Instrumenty
finansowe
stanowią
złożony
zespół
narzędzi
pieniężnych
wykorzystywanych przez różne podmioty do osiągania różnych celów, w różnych
dziedzinach
życia
gospodarczego,
społecznego,
w
ramach
różnych
stosunków
gospodarczych. Wynika stąd istotna trudność w ich usystematyzowaniu w przejrzysty
sposób. Dodatkowa trudność polega na tym, że pojęcie „instrumenty finansowe” jest
używane powszechnie i jest dowolnie interpretowane. Niejednokrotnie instrumenty
finansowe
są
mylone
z
kategoriami
finansowymi.
Wieloznaczność
instrumentów
finansowych wynika z ich stosowania w różnych dziedzinach oraz w różnym charakterze.
Dla
wszystkich
instrumentów
finansowych
–
oprócz
formy
pieniężnej
–
charakterystyczne jest to, że ich wykorzystanie ma w ostateczności wpływać na sferę
realną gospodarki. Przykładem tego może być zachowanie płynności poprzez odpowiedni
dobór instrumentów finansowych, ale celem ostatecznym jest utrzymanie się podmiotu
gospodarczego na rynku, jego rozwój.
Zasadniczym kryterium podziału instrumentów finansowych powinny być funkcje
pieniądza. Podejście takie jest logiczne, gdyż pieniądz jest środkiem osiągania celów
użytecznych, takich jak zakup dóbr i usług zaspokajających potrzeby ludzkie. Procesy te
poprzedza wiele zjawisk finansowych; konieczne jest też stosowanie wielu instrumentów
finansowych. W niektórych przypadkach instrumenty finansowe są klasyfikowane
wyłącznie ze względu na formę zewnętrzną. Dobrym tego przykładem są papiery
wartościowe. Taki sposób klasyfikacji jest wątpliwy, gdyż zasadniczym kryterium
wyróżniającym dany instrument finansowy muszą być jego funkcja i cechy różniące go od
innych instrumentów finansowych. Niektóre instrumenty finansowe istnieją w formie
idealnej, czego przykładem są zdematerializowane obecnie papiery wartościowe.
Rodzaje instrumentów finansowych
W wąskim ujęciu przez instrumenty finansowe rozumie się dowody potwierdzające
tytuł własności lub długu. Instrumentami finansowymi są np.: akcje, czeki, obligacje,
certyfikaty depozytowe,. Instrumenty finansowe są tu identyfikowane z papierami
wartościowymi.
Papiery
wartościowe
pełnią
różne
funkcje,
zarówno
w
sensie
ekonomicznym, jak i w sensie prawnym. Z punktu widzenia funkcji prawnych papiery
wartościowe dzielą się na:
-
papiery wartościowe reprezentujące wierzytelności pieniężne, np. obligacje, czeki,
weksle, losy loteryjne;
-
papiery wartościowe uprawniające do zarządzania rzeczami, np. konosamenty w
transporcie towarów;
-
papiery wartościowe potwierdzające własność, np. udział w spółkach akcyjnych;
Z punktu widzenia formy obrotu papiery wartościowe dzielą się na:
-
papiery wartościowe imienne,
-
papiery wartościowe na okaziciela.
Oprócz wymienionych instrumentów występują np. podatki, cła, opłaty, kursy walutowe,
stopy procentowe. Tymczasem są to niewątpliwie instrumenty finansowe, gdyż przy ich
zastosowaniu jedne podmioty dążą do osiągnięcia określonych celów, a inne podmioty są
dotknięte zastosowaniem tych instrumentów.
Instrumenty finansowe są stosowane w odniesieniu do zarówno całej gospodarki,
jak i pewnych jej segmentów, wreszcie w odniesieniu do mikropodmiotów. Natura
instrumentów finansowych powoduje, że są one wykorzystywane także przez same
podmioty w ich wewnętrznych strategiach, dotyczących zarówno finansowej sfery
działalności, jak i sfery realnej. Podział instrumentów finansowych jest dokonywany
według kryterium podmiotowego oraz kryterium przedmiotowego. Jednak odrębne
stosowanie
tych
kryteriów
jest
wątpliwe,
ponieważ
niektóre
instrumenty
są
nierozerwalnie związane z określonym podmiotem.
Głównym podmiotem posługującym się powszechnie instrumentami finansowymi
w sferze fiskalnej i w sferze monetarnej jest państwo, dla którego są zarezerwowane
takie instrumenty, jak podatki, cła, opłaty fiskalne i inne instrumenty pozyskiwania
pieniądza na potrzeby rządu (bony skarbowe, obligacje skarbowe). Domeną państwa,
związaną z odpowiedzialnością za sferę pieniężną gospodarki, są instrumenty monetarne,
takie jak stopy procentowe, stopy rezerw obowiązkowych, kursy walutowe, limity i inne
ograniczenia kredytowe.
Do instrumentów finansowych stosowanych przez różne instytucje działające w
sektorze finansowym można zaliczyć np. stosowane przez banki komercyjne i instytucje
parabankowe stopy procentowe, marże, prowizje. Głównym instrumentem oddziaływania
na ubezpieczające się podmioty, stosowanym przez towarzystwa ubezpieczeniowe, jak
składka ubezpieczeniowa. W zakres szerszego rozumienia instrumentów finansowych
wchodzą także płace, które stanowią nie tylko ważne narzędzie kształtowania dochodów
pracowników najemnych, lecz także typowy instrument o charakterze stymulacyjnym.
Współcześnie
do
instrumentów
finansowych
są
również
zaliczane
instrumenty
pochodne(derywaty).
Z punktu widzenia funkcji ekonomicznych instrumenty finansowe dzielą się na:
1) instrumenty rozliczeniowe,
2) instrumenty dłużne,
3) instrumenty zaspokajające popyt na pieniądz,
4) instrumenty inwestowania,
5) instrumenty bodźcowe,
6) instrumenty ograniczające ryzyko,
7) instrumenty potwierdzające tytuł własności.
Najintensywniej instrumenty finansowe występują na rynkach finansowych. Zatem jako
podstawę do charakterystyki instrumentów finansowych można przyjąć kryterium
rodzajów rynków finansowych. Na rynkach tych można wyróżnić następujące segmenty:
-
rynek pieniężny,
-
rynek kapitałowy,
-
rynek instrumentów pochodnych,
-
rynek walutowy.
Instrumenty finansowe rynku pieniężnego
Bony skarbowe
Na rynku pieniężnym dokonuje się zakupu i sprzedaży instrumentów finansowych
(głównie wierzycielskich) o dużej płynności, których termin wymagalności nie przekracza
1 roku. Do najbardziej znanych instrumentów finansowych rynku pieniężnego można
zaliczyć: bony skarbowe, certyfikaty depozytowe, akcepty bankierskie, bony komercyjne,
czeki, weksle.
Bony skarbowe to krótkoterminowe papiery wartościowe emitowane przez Skarb
Państwa na okres od 1 dnia do 52 tygodni w celu pokrycia bieżących potrzeb płatniczych.
Wspólne dla wszystkich weksli jest to, że są one emitowane, z reguły, w dużych
nominałach i są przeznaczone do transakcji na tzw. rynku blokowym (hurtowym). Bony
skarbowe należą do podstawowych instrumentów, operacji otwartego rynku, a więc
oprócz zaspokajania popytu państwa na pieniądz są narzędziem ułatwiającym władzom
monetarnym regulowanie podaży pieniądza w gospodarce.
Można wyróżnić trzy powody, dla których bony skarbowe należą do najczęściej
nabywanych instrumentów w ramach rynku pieniężnego. Są to:
1) dochodowość, która jest wyższa w porównaniu z lokatą środków pieniężnych na
rachunku bankowym;
2) bezpieczeństwo, związane bezpośrednio z gwarancją uzyskania zainwestowanych
środków,
ponieważ
emitentem
bonów
skarbowych
jest
minister
finansów
działający w imieniu Skarbu Państwa;
3) płynność.
Czek
Czek udzielane bankowi pisemne zlecenie, na określonym prawem formularzu,
wypłacenia okazicielowi lub oznaczonej osobie, zwanej remitentem, wymienionej sumy
pieniężnej ze środków będących w dyspozycji wystawcy, najczęściej na rachunku
bankowym. Remitent jest pierwszym właścicielem czeku. Podawcą czeku do realizacji
może być sam właściciel. Ze Względu na wystawcę czeki dzielą się na:
1. czeki bankowe
a) czek gotówkowy
b) czek rozrachunkowy
2. czeki bankierskie
3. czeki skarbowe
4. czeki podróżnicze
Podstawowy rodzaj czeku to czek bankowy, który jest emitowany przez bank dla
posiadacza rachunku w tym banku. Wystawiany przez właściciela czek jest dla banku
upoważnieniem wypłacenia okazicielowi lub wskazanej na nim osobie określonej wartości
pieniężnej. Innym rodzajem czeku jest czek bankierski, który jest stosowany w
operacjach między bankami i instytucjami kredytowymi. Czek bankierski charakteryzuje
nie tylko to, że jest wystawiany przez bank, lecz także to, że trasatem wskazanym na
wekslu jest bank – korespondent banku wystawiającego czek.
Czek skarbowy jest wystawiany przez organy administracji skarbowej z tytułu
różnych zobowiązań publicznoprawnych. Specyficznym rodzajem czeków są czeki
podróżnicze, które są emitowane przez renomowane banki, instytucje finansowe oraz
biura podróży. Jego cechą charakterystyczną jest to, że nie ma on remitenta, co oznacza,
że nabywcą czeku jest ta sama osoba, która będzie się nim posługiwała podczas
regulowania zobowiązań za granicą.
Z punktu widzenia formy czeków rozróżnia się:
-
czeki imienne,
-
czeki na okaziciela.
Weksel
Weksel jest papierem wartościowym potwierdzającym istnienie zobowiązania
pieniężnego osoby lub osób, które go podpisały. Osobą uprawnioną do realizacji praw
majątkowych wskazanych na wekslu jest prawny posiadacz weksla. W najbardziej
ogólnym ujęciu istota weksla polega na tym, że jego wystawca (emitent) zobowiązuje się
do zapłaty danej osobie (remitentowi) konkretnej kwoty w określonym miejscu i czasie.
Cechą charakterystyczną weksla jest to, że jego posiadacz może przenosić prawa
wynikające z tego dokumentu na inne osoby.
Weksel jako instrument finansowy spełnia ważne funkcje ekonomiczne, takie jak:
1) funkcja płatnicza – co polega na tym, że płatnik albo ze względów ekonomicznych
(brak pieniędzy), albo ze względów technicznych (bezpieczeństwo transakcji)
wykorzystuje weksel do regulowania zobowiązań powstających w związku z
zawieraną transakcją.
2) funkcja kredytowa – w ramach transakcji kupna-sprzedaży; w tym przypadku
weksel jest typowym instrumentem rozliczeniowym, ułatwiającym zawieranie
różnych transakcji wówczas, gdy nabywca nie ma gotówki potrzebnej do zapłaty
za przedmiot transakcji.
3) funkcja obiegowa – weksel spełnia funkcję środka płatniczego nie tylko dla jednej,
ale dla wielu transakcji ekonomicznych.
4) funkcja gwarancyjna – weksla polega na tym, że jest dokumentem, który
zabezpiecza pieniężne roszczenia wierzyciela.
5) funkcja refinansowa – polega na możliwości przedstawienia go do wykupu przez
bank przed terminem płatności.
Rozróżnia się dwa rodzaje weksli:
-
weksel własny
-
weksel trasowany
Inne instrumenty rynku pieniężnego:
1) bon komercyjny – papier wartościowy, w którym emitent (bank) potwierdza
zaciągnięcie pożyczki i zobowiązuje się do jej zwrotu wraz z należnymi odsetkami
w określonym terminie (krótszym niż 1 rok).
2) certyfikat
depozytowy
–
jest
dokumentem,
w
którym
potwierdza
się
zdeponowanie danej sumy pieniężnej wg określonej stopy procentowej i na
określony czas.
3) akcept bankierski – stanowi zobowiązanie banku dłużnika do zapłacenia określonej
kwoty pieniężnej bankowi wierzyciela.
Instrumenty finansowe rynku kapitałowego
Przedmiotem
obrotu
na
rynku
kapitałowym
są
bądź
wierzycielskie,
bądź
własnościowe instrumenty finansowe, których termin realizacji jest dłuższy niż 1 rok.
Podstawowymi instrumentami tego rynku są obligacje i akcje.
Obligacje – należą do najbardziej popularnych instrumentów dłużnych. Są formą
zaciągania długu przez różne podmioty, takie jak: Skarb Państwa, przedsiębiorstwa,
banki. Cechą charakterystyczną obligacji jest to, że mają one z góry określony
dochód (oprocentowanie). Z formalnego punktu widzenia obligacja jest papierem
wartościowym, który potwierdza wystąpienie stosunku wierzycielsko – dłużniczego.
Emitent obligacji jest zobowiązany zarówno do wypłacania odsetek w określonych z
góry wysokości i terminach, jak i do zwrotu pożyczonej kwoty (kapitału) przez wykup
obligacji, również w wyznaczonym z góry terminie.
Ze względu na emitenta wyróżnia się:
-
obligacje Skarbu Państwa (skarbowe),
-
obligacje władz samorządowych (municypalne),
-
obligacje przedsiębiorstw niefinansowych,
-
obligacje banków i innych instytucji finansowych,
-
obligacje fundacji i innych organizacji społecznych mających osobowość prawną.
Obligacje
skarbowe
i
obligacje
municypalne
należą
do
najbardziej
pewnych
instrumentów lokowania wolnych środków pieniężnych, jednak ich oprocentowanie
jest na ogół niższe w porównaniu z innymi obligacjami, gdyż ryzyko inwestora w
przypadku tego instrumentu jest żadne albo niewielkie.
Obligacje skarbowe stanowią podstawowy instrument finansowania deficytu
budżetowego i długu publicznego. Mogą być emitowane jako obligacje o stałym i
zmiennym oprocentowaniu. Z reguły są im przypisane pewne przywileje, polegające
np. na zwolnieniu z podatku dochodowego z tytułu procentu, możliwości odpisu od
podstawy opodatkowania dochodów wydatków obligacji.
Akcje
należą
do
podstawowych
instrumentów
(papierów)
wartościowych
potwierdzających udział danego podmiotu w majątku spółki akcyjnej. Dają one prawo
do dywidendy oraz prawo do głosowania na walnym zebraniu akcjonariuszy. Można
wyróżnić:
-
akcje zwykłe,
-
akcje uprzywilejowane,
-
akcje użytkowe.
Różnica między akcjami zwykłymi a uprzywilejowanymi polega na tym, iż z akcjami
uprzywilejowanymi wiążą się przywileje, np. większego prawa głosu, wyższej
dywidenty, podziału majątku w przypadku likwidacji spółki.
Certyfikaty inwestycyjne są to świadectwa udziałowe potwierdzające tytuł
własności w majątku funduszy inwestycyjnych. Ze względu na typ funduszu
inwestycyjnego rozróżnia się:
-
certyfikaty
potwierdzające
uczestnictwo
w
funduszu
inwestycyjnym
typu
otwartego,
-
certyfikaty
lokacyjne,
występujące
przy
nabywaniu
udziałów
funduszy
inwestycyjnych zamkniętych.
Instrumenty finansowe rynku instrumentów pochodnych
Istota instrumentów pochodnych
Na rynku instrumentów pochodnych handluje się instrumentami finansowymi
zmniejszającymi ryzyko. Pokusą uczestnictwa w tym rynku jest także chęć uzyskania
wysokich dochodów. Nazwa „instrumenty pochodne” wywodzi się stąd, że są one
bardziej złożoną formą w stosunku do instrumentów prostych, takich jak akcje,
obligacje. Cechą charakterystyczną instrumentów pochodnych jest niemożność ich
samoistnego funkcjonowania, chociaż obrót nimi dokonuje się w oderwaniu od
instrumentów
podstawowych.
Na
ogół
obserwuje
się
silniejsze
wahania
cen
instrumentów pochodnych niż cen instrumentów podstawowych, co oznacza, że
handel opcjami może być z jednej strony przedsięwzięciem wielce ryzykownym, ale z
drugiej może przynosić znaczne zyski. Oto cztery podstawowe grupy instrumentów
pochodnych:
1) opcja – oznacza prawo do zakupu lub sprzedaży określonego instrumentu
finansowego po ustalonej cenie w ściśle określonym czasie.
2) kontrakt terminowy – to instrument zobowiązujący strony kontraktu do kupna
bądź sprzedaży instrumentu podstawowego w określonej ilości, w określonym
terminie w przyszłości, po określonej cenie.
3) swap – to kontrakt, który polega na zamianie przyszłych płatności stron
kontraktu. Do najbardziej popularnych swapów należą:
-
swap procentowy
-
swap walutowy
Swap procentowy polega na zamianie zobowiązań odsetkowych między stronami
kontraktu, natomiast swap walutowy polega na zamianie przyszłych płatności z danej
waluty na inną.
4) warranty – to rodzaj instrumentów pochodnych dających prawo do zakupu
papierów wartościowych po określonej cenie w przyszłości. Warranty należą do
instrumentów
spekulacyjnych,
mogą
przynieść
wysokie
zyski,
gdy
cena
instrumentu podstawowego, tj. akcji, wzrośnie ponad cenę umowną, tzw.
rozliczeniową.
Instrumenty cenowe
Najszersza definicja ceny sprowadza się do stwierdzenia, że cena wyraża w
pieniądzu wartość towaru, usługi, waluty, czynnika produkcji. Cena w funkcji miernika
wartości informuje, ile jednostek pieniężnych należy zapłacić za określone dobro lub
usługę. Istotę ceny jako instrumentu finansowego najlepiej można zrozumieć poprzez
charakterystykę rodzajów cen. Rodzaje cen:
1) cena monopolowa – na poziom ceny monopolowej mają wpływ rzeczywiste koszty
wytworzenia towaru (usługi) oraz tzw. zysk monopolowy. Cena monopolowa jest
na ogół wyższa niż cena rynkowa, gdyż zawiera zysk monopolowy.
2) cena administrowana – jest to cena ustalana przez państwo.
3) cena minimalna – czyli taka, poniżej której istnieje zakaz sprzedaży danego
towaru.
Finansowe instrumenty rozliczeniowe
Inkaso bankowe – polega na tym, że prowadzący rachunek klienta bank
pobiera, na podstawie przedstawionych dokumentów, od innego podmiotu (płatnika),
wymienioną w dokumentach należność albo z tytułu już dokonanej transakcji, albo na
poczet przyszłej zapłaty. W regulowaniu stosunków wierzycielska – dłużniczych między
kontrahentami, bank spełnia funkcję typowego pośrednika, nie ponoszącego żadnej
odpowiedzialności za realizowaną transakcję. Do obowiązków banku, związanych z
inkasem,
nie
należy
merytoryczna
kontrola
przedstawionych
mu
dokumentów.
Najważniejszy podział inkasa bankowego jest oparty na kryterium rodzaju dokumentów,
które są przekładane bankowi realizującemu inkaso. Pod tym względem inkaso bankowe
dzieli się na:
1) inkaso finansowe (bezdokumentowe),
2) inkaso dokumentowe.
Cechą charakterystyczną inkasa finansowego jest to, że jego przedmiotem są
wyłącznie dokumenty finansowe, do których się zalicza: tratę, weksel własny, czek, kwity
depozytowe,
banknoty,
charakterystyczne
jest
akcje,
to,
że
obligacje.
Natomiast
podstawą
wystąpienia
dla
inkasa
klienta
do
dokumentowego
banku,
w
celu
zainkasowania przez niego odpowiedniej kwoty od kontrahenta klienta, są dokumenty
handlowe, zwłaszcza takie jak: dokumenty przewozowe, dokumenty ubezpieczeniowe,
faktury, dokumenty załadowcze, dokumenty stwierdzające tytuł własności.
Akredytywa
Jest ona zbliżona do inkasa. Główna różnica między tymi dwoma instrumentami
polega na tym, że dzięki zastosowaniu akredytywy zabezpieczone zostają interesy
sprzedawcy, a dokładniej mówiąc, że dostawca towaru otrzyma zapłatę. Zabezpieczenie
to polega na zdeponowaniu w banku przez odbiorcę kwoty odpowiadającej zawieranej
transakcji lub wyłączeniu tej kwoty z rachunku bankowego odbiorcy. Akredytywa jest
stosowana wtedy, kiedy dostawca obawia się o zapłatę, co może wynikać albo ze złych
doświadczeń z płatnikiem, albo z braku rozeznania nabywcy w możliwościach dokonania
przez niego zapłaty, a także w przypadku, gdy przedmiot transakcji ma wysoką wartość,
a niezapłacenie przez nabywcę mogłoby dostawcę zrujnować.
Konosament – jest papierem wartościowym pozwalającym na dysponowanie
towarem, na który opiewa. Konosament, reprezentujący prawo własności, może być
przedmiotem obrotu, a więc przeniesienia praw własności. Stanowi też zabezpieczenie dla
towaru, jest najważniejszym dokumentem w transporcie morskim. Konosament jest
wystawiany przez przewoźnika, najczęściej w kilku egzemplarzach, które stanowią
komplet. Warunki konosamentu powinny odpowiadać warunkom umowy o przewóz,
natomiast, gdy takiej umowy nie zawarto, konosament może określać warunki umowy o
przewóz stosownie do porozumienia stron. W związku z tym rozróżniamy:
-
konosamenty
czarterowe,
czyli
oparte
na
poprzednio
zawartej
umowie
czarterowej; mają nieskomplikowaną treść;
-
konosamenty liniowe wystawiane bez czarterpartii; mają szczegółową treść, są
bardzo rozbudowane i często dość skomplikowane.
Przyjmując za podstawę podziału konosamentów rodzaj odbiorcy, możemy dodatkowo
podzielić je na:
-
konosamenty imienne,
-
konosamenty na okaziciela,
-
konosamenty na zlecenie.
Karty płatnicze
Poprzednikiem powszechnie występujących współcześnie elektronicznych kart
płatniczych, w których emisję i obsługę zaangażowane są banki komercyjne, były zwykłe
karty płatnicze. Najczęściej stosowany podział kart polega na rozróżnieniu:
1) karty płatnicze – umożliwiają korzystanie z własnych środków pieniężnych
zgromadzonych na rachunku bankowym.
2) karty
kredytowe
–
upoważniają
do
wydatkowania
pieniędzy
w
ramach
przyznanego przez bank limitu.
3) karty wydatkowe typu charge – są zbliżone do kart kredytowych, przy czym klient
banku jest obciążony prowizją za każdorazową transakcję. Również w tym
przypadku bank ustala pewien limit wydatków na określony czas.
Instrumenty zaspokajające popyt na pieniądz
Wśród instrumentów finansowych ważną grupę zajmują te, które umożliwiają
podmiotom zaspokojenie popytu na pieniądz. Ich rodzaj jest zdeterminowany przez
kategorię podmiotu systemu ekonomicznego, tytuł transakcji pieniężnej, przeznaczenie
środków. Popyt na pieniądz jest zgłaszany albo w związku z finansowaniem bieżącej
działalności, albo w związku z działalnością rozwojową. O sposobie zaspokojenia popytu
na
pieniądz
decyduje
rodzaj
podmiotu
systemu
ekonomicznego.
ekonomicznym rozróżnia się następujące kategorie podmiotów:
-
gospodarstwa domowe,
W
systemie
-
przedsiębiorstwa niefinansowe,
-
przedsiębiorstwa finansowe,
-
państwo
Typowymi instrumentami zaspokajania popytu na pieniądz przez gospodarstwa
domowe są: płace, emerytury, renty, zasiłki dla bezrobotnych, pożyczki, kredyty,
odszkodowania, zyski z inwestycji finansowych. Można łatwo zauważyć, że wśród
wymienionych instrumentów znajdują się takie, które reprezentują dochód, czyli
potwierdzają ostateczne przejęcie pieniądza przez gospodarstwa domowe. Są to przede
wszystkim instrumenty związane z jedną z podstawowych funkcji gospodarstw domowych
– pracą świadczoną na rzecz pozostałych podmiotów systemu gospodarczego (płace,
renty, emerytury, zasiłki dla bezrobotnych).
Dla przedsiębiorstw niefinansowych najważniejszymi instrumentami zaspokajania
popytu na pieniądz są:
-
ceny sprzedawanych towarów i usług,
-
kredyty,
-
dochody z tytułu inwestycji finansowych,
-
odszkodowania z tytułu ubezpieczeń,
-
dotacje rządowe.
Przedsiębiorstwa
finansowe
posługują
się
wieloma
instrumentami,
których
charakter jest uzależniony od prowadzonej działalności podstawowej. Dla banku
komercyjnego zaspokojenie popytu na pieniądz odbywa się przez:
-
depozyty przyjmowane,
-
papiery dłużne,
-
kredyty zaciągane w banku centralnym,
-
pożyczki zaciągane na rynku pieniężnym (międzybankowym),
-
rachunki bieżące klientów,
-
dochody z tytułu lokat,
-
prowizje pobierane za wykonywane usługi.
Towarzystwa ubezpieczeniowe zaspokajają popyt na pieniądz przez:
-
polisy,
-
pożyczki,
-
kredyty,
-
dochody z lokat inwestycyjnych.
Download

Instrumenty finansowe rynku pieniężnego