Przykładowy zestaw pytań: 1) optimum Pareto 2) etyki kontraktowe 3

advertisement
ETYKA BIZNESU (EBI)
hand-out
WYTYCZNE REDAKCYJNE DLA AUTORÓW PRAC SEMESTRALNYCH
Temat pracy: przykładowy program etyczny rzeczywistej lub fikcyjnej firmy, krytyczna analiza i
ocena tego programu pod kątem wad i zalet, słabych i mocnych stron oraz pomysły na udoskonalenie
tego programu
Wskazówka praktyczna dot. wyboru firmy: w akcje społeczne i działania etyczne częściej angażują się
firmy zagraniczne niż krajowe, polecam firmy amerykańskie, australijskie, szwajcarskie, niemieckie
Struktura pracy:
1) krótka charakterystyka wybranej firmy pod kątem cech istotnych z punktu widzenia etyki: branża,
produkty, klienci, zasięg działalności, udziały w rynkach, kwestie własnościowe, struktura
organizacyjna i system zarządzania, zatrudnienie, wyniki, reputacja (ewentualne problemy w
przeszłości: skandale, katastrofy, nałożone kary etc.)
2) opis programu etycznego wybranej firmy (wszystko, co można „zaksięgować” po stronie „MA”)
3) analiza i ocena tego programu etycznego pod kątem „WINIEN”: kompletność formalna i
ewentualnie, co brakuje na płaszczyźnie legitymizacji, operacjonalizacji i implementacji; jaką
koncepcję etyki przedsiębiorstwa i jaką filozofię biznesu odzwierciedla ten program, kompletność
merytoryczna (czy zawiera regulacje dot. wszystkich istotnych obszarów działalności firmy: relacje z
pracownikami, relacje z klientami, relacje z kontrahentami, relacje z konkurencją, relacje z państwem
(kwestie obywatelstwa korporacyjnego), relacje ze społeczeństwem i relacje z sąsiadami) w zakresie
dotrzymywania umów i wywiązywania się ze zobowiązań, bezpieczeństwa, sprawiedliwości,
szacunku, zadowolenia i jakości życia oraz polityki informacyjnej (polityki jawności, kultury
komunikacyjnej itd.)), integralność między „słowem” a „czynem” (czy firma rzeczywiście realizuje
wszystko to, co deklaruje).
4) propozycje udoskonaleń: co należałoby uzupełnić, żeby zoptymalizować działania etyczne firmy
pod kątem skuteczności, wiarygodności oraz ciągłego uczenia się.
Wskazówki formalne: formatowanie dowolne (czcionka, interlinia etc.), nie należy tworzyć strony
tytułowej, wystarczy w górnym rogu podpisać się imieniem i nazwiskiem z podaniem kierunku, trybu
studiów (stacj. lub niestacj.) i roku akademickiego: 1 ZF-DL 2015/2016; należy pisać zwięźle, żeby
nie przekroczyć 20 000 znaków (ok. 2 500 znaków/strona, zatem maksymalnie 8 stron!!!), mile
widziane prace 2,5 – 3,5 strony, ale napisane zwięźle i w sposób wyczerpujący temat; należy
WŁACIWIE korzystać z możliwie wielu źródeł, oznakowując odpowiednim przywołaniem źródła
każde miejsce, w którym korzystamy z gotowych informacji (najlepiej za pomocą przypisu dolnego).
Najlepiej według poniższego wzoru:
Przywołanie pozycji książkowej:
J. Auleytner, Polska polityka społeczna: Ciągłość i zmiany, Warszawa 2004, s. 34.
M. Bąkiewicz, M. Grewiński (red.), Praca socjalna w środowisku lokalnym, Warszawa 2009, s. 540.
- przywołanie artykułów w książkach lub materiałach konferencyjnych:
M. Bąkiewicz, Prawo do informacji w jednostkach samorządu terytorialnego, [w:] T. Gardocka (red.),
Obywatelskie prawo do informacji, Warszawa 2008, s. 25.
- przywołanie artykułów z czasopism:
J. Auleytner, Niepełnosprawni w polityce społecznej, „Niepełnosprawność i Rehabilitacja” 2001, nr 2,
s. 57.
- przywołanie artykułów prasowych
M. Wojciechowski, Gra o Rosję, „Gazeta Wyborcza” z 16 września 2012, s. 3.
- przywołanie zasobów internetowych:
Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, Handel zagraniczny [online], http://www.mpips.gov.pl [data
dostępu: 9.08.2009].
Jeśli w kolejnym przypisie odwołujemy się do tego samego materiału, piszemy op. cit. (np. J.
Sagatyński, op. cit., s. 15). Jeśli odwołujemy się np. do kolejnego dzieła cytowanego już autora, wtedy
skracamy tytuł (np. J. Sagatyński, Pamiętnik..., s. 15).
- przywołanie ustaw:
Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym, Dz.U. 2007, nr 89, poz. 590, w wersji
online: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20070890590 [dostęp: 6.10.2014].
- przywołanie dokumentów UE:
Decyzja Komisji z dnia 29 grudnia 2003 r. ustanawiająca zasady wdrażania decyzji Rady
2001/792/WE, Euratom ustanawiającej mechanizm wspólnotowy ułatwiający wzmocnioną
współpracę w interwencjach wspierających ochronę ludności (notyfikowana jako dokument
nr C(2003) 5185) (2004/277/WE, Euratom), „Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej” [online]
z
25.03.2004
r.,
nr
L87/20,
http://www.eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=DD:15:08:32004D0277:PL:PDF
[dostęp:
19.01.2014].
Komisja Wspólnot Europejskich, Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady,
Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie ochrony
krytycznej infrastruktury informatycznej „Ochrona Europy przed zakrojonymi na szeroką
skalę atakami i zakłóceniami cybernetycznymi: zwiększenie gotowości, bezpieczeństwa i
odporności”, KOM(2009) 149 wersja ostateczna [online], Bruksela 30.03.2009, witryna
internet.
Eur-Lex,
http://eurlex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2009:0149:FIN:PL:PDF
[dostęp:
27.01.2014].
UWAGA : przywołując źródło posiadające numerację stron proszę zawsze podawać
numer strony !!!
Kryteria oceny prac :
1) samodzielność
2) formalna i merytoryczna kompletność
3) logiczność wywodu
4) umiejętność korzystania ze źródeł
« Logiczność wywodu » oznacza właściwe zdefiniowanie i rozwiązanie problemu, poprawne
uzasadnienie każdego kroku poprzez trafne argumenty, pełna świadomość i kontrola nad tym,
co się robi, zwartość (w pracy nie powinny się znaleźć treści, które są niepotrzebne z punktu
widzenia celu pracy, rezultatów, wniosków końcowych itp.).
Prace w wersji elektronicznej zapisane w edytorach Word, OpenOffice lub w formacie *.pdf
należy przesyłać na adres pocztowy: [email protected], pisząc w temacie wiadomości
EBI_nazwisko_imię
Ostateczny termin odbioru prac upływa dnia 31. stycznia 2016 o godz. 23.59
Informacja dla osób zaliczających EBI na podstawie pisemnego kolokwium
Forma kolokwium: pytania opisowe, 6 zagadnień do rozwinięcia (na „piątkę”
wystarczy poprawnie odpowiedzieć na pięć pytań), czas pisania: 25 minut,
terminy: czwartek 21.01.2016, godz. 7.00-7.30 (termin „zerowy”, w ramach
ostatniego wykładu), środa 27.01.2016, godz. 10.30-11.00, s. L-356 (termin
pierwszy), środa 3.02.2016, godz. 10.30-11.00, s. L-356 (termin drugi) lub środa
10.02.2016, godz. 10.30-11.00, s. L-356 (termin trzeci).
Przykładowy zestaw pytań:
1) optimum Pareto
2) etyki kontraktowe
3) motywacyjny model socjoekonomiczny (społeczna gospodarka rynkowa)
4) konsumerystyczna etyka przedsiębiorstwa
5) whistleblowing
6) polityka dobrego sąsiedztwa w ramach CSR
Lista lektur z EBI
Filek J., Etyka biznesu: studia przypadków, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w
Krakowie, Kraków 2001
Gasparski W./Dietl J. (red.), Etyka biznesu w działaniu: doświadczenia i perspektywy,
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001
Gasparski W., Wykłady z etyki biznesu, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i
Zarządzania im. L. Koźmińskiego, Warszawa 2007
Jackson J., Biznes i moralność, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999
Karczewski L., Zarys etyki biznesu, Oficyna Wydawnicza Politechniki Opolskiej, Opole 2004
Klimczak B., Etyka gospodarcza, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu,
Wrocław 1999
Rybak M., Etyka menedżera - społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa, Wydawnictwo
Naukowe PWN, Warszawa 2004
Smith C./Lennsen G. (red.), Odpowiedzialność biznesu: teoria i praktyka, Wydawnictwo
Studio Emka, Warszawa 2009
Sternberg E., Czysty biznes: etyka biznesu w działaniu, Wydawnictwo Naukowe PWN,
Warszawa 2004
Plan wykładu
(1) Etyka biznesu, etyka gospodarcza, etyka w zarządzaniu – wstępne czynności
klaryfikacyjne, rozgraniczenia, uwagi metodologiczne
(2) Etyka biznesu – wewnętrzna sprzeczność? Modele dominacyjne i modele
interdependencyjne
(3) Krótka historia etyki biznesu
(4) Etyczna legitymizacja biznesu – ekonomiczna legitymizacja etyki
(5) Etyka gospodarcza w skali makro. Modele socjoekonomiczne, dobrobyt i zrównoważony
rozwój
(6) Główne problemy etyki przedsiębiorstwa
(7) Etyka menedżerska – etyka biznesu w skali mikro
(8) Problemy legitymizacyjne etyki biznesu
(9) Problemy operacjonalizacyjne etyki biznesu
(10) Problemy implementacyjne etyki biznesu
(1) Wprowadzenie
Omówienie głównych pojęć etyki biznesu:
- etyka, etos, moralność, dobre praktyki, zgodność (compliance)
- wartość, sprawiedliwość, odpowiedzialność, konsens, uprawnienia i obowiązki etc.
- etyki opisowe versus etyki normatywne
- deontologizm versus konsekwencjalizm w etyce
- etyki proceduralistyczne i materialne etyki wartości
Omówienie głównych narzędzi etyki biznesu. Podejścia w etyce biznesu
podejścia opisowe: racjonalna rekonstrukcja dyskursu, analiza drzewa wartości, analiza
preferencji ujawnionych i preferencji wyrażonych, metody dyskursywne itp.
podejścia normatywne: klasyczna filozofia moralności, teorie kontraktowe, rachunek
utylitarystyczny, teorie dobrobytu, teorie wyboru społecznego i in.
Analiza i rekonstrukcja dyskursu
Podstawa analizy: argumentacje wyrażone w tekstach mówionych i pisanych.
Standardowo cztery etapy:
(1) określenie stron konfliktu i wzajemnych relacji między nimi,
(2) ustalenie interesów i stanowisk, które determinują określone preferencje, działania,
cele, wartości w tych grupach,
(3) ustalenie, jakie wzorce argumentacyjne regularnie pojawiają się w dyskusji i
przyporządkowanie ich poszczególnym stronom konfliktu i grupom interesu oraz
(4) określenie wzajemnych relacji między tymi wzorcami argumentacyjnymi polegające
na ujawnieniu przesłanek, leżących u ich podstaw przekonań, wizji człowieka i
społeczeństwa.
Następująca po analizie dyskursu logiczna rekonstrukcja sprawdza, w jakim stopniu przebieg
argumentacji odpowiada :
- zasadom konsensu (przezwyciężania konfliktów)
- zasadom logiki: niesprzeczności, tranzytywności (przechodniości), trafności
uzasadnienia i uogólnialności normatywnych przekonań przyjmowanych przez strony
konfliktu
Rezultat: wzajemne oddzielenie prawomocnych i nieprawomocnych propozycji działania. W
razie wykrycia jakichkolwiek błędów formułuje się wskazówki odnoszące się do
konstruktywnego obcowania z sytuacjami konfliktowymi.
Analiza drzewa wartości ma pomóc lepiej uzasadnić preferencje i przekonania wartościujące
oraz zintegrować odmienne wzorce wartości w jednolity system wartości dający nadzieję na
powszechną zgodę. Metoda jest elementem każdego procesu opiniotwórczego
ukierunkowanego na konsens w sprawach budzących społeczne kontrowersje. Drzewo
wartości jest próbą strukturalizacji nieujawnianych lub wyrażanych explicite wartości
jednostek i grup, która racjonalizuje te wartości i czyni je bardziej zrozumiałymi dla innych.
Etapy postępowania:
(1) wywiad, który informuje o tym, jakimi kryteriami i wartościami kieruje się dana osoba
lub grupa przy podejmowaniu decyzji. Na jego podstawie sporządza się
(2) osobne drzewo wartości dla każdej jednostki lub grupy, które odzwierciedla sumę
istotnych dla nich normatywnych przekonań i reprezentuje moralność (w znaczeniu
opisowym) tej osoby lub grupy
(3) usunięcie elementów powtarzających się i uporządkowanie pozostałych w formie
drzewa zawierającego wartości wszystkich uczestników.
Jeśli to wspólne drzewo zostanie zaakceptowane przez wszystkich, wówczas może posłużyć
za podstawę do następnych kroków oceny i podejmowania decyzji
Metoda rekonstrukcji preferencji ujawnionych
Za pioniera teorii preferencji uważa się amerykańskiego ekonomistę Paula Samuelsona, który
rozwijał metody analizy wyboru w celu zbadania wpływu polityki na zachowania
konsumentów. Samuelson założył, że preferencje konsumentów mogą być w pełni ujawnione
dzięki badaniu ich nawyków zakupowych. Metoda wykorzystywana do oceny
akceptowalności, np. narażenia na ryzyko.
Metoda analizy preferencji wyrażonych
Wykorzystywana do oceny akceptowalności ryzyka. Podstawą formułowania kryteriów oceny
są wyniki badań demoskopowych. Przy pomocy odpowiednio sformułowanych
kwestionariuszy i eksperymentów socjologicznych identyfikuje się intuicyjne wzorce
rzeczywistej percepcji i oceny poszczególnych źródeł zagrożeń, a następnie te wzorce w
odpowiednio usystematyzowanej formie wykorzystuje się do oceny nowych źródeł zagrożeń.
Metoda ta zakłada wysoki stopień transparentności ryzyka dla ludności, istnienie stabilnych
preferencji i wzorców oceny oraz możliwość ekstrapolowania tych wzorców na dowolne
źródła zagrożeń. Wszystkie te założenia wzbudzają sporo kontrowersji
Teorie dobrobytu
To normatywne teorie wywodzące się z mikroekonomii, definiujące kryteria optymalnego
wyboru społecznego i wykorzystujące te kryteria do oceny gospodarek opartych na różnych
modelach i instytucjach pod kątem optymalnej dystrybucji dóbr. Jednym z głównych
problemów analizowanych w teoriach dobrobytu jest pytanie, jak w gospodarce narodowej
zarządzać skromnymi zasobami tak, aby uzyskać poziom zaopatrzenia oceniany przez
wszystkich członków społeczeństwa jako najlepszy z możliwych. Tradycyjna ekonomika
dobrobytu opierała się na założeniu, że można sformułować teorię pomiaru indywidualnych
użyteczności kardynalnych w jakichś uniwersalnych jednostkach (np. „utilsach”) i na jej
podstawie dokonywać interpersonalnych porównań indywidualnych użyteczności na zasadzie
wspólnego mianownika oraz transformować je w funkcje dobrobytu, a dla nich obliczać
odpowiednie optima. Zakładano więc, że istnieje naukowy sposób pomiaru i oceny satysfakcji
ludzi z panujących porządków społecznych. Nowszy paradygmat odrzuca możliwość takiego
pomiaru i interpersonalnego porównywania, a użyteczność traktuje nie w kategoriach
kardynalnych, lecz porządkowych. Przy tych założeniach wyprowadzanie optimum w sensie
powszechnego dobrobytu jest możliwe tylko przy użyciu kryteriów dobrobytu takich jak
efektywność Pareto czy kryterium Kaldora-Hicksa.
Efektywność w sensie Pareto lub „optimum Pareto” to taki społeczny podział dóbr, przy
którym wzajemna wymiana dóbr na zasadzie dobrowolności przestaje być możliwa, bo nie
istnieje sposób na zwiększenie dobrobytu jednej jednostki bez jednoczesnego uszczerbku dla
dobrobytu innej. Jeśli jeden z rozbitków na bezludnej wyspie dysponuje chlebem, a drugi
pitną wodą, to zgodnie z prawem malejącej użyteczności krańcowej obaj będą wymieniać
posiadane dobra tylko do momentu, kiedy przyrost korzyści związany z następną jednostką
nabywanego dobra w przypadku obu kontrahentów znajdzie się w stanie równowagi.
Natomiast analizowane rozwiązanie jest efektywne w sensie kryterium Kaldora-Hicksa
(prowadzi do wzrostu efektywności), gdy w wyniku jego zastosowania jeden podmiot zyskuje
więcej, niż traci inny, a jednocześnie istnieje sposób kompensacji strat przez podmiot
zyskujący na rzecz podmiotu tracącego. Innymi słowy, jeżeli dany projekt uprzywilejowuje
pewne grupy ludności kosztem innych grup, wówczas musi być możliwa taka kompensacja
szkód ze strony beneficjentów projektu, która jest dla poszkodowanych uczciwa, a
jednocześnie pozostawia beneficjentom jeszcze nadwyżkę korzyści netto. Jeżeli natomiast
przy istniejącej alokacji zasobów zmiana spełniająca taki warunek byłaby niemożliwa,
wówczas obecna alokacja jest efektywna w sensie Kaldora-Hicksa.
Teorie wyboru publicznego
Ponieważ proste sumowanie porządkowych jednostek użyteczności jest niemożliwe, funkcje
dobrobytu pod względem teoretycznym buduje się w oparciu o decyzje większości. Dlatego
Kenneth Arrow przetransformował klasyczną teorię dobrobytu w teorię wyboru publicznego,
wskazując na paradoksy głosowania. Arrow wykazał, że po przyjęciu pewnych założeń co do
oczekiwanej racjonalności decyzji grupowych skonstruowanie satysfakcjonującej
(spełniającej te założenia) metody podejmowania grupowych decyzji jest niemożliwe. Jeśli od
decyzji zbiorowych żąda się, aby były uniwersalne, suwerenne, wolne od dyktatury,
jednomyślne i oparte na niezależności od nieistotnych alternatyw, wówczas dla dwóch
głosujących dysponujących przynajmniej trzema możliwościami wyboru nie da się
sformułować procedury podejmowania decyzji spełniającej wszystkie wymienione warunki.
Arrow zwrócił w ten sposób uwagę na znaczenie instytucji dla procesów demokratycznych i
zakwestionował powszechnie przyjmowane za pewnik przekonanie o demokratyczności
decyzji podejmowanych przez głosowanie.
Filozoficzne etyki biznesu
1) Podejścia systemowe (w starym stylu): traktują etykę jako szczegółową teorię w ramach
całościowego systemu filozoficznego np. ontologia i aretologia Arystotelesa, teorie prawa
naturalnego (stoicy, św. Tomasz z Akwinu), etyki fenomenologiczne (Scheler, Ingarden,
Wojtyła) i in.
2) Podejścia uniwersalistyczne, m.in.
- Utylitaryzm (Bentham, Mill)
- Etyka transcendentalna (Kant)
- Etyka dyskursu (Habermas, Apel)
- Etyka koherencyjna (Tugendhat, Bayes)
3) Teorie umowy społecznej / Etyki kontraktowe (Hobbes, Rawls, Giddens)
(2) Etyka biznesu – wewnętrzna sprzeczność? Modele dominacyjne i modele
interdependencyjne
Etyka biznesu:
(1) na poziomie przedmiotowym - społeczny system regulacyjny złożony z wykraczających
poza przepisy prawa, powszechnie uprawomocnionych (uogólnialnych) norm postępowania
stojących na straży dobra wspólnego i chroniących dobra lub uprawnienia osób
uczestniczących w wymianie gospodarczej oraz instrumentów implementacyjnych,
kontrolnych i egzekucyjnych (sankcji) zapewniających powszechne przestrzeganie tych norm
(2) na poziomie metaprzedmiotowym – interdyscyplinarna nauka społeczna usytuowana
między ogólną teorią ekonomiczną, naukami o zarządzaniu, etyką filozoficzną a socjologią
moralności, badająca (1): faktycznie funkcjonujące systemy regulacyjne w biznesie i
poszukująca możliwości udoskonalania tych systemów na płaszczyźnie treściowej,
legitymizacyjnej, operacjonalizacyjnej i implementacyjnej.
Czy możliwe jest wprowadzenie do biznesu i utrwalenie pozaekonomicznych, społecznych
regulacji? Trwa dyskusja. Przedłożone propozycje i stanowiska w tej dyskusji można
sprowadzić do trzech modeli:
1) Prymat etyki nad ekonomią (teza o instrumentalnym charakterze ekonomii, cele
definiowane „od zewnątrz”). Jeżeli dwie opcje działania są etycznie
równowartościowe, to wtedy o wyborze przesądzają względy ekonomiczne.
Orientacja ofensywna i maksymalistyczna dominująca wśród nieekonomistów.
2) Prymat ekonomii nad etyką (teza o determinizmie ekonomicznym: warunki to
postępowania etycznego w biznesie ograniczone mechanizmami ekonomicznymi:
wymogami konkurencyjności, prawami popyt-podaż itp.). Jeżeli dwie opcje działania
są ekonomicznie równowartościowe, to wtedy o wyborze przesądzają względy
etyczne. Orientacja defensywna i minimalistyczna dominująca wśród ludzi biznesu.
3) Koncepcje interdependencyjne: poszukiwanie trzeciej płaszczyzny, gdzie oba
normatywne obszary na zasadzie równoprawności się wzajemnie limitują – trudności
metodologiczne związane z godzeniem heterogenicznych norm i wymogów.
Obecnie gwałtownie wzrasta popularność inicjatyw etycznych w biznesie, o czym świadczy
np. upowszechnianie się paradygmatu społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw i rozwój
prawnej kodyfikacji CSR (np. aktualna Wytyczna Komisji Europejskiej KOM 2014/95/EU z
dn. 22. października 2014 w sprawie sprawozdawczości finansowej w dużych
przedsiębiorstwach).
Czynniki warunkujące wzrost popularności inicjatyw etycznych:
- naciski ze strony konsumentów / użytkowników (!)
- uznanie znaczenia zadowolenia pracowników
- dążenie do doskonalenia obsługi klientów
- wzrost znaczenia pracy zespołowej
- wpływ polityki państwa, głównie działania dostosowawcze do aktualnie obowiązujących
międzynarodowych standardów
- polityka liderów firm wynikająca z ich przekonań religijnych i aktywności społecznej
- zaufanie otoczenia osiągane dzięki wzrostowi zainteresowania sprawami społecznymi i
postępującą zmianą wartości uznawanych przez korporacje
- globalizacja gospodarki i postępujące umiędzynarodowienie biznesu
- ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ!!!
(3) Krótka historia etyki biznesu
Doktryny etyczne, które wpłynęły na współczesną zachodnią etykę biznesu:
(1). Etyka gospodarcza Arystotelesa:
- materialna etyka wartości zbudowana na antropologii i teorii potrzeb;
- trójpodział teorii działania na etykę, ekonomikę i politykę i wzajemne związki między nimi;
- klasyczna aretologia (teoria sprawności i cnót: rozwinięcie platońskiej teorii cnót
kardynalnych, nacisk na roztropność – umiejętność odnoszenia naczelnych zasad etycznych
do konkretnej sytuacji działania oraz umiar – złoty środek między skrajnościami);
- etyka społeczna (człowiek jako istota społeczna i zwierzę polityczne, klasyczna teoria
sprawiedliwości: sprawiedliwość rozdzielcza, współdzielcza i wymienna);
- zasada społecznej odpowiedzialności za wspólne dobro (w tym dobra publiczne);
- zasada integralności myślenia i działania;
(2). Etyka prawa naturalnego, doktryna etyczna św. Tomasza z Akwinu i personalizm
chrześcijański:
- kontynuacja głównych wątków etyki Arystotelesa uzupełnionych o elementy etyki stoickiej i
chrześcijańskiej teologii moralnej (m.in. św. Augustyna);
- prawa człowieka podstawą ładu gospodarczego;
- źródło prawa: obiektywistyczna i realistyczna ontologia i antropologia;
- personalizm – uznanie godności osoby ludzkiej za najwyższe dobro doczesne;
(3). Etyka kontraktowa, teoria umowy społecznej, doktryna T. Hobbesa wojny wszystkich
przeciw wszystkim:
- człowiek jako racjonalny egoista;
- brak obiektywnych podstaw prawa i obowiązków;
- prawo jako rezultat negocjacji;
- proceduralizm: problem sprawiedliwości przeniesiony z poziomu przedmiotowego na
poziom metody.
(4). Kartezjusza doktryna o prowizorycznej moralności;
(5). I. Kanta etyka obowiązku (deontologizm):
- uniwersalizm w wersji transcendentalnej – legitymizacja norm etycznych polegająca na
sprawdzaniu, czy powszechne praktykowanie nie zagrozi koniecznym warunkom ich własnej
ważności;
- imperatyw kategoryczny i nowa formuła personalizmu;
- nakaz bezwzględnego poszanowania prawa i pomysł kodeksów etycznych.
(6). Utylitaryzm J. Benthama i J. S. Milla:
- początkowo hedonizm, potem wyrafinowane teorie interesów;
- etyka oceny skutków (konsekwencjalizm);
- skutki ocenia się pod kątem użyteczności, ale w krótkookresowej perspektywie;
- zasada utylitarystyczna: maksymalna użyteczność dla maksymalnej liczby interesariuszy;
- uniwersalizm w wersji pragmatystycznej: jaki będzie pożytek dla wszystkich z tego, że
postąpią tak wszyscy?
- wymóg bezstronności.
(7). „Etyka protestancka i duch kapitalizmu” (M. Weber):
- praca i oszczędność jako nakaz Boży;
- pomnażanie dóbr jako troska o zbawienie;
- bogacenie się na chwałę Bożą – bogaty zyska podziw i zjedna wyznawców;
- purytanizm i ascetyczny styl życia.
(8). Etyka dyskursu (J. Habermas, K.O. Apel), partycypacja i koncepcja interesariuszy
- kontynuacja głównych wątków klasycznej etyki kontraktowej;
- centralne pojęcie: konflikty;
- etyka to metodologia racjonalnego rozwiązywania konfliktów;
- uprawomocnienie poprzez uczciwe uczestnictwo w dyskursie;
- zasada silniejszego argumentu;
(9). Etyka odpowiedzialności (H. Jonas)
- odpowiedzialność prospektywna jako solidarność i troska zamiast odpowiedzialności z
tytułu rękojmi;
- odpowiedzialność dalekiego zasięgu;
- bezwzględny nakaz zachowania ciągłości trwania człowieczeństwa na Ziemi;
- sprawiedliwość międzypokoleniowa i idea zrównoważonego rozwoju;
- idea społecznej odpowiedzialności biznesu.
(4) Etyczna legitymizacja biznesu – ekonomiczna legitymizacja etyki
• Wspólne cele etyki i ekonomii – kooperacja, synergie i wartości dodane
• „Dylemat więźniów” – strategie egoistyczne i wymagania wspólnego dobra
• „Tragedia wspólnot” (G. Hardin) czyli jak w zbiorowości w warunkach braku
koordynacji, działania w pojedynkę „na własną rękę”, ograniczoności zasobów i
nieograniczonej konkurencji załamuje się równowaga podaży-popytu
• Argumentacje ewolucjonistyczne – jakie kultury etyczne zapewniają grupom
przetrwanie
(5) Etyka biznesu w skali makro• Etyka, sprawiedliwość i modele socjoekonomiczne
• Wartości etyczne i cele makroekonomiczne: stabilizacja cykli ekonomicznych,
zapobieganie kryzysom, optymalizacja (re-)dystrybucji, dobrobyt, zaspokojenie
popytu, zaspokojenie potrzeb, bezpieczeństwo gospodarcze, zatrudnienie i
minimalizacja bezrobocia, samowystarczalność, optymalizacja wykorzystania
zasobów itp.)
• Społeczne kształtowanie warunków ramowych biznesu
•
Etyka i zrównoważony rozwój. Klasyczna koncepcja ZR (Brundtland-Report 1992).
Integracyjna koncepcja ZR (Federacja Helmholtza 2001)
• Idea sprawiedliwości dalekiego zasięgu (międzypokoleniowej i globalnej): trzy filary
rozwoju: kapitał ekonomiczny, kapitał przyrodniczy i kapitał ludzki/społeczny.
Modele socjoekonomiczne
• Typologia R.Titmussa (1975): model marginalny, model motywacyjnowydajnościowy, model instytucjonalno-redystrybucyjny
• Typologia N.Furnissa/D.Tilton (1977): państwo pozytywne (the social service state),
państwo bezpieczeństwa społecznego (the social security state), państwo dobrobytu
społecznego (the social welfare state)
• Typologia G.Esping-Andersena (1990): reżimy liberalne, konserwatywnokorporacyjne, socjaldemokratyczne
Model liberalny (marginalny)
Zwolennicy: skrajni liberałowie, konserwatyści
Odpowiedzialność za bezpieczeństwo społeczne ponosi jednostka
Naturalne kanały zaspokajania potrzeb: rynek komercyjny (ubezpieczenia komercyjne na
zasadzie dobrowolności) i rodzina
Ochrona socjalna selektywna, świadczenia fakultatywne
Państwo pasywnie lub aktywnie stymuluje rynek
Solidaryzm społeczny na zasadach wzajemności (fundusz ryzyka społecznego) – ochroną
objęci tylko płacący składki
Prawa socjalne nie mają charakteru roszczeniowego
Źródłem pomocy socjalnej jest nie obowiązek, lecz dobra wola
Interwencja państwa jest niepotrzebna (ludzie sobie bez niej radzą) i szkodliwa (zachęca do
lenistwa, osłabia przezorność i odpowiedzialność za siebie, zniechęca do przedsiębiorczości,
obniża wydajność pracy etc.)
System ochrony socjalnej słaby, niski poziom finansowania, bo system podatkowy oparty na
niskich składkach i niewielkiej progresji podatkowej
Dominują świadczenia pieniężne, usługi socjalne są domeną rodziny, organizacji
komercyjnych lub pozarządowych
Redystrybucja ma charakter wertykalny (od bogatych do biednych)
Wyraźne różnice w statusie i poziomie zaspokojenia potrzeb między grupami ludności
Społeczeństwo bez wspólnych interesów oparte na litości, obawach lub zawiści
Duża wrażliwość na zmiany kontekstu politycznego (układ sił)
Charakterystyczny dla: USA, Kanada, Japonia, Wielka Brytania, Szwajcaria
Model motywacyjny
Zwolennicy: socjalliberałowie
„trzecia droga”, określana jako socjalna gospodarka rynkowa
Szersza misja socjalna państwa, ale bez zakłócania mechanizmów gospodarki rynkowej
Odpowiedzialność za bezpieczeństwo społeczne państwo dzieli z jednostką, którą zmusza do
ubezpieczania się od wszelkich ryzyk (obowiązkowe systemy ubezpieczeniowe
odzwierciedlające status każdej osoby)
Zaspokojenie potrzeb zależne od statusu osoby (kryterium: zasługi, staż pracy, wydajność)
Redystrybucja ma głównie charakter horyzontalny (różne etapy w życiu człowieka)
Instrumenty polityki społecznej: aktywizacja zawodowa ludności
Podatki na średnim poziomie, system podatkowy umiarkowanie progresywny
Zagwarantowany standard życiowy na poziomie minimalnym (powyżej bezwzględnej linii
ubóstwa)
Niewielka wrażliwość na zmiany kontekstu politycznego
Charakterystyczny dla takich krajów, jak: Australia, Niemcy, Austria
Model instytucjonalno-redystrybucyjny
Zwolennicy: socjaldemokraci
Odpowiedzialność za bezpieczeństwo społeczne ponosi wyłącznie państwo, bo skoro państwo
jest odpowiedzialne za występowanie problemów społecznych, powinno być też
odpowiedzialne za ich rozwiązywanie
Mechanizmy rynkowe zastępowane przez planowe działania państwa
Powszechność prawa do ochrony socjalnej: bezpieczeństwo zagwarantowane bezwarunkowo,
bez dyskryminacji
Dostęp do świadczeń wyłącznie na podstawie kryterium potrzeb
Cel: zapewnienie każdemu równego poziomu zaspokojenia potrzeb nie odbiegającego od
standardu normalnego dla klasy średniej
Solidaryzm jest powszechny i ma charakter braterski
Podstawową rolę odgrywają świadczenia zaopatrzeniowe – wszystkie ważne obszary życia
społecznego są zasilane przez usługi publiczne
Finansowanie systemu redystrybucji oparte na wysokich i progresywnych podatkach
Niewielka kontrola społeczna nad sektorem usług publicznych – bo dostęp do nich jest
powszechny, a stawiane warunki – łatwe do spełnienia.
Instrumenty: polityka pełnego zatrudnienia poprzez obowiązek pracy
Niewrażliwość na zmiany kontekstu politycznego
Charakterystyczny dla krajów skandynawskich: Norwegii, Finlandii, Szwecji i Danii oraz
Holandii
Welfare state?
Misja etyki gospodarczej: sprawiedliwość społeczna, dobrobyt wszystkich obywateli (wysoki
poziom zaspokojenia potrzeb przez wszystkich) dzięki optymalnemu wykorzystaniu zasobów
społecznych i uczciwemu podziałowi produktu. Przeciwieństwo: niesprawiedliwość,
deprywacja, ubóstwo, marnotrawstwo etc.
Podstawą zaspokojenia potrzeb jest produkcja dóbr i usług poprzez pracę oraz ich wymiana
poprzez handel. Idealny rynek: produkt wytworzony w procesie pracy całkowicie zaspokaja
potrzeby społeczeństwa. Warunki powszechnego dobrobytu: (1) Gospodarka produkuje i
oferuje wszystko, co potrzebne (samowystarczalność), (2) Społeczny podział produktu jest
równomierny (sprawiedliwość), (3) Nikt nie zaspokaja potrzeb poniżej poziomu uznanego za
minimum socjalne (subsydiarność).
Sprawiedliwość społeczna (socjalna)
• Produkt powstaje dzięki pracy, wynagrodzeniem za pracę jest udział w produkcie.
Wielkość udziału jest mierzona pieniądzem i jest przedmiotem wymiany. Pieniądz jest
symbolicznym pośrednikiem w wymianie. Wynagrodzenie za pracę jest powszechnie
uznanym pełnowartościowym dochodem. Różne teorie społeczne różnie traktują inne
źródła dochodu
• Sprawiedliwość rozdzielcza: problem uczciwego wynagrodzenia
• Wynagrodzenie za pracę winno być proporcjonalne do ilości i jakości pracy. Należy
opracowywać i udoskonalać systemy parametrycznej oceny pracy, aby na ich
podstawie obliczać adekwatne wynagrodzenia
• Problem osób niepracujących – na jakich zasadach zapewniać im udział w produkcie?
• Sprawiedliwość wymienna – problem uczciwej ceny
• Dysproporcje dochodowe i majątkowe stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa
społecznego i są czynnikiem spowolnienia wzrostu (przesunięcie strumieni dochodu w
kierunku małych grup najlepiej zarabiających osłabia popyt, bo osoby najlepiej
zarabiające mają w większości zaspokojone potrzeby i udział w produkcie zamieniają
na kapitał)
•
Czynnikiem popytu i motorem wzrostu jest masowa konsumpcja. Jej warunkiem jest
powszechny dostęp do pracy i równomierny podział dochodu.
• Część potrzeb ma pozagospodarczą naturę i podział produktu według wydajności
pracy nie gwarantuje powszechnego dobrobytu. Dlatego w większości teorii
społecznych przyjmuje się zasadę interwencjonizmu państwa, paleta rozwiązań sięga
od koncepcji omnipotencyjnych poprzez koncepcje partnerstwa publiczno-prywatnego
aż po minimalistyczne koncepcje korygujące.
• Nawet pozycje liberalistyczne pod wpływem dobrych argumentów odeszły od skrajnej
koncepcji państwa jako stróża nocnego
Kompensacyjne (wyrównawcze) funkcje państwa
Spór w ekonomii sięgający przełomu XVII/XVIII wieku: czy możliwy jest automatyczny
mechanizm dostosowania wielkości produktu (podaż) do potrzeb (popyt) poprzez ceny
(rynek)?
Dominująca orientacja: rynek regulowany. Zadaniem państwa jest tworzenie i ochrona
warunków do prawidłowego działania mechanizmów rynkowych oraz kompensacja szkód i
nierówności.
Zasady rynku: swoboda działalności gospodarczej (swoboda cenowa, swoboda wejścia i
wyjścia z rynku i in.), ochrona uczciwej konkurencji, ochrona prywatnej własności plus
sprawny system orzecznictwa w sporach wynikających ze stosunków umownych.
Zapewnienie warunków dla rynku wymaga pozarynkowych regulacji i instytucji publicznych.
Nawet idealnie funkcjonujące mechanizmy rynkowe ani nie zapewniają powszechnego
dobrobytu ani same sobie nie zapewniają bezpieczeństwa jednostce i grupom ludności.
Produkcji potrzebnej ilości niektórych dóbr i usług nie zapewnią mechanizmy rynkowe.
Dzieje się tak albo wtedy, kiedy kosztów produkcji nie da się pokryć z dochodów uzyskanych
ze sprzedaży tych dóbr i usług (np. tzw. wysoka kultura), albo wtedy, kiedy z różnych
powodów (np. moralnych), dobra te nie powinny podlegać handlowi (obywatelstwo,
indywidualne swobody, głosy wyborców, więzi międzyludzkie etc.). Są w społeczeństwie
osoby, które z różnych względów nie mają równych szans udziału w produkcie na zasadach
rynkowych, bo nie są w stanie konkurować z innymi członkami społeczeństwa pod względem
wydajności pracy. Wtedy wkracza na scenę państwo.
Nowoczesne państwo ma bogaty repertuar działań regulacyjnych:
- Regulacja ilości i jakości produktu: zakaz produkcji, kwoty produkcyjne, normy jakościowe
(np. odnoszące się do bezpieczeństwa pracy lub bezpieczeństwa konsumenta) itp.
- Regulacja cen: ceny zerowe (towary i usługi bezpłatne), ceny minimalne (np. najniższe
wynagrodzenie), ceny maksymalne.
- Subsydiowanie produkcji
- Subsydiowanie konsumpcji
- Wprowadzanie przymusu konsumpcji
- Subsydiowanie zatrudnienia
(6) Etyka biznesu w skali mezo-: etyka na poziomie organizacji
Etyka przedsiębiorstwa (EP)
• Subdyscyplina nauk o zarządzaniu
• Dwa modele:
1) Top-down: EP jako inicjatywa odgórna przedsiębiorstwa: instrument marketingowy
(funkcja alibi, Greenwashing, Bluewashing, polityka wizerunkowa itd.) lub wyraz
społecznej odpowiedzialności, kultury komunikacyjnej i korporacyjnego
obywatelstwa;
2) Bottom-up: EP jako inicjatywy wymuszone przez konsumentów i społeczeństwo instrument społecznego, konsumenckiego nadzoru nad przedsiębiorstwami (licenceto-operate).
• Punkt wyjścia: spektakularne wypadki i katastrofy przemysłowe oraz codzienne
wpadki firm (niebezpieczne produkty, produkty złej jakości, oszustwa, niewłaściwy
sposób załatwiania reklamacji i zażaleń, wyzysk pracowników, nieuczciwa cena,
zatruwanie środowiska, skandale korupcyjne itp.) jako wynik zorganizowanej
nieodpowiedzialności przedsiębiorstw.
• W centrum uwagi: korporacje jako osoby moralne i problem odpowiedzialności
kolektywnej i korporacyjnej.
Podejścia w EP:
1) Tradycyjne podejście: zaprogramowanie przedsiębiorstw na zysk a CSR
2) Podejście dyskursywne: konflikty interesów i roszczeń interesariuszy. EP jako
metodologia dyskursywnego rozwiązywania konfliktów
3) Podejście marketingowe: EP jako narzędzie zyskiwania przewagi konkurencyjnej
4) Podejście konsumerystyczne: EP jako etyczna ocena marek, przedsiębiorstw,
produktów przez konsumentów / organizacje konsumenckie. Źródło EP: etyczna
konsumpcja.
Podejście tradycyjne:
- założenie o wewnętrznym etycznym potencjale sterującym przedsiębiorstwa
- filozofia business compliance
- Good Corporate Citizenship (przedsiębiorstwo jako korporacyjny obywatel)
- CSR i wkład przedsiębiorstwa w „dobre życie” społeczeństwa i w ład społeczny
(również w odniesieniu do zrównoważoności): przedsiębiorstwo jako dobry
pracodawca, dobry kontrahent i partner biznesowy, dobry sąsiad i dobry obywatel.
- w praktyce zróżnicowania postaw wobec CSR.
Idea CSR
• ISO 26000 / obszary operacjonalizacji: (1) kierowanie przedsiębiorstwem,
organizacja, systemy zarządzania; (2) polityka zatrudnienia; (3) zarządzanie
środowiskowe i zarządzanie zasobami; (4) interakcje z otoczeniem biznesowym; (5)
relacje z klientami i konsumentami i (6) relacje publiczne i relacje ze społecznościami
lokalnymi.
• Płaszczyzny odpowiedzialności społecznej: (1) odpowiedzialność za siebie i kulturę
organizacyjną przedsiębiorstwa; (2) odpowiedzialność za jednostkę, zbiorowość i całą
ludzkość, respektowanie praw człowieka; (3) odpowiedzialność za własne kadry,
zasoby ludzkie, za bezpieczne i humanitarne warunki pracy oraz za sprawiedliwy
podział zysków; (4) odpowiedzialność za środowisko, zasoby naturalne, za
zrównoważony rozwój i minimalizację szkodliwego wpływu działalności na
środowisko; (5) odpowiedzialność za uczciwe prowadzenie interesów oraz za
wzajemne zaufanie w relacjach biznesowych; (6) odpowiedzialność za klienta i
ochronę konsumentów; (7) odpowiedzialność za społeczność lokalną, sąsiadów, dobre
życie wokół firmy oraz odpowiedzialność wobec państwa i narodu wynikającą z
korporacyjnego obywatelstwa firmy.
Główne zasady CSR
• Zasada przejrzystości działań: polityka otwartości i bieżące wiarygodne informowanie
o inicjatywach, procesach, oddziaływaniach, celach, wartościach, przyjętych
standardach, mechanizmach kontroli etc.;
•
Bezkompromisowe przestrzeganie zasad etycznych takich jak równouprawnienie i
równe traktowanie, dotrzymywanie zobowiązań, sprawiedliwość w zgodzie ze
standardami obowiązującymi w otoczeniu firmy (compliance);
• Budowanie właściwych, obustronnie satysfakcjonujących i obustronnie korzystnych
relacji z interesariuszami poprzez wrażliwość na ich potrzeby, odpowiednie
reagowanie na ich problemy, zapewnianie możliwości współdecydowania etc.;
• Bezwzględne poszanowanie prawa, powstrzymywanie się przed działaniami, które
mogłyby zostać przez kogokolwiek poczytane jako nielegalne lub wzbudzić odnośne
podejrzenia i niepewność;
• Przestrzeganie międzynarodowych standardów zachowań i międzynarodowo
uznanych norm w razie braku odpowiednich krajowych regulacji w dziedzinie
standardów środowiskowych, socjalnych, bezpieczeństwa i informacji o produktach;
• Bezwzględne poszanowanie praw człowieka zawartych w deklaracji UNO 1948 i
pochodnych dokumentach prawa międzynarodowego poprzez dbałość o
respektowanie praw człowieka na całym świecie, niekooperowanie z partnerami
łamiącymi prawa człowieka, wycofywanie się z rynków, gdzie dochodzi do łamania
praw człowieka i akcje bojkotu i whistleblowingu;
Postawy firm wobec CSR
• awersja i obstrukcjonizm: unikanie jakichkolwiek form zaangażowania społecznego
lub tylko udawanie takiego zaangażowania, nieprzestrzeganie zasad uczciwości, w
razie jakiejkolwiek „wpadki” zatajanie faktów i uchylanie się od odpowiedzialności,
• postawa pasywna, zachowawcza i minimalizm: społeczna bierność, poprzestawanie na
przestrzeganiu prawa i elementarnych zasad uczciwości w duchu „poprawności
biznesowej”, podejmowanie działań wykraczających poza perspektywę doraźnego
zysku tylko pod przymusem sytuacji – jako działań obronnych i samozachowawczych,
• postawa dostosowawcza i reakcyjna: oglądanie się na innych i ich naśladowanie,
gotowość do większego zaangażowania społecznego w zależności od sytuacji, ale bez
„wychodzenia przed szereg”,
• postawa czynna, ofensywna i maksymalizm: aktywne poszukiwanie nowych
możliwości zaangażowania na rzecz społeczeństwa, najwyższy poziom poczucia
odpowiedzialności społecznej, podejmowanie pionierskich inicjatyw.
Inicjatywy na rzecz CSR w Polsce:
2000 – Forum Odpowiedzialnego Biznesu (FOB)
2002 – Roczne raporty FOB „Odpowiedzialny biznes w Polsce. Dobre praktyki”
2007 – pod patronatem FOB prowadzony przez CEBI Ranking Odpowiedzialnych Firm,
publikowany w dzienniku „Gazeta Prawna”
2009 – uruchomienie Respect Index na Warszawskiej GPW – pierwszy indeks
odpowiedzialnych i społecznie zaangażowanych firm w Europie Środkowo-Wschodniej
2009 – prezes RM Donald Tusk powołuje Międzyresortowy Zespół ds. Społecznej
Odpowiedzialności Przedsiębiorstw
Podejście dyskursywne:
- nawiązuje do teorii komunikacyjnej Habermasa / Giddensa (racjonalność ma charakter
komunikacyjny, konsens jest istotą prawdy)
- procesy komunikacyjne w przedsiębiorstwie i z interesariuszami zorientowane na
konsens
- angażowanie pracowników i interesariuszy zewnętrznych w procesy samookreślenia i
w konkretne procesy decyzyjne w przedsiebiorstwie
metody dyskursywnego porozumienia: „okrągłe stoły”, „konferencje konsensualne”,
„komórki planowania”, „warsztaty przyszłości” etc.
Podejście marketingowe:
- pozorowanie społecznej i etycznej odpowiedzialności do budowy i utrwalania wizerunku
i reputacji lub do uzyskania innych korzyści biznesowych, np. notowań na specjalnych
indeksach giełdowych – przykład: wyodrębniony na Warszawskiej Giełdzie Papierów
Wartościowych w 2009 roku tzw. Respect Index – pierwszy w Europie ŚrodkowoWschodniej indeks firm odpowiedzialnych i zaangażowanych społecznie oraz
działających według zasad zrównoważonego biznesu;
- podejmowanie inicjatyw etycznych tylko pod warunkiem bezpośredniej rentowności;
- Bluewashing i Greenwasching;
- wytwarzanie alibi w sytuacjach kryzysowych (katastrofy, zanieczyszczenia środowiska,
skandale korupcyjne.
Podejście konsumerystyczne – (a)test etyczny
Kryteria oceny etycznej:
1) Walory społeczne – czy produkcja przebiega na sprawiedliwych społecznie
warunkach (uczciwy system wynagradzania i awansowania pracowników) i czy
poszanowane są interesy pracowników i innych interesariuszy
2) Walory środowiskowe – jakie działania w zakresie poszanowania środowiska są
podejmowane w sektorze zarządzania produkcją i zarządzania produktem (jakość
zarządzania środowiskowego)
3) Polityka informacyjna i komunikacyjna – jakość informacji o produktach i produkcji
(rzetelne oznakowanie), jej dostępność dla zainteresowanej publiczności
(konsumentów) oraz kultura komunikacji (sposób załatwiania reklamacji i zażaleń)
-
(7) Etyka biznesu w skali mikro• Etyka zawodowa, gł. etyka menedżerska i etyka konsumencka
• W centrum akty decyzyjne jednostek
• Aspekt: decyzje jako element samorozwoju i samodoskonalenia człowieka
• Łączy elementy psychologii i nawiązuje do klasycznej problematyki etycznej: cnoty
moralne, sumienie itd.
• Integralnym elementem są kodeksy etyczne i kultura zrzeszeń
• Problematyka whistleblowingu.
(8) Problemy legitymizacyjne etyki biznesu
Wymóg legitymizacji (argumentacyjnego wykazywania ważności) wszedł na stałe do
nowoczesnej racjonalistycznej kultury społeczeństwa. Wymagania niedostatecznie
uzasadnione i uprawomocnione są skazane na społeczne odrzucenie. Problem „punktu
archimedesowego” – nie wiadomo, od czego wyjść w uzasadnianiu, żeby uniknąć zarzutu
błędnego koła lub nieskończonego regresu. Jest kilka rozsądnych możliwości:
(1) sceptycyzm, można go rozwinąć w amoralizm, który jako stanowisko nie jest zbyt
przekonujący, ale logicznie możliwy do obrony;
(2) fundamentalizm – tradycyjne podejścia w etyce normatywnej wychodzące od mocnych
przesłanek materialnych (etyka prawa naturalnego, etyki oparte na wartościach, niektóre
deontologiczne wersje formalizmu, np. etyka I.Kanta czy utylitaryzm)
(3) etyka kontraktowa, etyka dyskursu i proceduralizm
(4) etyka koherencyjna – oparta na zasadzie równomierności
(5) etyka opisowa, etologia, socjologia moralności w biznesie.
Normatywizm w etyce i możliwości jego obrony
1) Podejścia systemowe (w starym stylu) – odchodzą do lamusa;
2) Podejścia uniwersalistyczne – różne typy uogólnialności: utylitarystyczna,
transcendentalna, pragmatystyczna, koherencyjna itp.
(9) Problemy operacjonalizacyjne EBI
- Naczelne zasady i normy etyczne oraz ich wzajemna hierarchizacja: prymat zasady
godności osoby (własnej i adresata działania), zasada odpowiedzialności (np. w formie
spolegliwego opiekuństwa), zasada sprawiedliwości (uczciwości), obowiązek wyboru
większego dobra
- Reguły metaetyczne: np. reguła uogólnialności, gilotyna Hume`a, zasada
wykonalności (ultra posse nemo obligatur) etc.
- Specyficzne zawodowe (branżowe) zasady postępowania, np. w przypadku
menedżera: zasada lojalności i odpowiedzialności powierniczej, zasada równego
traktowania w porównywalnych okolicznościach, zasada ulepszania i nieszkodzenia
(primum non nocere), prymat dobra firmy (dobra wspólnego) nad osobistymi
korzyściami, prymat dobra ogółu społeczeństwa nad dobrem firmy, obowiązek
sygnalizowania nieprawidłowości i nadużyć (whistleblowing) etc.
- Etycznie relewantne dane i kryteria empiryczne (np. potrzebne do rachunku dóbr /
kalkulacji korzyści-szkód), dostarczane przez analizę operacyjną, analizę
interesariuszy, analizę konfliktów, analizę drzewa problemu, analizę cele-środki,
relewantne płaszczyzny / wymiary oceny
Procedura ewaluacyjna
• Analiza operacyjna – analiza sytuacyjna, identyfikacja alternatywnych opcji
decyzyjnych
• Ocena deontologiczna poszczególnych opcji decyzyjnych w celu wyeliminowania
opcji bezwarunkowo niedopuszczalnych (np. godzących w podstawowe uprawnienia
osób takie jak prawo do życia, prawo do samostanowienia, prawo do ochrony przed
okrucieństwem etc.)
• Ocena konsekwencjalistyczna: ocena cząstkowa każdej opcji decyzyjnej w
poszczególnych etycznie relewantnych wymiarach: analiza interesariuszy, rachunek
dóbr, kalkulacja korzyści-szkody, analiza dystrybucyjna, następnie ocena całościowa:
reguły postępowania w razie przeciwstawnych ocen cząstkowych,
• Porównanie wyników oceny każdej z opcji decyzyjnych i wybór opcji o najwyższej
wartości.
Szczegółowa ocena konsekwencjalistyczna w wyróżnionych wymiarach szkód-korzyści
oparta na szacowaniu skutków i analizie dystrybucyjnej.
Wartości, normy i uprawnienia moralne - wyjaśnienie
• Standard prawomocności to zasada równomierności: normy moralne i wartości
moralne są powszechnie uprawomocnione wówczas, gdy wszyscy w równej mierze
mają dobre racje by je zaaprobować. A dzieje się tak dokładnie wtedy, gdy
powszechne przestrzeganie tych norm i wartości podnosi w równej mierze szanse
wszystkich na spełnienie ich indywidualnych wyobrażeń o dobrym życiu.
Uniwersalnie ważne jest tylko kryterium akceptowalności, które żąda, aby racje
przytaczane na rzecz ważności jakiejś normy były równie dobrymi racjami dla
wszystkich.
• Tylko te normy i wartości moralne są powszechnie akceptowalne i rozumne, których
członkowie jakiejś wspólnoty moralnej mogą się od siebie wzajemnie domagać w
oparciu o racje równie dobre dla wszystkich, czyli takie, których przestrzeganie przez
wszystkich w równym stopniu poprawia szanse każdego z osobna na
urzeczywistnienie własnej indywidualnej wizji dobrego życia.
•
W obiektywnym interesie każdej rozumnej osoby jest zaspokojenie pewnych potrzeb
zakwalifikowanych jako podstawowe, tzn. takie, jakie mają rozumne osoby
niezależnie od swojej kondycji bytowej i niezależnie od stopnia (etapu) swojego
osobniczego rozwoju.
• Każdej rozumnej osobie przypisuje się:
- interes w zrealizowaniu własnej indywidualnej wizji dobrego życia,
- interes w zaspokojeniu specyficznych pragnień i potrzeb, które treściowo określają to
wyobrażenie
- interes w społecznym zapewnieniu warunków koniecznych do realizacji tych potrzeb.
• Poszanowanie wymienionych interesów obiektywnych jest tym, czego każdemu
członkowi każdej wspólnoty moralnej wolno się prawomocnie domagać od każdego
innego członka tej wspólnoty, pod warunkiem, że uznaje on takie samo roszczenie
każdego innego wobec samego siebie.
• Osoba X ma uprawnienie moralne wtedy i tylko wtedy, gdy interesy, które ma chronić
to uprawnienie, są racją wystarczającą do tego, aby na inne osoby nałożyć odpowiedni
obowiązek nie działania przeciwko tym interesom.
• Ocena konsekwencjalistyczna
Przykładowe wymiary skutków (korzyści-szkód)
1) biofizyczne: życie, zdrowie, fizyczna integralność, sprawność fizyczna,
nienaruszalność ciała, ochrona przed okrucieństwem, tortur, bólu etc.
2) psychiczno-duchowe: samoświadomość, samookreślenie, rozwój podmiotowości
(rozwój intelektualno-poznawczy, wolitywny, emocjonalny), integralność i
nienaruszalność psychiczna, ochrona przed demoralizacją, manipulacją, psychicznym
znęcaniem się etc.
3) prawno-polityczne: bezpieczeństwo, pokój, indywidualne swobody, ochrona prawna,
nienaruszalność dóbr osobistych, ład społeczny (instytucje prawowitej władzy), dobra
obywatelskie etc.
4) ekonomiczno-środowiskowe: prawo własności, dostęp do zasobów materialnych
umożliwiających przetrwanie i realizację indywidualnych celów, odpowiednia jakość
środowiska umożliwiająca dbałość o godne życie etc.
5) społeczno-kulturowe: właściwa socjalizacja (społeczne dostosowanie), prawo do
udziału w życiu społecznym, wolność od dyskryminacji, możliwość społecznego
awansu, swoboda zawierania związków społecznych, dostęp do dóbr kultury i
dziedzictwa przeszłości etc.
Analiza dystrybucyjna - wytyczne
Rozkład szkód i korzyści akceptowalny etycznie:
- jest równomierny
- jest nierówny, ale bardziej podnosi szanse wszystkich na realizację moralnych
uprawnień i ważnych obiektywnych interesów w porównaniu z równomierną
dystrybucją
- jest nierównomierny, ale bardziej podnosi szanse osób dotychczas poszkodowanych i
pokrzywdzonych oraz tych, którzy znajdują się w najgorszej sytuacji socjalnej
• Dystrybucja, która niektórych uprzywilejowuje, ale nikomu nie szkodzi, nie jest
etycznie nieakceptowalna
• Dystrybucja, która uprzywilejowuje najgorzej sytuowanych kosztem osób najlepiej
sytuowanych, ale nie pogarsza sytuacji tych ostatnich na tyle, aby zaspokajali swoje
potrzeby na poziomie niższym niż średni, nie jest etycznie nieakceptowalna
• Sprawiedliwość rozdzielcza w wymiarze przestrzennym ma pierwszeństwo przed
sprawiedliwością rozdzielczą w wymiarze czasowym (pokoleniowym).
Ocena całościowa – reguły heurystyczne
1) W przypadku pozytywnej oceny w wymiarze nadrzędnym i negatywnej oceny w
wymiarze podrzędnym działanie jest etycznie dopuszczalne
2) W przypadku przeciwstawnych ocen w dwóch równorzędnych wymiarach decyduje
skala oceny: działanie jest etycznie dopuszczalne, jeśli ocena w jednym wymiarze
wypada bardziej pozytywnie niż ocena w innym wymiarze wypada negatywnie
3) W przypadku oceny pozytywnej w wymiarze podrzędnym a negatywnej oceny w
wymiarze nadrzędnym działanie jest etycznie dopuszczalne tylko wówczas, gdy ocena
pozytywna jest wyraźnie wyższa od oceny negatywnej
4) Jeśli można znaleźć kombinację par wszystkich wymiarów, w których ocena parami
daje pozytywne rezultaty, wówczas działanie jest etycznie dopuszczalne
5) Pozytywna ocena w jednym wymiarze może przeważyć negatywne oceny we
wszystkich innych wymiarach tylko wtedy, gdy wymiar mający pozytywną ocenę
góruje nad innymi wymiarami w hierarchii, a ocena wypada bardzo pozytywnie przy
słabo negatywnych ocenach w innych wymiarach.
Rezultat końcowy oceny
Oceniane działanie może się okazać w świetle swoich skutków:
1) etycznie dopuszczalne
2) etycznie niedopuszczalne bezwarunkowo
3) etycznie dopuszczalne warunkowo – całościowa ocena etyczna jest negatywna, ale ocena
innych alternatywnych opcji jest jeszcze gorsza. Wówczas działanie jest dopuszczalne pod
warunkiem zapewnienia odpowiedniej rekompensaty osobom pokrzywdzonym i
poszkodowanym
(10) Problemy implementacyjne etyki
Realizacja etyki na poziomie firmy:
1) Program etyczny
2) Integracja etyki i CSR w misję firmy
3) Wewnętrzny kodeks etyczny
4) Deklaracje etyczne, dobrowolne zobowiązania etc.
5) Komisje etyczne, pełnomocnicy ds. etyki
6) Wewnętrzny system powiadamiania o nadużyciach (np. infolinie)
7) Programy promocji i wsparcia postaw etycznych
8) Programy ochrony whistleblowerów
9) Audyt etyczny
10) Zewnętrzne i wewnętrzne procedury ewaluacyjne
Program etyczny:
• Narzędzie budowania i utrwalania reputacji firmy
• Aktywa firmy (zaufanie i lojalność konsumentów, kontrahentów, pracowników etc.)
• Wyraz odpowiedzialności firmy
• Czynnik przewagi konkurencyjnej
• Zapobiega konfliktom
• Minimalizuje oszustwa, korupcję, defraudację i inne złe praktyki
• Zwiększa atrakcyjność firmy dla pracowników wysokiej klasy
Elementy programu etycznego
- wskazanie wartości wspólnych
- sformułowanie wizji i misji firmy, wyeksponowanie wszystkich momentów etycznych
- określenie standardów etycznych i zawodowych
- opracowanie kodeksu etycznego
- opracowanie podręcznika standardów zawodowych
- opracowanie programu kształcenia i doskonalenia etycznego
-
utworzenie stanowiska (komórki) ds. etyki
propagowanie i promowanie zachowań etycznych
monitorowanie przestrzegania norm etycznych oraz standardów zawodowych
utworzenie etycznej infolinii
okresowe przeprowadzanie audytu etycznego
Kodeksy etyczne
Cele kodeksów etycznych
1) budzenie świadomości etycznej i poczucia odpowiedzialności za działanie / uwrażliwianie
na wymogi etyczne
2) dawanie orientacji i pomoc w podejmowaniu decyzji
3) legitymizacja decyzji
4) funkcja koordynująca / ujednolicenie standardów zachowań
5) zapobieganie konfliktom
6) ochrona firmy
7) ochrona pracownika
8) zapobieganie wypadkom, katastrofom
9) zapobieganie roszczeniom (np. odszkodowawczym) osób trzecich
Warunki powodzenia
• możliwie jasne i zrozumiałe sformułowania, jak najmniej abstrakcyjny charakter, w
razie potrzeby stosowne objaśnienia
• kompatybilność norm etycznych z zasadami uznawanymi w społeczeństwie
• konieczne uzupełnienie instrumentami polityczno-prawnymi, ułatwiającymi
przestrzeganie norm etycznych i zapewniającymi ochronę osobom wchodzącym z tego
powodu w konflikty z przełożonymi, pracodawcami, kolegami czy przedstawicielami
instytucji publicznych
• uczciwy dostęp do środków przekazu / niezakłócony przepływ informacji
• zewnętrzny nadzór poprzez zrzeszenia branżowe, organizacje konsumenckie, inne
organizacje pozarządowe
• struktury obywatelskie w społeczeństwie
Ograniczenia kodeksów etycznych
• w praktyce: zamiast standardów etycznych – wymagania profesjonalizmu
• legalizm i redukcyjny charakter: zamiast wysokich norm etycznych – zwyczajne
normy prawnicze (np. kodeks pracy)
• niemożliwość wzajemnego oddzielenia pretensji moralnych od pozamoralnych
• przecenianie możliwości przypisywania osobistej odpowiedzialności aktorom
uczestniczącym w procesach opartych na podziale pracy
• niemożliwość odróżnienia i wzajemnego oddzielenia motywów etycznych od
strategicznych
• inflacyjny charakter pojęć etycznych, sceptycyzm etyczny
• mała integralność słów i czynów
• apelatywny charakter z uwagi na dobrowolność uczestnictwa i brak sankcji
• zbytnia kolektywizacja etyki / groźba zorganizowanej nieodpowiedzialności
• utrata adresatów pod wpływem zmiany kontekstu (przykład: LINUX – jak docierać z
postulatami etycznymi do osób, które wytwarzają produkty w ramach ruchów typu
Open Source?)
Struktura formalna zawodowego kodeksu etycznego
1) preambuła: określa ogólne wymogi etyczne stawiane danej profesji, zwykle są to:
uczciwość i rzetelność, kompetencja i profesjonalność, bezstronność i odpowiedzialność.
2) główne zasady etyczne
3) konkretne statuty dot. zachowań w życiu zawodowym, np. świadczenie usług tylko w
granicach kompetencji, zwracanie uwagi na skutki własnej pracy, wymagania lojalności czy
zakaz zachowań dyskryminacyjnych. Często jest mowa o obowiązku informowania o
potencjalnych konfliktach interesów wynikających z powiązań, o obowiązku doskonalenia
zawodowego, poszanowaniu prawa i obowiązujących w danej branży kodeksów zachowań.
4) procedury wdrożeniowe, kontrolne i doskonalące (formy upowszechniania,
instytucjonalizacja, pełnomocnicy, kontrola, sankcje, komunikacja etc.)
Struktura tematyczna kodeksu etycznego
1) kwestie odpowiedzialności (struktury interakcyjne, formy odpowiedzialności, zakres
odpowiedzialności, adresaci etc.)
2) orientacja (wartości, normy, style etc.)
3) praktyczna realizacja (zaangażowanie, partycypacja, rozwiązywanie konfliktów, whistle
blowing etc.)
Kodeks etyczny w praktyce - główne obszary regulacji:
- Bezpieczeństwo wyrobów i usług,
- Bezpieczeństwo w miejscu pracy,
- Polityka kadrowa (zasady rekrutacji, wynagradzania, awansowania i zwalniania
pracowników),
- Whistleblowing,
- Polityka kooperacyjna (zasady doboru kontrahentów),
- Polityka inwestycyjna (zasady inwestowania i wyboru lokalizacji)
- Udział w międzynarodowych akcjach przeciwko nieetycznym firmom (bojkoty itp.),
- Jakość,
- Konflikty ról i interesów (np. zatrudnianie członków rodziny),
- Warunki i zasady likwidacji działalności,
- Kwestie płciowe,
- Nagradzanie i karanie,
- Normy prawne, jakich należy przestrzegać w sposób szczególny,
- Ochrona środowiska,
- Poufność,
- Praca a rodzina,
- Przechowywanie dokumentów finansowych,
- Przechowywanie i udostępnianie informacji,
- Prywatność w miejscu pracy i poza nim,
- Różnorodność i tolerancja,
- Stosunki ze światem polityki,
- Świadczenia na rzecz społeczności lokalnych,
- Upominki i udział w przyjęciach,
- Zdrowie pracowników,
- Zasady wydatkowania środków, podróże służbowe i zwrot innych poniesionych
kosztów.
Zredaguj własny kodeks etyczny
Krok 1: Przejrzyj przykładowe kodeksy etyczne podobnych firm. Przestudiuj uważnie te
dokumenty i wyszukaj informacji, które mógłbyś wykorzystać przy tworzeniu kodeksu
Twojej firmy.
Krok 2: Przejrzyj inne dokumenty odnoszące się do Twojej firmy, w tym określenie misji
oraz wszelkie szczegółowe polityki. Dokumenty te mogą określać zasady zachowania „na
służbie”, np. korzystania z Internetu lub telefonu w pracy oraz zasady zachowania po
„służbie”. Użyj tych dokumentów jako przewodników podczas tworzenia formalnego
kodeksu etycznego.
Krok 3: Pomyśl o dylematach etycznych, z którymi zmaga się nie tylko Twoja firma, ale
także konkurencja. Te kwestie etyczne różnią się w zależności od branży. Ważne jest, aby
bezpośrednio ująć je w kodeksie etycznym firmy. Na przykład producent odzieży może
zobowiązać się do unikania powiązań z dostawcami, którzy korzystają z pracy dzieci lub
zatruwają środowisko.
Krok 4: Zabiegaj o włączenie pracowników w proces tworzenia kodeksu etycznego. Wiele
firm popełnia błąd ignorując opinie pracowników, podczas gdy pracownicy „frontowi” często
stają wobec dylematów etycznych. Zapytaj pracowników o przykłady sytuacji, które
sprawiają, że czują się nieswojo i włącz ich idee w kodeks etyki.
Krok 5: Ureguluj w swoim kodeksie etyki potencjalne konflikty ról i interesów w miejscu
pracy, np. romanse biurowe i nepotyzm. Jeśli w małej firmie pracują głównie członkowie
rodziny, wówczas inni pracownicy mogą czuć się onieśmieleni. Upewnij się, że kodeks etyki
właściwie reguluje praktyki zatrudniania i awansowania, nie powodując u nikogo poczucia
krzywdy.
Krok 6: Wyznacz osobę odpowiedzialną za opracowanie i udoskonalanie kodeksu etycznego.
Upoważnij tą osobę do korzystania z zasobów, których potrzebuje, zadbaj o elastyczność,
otwartość i szczerość komunikacji z pracownikami firmy, szczególnie pracownikami
frontowymi. Umożliw jej otrzymywanie informacji zwrotnych zarówno od kierownictwa, jak
i szeregowych pracowników.
Krok 7: Zapytaj doświadczonego prawnika o opinię na temat proponowanego kodeksu etyki
przed wprowadzeniem go w życie. Poproś prawnika o sugestie ewentualnych zmian w
dokumencie.
Zachowania nieetyczne, od których warto się otwarcie odżegnać
- HR (zarządzanie zasobami ludzkimi): różne formy dyskryminacji pracowników,
kontrahentów i klientów, np. etnicznej, płciowej, ze względu na pochodzenie lub
przekonania;
- Księgowość: różne formy legalnych i nielegalnych trików księgowych (spłaszczanie
przychodów i generowanie kosztów, dowartościowywanie przedsiębiorstwa w
bilansach, przemieszczanie wydatków do niewłaściwych okresów itp.);
- Skutki społeczne: eksternalizacja kosztów, spychanie części kosztów działalności na
jednostki lub grupy nie mające związku z działalnością firmy (np. obniżenie długości i
jakości życia poprzez szkodliwe oddziaływania);
- Kradzieże i nadużycia, przywłaszczenie mienia firm, defraudacje i akty
marnotrawstwa.
Przykłady kodeksów etycznych firm
10 short rules of ethical behaviour (Kraft Foods):
- make food that is safe to eat;
- market responsibly;
- treat people fairly;
- respect the free market;
- compete fairy;
- respect the environment;
- deal honesty with the government;
- keep honest books and records;
- never trade on inside information;
- give Kraft Foods your complete business loyalty.
Colgate-Palmolive
The Colgate-Palmolive code of ethics is a long document, but is broken down into individual
areas of conduct. The code is intended as a guide to all daily business interactions and is used
in conjunction with the company's business practice guidelines. The code covers 10 areas,
including: Our Relationship with Each Other; Our Relationship with the Company; Our
Relationship with Consumers; Our Relationship with Government and the Law; Our
Relationship with Society and Our Relationship with the Environment.
Najbardziej etyczne firmy świata
WORLD’S MOST ETHICAL COMPANIES – HONOREES
The World's Most Ethical Companies® designation recognizes companies that truly go
beyond making statements about doing business "ethically" and translate those words into
action. Honorees not only promote ethical business standards and practices internally, they
exceed legal compliance minimums and shape future industry standards by introducing best
practices today.
In 2015, 132 honorees were named spanning 21 countries and five continents and
representing over 50 industries. In its ninth year, the list includes 15 nine-time honorees and
11 first-time honorees.
Więcej na ten temat:
http://ethisphere.com/worlds-most-ethical/wme-honorees/#sthash.s1g6P4sS.dpuf
Metodologia
Download
Random flashcards
ALICJA

4 Cards oauth2_google_3d22cb2e-d639-45de-a1f9-1584cfd7eea2

Create flashcards