I PEDAGOGIKA JAKO NAUKA
Pojęcie ideału racjonalności. Ewolucja ideału racjonalności – przyczyna i konsekwencja zmian. Ideał
racjonalności w premodernizmie, modernizmie i postmodernizmie. Nowożytny sposób rozumienia
relacji czlowieka ze światem, motorem rozwoju nauki. Relacja miedzy pojęciami: nauki
współpracujące z pedagogiką, pedagogika, pedagogia. Rozwój pedagogii jako dyscypliny naukowej.
Przedmiot i dziedzina pedagogiki. Działy pedagogiki współczesnej.
PEDAGOGIKA (encyklopedia),
Nauka o wychowaniu, jego celach, metodach, środkach i formach organizacyjnych;
współcześnie pedagogika obejmuje swym zakresem problematyką świadomego i celowego
oddziaływania na rozwój człowieka we wszystkich fazach jego życia.
IDEAŁ WIEDZY, RACJONALIZM - sa to przekonania powszechnie uznawane, dotyczące
człowieka relacji, w jakiej wchodzi w świat poglądów i całokształt tych poglądów.
IDEAŁ MAGICZNO RELIGIJNY- światem rządzi opatrzność, bogowie, przed którymi
ludzie mogą bronić się przed mocą tajemną świata.
POSTMODERNIZM- ogólne określenie nowych tendencji we współczesnej kulturze,
filozofii nauki, życiu społecznym i politycznym oraz sposobu ich opisu.
Pejdagogos- to w starożytności niewolnik, który prowadził syna swego pada do gimnazjum,
„prowadził” na drogę normalną, prawą. Słowo to dało początek innym.
Paidagogika- czynności wychowawcze z w/w chłopcem, to że go ćwiczę, że z nim
rozmawiam- praktyka.
Paidagogika TECHNE- refleksja o w/w praktyce, o wychowaniu. Pedagogika przyjęła się
właśnie od tego. Na przestrzeni ostatnich lat pedagogika przeżywa renesans. Współcześnie
funkcjonuje termin pedagogia (zbliżenie do praktyki).
Pedagogika- to nauka o wychowaniu dziecka (wynika z przekonania, że w jakiś sposób
wpływa na osobę nieletnią).
HERBAGOGIKA- nauka o wychowaniu młodzieży, refleksja nad wychowaniem młodzieży.
ANDRAGOGIKA- nauka o wychowaniu dorosłych
GERANTAGOGIKA - Nauka o oddziaływaniu na ludzi starszych
Przedmiot pedagogika- znacznie się rozszerzył z małego dziecka na młodzież, dorosłych, a
także osoby w podeszłym wieku. Dziś kwestionuje się zdanie, że pedagogika jest nauką, jak
również, że pedagogika to zagadnienie z czasów Herbarta (przełom wieków XVIII i XIX).
Herbart- ojciec naukowej pedagogiki. Stwierdził, że pedagogika da się rozdzielić na dwa
kierunki:
 Etyka- zajmuje się celami zachowania
 Psychologia- która pozna mechanizmy funkcjonowania człowieka, opracowywuje metody
jak poznać człowieka i wytyczyć mu odpowiednie cele. W pożniejszych czasach
psychologia rozwinęła się jako nauka.
1
Naukowcy przeprowadzali liczne eksperymenty i w ten sposób narastała wiedza
psychologiczna. Badali zachowanie człowieka, obserwowali jego mechanizmy
funkcjonowania jego rozwój psychologiczny. Póżniej zaczęła towarzyszyś jej socjologia.
Przełom XIX/XX wieku, to liczne badania i eksperymenty w dziedzinie psychologii i
socjologii
Socjologia- to nauka o prawach i rozwoju społeczeństwa, bada prawa współzależności
między różnymi dziedzinami życia społecznego
Powyższe badania dały początek dwom kierunkom pedagogicznym;
 Biopsychologizm- metody oddziaływania na człowieka
 Socjologizm- szukali rozwiązań w stwierdzeniach socjologów
Oba te kierunki zajmowały się badaniem metod.
Na początku XX wieku narodziła się pedagogika normatywna. Zajmuje się ona
celami odpowiedzi na pytanie, jak człowieka mam wychować? Cel wyznacza kierunek.
Rozwinęła się wówczas aksjologia pedagogiczna (aksjologia- nauka o wartościach, teoria
wartości. Zajmuje się badaniem natury wartości, ustalaniem norm i kryteriów wartościowania,
także określona koncepcja wartości)
Aksjologia pedagogiczna_ dociekanie nad celami- wyznaczanie celów i kierunków (słuszne
coś, czy nie słuszne.
Lata trzydzieste XXw i później- powstaje pedagogika czysta, bądź ogólna,
teoretyczna. Pedagodzy szukają metod działania, kierują się ku praktyce, dążą do rzetelnej
naukowej informacji na temat wychowania- rozważania nad metodą.
Pedagogika czysta- w dzisiejszych czasach znajduje się na najwyższym poziomie. Pedagogika
czysta korzysta z psychologii, socjologii oraz z dociekań psychologii normatywnej i tworzy
system naukowej wiedzy o wychowaniu do słusznych celów. Pedagogika ta bazuje na
doświadczeniach nauk psychologicznych, socjologicznych, filozoficznych
Pedagogika naukowa- czysta
aksjologia
?
etyka
Pedagogika
normatywna
!
metody
Pedagogika jest technologią naukową (nie nauką jak dotychczas było mówione). Pedagodzy
oburzyli się i zaczęli udowadniać, że tworzą naukę, że pedagogika jest nauką.
Pedagogika- refleksja nad praktyką i wychowaniem.
Pedagogika czysta- powstała na podbudowie wieku sądów i twierdzeń praktycznych
Dzisiejsza pedagogika łączy praktyczne wypowiedzi wynikłe z pytań i eksperymentów, które
dały liczne wnioski.
DZIAŁY PEDAGOGIKI:
1. Teoria wychowania ( to synteza wiedzy praktycznej, naukowej, filozoficznej);
2
2. Teoria nauczania ( dydaktyka – dział pedagogiki, nauka o procesach kształcenia,
czyli uczenia się i nauczania), zajmuje się analizą celów, treści, metod, środków i form
organizacyjnych procesu nauczania i uczenia się.
3. Pedagogika porównawcza (dział pedagogiki zajmujący się badaniem i
porównywaniem systemów oświatowych różnych krajów w powiązaniu z ich
ekonomicznym i społecznym rozwojem).
4. Pedagogika ogólna (to ten fragment rozmyślań, który niesie na sobie dziedzictwo
eksperymentów, praktyk, stwierdzeń. Stara się stworzyć system języka dla całej
pedagogiki. Ma za zadanie ustalić i wyjaśnić pojęcie. Ustalenie pojęć jest syntezą
tego, co już stwierdzono. Tak, więc pedagogika to system tworzącej się latami wiedzy
w dziedzinie pedagogiki, popartej eksperymentami. To osąd praktyki.
PEDAGOGIKA OGÓLNA – to dział pedagogiki zajmujący się podstawami, strukturą i
celami wychowania, metodologią badań pedagogicznych, analizą ogólnych doktryn
pedagogicznych i filozoficznych, podstawami edukacji i wychowania.
II. POJĘCIE WYCHOWANIA:
Definicja wychowania. Charakterystyka nurtów i funkcji wychowania. Struktura procesu wychowania.
Diagnoza współczesności a prognozy edukacyjne oraz nowe zadania stojące przed wychowaniem.
Wzajemne relacje między wychowaniem a socjalizacją. Analiza porównawcza pojęć: ideał
wychowania a wzór kulturowy. Dalekie i bliskie cele wychowania: cele ostateczne, pośrednie,
zadaniowe i ich wzajemne powiązania. Wzajemne relacje między ideałem wychowawczym a celami
wychowania; między wartościami a celami wychowania.
WYCHOWANIE – pojęcie to pojawiło się w XIX w. W wieku XX zaczęło
współtowarzyszyć słowu edukacja( znaczenie łacińskie to wyprowadzenie z ciemności na
wyższy poziom oświecenia, podnoszenie na wyższy poziom) – wyprowadzenie ku czemuś
lepszemu, prowadzi do doskonalenia jednostki.
WYCHOWANIE (encyklopedia) – całokształt zjawisk związanych z oddziaływaniem
środowiska społecznego i przyrodniczego na człowieka, kształtujących jego osobowość;
w pedagogice – zamierzone i świadome podejmowanie działania, którego celem jest
wszechstronny rozwój osobowości wychowanka i przygotowania go do życia w
społeczeństwie.
GRUPY DEFINICJI WYCHOWANIA
1. Definicja PRAKTYCZNA, PRAKSEOLOGICZNA
Wychowanie to proces wychowawcy na wychowanka. Tu ważna jest czynność (to
jedna z najstarszych definicji).
2. Definicja SYTUACYJNA
Wychowanie to ogół sytuacji wychowawczych. Mowa tu o warunkach w jakich
wychowanek przebywa. W tym przypadku wychowanie to tworzenie sprzyjających
sytuacji dla rozwoju wychowanka.
3. Definicja ADAPTACYJNA
Wychowywanie to proces wywoływania zmian w wychowaniu w wykształceniu
celowych zmian. Zaakcentowano tu słowo cel – jako zamierzony efekt. Cel jest tu
dziełem wychowawcy. Tu ważny jest skutek i to czy przyniesie zamierzony efekt.
4. Definicja EWOLUCYJNA
3
Wychowanie to proces zmian zachodzących w wychowanku. Tu zajęto się
wychowankiem, jego postępami. Definicja ta pokazuje, że w wychowanku coś
zmienia się na lepsze, osiąga on nowe właściwości, rozwija się indywidualnie.
STRUKTURY, FUNKCJE I NURTY WYCHOWANIA
1. Wychowanie – postrzegane jako proces społeczno –kulturowy (wychowanie – to jednostka
wyznaczona przez społeczeństwo do wychowania).
To spojrzenie teoretyczne, oddziaływanie na dzieci, młodzież, przekazywanie tradycji,
kultury, proces wzrastania jednostki do społeczeństwa.
2. Wychowanie –wzajemne oddziaływanie osoby: wychowawcy i wychowanka.
Wychowawca to osoba, która wchodzi w kontakt z wychowankiem, i stara się wywołać w
nim zmiany za pomocą metod i środków.
To psychologiczne spojrzenie na kontakt wychowawcy z wychowankiem.
Oba te procesy zachodzą w życiu jednostek podlegających wychowaniu.
STRUKTURA PROCESU WYCHOWANIA
Wychowanie kształtowane jest przez określony kontekst społeczno-kulturowy. Określa on
zarówno: wychowanka, wychowawcę, a także cel i środki.
W procesie wychowania da się wyróżnić takie elementy jak: wychowawca (winien być
świadomy celu), wychowanek (zmienia się pod wpływem wychowawcy, ciąg jego czynności
wykonuje w nim odpowiednie zmiany). Zmiany zachodzące w wychowanku są bliższe lub
dalsze od celu. Im środki ciągu czynności są bardziej odpowiednie, tym wychowanek bliższy
jest celowi postawionemu przez wychowawcę. Znaczny jest tu kontekst społeczno-kulturowy
– określający wychowawcę, wychowanka i cel.
FUNKCJE WYCHOWANIA WYNIKAJĄ Z POTRZEB DWOJAKIEGO RODZAJU
Społecznych
(społeczeństwo)
indywidualnych
(jednostka chce się rozwijać)
* funkcje zachowawcze
* funkcje rozwojowe
*funkcje kompensacyjne
* funkcje adaptacyjne
* funkcje kreatywne
Funkcje zachowawcze
Organizuje warunki, aby społeczeństwo trwało, przekazuje mu wartość, kulturę społeczną,
budzi patriotyzm. Chce zachować pewną ciągłość w społeczeństwie.
Funkcje rozwojowe
Każde społeczeństwo chce trwać, chce się rozwijać, chce być coraz silniejsze, bogatsze,
większe. Potrzeby te prowadzą do tego, że funkcje rozwojowe w społeczeństwie
potrzebującym zmian, kreują ambicje, uczą wprowadzania nowych trendów.
Funkcje kompensacyjne
Wśród funkcji wychowawczych znalazła się taka funkcja wg, której wychowanie winno
dostrzegać osoby słabsze, upośledzone, pokrzywdzone przez los.
4
Funkcje adaptacyjne
Chcemy się zaadaptować, stać się cząstką ogółu. Funkcja ta wprowadza nas w kulturę, budzi
poczucie jakości.
Funkcje kreatywne
Chcemy być wolni (ja, to jestem ja), chce realizować swoje zainteresowania, zmiany wg.
własnego scenariusza.
NURTY WYCHOWANIA
1. Wychowanie naturalne – (zmiany zachodzące w człowieku pod wpływem rodziców,
rodziny, rówieśników, sąsiadów) np. matka uczy dziecko mówić „dzień dobry”,
przyzwyczaja je do pewnych nawyków lub np. uczy sprzątać po sobie, to świadoma
refleksja dziecko-bałagan, matka świadomie zwraca mu uwagę. Może być przypadek,
gdzie w domu się kradnie, pije, wtedy nie ma miejsca na wychowanie. To
socjalizowanie się ze swoją grupą, jednostka separuje się od ogółu.
2. Wychowanie celowe, instytucjonalne to rodzaj wychowania, który przebiega w
szkołach i wszelkich placówkach prowadzących działalność edukacyjną.
Wychowawcy mają w tym przypadku odpowiednie kwalifikacje. Obecnie przeżywają
kryzys.
3. Wychowanie pośrednie, intencjonalne – aktualnie świeci tryumfy, należy do nich
np. TV, muzea, teatry, kościół (to pośrednie drogi wychowania). Intencja wychowania
tkwi (np. pracownik muzeum, udziela odpowiedzi na pytanie, ale on nie ma
zamierzonego celu wychowania, jednak muzeum jest instytucją, która pośrednio nas
wychowuje; podobnie jak TV). To nurt konkurencyjny do nurtu 1 i2 (szczególnie TV).
WYCHOWANI JAKO PROCES CELOWY
Cel –umyślny obraz wartości kierunkujący działanie.
Wartość – to obiekt postrzegany przez nas jako coś cennego (podążamy do tej wartości, a
przedtem wyznaczamy sobie cel).
Cel i wartość są ze sobą ściśle powiązane.
Cel w kategoriach społecznych
Cel jest narzucany np. wychowawcy, przez społeczeństwo ( w tym przypadku przez oświatę)
jest to np. program szkolny, który musi być przerabiany, (np. narzucona przez nauczyciela
lektura).
Cel w kategoriach zamiaru pedagoga
Nauczyciel stawia sobie swój prywatny cel, że chce zrobić w swojej klasie np. to i owo. Cel
jest mu potrzebny po to, aby zrealizować swój system wartości.
Proces wychowania jest procesem celowym.
AKSJOLOGIA PEDAGOGICZNA RÓŻNIE DZIELI WARTOŚCI CZŁOWIEKA:
1. Wartość sacrum – to wartość duchowa, wyższa, której realizacja zapewni nam
rozwój; to np. dobro, mądrość, prawda, piękno, język, przyjmę to wartość za cel –
będę coraz doskonalszy.
5
2. Wartość profanum –to wartość doczesna, ta która winna być postrzegana jako środek
do osiągnięcia wartości wyższych (sacrum).
Wychowanie ma pokazywać, uświadamiać wyższość wartości sacrum, oraz ustalić właściwe
relacje (sacrum wyżej – profanum niżej).
Pedagogika humanistyczna zakłada istnienie wartości.
W świecie wartości można wyodrębnić:
Wartości uznawane – te, które funkcjonują w społecznej świadomości ( które są uznawane
społecznie np. wiara w Boga).
Wartości żywione – to wartość realizowana w naszym życiu; jest w nich coś co kreuje nowe
zadanie.
DWA POMYSŁY NA WYCHOWANIE
SZKOŁA NATURALIZMU, SZKOŁA SOCJOLOGIZMU.
Pewne koncepcje są bliższe naturalizmowi, a inne bliższe socjologizmowi. To jakby
zmieszanie się poglądów.
Wychowanie jako proces celowy, proces przemyślany ma do czegoś prowadzić. To cel, który
chcesz za wszelką cenę realizować. Proces ten nie wątpliwie prowadzi do celu.
Socjolog Piotr Sztompka zwerbalizował tzw. równanie podmiotowości.
BYĆ PODMIOTEM = CHCIEĆ DZIAŁAĆ + MÓC DZIAŁAĆ.
(ty sam chcesz działać i mieć stworzone warunki byś mógł robić to, co chcesz, jako podmiot
jesteś w pełni odpowiedzialny za to, co robisz).
Naturalizm_ Domagał się traktowania i uważania podmiotu. Zakłada, że dziecko ma chcieć
działać, a nauczyciel ma stwarzać mu warunki do samorealizacji. Taki proces wg, naturalizmu
ma prawo istnieć. Wychowanek jest podmiotem, kreatorem procesu samo rozwoju. Aby
proces wychowania mógł zaistnieć, należy wychowanka traktować jako podmiot.
Socjologizm_ To szkoła tradycyjnego postrzegania wychowania. Uważano, że wychowanie
polega na urabianiu, nie urabiamy jednak wychowanka. Praktyka jest bliższa teorii.
Wychowanek nie chce działać, ale musi, ma to bowiem narzucone. Wychowawca jest tu
kreatorem a wychowanek osobą, którą stara się on zmienić. Wychowawca świadomy celu –
kształtuje wychowanka, uwzględnia jego potrzeby, bierze pod uwagę wpływ sytuacji jakie go
kształtują, wszystko po to, by dziecko stało się takie jakie stać się powinno; to jest celem
wychowania. Wychowawca jest świadomy celu.
MYŚLENIE O WYCHOWAWCY
Czy sukces pedagogiczny polega na: właściwościach osobowych czy właściwościach
wykształcenia i doświadczeń w pracy?
Sylwetka osobowościowo – zawodowa (zajmuje się nią padentologia) określona w trzech
kategoriach:
1. Osobowość w kategoriach metafizycznych to jaźń, moje wewnętrzne ja, jakie
posiadam, świadomość siebie (W.Dawid).
6
2. Osobowość w kategoriach empirycznych tzn.(stwierdzimy zawartość pojęcia
osobowość), to ogół cech, które dzielimy na cechy instrumentalne i kierunkowe, które
decydują o zachowaniu człowieka i o tym, jak jest postrzegany przez innych. Cechy
instrumentalne to: inteligencja, wiedza, talenty, to sfera cech rozwijanych przez
dydaktykę.W kategoriach empirycznych możemy się zastanawiać, które z w/w cechy
winny składać się na dobrego nauczyciela; jaki powinien mieć system wartości, jakie
żywić postawy, jakie mieć zainteresowania – jaki powinien być? Jaki jest?
3. Osobowość w kategoriach normatywnych – to opis pożądanej osobowości
nauczyciela. W kategoriach tych szuka się odpowiedzi na pytanie jaki powinien być,
żeby stał się doskonałym pedagogiem.
Wychowanie ma za zadanie czynić uznanie społeczne wartościami życiowymi.
STRUKTURA PIRAMIDALNA CELU (cel – ideał wychowania)
A). Filozofia, Nauka – cele ostateczne
(wyznaczają ogólny kierunek), cele te z jednej strony ustala filozofia, z drugiej naukowcy.
Dotyczy człowieka, jaki jest, co mu potrzeba do szczęścia, do rozwoju (np. deklaracja Praw
Człowieka i Obywatela w Konstytucjach).
B).Filtr społecznych potrzeb i możliwości
(żyjemy w różnych krajach, kulturach, mamy różne potrzeby i różnie je realizujemy – to
kierunek dla kraju.
Po przejściu przez w/w filtr cele stają się pośrednie (tzn. zadaniowe, konkretne, cele do
zrealizowania; droga po której kroczy się w wyznaczonym sobie kierunku) – formułowane
przez polityków oświatowych, którzy decydują o programie szkoły, o fundacji oświaty.
Opracowują programy – to całokształt programów edukacyjnych funkcjonujących w danej
zbiorowości szkól.
Politycy oświatowi określają cele pośrednie. Cele zadaniowe to działka dla pedagogów,
którzy to realizują.
III CHARAKTERYSTYKA ZAŁOŻEŃ DOTYCZĄCYCH NATURY CZŁOWIEKA, JEGO
RELACJI ZE ŚWIATEM SPOŁECZNYM ORAZ CZYNNIKACH WARUNKUJĄCYCH
JEGO ROZWÓJ W POZNANYCH KIERUNKACH PEDAGOGICZNYCH.
Naturalizm i pedagogika emancypacyjna, socjologizm, pedagogiczny progresywizm, pedagogika
kultury i personalizm( o źródłach wartości, o istocie wychowania i o celach wychowania)
Pedagogika konserwatywna- postrzeganie celowej działalności wychowawcy;
Naturalizm pedagogiczny – zajmuje się dzieckiem i jego warunkami do rozwoju.
Istota wychowania w naturalizmie wg, E. KEY
Wychowanie kładzie nacisk na indywidualizm, naturalne zadatki tkwiące w dziecku, na
przyrodę, czyli założenia szkoły marzeń.
Istota wychowania w pedagogice emancypacyjnej wg, NEILL
Wychowanie kładzie nacisk na wolność człowieka, dwu podmiotowość, kładzie nacisk na
zupełną wolność ucznia. Szkoła marzeń.
7
Istota wychowania w pedagogice kultury i personalizmu
Wychowanie ukazuje prawdę piękną i dobrą oraz uczy sposobu ich okazywania. Osobowy
charakter wychowania dokonuje się w akcie spotkania człowieka z człowiekiem. Osoba jest
celem, uszanowana jest jej godność a sprawą podstawową jest jej maksymalny, optymalny i
wszechstronny i indywidualny rozwój.
Istota wychowania wg, DURKHEIMA
Wychowanie polega na uspołecznieniu młodego człowieka, na stworzeniu w nim nowej
istoty, na przekształceniu człowieka z istoty indywidualnej (składającej się ze stanów
umysłowych, które się wiążą tylko z nami i odnoszą się do wypadków życia osobistego) w
istotę społeczną (czyli system idei, uczuć, zwyczajów wywierających wpływ nie na naszą
osobowość, ale na grupę lub grupy, których częścią jesteśmy np. wierzenie religijne, tradycje
narodowe).
Istota wychowania w progresywizmie wg, DAWEY
Wychowanie to proces wzrastania jednostki w społeczną świadomość gatunku. Istotą
wychowania wg, niego jest to, że składają się na nie dwie strony:
 Strona psychologiczna podkreśla psychologiczne poznanie dziecka, uwzględnia
zainteresowanie i upodobania dziecka. Należy oprzeć wychowanie na samodzielnych
czynnościach dziecka wynikających z własnej inicjatywy wrodzonej – inaczej
wychowanie będzie tresurą.
 Strona socjologiczna – wychowanie to przystosowanie jednostki do cywilizacji;
prowadzi do podporządkowania wolności jednostki społeczno- politycznej strukturze
grupy.
SZKOŁA LABORATORIUM J. DEWEYA
Wg, Deweya szkoła to instytucja społeczna postać życia społecznego. Powinna upraszczać
istniejące poza nią życie społeczne. Życie szkolne powinno wzrastać stopniowo z życia
domowego. Zadaniem szkoły jest pogłębić i rozszerzyć wartości społeczne, które zostały
wdrożone w życiu domowym. Nauczyciel ma dokonać umiejętnego doboru wpływów
mających oddziaływać na dziecko i ma dopingować dziecko w dawaniu właściwych
odpowiedzi. Nauczyciel ma przygotowywać dziecko do dyscypliny, rozwijać siły dziecka –
brak kolejności przedmiotów – wzmacniać wyobraźnię – roboty ręczne ujmować jako metody
życia. Dzieci nie powinny być krępowane i hamowane – hasło ŻYJMY Z NASZYMI
DZIEĆMI. Brak rutyny, aktywność zamiast bierności; wychowanie oparte na wrodzonej
naturze i doświadczeniu. Nauczanie całościowe – współpraca nauczyciela z dzieckiem
Cel wychowania w pedagogice naturalistycznej:

E.KEY – nauczyć dziecko wstrętu do niepożytecznych rzeczy, nauczyć dziecko jak
uprościć życie, wzmocnić indywidualność dziecka, rozwijać uzdolnienia

M.MONTESSORI – wychowanie ma przygotować ucznia do życia społecznego, do
samodzielności, bo jeżeli jest się samodzielnym jest się wolnym. Cel wychowania to
takie wszechstronne kształcenie zmysłów, pobudzenie zainteresowań dziecka.

W pedagogice emancypacyjnej NEILL’A- ukształtować dziecko tak by było ono
swobodne, by nie bało się dorosłych; w wychowaniu najważniejsza jest zabawa.
Wychowanie ma ukształtować w dziecku świadomość, że jest ono akceptowane,
kochane, że ma takie same prawa jak dorosły.
8

W socjologizmie pedagogicznym E. DURKHEIM’A – wychowanie jest działaniem
wywieranym przez pokolenia dorosłe na te, które nie są do życia społecznego
dojrzałe. Celem jest rozbudzić stany fizyczne, intelektualne, moralne, których wymaga
od niego społeczeństwo i środowisko do którego jest przeznaczony.

W pedagogice kultury i personalizmu MARITAIN, MOUNIIER – rozwijanie
pierwiastka duchowego. Miłość do bliźniego, do człowieka, zaczynamy od miłości do
siebie.

W progresywizmie J. DAWEY – celem jest wspierać rozwój dziecka i przygotować
go do życia w cywilizacji
IV PADEUTOLOGIA
Koncepcje padeutologiczne. Charakterystyka poznanych koncepcji padeutologicznych. Jakie poglądy
na temat sylwetki osobowościowo –zawodowej nauczycila wychowawcy łączy koncepcja padeutologii
J.W DAWIDA z MYSŁAKOWSKIM, SZUMANEM, KRAYTZ’EM i BALEY’EM a jakie różnią?
PADEUTOLOGIA – dział pedagogiki zajmującej się zagadnieniami dotyczącymi zawodu
nauczyciela
NATURALIZM PEDAGOGICZNY
Prekursorem naturalizmu jest J.J.Rousseau - filozof (XVII-XVIII) jego przemyślenia
spodobały się w XIX i XX wieku. Mówił on, że w każdym człowieku można wyodrębnić
dwie istoty.
ROZWAŻANIA NA TEMAT NAUCZYCIELA
J.W. DAWID mówi o tzw. duszy nauczyciela; pedagog powinien rozbudować w sobie
stany: umiłowanie dusz ludzkich, potrzebę doskonałości, poczucie odpowiedzialności,
obowiązku, autentyczności, prawdziwość moralności i odwagę. Nauczyciel będzie taki, za
kogo się uważa i kim jeszcze chciałby być. Duchowy wymiar nauczania.

(wrodzony talent) napisał pracę „o duszy” nauczycielstwa, zakłada ze istnieją ludzie,
którzy posiadają nauczycielską duszę. Że z tym się rodzimy, to (dar od Boga) talent
wrodzony. Dusza charakteryzuje się większą miłością do dzieci. To ludzie
zaangażowani społecznie, uczciwi etycznie, wspaniali, dobrzy. Taka postawa
warunkuje dobrego wychowawcę, który łatwiej dotrze do duszy wychowanka,
dostrzeże w nim coś dobrego i będzie potrafił to dobro rozwinąć. Tak (wg, Dawida)
winna charakteryzować się postawa osobowości nauczyciela w której decydujące
znaczenie ma czynnik wrodzony.
Z. MYSŁOKOWSKI nauczyciel musi mieć talent pedagogiczny. Talent widział w
umiejętności kontaktu z drugim człowiekiem –emocjonalnego, społecznego, w umiejętności
pojęcia dialogu, dyskusji. Zwolennik kontaktu z klasą. Na istnienie kontaktu z klasą nie
składa się talent pedagogiczny, lecz odezwa ze strony klasy.
Empatia- cechy talentu pedagogicznego

(bliski Dawida) odchodzi jednak trochę w stronę formalnych klasyfikacji. Nie mówi
on o talencie pedagogicznym, o tym, że niektórym łatwo przychodzi nawiązywanie
kontaktów z wychowankami, że do takiej osoby dzieci lgną.
9
Stawia na sympatię, miłość i głęboką życzliwość do dzieci (która wynika z instynktu
rodzicielskiego szczególnie rozwiniętego).
Zaangażowanie społeczne: uważa, że są pewne cechy temperamentu, które nie
sprawdzają się w zawodzie ( introwertyk zawierający się w sobie, gorszy pedagog,
ekstrawertyk, człowiek dynamiczny, otwarty, lepszy pedagog)
S. SZUMAN talent pedagogiczny to zespól talentów, a talentem jednostkowym jest
posiadanie wrodzonej cechy psychicznej.
 (uważa, ze czegoś takiego jak wrodzony talent nie ma)
Uważa, że umiejętne rozwijanie możliwości doprowadzi do ukształtowania się talentu –
jako wyższej sprawności do działania niż przeciętna. Talent powstał w wyniku splotu
doświadczeń życiowych i pracy nad sobą, sam sobie go wypracowałeś, znalazłeś własny
styl działania. Musisz znaleźć dla siebie właściwy styl pracy, który będzie dla ciebie
twoim własnym talentem – kreujesz swą osobowość, rozwijasz siebie, a w końcu
zaczniesz być ważnym dla innych, także dla dzieci. Talent ten wynika z posiadania silnej
osobowości. Uważa, że jest coś takiego jak fakt pedagogiczny , polegający na
umiejętności zachowania się w każdej trudnej sytuacji z godnością, równocześnie
zachowując godność wychowanka ( nie poniżaj go). Zachowaj się taktownie wówczas
kontakty z dzieckiem będą charakteryzowały się wzajemnym szacunkiem.
M. KRAUTZ nawiązuje do Dawida. Talent pedagogiczny składa się z : miłości ludzi,
skłonności do społecznego oddziaływania, zdolność sugestywna.

zmierza w kierunku zdobywania wiedzy, jako kierunku rozwijania osobowości
nauczycielskiej. Uważa za ważną MIŁOŚĆ do dzieci, zaangażowanie społeczne,
etyczność (nie kwestionować tego; dotyczy to także Szumana). Dodał coś takiego jak
sugestywność - jako cechę nabytą. Jest to właściwość silniejszego oddziaływania na
innych wynikająca z poczucia pewności siebie i dojrzałości osobowości.
Wypracowanie tej cechy w nas zapewni śmiałość w kontakcie z dziećmi i pewność
siebie.
ST. BALEY- zdatność pedagogiczna. My się nadajemy do tego zawodu. Na to składa się
przychylność, rozumienie psychiki dziecka, potrzeba obcowania z ludźmi, powinowactwo
duchowe z dziećmi, cierpliwość, takt pedagogiczny, entuzjazm, zdolność artystyczna. Te
wszystkie zdolności składają się na wychowawcę integralnego.

w jego koncepcji zawierają się prawie wszystkie pozostałe, a szczególnie koncepcje
Szuman’a i Kraytz’a. Baley obok sugestywności bardziej podkreśla zdatność
pedagogiczną – wypracowaną w trakcie działania metodą dydaktyczną –
wypracowanie własnej zdolności dydaktycznej.
PYTANIA:
1. Wyjaśnij pojęcia: uczenie się innowacyjne, „luka ludzka”, edukacja permanentna.

Uczenie się innowacyjne –przeciwieństwo uczenia się zachowawczego. Potrzebne
jest dla przetrwania na dłuższą metę, głównie w czasach burzliwych zmian oraz przerw
ciągłości historycznej i kulturowej. Bodźcem, który pobudza do innowacyjnego uczenia się
jest zaskoczenie biegiem wydarzeń. Uczenie się to jest niezbędnym środkiem przygotowania
10
jednostki i społeczeństwa do zgodnego działania w nowych sytuacjach. Jest warunkiem
koniecznym rozwiązania problemów globalnych.

Luka ludzka –dystans między rosnącą złożonością świata a naszą zdolnością do
sprostania jej. Ma ona charakter rozłamu powstającego dlatego, że ze wzrostem tworzonych
przez ludzi komplikacji nie podąża postęp naszych umiejętności.
2. Co to jest tzw. „kultura postfiguratywna”?
Jest to ukształtowanie zgodne z wzorcami rodziców (kultura tradycyjna).
3. Wytłumacz pojęcie- rzeczywistość upozorowana.
Zapożyczona (naśladowana) z filmu, telewizji.
4. Wymień w punktach istotne założenia dotyczące szkoły A. NEILLA
 Wolność człowieka, dwu podmiotowość, wolność jest w nas; kładzie nacisk na
zupełną wolność ucznia
 Samorząd koleżeński, odpowiedzialność dziecka, samego siebie, samodecyzyjnośc
 Rola nauczyciela- obserwator czuwa, ale nie narzuca. Granica wolności jest wolność
drugiej osoby.
 „szkoła marzeń” – mamy stworzyć sytuację, w której dziecko ma dawać siebie, duży
ogród, duże sale, klasa, pracownie, brak ocen i egzaminów, brak przemocy.
 Stosunek do kar i nagród – nie ma kar ( chyba, że naturalne), ani nagród (nie są
pojmowane w teorii zachowań) nie manipuluje zachowaniem dziecka – aprobata,
przytulanie
5. Dlaczego anty-pedagodzy są przeciwni wychowaniu w ogóle?
Anty-pedagogowie byli przeciwni wychowaniu. Głosili hasło: „kto kocha dzieci, ten ich nie
wychowuje”. Według nich wychowanie jest psychicznym i fizycznym okaleczeniem
wychowanków. Wyzwala postawy przemocy człowieka-wychowawcy nad człowiekiemwychowankiem. Wychowanie to proces celowy, ukierunkowany i planowany – wg, antypedagogiki wychowanie (z racji tego, ze jest całościowe) chce zmienić człowieka.
Wychowanie prowadzi do zaniku naturalnej skłonności każdego człowieka do
antynomicznego kształtowania siebie, poczucia bezpieczeństwa. Wychowanie zdaniem antypedagogów jest ‘niebezpieczne’, ponieważ osoby wychowywane są manipulowane przez
wychowawców. Wychowanie ponadto zakłada stosunek nierówności- wychowawcom wolno
więcej niż podopiecznym, dorośli lepiej wiedza niż dzieci, co jest dla dzieci dobre. Z
powyższych powodów, anty-pedagogowie są przeciwni wychowaniu. Uważają, że dzieci
należy wspierać, a nie wychowywać. Wspieranie to obserwowanie naturalnych zdolności
dziecka, to wspomaganie do dojrzewania do zdolności. Podstawowym warunkiem wspierania,
jest jego dobrowolność (w wychowaniu jest to przymus). Wspieranie zachodzi na bazie
wzajemnej równowagi. Wspieranie znosi odpowiedzialność dorosłych za dzieci, każdy jest
odpowiedzialny za siebie. Ponadto wspieranie oznacza wzajemną równowagę między
autorytetem dziecka a autorytetem dorosłych.
6. Podaj definicję wychowania E, DURKHEIMA.
Wychowanie jest działaniem wymiernym przekazywanym z pokolenia dorosłego na
pokolenie, które do życia społecznego nie jest jeszcze dojrzałe. Wychowawca jest stroną
aktywną, to on działa, wychowuje, przekazuje informacje. Wychowanek jest biernym
słuchaczem. Pozwala na to by ktoś go kształtował.
Wychowanie ma dwie funkcje:
1. adaptacyjna –człowiek musi przystosować się do warunków społeczeństwa, grupy
2. rekonstrukcyjna – polega na przekazywaniu idei społeczeństwa, które żyje pomimo
wpływu lat i zmian pokoleń
11
wychowanie polega na uspołecznieniu mlodego człowieka, na stworzeniu w nim nowej istoty,
na przekształceniu człowieka z istoty indywidualnej (składającej się ze stanów umysłowych,
które się wiążą tylko z nami i odnoszą się do wypadków życia osobistego) w istotę społeczną
(czyli system idei, uczuć, zwyczajów wywierających wpływ nie na naszą osobowość, ale na
grupę lub grupy, których częścią jesteśmy np. wierzenie religijne, tradycje narodowe).
7. Wymień 4 etapy wychowania wg, S. HESSENA i krótko je scharakteryzuj.
 Życie biologiczne, tj. organizm psychofizyczny dziecka (pedagogika naturalizmu).
Cel wychowania przedstawia się jako rozwój psychofizycznego organizmu dziecka
(wychowanie jako możliwie najdalej idące wykrycie i rozwój wszystkiego, co
znajduje się w osobniku ludzkim)
 Warstwa bytu społecznego, czyli uspołecznienie jednostki, co podkreśla
PEDAGOGIKA SOCJOLOGIZMU). Cel wychowania przedstawia się jako
„włączenie jednostki do grupy społecznej a wychowanie jako całość ujmuje się jako
urobienie jednostki w sensie realnych potrzeb i dążeń grupy społecznej”
 Warstwa kultury duchowej –stanowi w ogólnym zjawisku wychowania warstwę
odrębną od warstwy bytu społecznego i to ona właśnie nadaje podpierającym ją
grupom społecznym ich treść duchową, dzięki której klasa, naród czy państwo zyskuje
w naszych oczach wartość i dostojeństwo – PEDAGOGIKA HUMANISTYCZNA.
Celem wychowania jest kształcenie osobowości człowieka ( naukowej, prawnej,
artystycznej itd.)
 Wychowanie moralne –(jako wyzwolenie człowieka, czyli zbawienie) – jest
formalną stroną każdego dobrego wychowania. Celem wychowania jest osiągnięcie
przez każdego prawdziwej osobistej nieśmiertelności. Czyli wyższej formy miłości,
która jest źródłem i zarazem oznaką prawdziwego moralno- wychowawczego
przewodnictwa, którego nie można się nauczyć. Jest ona darem łaski.
8. W czym przejawia się społeczny aspekt wychowania w progresywizmie?
Istota wychowania w ujęciu progresywistycznym przedstawiana na podstawie koncepcji
J.DAWEYA.
Wg, niego wychowanie to proces wzrastania jednostki w społeczną świadomość gatunku.
Istotą wychowania wg, Deweya jest to, że składają się na nie dwie strony- psychologiczne i
socjologiczne.……(cd. na stronie 8)
9.Jaka jest rola doświadczenia w wychowaniu wg. J. DEWEYA?
10. Opisz kim jest człowiek jako jednostka w pedagogice personalistycznej?
11.wyjaśnij pojęcia: uczenie się zachowawcze, antycypacja i uczestniczenie?
12.Wymień głowne założenia koncepcji E.KEY.
13.Czym jest wychowanie według anty-pedagogiki?
14. Co to znaczy że proces uczenia się jest procesem badawczym w progresywizmie?
15.Opisz kim jest człowiek jako osoba w personalizmie?
16.jaka jest rola spoleczenstwa w wychowywaniu młodego pokolenia w socjologizmie
pedagogicznym?
12
13
Download

Pedagogika naukowa- czysta