rentowności zaangażowanych kapitałów obliczane są wg następuj
ących formuł:
wskaźnik rentowności kapitału własnego
-.
wskaźnik rentowności kapitału
podstawowego
-.
zysk netto x 100
kapitał własny
zysk netto x 100
kapitał podstawowy
Poziomu rentowności zakładów mięsnych w Mościszkach i jego zmiany w czasie
zostały zaprezentowane w tabeli 28.
Tabela 28: Wskaźniki rentowności firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
ZMIANA WSKAŹNIKA (A%)
WARTOŚĆ WSKAŹNIKA (%)
WYSZCZEGÓLNIENIE
2003
2004
2005
2003/200
2004/200 2005/200
2002
2
3
4
RENTOWNOŚĆ HANDLOWA - wskaźniki:
rentowności sprzedaży
2,52
1,11
2,37
4,99
-1,41
1,26
2,62
rentowności operacyjnej sprzedaży
rentowności działalności
gospodarczej
rentowności brutto
3,50
2,01
3,07
5,28
-1,49
1,06
2,21
3,35
1,79
2,72
4,98
-1,56
0,93
2,26
3,35
1,79
2,7
4,98
-1,56
0,91
2,28
rentowności netto
2,41
1,20
2,13
3,88
-1,21
0,93
1,75
RENTOWNOŚĆ EKONOMICZNA - wskaźniki:
rentowności majątku netto
11,13
4,47
8,34
14,92
-6,66
3,87
6,58
rentowności majątku brutto
rentowności majątku brutto z
odsetkami
rentowności majątku trwałego
15,43
6,67
10,63
19,13
-8,76
3,96
8,50
13,71
772
12,02
20,25
-5,99
4,30
8,23
25,89
9,33
14,82
26,65
-16,56
5,49
11,83
rentowności majątku obrotowego
19,51
8,60
19,09
33,90
-10,91
10,49
14,81
rentowności majątku czystego
29,92
10,32
17,26
25,27
-19,60
6,94
8,01
21,53
33,24
43,19
-34,55
11,71
9,95
-8,10
66,24
107,16
RENTOWNOŚĆ FINANSOWA wskaźniki:
rentowności
kapitału własnego
56,08
rentowności kapitału
podstawowego
171,09
89,99
156,23 263,39
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Ocena rentowności spółki Agro-Handel w latach 2002-2005 nasuwa następujące
wnioski:
•
wszystkie wskaźniki rentowności w badanym okresie wykazały podobne tendencje, a
mianowicie, po obniżeniu się ich poziomu w roku 2003, w kolejnych dwóch badanych
okresach, ich wielkości systematycznie wzrastały,
92
Ibidem, s. 143.
102
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
•
zyskowność sprzedaży w latach 2002 - 2004 kształtowała się na poziomie od 1,11%
do 2,52%, w 2005 roku udział zysku w wartości sprzedaży wzrósł blisko o 106,75% w
porównaniu do okresu poprzedniego i wyniósł on 4,99%,
•
w pierwszych dwóch badanych okresach maj ątek trwały charakteryzował się wyższą
rentownością niż maj ątek obrotowy, w kolejnych dwóch okresach nastąpiła
odwrotność tej relacji,
•
w ciągu całego badanego okresu rentowność kapitału własnego spadła o 1289%, tj. z
poziomu 5608% do 4319%, przy czym najniższą zyskowność kapitału własnego
osiągnęła spółka w 2003 roku i wynosiła zaledwie: 21,53%.
103
3.5.3.
Ocena sprawności działania
Do pomiaru aktywności przedsiębiorstwa w zakresie wykorzystania zasobów
majątkowych firmy służą wskaźniki sprawności działania, nazywane też wskaźnikami
obrotowości. Ich istotą jest rozpatrywanie relacji między odpowiednim wskaźnikiem
dynamicznym - wyrażaj ącym przychód ze sprzedaży w cenach brutto, netto lub kosztach
własnych - a wskaźnikiem statycznym, wyrażaj ącym przeciętny stan zaangażowanych w
działalności składników maj ątkowych. Wskaźniki szybkości obrotu charakteryzuj ą stopień
wykorzystania majątku jednostki. Informują o szybkości, z jaką obracane są aktywa ogółem,
zapasy, należności oraz jak szybko jednostka spłaca swoje zobowiązania.
W celu pomiaru aktywności przedsiębiorstwa - w zakresie wykorzystania zasobów
majątkowych - wykorzystuje się następujące wskaźniki sprawności działania:
•
wskaźniki obrotowości majątku,
•
wskaźniki rotacji zapasów,
•
wskaźnik rotacji należności,
•
wskaźnik okresu spłaty zobowiązań
Podstawową grupą wskaźników, a zarazem najogólniej charakteryzującą sprawność
działania, stanowią wskaźniki obrotowości majątku, do których zalicza się:
wskaźnik obrotowości majątku
-.
wskaźnik obrotowości majątku trwałego
-.
wskaźnik obrotowości majątku obrotowego
-.
przychody ogółem
majątek ogółem
przychody ogółem
majątek trwały
przychody ogółem
majątek obrotowy
Wskaźnik obrotowości majątku informuje, jaka wartość przychodów ze sprzedaży
przypada na jedną złotówkę zaangażowanego majątku. Określa zdolność aktywów jednostki
do generowania przychodów ze sprzedaży. Jego zwiększenie jest istotnym czynnikiem
poprawy rentowności przedsiębiorstwa. Niższa od 1 wartość tego wskaźnika sugeruje, że
przychody uzyskiwane ze sprzedaży wymagaj ą więcej niż proporcjonalnego zaangażowania
majątku100.
Kolejnym wskaźnikiem, jest wskaźnik obrotowości maj ątku trwałego, który wyraża
zdolność maj ątku trwałego do generowania przychodów. Podobnie jak w przypadku
poprzedniego wskaźnika, wyższy jego poziom świadczy o lepszym wykorzystaniu tej części
majątku. Poprawa wartości wskaźnika może wynikać między innymi z lepszej organizacji
pracy, przeprowadzania systematycznych remontów i konserwacji. Przy obliczaniu tego
wskaźnika przyjmuje się majątek trwały netto, dlatego przedsiębiorstwo starsze, które
dysponuje majątkiem w znacznym stopniu zamortyzowanym, będzie wykazywało rotację
wyższą, niż firma w stosunku do niej konkurencyjna, posiadająca nowszy, mniej
zamortyzowany majątek. Wykorzystanie wskaźnika rotacji środków trwałych w systemie
oceny jest szczególnie istotne dla firm, w których środki trwałe stanowią ważny element
100
M.Sierpińska, T
104
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
majątku. Ma natomiast małe znaczenie w firmach, w których sprzedaż w mniejszym stopniu
zależy od środków trwałych zaangażowanych w ich działalności.
Wskaźnik obrotowości majątku obrotowego ukazuje ile razy w ciągu roku następuje
odtworzenie tego maj ątku poprzez sprzedaż wyrobów i usług. Im wyższa jest wartość
wskaźnika, tym lepsza jest sytuacja finansowa przedsiębiorstwa. Należy jednak pamiętać, że
wskaźnik zbyt wysoki może być niekorzystny, ponieważ świadczy o zamrożeniu kapitału
obrotowego. Wskaźnik zbyt niski może prowadzić do zachwiania rytmiczności produkcji i
sprzedaży oraz pogorszenia stopnia wykorzystania środków trwałych101.
Wskaźnik rotacji zapasów jest miarą efektywności wykorzystania kapitału
zaangażowanego w zapasach danego przedsiębiorstwa. Wielkość tego wskaźnika informuje o
czasie pozostawania kapitału w zapasach. Im krótszy jest ten okres, tym większa płynność
kapitału zaangażowanego w zapasach i odwrotnie. Niska wielkość tego wskaźnika może też
oznaczać brak środków na odtworzenie zapasów. Wydłużenie okresu pozostawania kapitału w
zapasach może być spowodowana szeregiem czynników. Ich identyfikacja wymaga
uprzedniego określenia rodzaju zapasów, w stosunku, do których miało miejsce spowolnienie
rotacji. Dlatego obok ogólnego wskaźnika rotacji zapasów wyróżniamy także wskaźniki
rotacji poszczególnych rodzajów zapasów . Wskaźniki rotacji zapasów oraz wskaźnik cyklu
zapasów w dniach ujmują następujące formuły obliczeniowe:
wskaźnik rotacji zapasów
-.
wskaźnik cyklu obrotu zapasów w dniach
-.
przychody ze sprzedaży
zapasy ogółem
zapas ogółem x 365
przychody ze sprzedaży
Wskaźniki rotacji określaj ą, ile razy w ciągu badanego okresu nastąpi „odnowienie”
stanu zapasów. Korzystna sytuacja jest wtedy, gdy liczba obrotów wzrasta, 93 94
01
94
Ibidem, s. 182.
Z. Leszczyński, A. Skowronek -Mielczarek op. cit., s.96.
105
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
ponieważ skraca się czas przebywania zapasów w przedsiębiorstwie. Wówczas sprzedaż
realizowana jest przy niższym poziomie zaangażowanych zapasów, co oznacza mniejsze
koszty. Natomiast wskaźnik cyklu obrotu zapasów w dniach informuje, co ile dni
przedsiębiorstwo odnawia swoje zapasy dla zrealizowania określonej sprzedaży. Wysoki
wskaźnik rotacji w dniach informuje o wolnym obrocie zapasów, niski zaś o obrocie szybkim.
Kolejnym składnikiem majątku obrotowego uwzględnianym przy ocenie sprawności
działania są należności, którym odpowiada strumień sprzedaży brutto, dlatego zasadne jest, by
do obliczeń należności przyjmować sprzedaż brutto. Do oceny szybkości rotacji należności
wskaźnik rotacji
należności
przychody ze sprzedaży
przeciętny stan
należności
wykorzystuje się następuj ące wskaźniki:
wskaźnik cyklu inkasa należności w dniach = ------------- przeciętnystan należności, x 365 ------------------------______________________________________________________________________________________________________________________________________________________
przychody ze sprzedaży
Wskaźnik rotacji należności określa, ile razy wciągu roku firma odtwarza stan swoich
należności. Według standardów zachodnich, wskaźnik ten powinien oscylować w przedziale
7,0 - 10,0 . Jeśli jest mniejszy niż 7,0 to taka sytuacja może oznaczać, że przedsiębiorstwo
zbyt długo kredytuje swoich klientów, przez co może samo mieć trudności z terminowym
regulowaniem swych zobowiązań. Wskaźnik cyklu inkasa należności w dniach, określa ilość
dni sprzedaży, za którą nie uzyskano jeszcze należności. Informuje, zatem kierownictwo
firmy, w jakim stopniu kredytuje ona swoich odbiorców i jak długo środki pieniężne są
zamrożone w należnościach.
W ocenie sprawności działania przedsiębiorstwa ważny jest również okres
regulowania zobowiązań wobec dostawców. Wskaźnik okresu spłaty zobowiązań, który
informuje, jaki jest średni czas regulowania zobowiązań w przedsiębiorstwie ustala się w
następujący sposób:
wskaźnik okresu spłaty
zobowiązań
zobowiązania bieżące x 365
koszt własny sprzedaży
Poniższa tabela zawiera wyniki pomiaru sprawności działania badanego podmiotu: 95
95
W. Gabrusewicz op. cit., s. 268.
106
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Tabela 29: Wskaźniki sprawności działania firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002 - 2005
WARTOŚĆ WSKAŹNIKA
ZMIANA WSKAŹNIKA
WYSZCZEGÓLNIENIE
2003
2004
2005
2003/200
2004/200 2005/200
2002
2
3
4
WSKAŹNIKI SPRAWNOŚCI DZIAŁANIA:
wskaźnik obrotowości majątku
4,60
3,75
3,89
3,87
-0,85
0,14
-0,02
wskaźnik obrotowości majątku trwałego
wskaźnik obrotowości majątku
obrotowego
wskaźnik rotacji zapasów
10,71
7,82
6,92
6,92
-2,89
-0,90
0,00
8,07
7,21
8,91
8,80
-0,86
1,70
-0,11
93,08
65,19
91,94
-27,89
26,75
9,78
wskaźnik rotacji należności
wskaźnik cyklu obrotu zapasów w
dniach
wskaźnik inkasa należności w dniach
wskaźnik okresu spłaty zobowiązań
10,15
9,21
11,06
12,19
-0,94
1,85
1,13
3,87
5,47
3,93
3,55
1,60
-1,54
-0,38
35,96
28,51
39,62
52,26
33,00
46,83
29,95
43,29
3,66
23,75
-6,62
-5,43
-3,05
-3,54
101,72
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
Analiza wskaźnika efektywności wykorzystania majątku całkowitego wykazuje
tendencję wahającą się. Wielkość tego wskaźnika w stosunku do okresu poprzedniego w 2003
roku spadła o 0,85, po czym w 2004 wzrosła o 0,14, a w ostatnim okresie zanotował niewielki
spadek (o 0,02). Spadek poziomu wskaźnika oborowości maj ątku w rozpatrywanym okresie z
4,60 do 3,87 spowodowany był gorszą, co roku efektywnością wykorzystania majątku
trwałego, która w tym samym czasie obniżyła się z poziomu 10,71 do 6,92.
Przyglądając się wskaźnikowi rotacji zapasów, zauważyć można, iż w dwóch
ostatnich okresach, jego wielkość wzrastała odpowiednio o 26,75 i 9,78. Świadczy to o
poprawie efektywności gospodarowania zapasami, co pociąga za sobą obniżkę kosztów
magazynowania i uwolnienie kapitału obrotowego zaangażowanego w zapasach. Korzystną
tendencję zmian w gospodarce magazynowej, zwłaszcza w latach 2004 - 2005, potwierdza
także wskaźnik cyklu obrotu zapasami w dniach, który w porównaniu do roku 2003 uległ
skróceniu o 2 dni (1,92).
Analiza wskaźnika rotacji należności wykazuje tendencj ę skokową: po zmniejszeniu
ilości stanu swoich należności w 2003 roku do okresu poprzedniego o jeden dzień (0,94) w
kolejnych dwóch latach nastąpiło przyspieszenie obrotu należności, co roku odpowiednio o 2
dni (1,85) w 2004 roku i o 1 dzień (1,13) w roku 2005. Analogicznie kształtuje się wielkość
wskaźnika inkasa należności w dniach, i tak: po wydłużeniu okresu kredytowania swych
odbiorców w 2003 roku o 4 dni (3,66) w stosunku roku 2002, w kolejnych latach okres
ściągalności skrócił się o 7 dni (6,62) w 2004 i 3 dni (3,05) w 2005 roku.
107
Podobną tendencje skokową wykazuje wskaźnik okresu spłaty zobowiązań, którego
wielkość w 2003 roku zwiększyła się o 23,75 (a zatem okres spłaty zobowiązań wydłużył się
o 24 dni), a następnie w latach 2004 - 2005 wielkość wskaźnika zmniejsza się kolejno, co roku
o: 5,43 (5 dni) i o 3,54 (4 dni). Z punktu widzenia płynności finansowej poziom wskaźnika
spłaty zobowiązań kształtuje się na niekorzystnym, albowiem znacznie wyższym, poziomie
niż wskaźnik cyklu inkasa należności.
Wskaźnikiem
pomocniczym,
wykorzystywanym
przy
ocenie
aktywności
przedsiębiorstwa, jest wskaźnik cykl środków pieniężnych. Cykl środków pieniężnych jest
czasem upływającym od momentu wypływu gotówki w celu uregulowania zobowiązań do
momentu przepływu gotówki z tytułu spłaconych należności104. Krótszy cykl oznacza, że
pieniądze zainwestowane w aktywa obrotowe szybko wracaj ą do przedsiębiorstwa z tytułu
sprzedaży i mogą być ponownie wykorzystywane. Oblicza się go następująco:
CYKL ŚRODKÓW
PIENIĘŻNYCH
WSKAŹNIK OBROTU
ZAPASAMI W DNIACH
+
WSKAŹNIK INKASA
NALEśNOŚCI
WSKAŹNIK OKRESU
SPŁATY ZOBOWIĄZAŃ
Poniższy wykres przedstawia kształtowanie się długości cykl środków pieniężnych
zakładu produkcyjnego w Mościskach w rozpatrywanym okresie.
Wykres 15: Kształtowanie się cyklu środków pieniężnych firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 2005
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych zawartych w tabeli 32.
W rozpatrywanym okresie cykl środków pieniężnych w uległ skróceniu z 11 dni do 10, co świadczy o zmianie polityki inwestowania w aktywa obrotowe firmy Agro-Handel Sp.
z o.o. Ujemna wartość cyklu oznacza, iż aktywa obrotowe spółki są w dużym stopniu
kredytowane przez dostawców, a więc finansowane kapitałem obym.
3.5.4.
Analiza wspomagania finansowego
Większość podmiotów gospodarczy nie jest wstanie funkcjonować, opierając się
jedynie na kapitałach własnych, przez co zmuszone są do korzystania z różnych form
wspomagania finansowego, czyli kapitałów obcych. Przedsiębiorstwo - aby móc zaciągnąć
104
J. Duraj op. cit.,
108
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
pożyczkę długoterminową - musi wykazać się zdolnością do zaciągania kredytów
krótkoterminowych, czyli posiadać płynność finansową. Analiza płynności, pokazuje
zdolność przedsiębiorstwa do spłaty zobowiązań bieżących. Do oceny sytuacji finansowej
niezbędna jest znajomość możliwości przedsiębiorstwa do wywiązywania się z całkowitego
zadłużenia. Analiza zadłużenia pozwoli ocenić politykę finansową przedsiębiorstwa, stąd
określa się ją również analizą struktury finansowej. Wskaźniki służące do oceny zadłużenia
można ująć w dwie grupy: wskaźniki obrazujące poziom zadłużenia oraz wskaźniki
informujące o zdolności przedsiębiorstwa do obsługi długu105.
Do oceny poziomu zadłużenia wykorzystuj ę się następuj ący zestaw wskaźników:
wskaźnik ogólnego zadłużenia
wskaźnik zadłużenia długoterminowego
wskaźnik struktury zadłużenia
wskaźnik zadłużenia kapitałów własnych
wskaźnik zadłużenia długoterminowego
kapitałów własnych
=
zobowiązania ogółem
aktywa ogółem
zobowiązania długoterminowe
aktywa ogółem
zobowiązania długoterminowe
zobowiązania krótkoterminowe
zobowiązania ogółem
kapitały własne
zobowiązania długoterminowe
kapitały własne
zobowiązania długoterminowe
Wskaźnik ogólnego zadłużenia, w przedstawionej postaci, określa udział obcych
źródeł w finansowaniu aktywów przedsiębiorstwa wyrażonych w wartości bilansowej lub też
rynkowej. Często traktowany jest on jako indykator ryzyka finansowego. Wysoki poziom tego
wskaźnika może oznaczać ograniczenie samodzielności firmy, zwiększenie ryzyka
wierzycieli, ograniczenie dostępu do nowych kredytów i zwiększenie ryzyka utraty płynności.
Odsetki od kapitałów obcych muszą być, bowiem płacone bez względu na poziom osiąganych
zysków. W praktyce poziom tego wskaźnika jest zróżnicowany. Jego wielkość uzależniona
jest od rodzaju prowadzonej działalności i zmienności przepływów pieniężnych. Wierzyciele
oczekują, by wskaźnik ten nie był większy niż 50%. Wówczas bowiem aktywa firmy mogą
zmniejszyć swoj ą wartość do połowy, nim zagrożą bezpieczeństwu kapitału obcego. Jeżeli
wskaźnik ten jest większy niż 0,50, może powstać
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
sytuacja, że wypracowane środki pieniężne okażą się niewystarczające do spłaty zadłużenia.
Według standardów zachodnich w firmie, w której nie została zachwiana równowaga między
kapitałem obcym a kapitałem własnym, wskaźnik ten powinien oscylować w przedziale 0.57 0.6796.
Drugim wskaźnikiem, uważanym za podstawowy wskaźnik oceny struktury
kapitałowej, jest wskaźnik zadłużenia kapitału własnego, który określa stopień zaangażowania
kapitału obcego w stosunku do kapitałów własnych. Wzrost wskaźnika oznacza większe
zaangażowanie obcych źródeł finansowania w stosunku do źródeł własnych, a więc
zwiększenie stopnia zadłużenia. Oddziałuje to bezpośrednio na poziom ryzyka finansowego z
powodu wyższych rat kapitałowych i odsetek. W USA wartością graniczną w małym biznesie
jest proporcja 3:1. Dla średnich i dużych firm relacja ta jest ostrzejsza. Banki niechętnie
udzielają kredytów inwestycyjnych, gdy kapitał własny w stosunku do zamierzonego kredytu
nie osiąga relacji 1:1
.
Trzecim wskaźnikiem o zbliżonej wartości poznawczej jest wskaźnik zadłużenia
długoterminowego. Wskaźnik ten nosi miano wskaźnika zadłużenia lub też ryzyka. Jako
zobowiązania długoterminowe przyjmowane są wszystkie zobowiązania z terminem płatności
przekraczającym 1 rok. Pożądana wielkość tego wskaźnika wynika z relacji zobowiązań
długoterminowych do kapitału własnego, równej 1:2 i wynosi 0,5. Za poważnie zadłużone
uważane są przedsiębiorstwa, w których wskaźnik przekracza wartość 1.
Natomiast wśród wskaźników informujące o zdolności przedsiębiorstwa do obsługi
długu wyróżniamy następujące wskaźniki:
wskaźnik pokrycia obsługi długu I
wskaźnik pokrycia obsługi długu II
wskaźnik pokrycia zobowiązań odsetkowych
zysk przed opodatkowaniem + odsetki
raty kapitałowe + odsetki
zysk po opodatkowaniu
raty kapitałowe + odsetki
zysk przed opodatkowaniem + odsetki
odsetki
Pierwsze dwa wskaźniki tej grupy określane są również mianem wskaźników
wiarygodności kredytowej. Wskaźnik pokrycia obsługi długu I informuje o tym, ile razy zysk
brutto wraz z odsetkami pokrywa roczne raty kapitałowe powiększone o odsetki od kredytu
przypadające w danym roku. Wielkość tego wskaźnika nie powinna być niższa niż 1,2
W banku światowym minimum dla wskaźnika pokrycia obsługi długu I wynosi 1,3 a
optymalny poziom to 2,5
.
Należy podkreślić, iż przed zobowiązaniami kredytowymi, pierwszeństwo mają
zobowiązania podatkowe. Dlatego też, uzasadnione jest uwzględnienie w tej sytuacji zysku
netto (wskaźnik pokrycia obsługi długu II). Tylko zysk pozostający w firmie może być
Z. Leszczyński, A. Skowronek -Mielczarek op. cit., s. 135.
Ibidem, s. 136
110
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
wykorzystywany do spłaty zaciągniętego kredytu. Wskaźnik ten powinien być, co najmniej
równy wskaźnikowi pokrycia obsługi długu I.
Wskaźnik pokrycia zobowiązań odsetkowych informuje o tym, ile razy kwota
wypracowanych środków przewyższa wymagane odsetki lub też, ile razy zysk brutto może
ulec obniżeniu żeby zagrozić obsłudze zadłużenia. Im wyższe wartości osiąga ten wskaźnik,
tym mniejsze jest ryzyko wynikające z zaangażowania kapitału obcego. Za dobry, w wypadku
kredytów zabezpieczonych, uważa się wskaźnik wynoszący 2,4. Dla kapitałów obcych
niezabezpieczonych wymaga się wskaźnika na poziomie 5.
Tabela 30 przedstawia wskaźniki zadłużenia analizowanej spółki.
Tabela 30: Wskaźniki zadłużenia firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 - 2005
WARTOŚĆ WSKAŹNIKA (%)
ZMIANA WSKAŹNIKA (A%)
WYSZCZEGÓLNIENIE
2003
2005 2003/200 2004/200 2005/200
2004
2002
2
WSKAŹNIKI ZADŁUŻENIA:
3
4
ogólnego
0,79
0,79
0,71
0,61
0,00
-0,08
-0,10
długoterminowego
0,22
0,23
0,23
0,26
0,01
0,00
0,03
struktury zobowiązań
0,27
0,29
0,33
0,42
0,02
0,04
0,09
kapitałów własnych
długoterminowego kapitałów
własnych
WSKAŹNIKI POKRYCIA:
3,83
2,05
3,79
2,11
2,44
1,80
1,54
1,65
-0,04
0,06
-1,35
-0,31
-0,90
-0,15
obsługi długu I
11,01
1,85
1,28
5,66
-9,16
-0,57
4,38
obsługi długu II
7,33
13,08
1,07
7,36
0,89
8,66
4,17
18,09
-6,26
-5,72
-0,18
1,30
3,28
9,43
zobowiązań odsetkowych
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
W latach 2002 - 2003 roku 79% całości kapitałów zaangażowanych w spółkę miało
swe pokrycie w kapitale obcym. W ostatnich trzech okresach udział ten charakteryzował się
tendencj ą spadkową i w 2005 roku ukształtował się na, bezpiecznym wg standardów
zachodnich, poziomie tj. 61%. Tym samym, udział obcych źródeł w finansowaniu aktywów
spółki w rozpatrywanym okresie spadł o 18%. Wzrost wielkości wskaźników: zadłużenia
długoterminowego (o 0,04) i struktury zobowiązań (o 0,15), wskazuje na korzystne zmiany w
strukturze finansowania, gdyż zobowiązania długoterminowe są mniej pilne i w pewnym
okresie nie są wymagalne. Natomiast spadek poziomu wskaźnika zadłużenia kapitałów
własnych oznacza mniejsze zaangażowanie obcych źródeł finansowania w stosunku do źródeł
własnych, a tym samym zmniejszenia stopnia zadłużenia.
Wielkość wskaźnika zadłużenia długoterminowego - mimo tendencji spadkowej nadal utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie: 1,65, przy czym racjonalny wskaźnik
zadłużenia długoterminowego powinien mieścić się w przedziale 0.5 - 1, zatem spółkę AgroHandel można uznać za poważnie zadłużoną.
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Spółka w badanym okresie osiągała wysoki zysk, zatem wskaźniki należące do grupy
informujących o zdolności spółki do obsługi długu przyjmują wysokie wartości. Oznacza to,
iż wygospodarowany przez spółkę zysk, w wystarczaj ącym stopniu zabezpiecza obsługę
zaciągniętych kredytów.
112
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Zakończenie
Na podstawie przeprowadzonej analizy finansowej można stwierdzić, że w latach
2002 - 2005 nastąpiła poprawa wyników działalności firmy Agro-Handel Sp. z o.o. W
całym badanym okresie spółka osiągała zysk na poziomie od 899 865,39 zł
(wyprasowanym w 2003 roku) do 3 687 522,90 zł osiągniętym w roku 2005.
Głównym czynnikiem wpływaj ącym na wynik finansowy spółki jest wynik na
działalności gospodarczej. Podstawowym źródłem przychodów spółki była sprzedaż
produktów na rynku krajowym, której wartość w badanym okresie wzrosła z 69 760 541,33
zł do 94 684 149,75. Z drugiej strony największy wpływ na wynik finansowy miały koszty
zużycia materiałów i energii, które wynosiły odpowiednio: 36 398 300 zł, 138 463 400 zł,
152 147 800 zł.
Analiza bilansu firmy Agro-Handel Sp. z o.o. za lata 2002 - 2005 potwierdza
szybkie tempo jej rozwoju. Suma bilansowa wzrosła w tym okresie o 42,23%
Po stronie aktywów dominującą grupą był majątek trwały. Dynamika wzrostu
rzeczowych składników majątku wyniosła 195,87 %, a ich udział w aktywach ogółem
wzrósł z 39,69% w 2002 roku do 54,63% w 2005 roku. Majątek obrotowy spółki w
badanym okresie wzrósł o 6,95% ale jego udział w majątku ogółem zmniejszył się z
60,33% do 45,37%.
W strukturze pasywów dominuj ący udział na początku badanego okresu posiadały
zobowiązania krótkoterminowe jednakże w wyniku znacznego wzrostu sumy bilansowej
ich udział zmniejszył się z 57,52 % w 2002 roku do 34,79 % w ostatnim badanym okresie.
Spadek ten związany był również ze zmianą źródeł finansowania dalszego rozwoju
przedsiębiorstwa. Zobowiązania
krótkoterminowe zastąpione zostały kapitałem
długoterminowym, którego wysokość w 2005 roku wyniosła 17 072 182,97 zł, co stanowi
65,03% kapitału ogółem.
Kapitał własny przedsiębiorstwa wzrósł z 3 817 944,52 zł w 2002 roku do 10 335
103,05 zł w 2005. Jego udział w pasywach ogółem wynosił na koniec badanego okresu
39,37%. Największy wpływ na kształtowanie się wielkości kapitału własnego miały:
kapitał podstawowy, kapitał zapasowy i wynik finansowy roku obrotowego.
Wskaźnik pokrycia majątku kapitałem własnym w badanym okresie kształtował się
na poziomie od 52,14% w 2002 roku do 72,06% w 2002 roku. Do roku 2004 spółka nie
113
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
przestrzegała złotej reguły bilansowej.
Mimo pogorszeniu się w latach 2003 - 2004 poziomu wskaźnika pokrycia majątku
trwałego kapitałem stałym w 2005 roku jego wielkość pozostała na podobnym poziomie jak
na początku badanego okresu tj. 107%. Poziom powyżej 100% uznawany jest za
prawidłowy
Analiza rachunku zysków i strat zakładów mięsnych Agro-Handel Sp. z o.o.
wskazuje, że głównym źródłem przychodów był przychód netto ze sprzedaży, a zatem
przychody podstawowej działalności operacyjnej. W badanym okresie dynamika
przychodów ogółem 135,28% przy jednoczesnej dynamice koszty działalności operacyjnej
wynoszącej 133,29%. Wynikiem tych zmian jest korzystna tendencja kształtowania się
wyniku finansowego.
Rachunek przepływów pieniężnych sporządzany w latach 2002 - 2005 pozwala
wyodrębnić podstawowe strumienie pieniężne. Od 2003 roku spółka poniosła duże wydatki
na inwestycje dostosowujące zakład do standardów europejskich. Wydatki na inwestycje
związane były głównie z nabyciem składników rzeczowego majątku trwałego. Inwestycje
w tym okresie kształtowały się na poziomie 5 740 816,12 zł, 3 824 654,93 zł, 3 665 103,59
zł i sfinansowane zostały środkami własnymi oraz kredytami.
Rozszerzeniem ogólnej analizy struktury maj ątkowo - finansowej jest analiza
wskaźników płynności, zadłużenia i efektywności zaangażowanych środków.
Wskaźnik pokrycia bieżących zobowiązań w kolejnych latach kształtował się
następująco: 2002 - 104,85%, 2003 - 80,54%, 2004 - 89,04%, 2005 - 129,73%. Jak widać
wskaźniki bieżącej płynności badanej jednostki w okresie gruntownej modernizacji zakładu
przetwórczego osiągnęły wielkości uznawane za niezadowalające. Pozytywnie należy
jednak ocenić fakt, iż firma Agro-Handel Sp. z o.o. utrzymywała niski poziom wskaźników
płynności finansowej tylko przez okres dwóch lat.
Należności inkasowane były w 2002 roku średnio w ciągu 36 dni, okres ten skrócił
się do 30 dni w 2005 roku. Znacznemu wydłużeniu, bo o 15 dni uległ natomiast okres
płacenia zobowiązań i wynosił odpowiednio: 29 dni, 52 dni, 46 dni, 44 dni.
W latach 2002 - 2005 roku zwiększyła się produktywność zarówno majątku
trwałego jak i obrotowego. Jednakże rentowność majątku trwałego wzrosła zaledwie
0 0,76 przy jednoczesnym wzroście rentowności majątku obrotowego o 14,39.
Agro-Handel Sp. z o.o. jest przedsiębiorstwem działającym od 1992 roku. Wielkość
1 rodzaj inwestycji wskazują na to, że znajduje się ona nadal w fazie rozwoju. Dzięki
114
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
osiąganym zyskom i jednoczesnym wysokim poziomie zadłużenia nie wydaje się być
podmiotem zagrożonym upadłością. Rodzaj produkcji, jak i duża stabilność rynków zbytu
pozwalają optymistycznie prognozować przyszłość firmy.
Przedstawione badania potwierdzaj ą, że systematyczna analiza sytuacji finansowej
przedsiębiorstwa pozwala na dokonanie oceny przebiegu procesów gospodarczych oraz
wykorzystanie ich do prawidłowego rozwoju przedsiębiorstwa.
115
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
BIBLIOGRAFIA
1) Bednarski L., Analiza Finansowa w przedsiębiorstwie, PWE, Warszawa 2001
2) Bednarski L., Borowiecki R., Duraj J., Kurtys K., Waśniewski T., Wersty B.;
Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im.
Oskara Lanego we Wrocławiu, Wrocław 2003, s. 12
3) Bień W., Czytanie bilansu przedsiębiorstwa, Finans-Service, Warszawa 2002
4) Bluszcz M., Sprawozdanie finansowe i jego analiza, Wydawnictwo Primath,
Warszawa 2001
5) Bury A., Czechowska I., Mikulski H., Konieczny Z., Pastusiak R., Pomykalska B.,
Wypych M.; Finanse przedsiębiorstw z elementami zarządzania i analizy,
Absolwent, Łódź 2000
6) Dudycz T., Analiza finansowa, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej im. Oskara
Lanego we Wrocławiu, Wrocław 2000
7) Duraj J., Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, PWE, Warszawa 2004
8) Gabrusewicz W., Podstawy analizy finansowej, PWE., Warszawa 2005
9) Gajdka J., Wyznaczenie pojemności zadłużeniowej spółki. Metoda praktyczna,
„Przegląd Organizacji”, 2001, nr 9, s.28 - 31
10) Górski
W.,
Prawo
gospodarcze,
Wydawnictwo
Naukowe
Uniwersytetu
Szczecińskiego, Szczecin 2004
11) Herbet A., Status prawny zarządu spółki z o.o., ”Prawo Przedsiębiorcy” 2001, nr
27, s. 72.
12) Jarzębowska M., Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie, PWE, Warszawa 2006
13) Jecyszyn J., Kosikowski C.; Podstawy prawa gospodarczego, Wydawnictwo
Prawne LexisNexis, Warszawa 2004
14) Karczmarek U., Aport jako wkład do spółki z o.o., ”Gazeta Podatkowa” 2004, nr 31,
s. 9-11.
15) Koc S., Fołta T., Godlewska J.; Bilans 2004, Grupa Wydawnicza INDOR Sp. z o.o.,
Warszawa 2005
16) Kruczalak K., Prawo handlowe dla ekonomistów, PWE, Warszawa 2002
17) Leszczyński Z., Skowronek -Mielczanek A.; Analiza ekonomiczno - finansowa
firmy, Difin, Warszawa 2000
18) Mała encyklopedia ekonomiczna, PWE, Warszawa, 1974, s.691
19) Nowak S., Metodologia badań Społecznych, PWN, Warszawa 1985
116
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
20) Olszewski J., Prawo gospodarcze kompendium, Wydawnictwo C.H. BECK,
Warszawa 2002
21) Olzacka B., Pałczyńska-Gościniak R.; Jak oceniać firmę, ODDK, Gdańsk 2004
22) Polityka bilansowa i analiza finansowa. Nowoczesne instrumenty zarządzania
firmą, red. K. Sawicki, Wydawnictwo Ekspert, Wrocław 2002
23) Raczek T., Reprezentacja spółki z o.o., Dom Wydawniczy „Ostoja”, Kraków 2002
24) Rafalski A., Spółki osobowe i kapitałowe: charakterystyki, procedury zakładania,
wzory, Ośrodek Doradztwa i Szkolenia „Tur”, Warszawa-Jaktorów 2001
25) Rutkowski A., Zarządzanie finansami, PWE., Warszawa 2002
26) Rybicki P., Sprawozdania finansowe źródłem informacji o firmie, Poltext,
Warszawa 2002
27) Siemińska E., Metody pomiaru i oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa,
Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa DOM ORGANIZATORA,
Toruń 2002
28) Sierpińska M., Jachna T.; Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych,
PWN, Warszawa 2004
29) Sierpińska M., Wędzki D.; Zarządzanie płynnością finansową w przedsiębiorstwie,
PWN, Warszawa 2000
30) Sobczak K., Działalność gospodarcza. Uregulowania prawne, PWE, Warszawa
2001
31) Sułowska
J.,
Problemy
analizy
porównawczej
wyników
ekonomicznych
przedsiębiorstw, Zeszyty naukowe Uniwersytetu Gdańskiego Nr 20, Gdańsk 1995
32) Śnieżek E., Przewodnik po cash flow, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce,
Warszawa 2002
33) Tarska
M.,
Spółka
z
ograniczoną
odpowiedzialnością.
Istota,
ustrój,
funkcjonowanie, C.H.BECK, Warszawa 2003
34) Urbańczyk E., Metody ilościowe w analizie finansowej przedsiębiorstwa,
Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2001
35) Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, Dz.U. nr 137, poz. 926 z
późn. zm.
36) Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, Dz.U. nr 94, poz.
1037 z późn. zm.
37) Ustawa z dnia 19 listopada 2001 r. - Prawo działalności gospodarczej, Dz.U. nr
117
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
101, poz. 1178 z późn. zm.
38) Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. - Krajowy Rejestr Sądowy, Dz.U. z 2001r., nr 17,
poz. 209,
39) Ustawa z dnia 29 wrzśnia1994 r. - o rachunkowości , Dz.U z 2002 nr 76, poz. 694 z
późn. zm.
40) Wach K., Jak założyć firmę w Unii Europejskiej, Oficyna Ekonomiczna, Kraków
2005
41) Waśniewski T., Skoczylas W.; Teoria i praktyka analizy finansowej w
przedsiębiorstwie, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 2002
42) Więckowski J., Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie przemysłowym, PWE,
Warszawa 2000
118
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
SPIS TABEL
Tabela 1: Uproszczony bilans dla jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeniowe 16
Tabela 3: Dane o firmie Agro-Hndel Sp. z o.o. ________________________________ 53
Tabela 4: Nakłady na inwestycje firmy Agro-Handel Sp. z o.o. oraz źródła ich
finansowania w latach 2000-2005 ___________________________________________ 56
Tabela 5: Stan zatrudnienie w firmie Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002 -2005 ___ 58
Tabela 6: Ranking zakładów mięsnych wg dwutygodnika AGRO-TRENDY ________ 63
Tabela 7: Kształtowanie się aktywów w firmie Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002-2005 ______________________________________________________ 67
Tabela 8: Łańcuchowe wskaźniki dynamiki majątku firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002 - 2005 _____________________________________________________ 67
Tabela 9: Wskaźniki relacji majątku firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002 - 2005 _____________________________________________________ 68
Tabela 10: Kształtowanie się struktury i dynamiki majątku firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002-2005 ______________________________________________________ 69
Tabela 11: Kształtowanie się wielkości pasywów w firmie Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002-2005 ______________________________________________________ 76
Tabela 12: Wskaźniki relacji kapitałów firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005
78
Tabela 13: Kształtowanie się struktury i dynamiki kapitałów własnych i obcych firmy
Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 __________________________________ 79
Tabela 14: Łańcuchowe wskaźniki dynamiki kapitałów firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002-2005 ______________________________________________________ 80
Tabela 15: Kształtowanie się wartości wskaźników charakteryzujących sytuację struktury
kapitałowo-majątkowej firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 __________ 81
Tabela 16: Kształtowanie się rachunku wyników firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002 - 2005 _____________________________________________________ 83
Tabela 17: Kształtowanie się struktury i dynamiki przychodów, kosztów i wyniku
finansowego netto firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 ______________ 85
Tabela 18: Kształtowanie się poszczególnych rodzajów przychodów i kosztów firmy
Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 __________________________________ 86
Tabela 19: Kształtowanie się przepływu środków pieni netto z działalności netto firmy
Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 ___________________________________ 87
119
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Tabela 20: Rodzaje i kierunki przepływów pieniężnych _________________________ 88
Tabela 21: Wynik księgowy a środki pieniężne netto z działalności operacyjnej ______ 88
Tabela 22: Analiza pionowa gotówki netto z działalności operacyjnej firmy
Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 __________________________________ 90
Tabela 23: Analiza struktury gotówki netto z działalności inwestycyjne firmy
Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 __________________________________ 91
Tabela 24: Analiza struktury gotówki netto z działalności finansowej firmy
Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 __________________________________ 91
Tabela 25: Wskaźniki płynności finansowej firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002-2005 - ujęcie statyczne _______________________________________ 102
Tabela 26: Wskaźniki płynności finansowej firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002-2005 - ujęcie dynamiczne _____________________________________ 103
Tabela 27: Kapitał obrotowego firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 ___ 104
Tabela 28: Wskaźniki rentowności firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 107
Tabela 29: Wskaźniki sprawności działania firmy Agro-Handel Sp. z o.o.
w latach 2002-2005 _____________________________________________________ 111
Tabela 30: Wskaźniki zadłużenia firmy Agro-Handel Sp. z o.o. w latach 2002-2005 __ 115
SPIS WYKRESÓW
Schemat 1: Istota, zakres i przedmiot analizy finansowej ________________________ 9
Schemat 2: Klasyfikacja podstawowych informacji wykorzystywanych analizie
ekonomiczno-finansowej __________________________________________________ 12
Schemat 3: Struktura rachunku przepływów środków pieniężnych ________________ 25
Schemat 4: Rodzaje analizy finansowej ze względu na kryteria ___________________ 36
Schemat 5: Podział spółek w polskim ustawodawstwie _________________________ 43
Schemat 6: Struktura organizacyjna firmy Agro-Handel Sp. z o.o. ________________ 59
Schemat 7: Klasyfikacja kapitałów podmiotówgospodarczych _____________________ 70
Schemat 8: Klasyfikacja wskaźników ekonomicznych ___________________________ 93
Schemat 9: Najczęściej przyjmowane kierunki porównań w analizie wskaźnikowej ___ 95
Schemat 10: Zakłócenia w porównywalności wskaźników ______________________ 96
SPIS SCHEMATÓW
Schemat 1: Istota, zakres i przedmiot analizy finansowej ________________________ 9
120
Polecamy darmowe analizy i prace mgr
Schemat 2: Klasyfikacja podstawowych informacji wykorzystywanych analizie
ekonomiczno-finansowej __________________________________________________ 12
Schemat 3: Struktura rachunku przepływów środków pieniężnych ________________ 25
Schemat 4: Rodzaje analizy finansowej ze względu na kryteria ___________________ 36
Schemat 5: Podział spółek w polskim ustawodawstwie _________________________ 43
Schemat 6: Struktura organizacyjna firmy Agro-Handel Sp. z o.o. ________________ 59
Schemat 7: Klasyfikacja kapitałów podmiotów gospodarczych ____________________ 70
Schemat 8: Klasyfikacja wskaźników ekonomicznych ___________________________ 93
Schemat 9: Najczęściej przyjmowane kierunki porównań w analizie wskaźnikowej ___ 95
Schemat 10: Zakłócenia w porównywalności wskaźników ______________________ 96
121
Download

analiza finansowa