Jan Misiąg, Wojciech Misiąg, Marcin Tomalak
Ocena efektywności wykorzystania pomocy
finansowej Unii Europejskiej jako instrumentu
polityki spójności społeczno-gospodarczej
oraz poprawy warunków życia
Rzeszów 2013
Jan Misiąg, Wojciech Misiąg, Marcin Tomalak
Ocena efektywności wykorzystania pomocy finansowej Unii Europejskiej
jako instrumentu polityki spójności społeczno-gospodarczej
oraz poprawy warunków życia
Rzeszów 2013
Kierownik projektu: prof. WSIiZ dr Wojciech Misiąg
Współpraca: Łukasz Cywiński
Robert Pater
Projekt został sfinansowany ze środków
Narodowego Centrum Nauki
© Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania
z siedzibą w Rzeszowie
ISBN 978-83-937166-3-0
Wydawca:
Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania
z siedzibą w Rzeszowie
ul. Sucharskiego 2, 35-225 Rzeszów
Tel. (17) 86 61 111
Email: [email protected]
Druk i oprawa: OSDW Azymut Sp. z o.o., Łódź, ul. Senatorska 31
Nakład: 500 egz.
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Spis treści
Wstęp ...................................................................................................................................................... 5
Środki UE dla Polski .............................................................................................................................. 9
Zróżnicowanie tempa rozwoju województw w latach 2003–2011 ................................................... 13
Regionalny rozkład wykorzystania środków UE .............................................................................. 17
Wykorzystanie środków UE przez jednostki samorządu terytorialnego ....................................... 33
Wpływ środków UE na rozwój województw...................................................................................... 41
Wpływ środków z budżetu UE na dynamikę wzrostu PKB ......................................................... 42
Niska efektywność inwestycji infrastrukturalnych ............................................................................ 49
Złe ukierunkowanie pomocy UE ...................................................................................................... 50
Brak efektów podażowych .............................................................................................................. 51
Nieznany rozkład faktycznych efektów popytowych ........................................................................ 51
„Przefinansowanie” Polski Wschodniej ........................................................................................... 52
Modelowanie wpływu środków budżetowych UE na tempo wzrostu PKB .................................. 53
Model HERMIN ............................................................................................................................... 53
Model MaMoR2 ............................................................................................................................... 55
Model EUImpactMod....................................................................................................................... 56
Wpływ środków UE na wskaźniki stopnia realizacji celu głównego NSRO i SRK ...................... 58
Wydajność pracy ............................................................................................................................. 60
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 15–64 lat .............................................................................. 61
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 55–64 lat .............................................................................. 62
Stopa bezrobocia rejestrowanego ................................................................................................... 62
Zgony niemowląt ............................................................................................................................. 63
Wpływ środków z budżetu UE na inne wskaźniki rozwoju społeczno-gospodarczego .............. 64
Produkcja końcowa rolnictwa na 1 hektar użytków rolnych ............................................................. 64
Przeciętne wynagrodzenia .............................................................................................................. 65
Przeciętne dochody na jedną osobę ............................................................................................... 65
Odsetek osób zagrożonych relatywnym ubóstwem ........................................................................ 66
Zgony na choroby układu krążenia ................................................................................................. 67
Zgony na choroby nowotworowe .................................................................................................... 68
Zarejestrowane przestępstwa ......................................................................................................... 69
Wykrywalność przestępstw ............................................................................................................. 70
2
Długość dróg publicznych na 100 km ............................................................................................ 71
Liczba łóżek na 100.000 mieszkańców ........................................................................................... 73
Odsetek gospodarstw domowych z dostępem w mieszkaniu do sieci wodociągowej ..................... 73
Odsetek gospodarstw domowych z dostępem w mieszkaniu do sieci kanalizacyjnej ..................... 74
Odsetek dzieci wiejskich objętych wychowaniem przedszkolnym ................................................... 75
Wnioski ................................................................................................................................................. 77
Wykonanie założeń NSRO i PROW ............................................................................................ 79
Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia ..................................................................................... 80
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich .......................................................................................... 82
Wykorzystanie środków UE a wzrost gospodarczy .................................................................... 82
Wykorzystanie środków UE a wzrost poziomu spójności społecznej ......................................... 85
3
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Rekomendacje ............................................................................................................................ 87
Środki UE jako część środków publicznych .................................................................................... 87
Zarządzanie wykorzystaniem środków budżetowych UE ................................................................ 88
Ewidencja i sprawozdawczość ........................................................................................................ 88
System budżetowy .......................................................................................................................... 89
Aneks A. Dane źródłowe ................................................................................................................... 91
Aneks B. Opis wskaźników rozwoju społeczno-gospodarczego ............................................... 117
Aneks C. Prognoza PKB dla województw na lata 2010–2011 ..................................................... 139
Aneks D. Badane kategorie wydatków .......................................................................................... 141
Bibliografia ......................................................................................................................................... 143
4
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wstęp
Zasadniczym celem badań, których wyniki przedstawiamy w niniejszym raporcie, była próba odpowiedzi na pytanie o efektywność wykorzystania środków, jakie począwszy od momentu przystąpienia
Polski w 2004 roku kierowane są do naszego kraju z budżetu Unii Europejskiej. Punktem wyjścia dla
takich analiz jest zazwyczaj stwierdzenie dwóch oczywistych faktów:
że w latach 2004 2012 osiągnęliśmy, mimo narastającego kryzysu w gospodarce światowej,
znaczący wzrost gospodarczy i zmniejszyliśmy cywilizacyjny dystans między Polską i najbardziej rozwiniętymi krajami europejskimi,
że w tych samych latach otrzymaliśmy z budżetu Unii Europejskiej kwotę przekraczającą
76 mld euro (a po odliczeniu wpłaconych do budżetu składek ponad 50 mld euro), dzięki
czemu możliwe było istotne przyspieszenie rozbudowy i modernizacji infrastruktury technicznej i społecznej.
Zestawienie tych faktów sugeruje istnienie bezpośredniego związku naszych osiągnięć z absorpcją
pomocy unijnej, lecz jednoznacznie go nie dowodzi. Otwarte pozostaje również pytanie o mechanizm
wpływu środków unijnych na obserwowane w ostatnich latach zmiany wskaźników obrazujących
makroekonomiczną i społeczno-gospodarczą sytuację Polski. O ile bowiem oczywisty wydaje się
popytowy efekt napływu do Polski środków unijnych (choć jego skala ze względu na to, iż znacząca
część pomocy UE wykorzystana została na kontrakty z firmami zagranicznymi), to wykazanie, że
pomoc finansowa pomogła zrealizować w Polsce podstawowe cele unijnej polityki społecznogospodarczej, a więc w szczególności doprowadzić do zwiększenia innowacyjności i konkurencyjności
polskiej gospodarki, a także do zmniejszenia dysproporcji międzyregionalnych, rozwoju kapitału
ludzkiego i przeciwdziałania różnorakim formom wykluczenia społecznego, nie jest już takie łatwe.
Standardowo stosowana metoda oceny makroekonomicznych i społecznych efektów wykorzystania
środków z budżetu UE polega:
przy analizie ex ante na porównaniu na gruncie konstruowanych w tym celu formalnych modeli gospodarki wyników osiąganych (w modelu) przy dwóch różnych scenariuszach, z których jeden odpowiada „realnej” sytuacji, a drugi zakłada brak unijnej pomocy finansowej,
przy analizie ex post na porównaniu faktycznie osiągniętych parametrów rozwoju społecznogospodarczego z wynikami wygenerowanymi, przy pomocy matematycznego modelu
gospodarki, przy założeniach odpowiadających scenariuszowi bez pomocy unijnej.
Opisana powyżej metodologia jest prosta i klarowna, a uzyskane przy jej pomocy wyniki w jasny
sposób pokazują efekty wykorzystania pomocy UE, ma jednak dość zasadniczą wadę. Jest nią
niemożność empirycznej weryfikacji prognoz otrzymanych w scenariuszu bez pomocy unijnej. Ani
przy analizie ex ante, ani przy analizie ex post nie jesteśmy bowiem w stanie sprawdzić jaki byłby
przebieg zdarzeń gospodarczych, gdyby nie korzystano z pomocy finansowej UE. Oznacza to w
5
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
szczególności, że każde obniżenie wyników w wariancie bazowym (bez środków UE) powoduje
automatyczne podwyższenie oceny efektywności wykorzystania środków otrzymanych z budżetu UE.
W naszym przekonaniu stanowi to istotny problem metodologiczny i nakazuje podchodzić z dużą
ostrożnością do ocen otrzymywanych przy pomocy opisanego powyżej schematu.
W prezentowanym poniżej raporcie podjęliśmy próbę innego podejścia do problemu oceny
efektywności wykorzystania środków europejskich. Podejście to – w największym skrócie – polega na
poddaniu analizie statystycznej relacji pomiędzy zmianami wskaźników obrazujących rozwój
społeczno-gospodarczy poszczególnych regionów (województw), a rozmiarami pomocy unijnej
kierowanej do tych województw. Uznaliśmy przy tym, że podstawą oceny tempa rozwoju
poszczególnych województw powinny być nie tylko klasyczne mierniki rozwoju gospodarczego, lecz
również inne wskaźniki, obrazujące zarówno stan gospodarki regionów, jak i poziom życia jego
mieszkańców. Zakładamy więc, że im wyższa jest korelacja zmian wskaźników opisujących rozwój
województwa z rozmiarami pomocy UE kierowanej do poszczególnych województw, tym mocniejsze
są podstawy do uznania, że pomoc unijna stanowi istotny czynnik rozwoju.
Podejście takie – mające również swoje wady, które opiszemy nieco później – może być również
punktem wyjścia do oceny zależności osiąganych efektów społeczno-gospodarczych nie tylko od
rozmiarów pomocy unijnej, lecz również od jej struktury – przypuszczać można, że „siła
oddziaływania” pewnej kwoty pomocy unijnej w postaci dopłat bezpośrednich dla rolników będzie inna
niż siła oddziaływania takiej samej kwoty przekazanej do wybranego województwa w formie środków
na wspieranie zadań z zakresu infrastruktury technicznej i społecznej, wsparcie przedsiębiorstw lub
rozwój obszarów wiejskich. Statystyczna analiza związków między zmianami wskaźników rozwoju,
a rozmiarami i strukturą pomocy unijnej może wreszcie być przydatna do analizy wykorzystywanych
w latach 2004–2012 algorytmów regionalnego podziału środków unijnych.
Problem ten ma istotne znaczenie dla efektywności wykorzystania kwoty pomocy unijnej przyznanej
Polsce. Przeprowadzone przez nas w latach 2009–2010 badania algorytmów podziału pomiędzy
1
regiony różnego rodzaju środków publicznych wykazały, że podział znacznej części środków
publicznych odbywa się według zasad, których stosowanie nie sprzyja ich optymalnej alokacji. W toku
tych badań stwierdziliśmy m.in., że:
–
–
–
–
–
–
1
sytuację finansową województw w większym stopniu kształtują przepływy środków publicznych między instytucjami publicznymi i między województwami w ramach jednej instytucji, niż
terytorialny rozkład dochodów publicznych przypisanych a priori do ich wykorzystania
w województwie, w którym zostały one pobrane,
podział środków publicznych pomiędzy województwa dokonywany jest przez wiele niezależnie
działających instytucji i nie istnieje żaden mechanizm pozwalający na efektywną koordynację
polityki regionalnej,
znaczna część transferów środków publicznych wpływających na sytuację finansową województw odbywa się bez formalnego sprecyzowania trybu i kryteriów alokacji środków,
tam, gdzie kryteria alokacji zostały sformułowane, ich stosowanie prowadzi raczej do zmniejszenia dysproporcji w przepływach środków pieniężnych, niż do zmniejszenia dysproporcji
w poziomie wykonywania zadań publicznych – jest tak i przy podziale środków krajowych,
i przy dystrybucji środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej,
żaden z przeanalizowanych przez nas algorytmów przepływu środków do województw nie
odwoływał się do kryteriów związanych z jakością wykonywanych zadań,
system ewidencji i sprawozdawczości obowiązujący dziś w sektorze finansów publicznych nie
jest nastawiony na dostarczanie danych do analiz regionalnych.
W. Misiąg, M. Tomalak, Analiza algorytmów podziału środków publicznych z punktu widzenia polityki regionalnej, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2010
6
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Odrębnym problemem, z którym musieliśmy się zmierzyć podejmując badania nad efektywnością
wykorzystania środków pochodzących z budżetu UE, był zakres i jakość danych niezbędnych do
przeprowadzenia zaplanowanych badań. Wskazując ogólnie na poważne trudności związane
z dostępnością niezbędnych danych, szczególną uwagę zwrócić należy na dwie związane z tym
kwestie.
Po pierwsze, nie istnieje jednolita sprawozdawczość dotycząca wykorzystania środków UE. W szczególności całkowicie odmienne reżimy sprawozdawcze obowiązują w odniesieniu do środków finansujących przedsięwzięcia polityki strukturalnej UE, a inne i zróżnicowane pomiędzy instytucjami –
w odniesieniu do środków finansujących zadania Wspólnej Polityki Rolnej. Niemożliwe jest też
w praktyce uzgodnienie wielkości wydatków finansowanych środkami pochodzącymi z budżetu UE
w sprawozdaniach publikowanych przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego i przez agencje płatnicze dokonujące wydatków z zakresu Wspólnej Polityki Rolnej z odpowiednimi danymi z podstawowej
sprawozdawczości budżetowej.
Po drugie, wskaźniki obrazujące rozwój społeczno-gospodarczy w układzie regionalnym w praktyce
dostępne są tylko dla szczebla wojewódzkiego. Dla powiatów i gmin publikowane są tylko nieliczne,
rozproszone wskaźniki, które nie dają podstawy dla rozsądnej, całościowej oceny poziomu życia
i dynamiki procesów rozwojowych. W efekcie zmuszeni byliśmy zmodyfikować pierwotne założenia
badawcze i ograniczyć analizę wpływu wydatków „unijnych” na wartości (i zróżnicowanie) wskaźników
opisujących sytuację społeczno-gospodarczą jednostek samorządu terytorialnego do porównań
międzywojewódzkich.
Zapewnieniu jednolitości i rzetelności danych o wykorzystaniu w Polsce środków pochodzących
z budżetu UE nie sprzyja również fakt, iż na przestrzeni lat 2004–2012 obowiązywały trzy różne
systemy gospodarowania środkami unijnymi, a więc i trzy różne systemy sprawozdawcze:
–
–
–
w latach 2004–2006 niemal wszystkie wydatki finansowane środkami pochodzącymi z budżetu UE dokonywane były z rachunków tzw. kont programowych, wyłączonych z systemu
rachunków budżetu państwa, a tylko część dochodów i wydatków unijnych realizowana była
w ramach budżetu państwa,
w latach 2007–2009 obowiązywała, zarówno w budżecie państwa, jak i w budżetach
jednostek samorządu terytorialnego, zasada, iż wszystkie dochody ze środków budżetu UE
oraz wszystkie wydatki finansowane tymi środkami dokonywane są z rachunków odpowiednich budżetów – i taki właśnie sposób ewidencji rozliczeń pomiędzy Polską i budżetem
UE uznać należy za najlepszy,
2
od roku 2010 z budżetu państwa wyodrębniono budżet środków europejskich , w którym
ujmowane są dochody pochodzące z budżetu UE oraz wydatki finansowane tymi dochodami,
Poniższy raport składa się z sześciu rozdziałów, W pierwszych trzech rozdziałach przedstawiliśmy
najważniejsze dane zgromadzone w toku badań. Analizie zostały kolejno poddane dane dotyczące:
–
–
–
środków przekazywanych Polsce z budżetu Unii Europejskiej,
zróżnicowania tempa wzrostu województw w latach 2004–2011,
wydatków – w układzie regionalnym (wojewódzkim) – finansowanych środkami pochodzącymi
z budżetu UE.
2
Naszym zdaniem wyłączenie budżetu środków europejskich z budżetu państwa, czyli zastąpienie budżetu
państwa w kształcie obowiązującym do roku 2009 dwoma odrębnymi planami finansowymi („nowym”, węższym
budżetem państwa i budżetem środków europejskich) nastąpiło wbrew przepisom ustawy z dnia 27 sierpnia 2009
r. o finansach publicznych, W ustawie tej ustanowiono budżet środków europejskich nie jako odrębny plan
finansowy, lecz jako część budżetu państwa. Wynika to z treści art. 124 ust. 1 pkt 6, który do wydatków budżetu
państwa zalicza wydatki na realizację programów finansowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu
Unii Europejskiej oraz z bezzwrotnej pomocy państw członkowskich EFTA, w tym wydatki budżetu środków
europejskich. O tym, że intencją ustawodawcy było umieszczenie budżetu środków europejskich „wewnątrz”
budżetu państwa, świadczy również treść art. 118, w którym określono relacje między deficytem budżetu państwa
i deficytem budżetu środków europejskich.
7
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
W czwartym rozdziale przedstawiona została analiza wykorzystania środków UE przez jednostki
samorządu terytorialnego. Dane o wydatkach finansowanych środkami unijnymi pochodzą ze
sprawozdań budżetowych jednostek samorządu terytorialnego, co zapewnia jednolitość ujęcia
wszystkich rodzajów pomocy unijnej, a także możliwość prowadzenia analiz tych wydatków w różnych
przekrojach.
W kolejnym, piątym rozdziale omówione zostały zależności pomiędzy zmianami wartości dziewiętnastu wybranych zmiennych charakteryzujących rozwój społeczno-gospodarczy województwa, a rozmiarami środków unijnych kierowanych do tych województw. Analizowano między innymi wpływ
środków unijnych na tempo wzrostu produktu krajowego brutto, na wartości zmiennych przyjętych za
kluczowe wskaźniki realizacji celów Strategii Rozwoju Kraju, a także na wybrane, inne wskaźniki
rozwoju społeczno-gospodarczego.
Ostatni, szósty rozdział, zawiera omówienie wniosków i rekomendacji z badań opisanych we
wcześniejszych rozdziałach
Uzupełnieniem zasadniczego tekstu raportu są aneksy, zawierające między innymi najważniejsze
dane wejściowe oraz omówienie przyjętej metody szacowania PKB według województw w roku 2011,
dla którego nie są jeszcze dostępne oficjalne dane GUS.
8
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Środki UE dla Polski
3
Według danych Ministerstwa Finansów pomiędzy 1 maja 2004 roku (gdy Polska stała się członkiem
Unii Europejskiej) i 31 grudnia 2012 roku do Polski napłynęło ponad 76,8 mld euro, z czego aż 38,7%
przypada na lata 2011–2012. W tym samym okresie Polska wpłaciła w tym z tytułu składek należnych
od Polski – ponad 22,8 mld euro. Polska dokonała też zwrotów wcześniej otrzymanych środków na
kwotę ok. 140 mln euro, co odpowiada 1,8‰ otrzymanej kwoty. Dodatnie saldo rozliczeń pomiędzy
budżetem UE i Polską wyniosło ok. 50,2 mld euro. Za jedno euro wpłacone przez Polskę do budżetu
UE, wpłynęło do Polski średnio 2,85 euro.
Tabela 1. Rozliczenia Polski z budżetem UE w latach 2004–2012
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Razem
11.229
3.490
2
7.738
14.271
3.734
44
10.492
15.439
3.569
2
11.868
76.764
26.459
141
50.165
mln euro
1.
2.
3.
4.
Transfery z budżetu UE
Składki
Zwroty do budżetu UE
Saldo (1 – 2 – 3)
2.478
1.319
0
1.159
4.018
2.379
23
1.616
5.269
2.552
4
2.712
7.406
2.779
45
4.582
7.396
3.402
8
3.986
9.258
3.234
13
6.012
Źródło: dane Ministerstwa Finansów (www.mf.gov.pl)
W globalnej kwocie transferów z budżetu UE wyróżnić można cztery podstawowe składniki:
–
–
–
–
4
środki z programów przedakcesyjnych (PHARE, SAPARD i ISPA ), przyznane Polsce jeszcze
przed przystąpieniem do UE i stopniowo wygasające po roku 2004,
środki z funduszy strukturalnych UE, obejmujące głównie transfery z Europejskiego Funduszu
Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) oraz z Funduszu Spójności (FS), a w pierwszych latach po akcesji – również z Europejskiego Funduszu
Rolnego Orientacji i Gwarancji oraz Finansowego Instrumentu Orientacji Rybołówstwa,
środki finansujące przedsięwzięcia Wspólnej Polityki Rolnej i obejmujące środki na dopłaty
bezpośrednie, na realizację dwóch kolejnych Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich
(2004–2006 oraz 2007–2013), a także transfery na inne zadania (m.in. interwencje rynkowe i
wsparcie rybołówstwa),
inne transfery, spośród których największe znaczenie mają środki przekazywane Polsce
w pierwszych latach członkostwa w UE na wsparcie procesów integracyjnych (tzw. Instrument
Płynności, Transition Facility, Instrument Schengen) – do kategorii „innych transferów” zali-
3
Podstawowym źródłem danych wykorzystywanym w tym rozdziale są publikowane co miesiąc przez Ministerstwo Finansów zestawienia transferów pomiędzy Polską i budżetem Unii Europejskiej. Aktualne zestawienie oraz
archiwalne zestawienia na koniec kolejnych lat dostępne są na stronie internetowej Ministerstwa Finansów:
http://www.mf.gov.pl/ministerstwo-finansow/dzialalnosc/unia-europejska/transfery-finansowe-polska-ue
4
Finansowanie zadań z programu ISPA było po roku 2004 kontynuowane środkami Funduszu Spójności.
9
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
czamy też środki na finansowanie inicjatyw wspólnotowych, środki przekazywane polskim
beneficjentom w ramach ramowych programów badań naukowych i kilka mniejszych pozycji.
Przeważająca część kierowanych do Polski transferów pochodziła z funduszy strukturalnych UE.
Narzuciło to kierunki wykorzystania środków unijnych, gdyż zgodnie z zasadami gospodarowania
funduszami strukturalnymi UE w zadaniach realizowanych w Polsce z finansowym wsparciem
środkami z budżetu UE, przeważająca ich część skierowana została na finansowanie inwestycji
z zakresu transportu (drogowego i kolejowego) oraz ochrony środowiska.
Tabela 2. Transfery z budżetu UE do Polski w latach 2004–2012
2004
Treść
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2004–2011 2004–2012
mln euro
Transfery ogółem
Środki przedakcesyjne
Polityka strukturalna
Wspólna Polityka Rolna
Dopłaty bezpośrednie
PROW
Inne
Pozostałe transfery
2.478
692
841
297
0
287
11
647
4.018
901
775
1.542
703
662
177
799
5.269
487
1.881
2.154
812
1.150
193
747
7.406
353
4.388
2.554
935
1.551
68
111
7.396
374
4.779
2.083
1.038
847
198
161
9.258 11.229 14.271 15.439
153
108
80
24
5.996 7.542 9.725 10.469
2.965 3.516 4.326 4.931
1.446 1.828 2.395 2.702
1.044 1.572 1.706 1.593
475
116
225
146
144
63
140
31
Transfery ogółem
Środki przedakcesyjne
Polityka strukturalna
Wspólna Polityka Rolna
Dopłaty bezpośrednie
PROW
Inne
Pozostałe transfery
100,0
27,9
33,9
12,0
0,0
11,6
0,4
26,1
100,0
22,4
19,3
38,4
17,5
16,5
4,4
19,9
100,0
9,2
35,7
40,9
15,4
21,8
3,7
14,2
100,0
4,8
59,2
34,5
12,6
20,9
0,9
1,5
100,0
5,1
64,6
28,2
14,0
11,4
2,7
2,2
100,0
1,7
64,8
32,0
15,6
11,3
5,1
1,6
61.326
3.150
35.926
19.437
9.156
8.817
1.464
2.812
76.764
3.174
45.951
24.369
11.849
10.410
1.610
2.843
100,0
5,1
58,6
31,7
14,9
14,4
2,4
4,6
100,0
4,2
60,6
31,5
15,6
13,7
2,1
3,7
%%
100,0
1,0
67,2
31,3
16,3
14,0
1,0
0,6
100,0
0,6
68,1
30,3
16,8
12,0
1,6
1,0
100,0
0,2
69,1
30,5
18,6
11,0
1,0
0,2
Źródło: dane Ministerstwa Finansów (www.mf.gov.pl)
Z zamieszczonego poniżej wykresu wynika, że dzięki środkom na programy przedakcesyjne (Phare,
SAPARD)Polska osiągnęła nadwyżkę w rozliczeniach z UE już w pierwszym roku swego członkostwa.
Wykres 1. Składki do budżetu UE i środki otrzymane z budżetu UE w latach 2004–2012
18
mld €
16
14
12
Środki otrzymane
Składka
10
8
6
4
2
0
2004
2005
2006
2007
Źródło: dane Ministerstwa Finansów (www.mf.gov.pl)
10
2008
2009
2010
2011
2012
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
W analizowanych przez nas latach 2004–2011 do Polski trafiło z budżetu Unii Europejskiej ponad
61,3 mld euro. Kwota transferów wykorzystanych na finansowanie projektów korzystających z unijnego
wsparcia była jednak znacznie mniejsza, gdyż:
–
–
–
5
na pozabudżetowych rachunkach środków pochodzących z budżetu UE pozostało w końcu
2011 roku 3.310,3 mln euro,
z rachunku, na którym gromadzono są środki otrzymane z budżetu UE, przekazano do
budżetu państwa – jako swego rodzaju „pożyczkę” (bez określonego terminu zwrotu) – kwotę
3.046,3 mln euro,
w latach 2004–2006 Polska otrzymała z budżetu UE – z tytułu finansowania tzw. „Instrumentu
Płynności” – kwotę 1.616,6 mln euro – środki te zostały zaliczone do dochodów budżetu
państwa, a ich wykorzystanie nie wiązało się z koniecznością realizacji jakichkolwiek a priori
ustalonych zadań – była to więc specyficzna „dotacja podmiotowa” dla polskiego budżetu,
mająca wzmacniać równowagę finansów publicznych w Polsce w pierwszych latach po
przystąpieniu do UE.
Tak więc do wykorzystania na finansowanie wydatków ujętych we wspieranych z budżetu UE projektach i programach pozostała kwota ok. 53,4 mld euro. Biorąc pod uwagę rozkład w czasie transferów
z budżetu UE oraz zmieniający się kurs euro do złotego można przyjąć, że kwota 53,4 mld euro
odpowiada ok. 210–215 mld zł.
Zauważyć należy, że z kwoty prawie 76,8 mld euro przekazanych Polsce z budżetu UE od maja 2004
roku do końca roku 2012, aż 52%, czyli ok. 40 mld euro, stanowią transfery skierowane do Polski
w latach 2010–2012, W ostatnich trzech latach trafiło więc do Polski więcej środków z budżetu UE niż
w pięciu poprzednich latach.
5
Środki przekazywane do Polski z budżetu UE nie zostają automatycznie zaliczone do dochodów budżetowych.
Są one gromadzone na wyodrębnionym rachunku w NBP i przekazywane na rachunek dochodów budżetu środków europejskich w kwotach i terminach określanych przez Ministra Finansów i na jego dyspozycję. Nie ma przy
tym żadnych reguł określających te kwoty i terminy. Taki sposób rozliczania transferów z budżetu UE jest niezgodny z zasadą kasowej ewidencji operacji budżetowych, wyraźnie sformułowaną w ustawie o finansach
publicznych. Publikowane przez Ministerstwo Finansów dane o rozliczeniach pomiędzy budżetem UE i Polską
obejmują jednak wszystkie transfery do Polski, niezależnie od tego, czy zostały już one zaliczone do dochodów
budżetowych.
11
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Zróżnicowanie tempa rozwoju województw w latach 2003–2011
Przez wszystkie lata od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej polska gospodarka utrzymała
wzrostowy trend produktu krajowego brutto. Tym samym do ponad 20 lat wydłużył się trwający od
1992 roku okres nieprzerwanego wzrostu PKB. Pomiędzy rokiem 2003 i 2011 produkt krajowy brutto
Polski, mierzony w cenach stałych, wzrósł o 43,1%. Oznacza to, że średnie roczne tempo wzrostu
PKB wyniosło prawie 4,6%. Tempo wzrostu PKB było w całym okresie mocno zróżnicowane – od
ponad 6% w ostatnich latach poprzedzających światowy kryzys finansowy i gospodarczy do 1,9%
w roku 2009. Po dwóch latach (2010–2011) szybszego wzrostu w 2012 roku tempo wzrostu PKB ponownie spadło (według wstępnych szacunków GUS) do ok. 2%. Dodać warto, że w tym samym
6
okresie – od roku 2003 do roku 2011 – realna wartość PKB w krajach UE-27 wzrosła o 11,1%, co daje
średnie tempo wzrostu wynoszące 1,3% rocznie. Gdy uwzględnimy jeszcze wstępne wyniki za rok
2012, przeciętne tempo wzrostu PKB w latach 2004–2012 w Polsce wyniesie 4,3%, a w UE-27 – 1,1%.
Tabela 3. Dynamika wzrostu produktu krajowego brutto w latach 2003–2012 (ceny stałe)
Treść
2003
2004
2005
2006
2007
103,9
102,8
102,7
102,1
103,3
114,2
109,6
105,3
102,8
104,3
104,7
114,7
114,0
115,8
103,6
106,2
102,7
102,1
101,4
108,0
104,7
106,2
102,5
105,2
105,0
116,1
114,6
117,3
2008
2009
2010
2011
2012
101,6
105,6
102,0
102,1
88,5
93,2
87,6
103,9
98,9
103,3
103,2
108,5
110,1
111,5
104,3
103,4
101,5
102,5
110,5
107,7
105,5
102,0
100,1
100,4
100,5
99,0
102,4
98,1
132,0
132,6
127,5
127,1
154,5
153,7
153,0
137,1
138,7
131,9
131,2
168,8
172,3
174,3
143,1
143,4
133,8
134,4
186,5
185,6
183,8
146,0
143,5
134,4
135,1
184,7
190,0
192,6
Rok poprzedni = 100
Produkt krajowy brutto
Popyt krajowy
Spożycie
Spożycie z dochodów osobistych
Akumulacja
Eksport
Import
106,8
107,3
104,6
104,9
124,3
109,1
113,7
105,1
108,7
106,1
105,7
104,0
107,1
108,0
Rok 2003 = 100
Produkt krajowy brutto
Popyt krajowy
Spożycie
Spożycie z dochodów osobistych
Akumulacja
Eksport
Import
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
105,3
106,2
104,3
104,7
114,7
114,0
115,8
109,0
108,9
107,1
106,9
116,2
123,1
121,3
115,8
116,8
112,7
112,3
135,0
141,1
142,2
123,6
126,9
117,8
117,8
167,9
153,9
161,7
129,9
134,0
125,0
124,5
174,6
164,9
174,6
Źródło: obliczenia własne na podstawie danych GUS i Eurostatu
Z danych w zamieszczonej powyżej tabeli wyraźnie odczytać można zmiany, jakie w strukturze
wykorzystania PKB nastąpiły po wejściu Polski do UE. Zwraca uwagę bardzo wysokie tempo wzrostu
akumulacji (prawie 7,9% rocznie) i jeszcze wyższe tempo wzrostu eksportu (8,1% rocznie), prze6
Symbolem UE-27 określamy państwa, będące obecnie członkami Unii Europejskiej.
13
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
wyższające tempo wzrostu importu. Widzimy też, szczególnie w danych z roku 2012, przeniesione do
Polski skutki kryzysu na rynkach światowych – osłabienie tempa wzrostu PKB i wszystkich składowych jego wykorzystania.
Od roku 2004 gospodarka polska rozwija się szybciej niż traktowana łącznie gospodarka 27 państw
tworzących obecnie Unię Europejską. Średnie tempo wzrostu PKB w Polsce było w latach 2004–2011
o ok. 3,5 punktu procentowego wyższe od tempa wzrostu PKB gospodarek UE-27. Co więcej, tempo
wzrostu PKB było w Polsce wyższe niż w Unii Europejskiej w każdym roku od roku 2003 poczynając.
Wstępne szacunki GUS i Eurostatu wskazują, że tendencja taka utrzymała się również w roku 2012 –
GUS szacuje bowiem tempo wzrostu PKB w Polsce na ok. 2%, natomiast w krajach UE-27 wstępne
szacunki pokazują spadek realnej wartości PKB o 0,3%.
Polska dogania więc rozwinięte kraje UE pod względem wielkości PKB. W 2003 roku, ostatnim przed
przystąpieniem Polski do UE, produkt krajowy brutto na jednego mieszkańca Polski stanowił ok. 49%
średniego poziomu PKB per capita w krajach UE-27, obliczanego według metodologii PPS (Purchasing
Power System). W roku 2011 wskaźnik ten wynosił już 64%, a z naszych wstępnych obliczeń wynika,
że w roku 2012 Polska doszła już do poziomu 65% PKB na jednego mieszkańca krajów UE-27.
Na zamieszczonym poniżej wykresie przedstawiono tempo zmian PKB w Polsce i w UE-27 od roku
1998 do roku 2012. Zwraca uwagę nie tylko sygnalizowany już wcześniej fakt szybszego wzrostu PKB
w Polsce niż w UE, ale i to, że zmiany tempa wzrostu PKB w Polsce dość wiernie „kopiują” zmiany
tempa wzrostu PKB w całej UE. Widzimy też, że opóźnienie, z jakim gospodarka polska reagowała na
zmiany tempa wzrostu PKB w Unii Europejskiej, w żadnym przypadku nie było większe niż rok.
Świadczy to o bardzo dużej sile oddziaływania procesów zachodzących w gospodarce światowej,
a w szczególności w Unii Europejskiej, na stan i perspektywy rozwojowe polskiej gospodarki. Podkreślić jednak należy i to, że od 2005 roku tempo wzrostu gospodarki polskiej było stale o co najmniej
2 punkty procentowe wyższe niż w całej Unii Europejskiej. W efekcie czas światowego kryzysu okazał
się jednocześnie okresem szybkiego zmniejszania dystansu pomiędzy Polską i rozwiniętymi krajami
europejskimi.
Wykres 2. Dynamika produktu krajowego brutto per capita w Polsce i w UE-27, w latach 1998–2012
8,0
6,0
4,0
2,0
0,0
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
-2,0
-4,0
-6,0
* Dane wstępne
Źródło: dane GUS i Eurostatu
14
POLSKA
UE
2006
2007
2008
2009
2010
2011 2012*
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Mocno zróżnicowane były w latach 2004–2011 wskaźniki obrazujące dynamikę wzrostu PKB w poszczególnych województwach. Z danych zamieszczonych w Banku Danych Lokalnych wynika bowiem, że:
–
–
–
–
najwyższe tempo wzrostu (54%, czyli średnio 5,5% rocznie) osiągnęło województwo mazowieckie,
wyższe od przeciętnej krajowej tempo wzrostu PKB odnotowano również w województwach:
–
lubuskim,
–
małopolskim,
–
podkarpackim,
–
pomorskim,
–
śląskim,
najwolniej (średnio o 3% rocznie) rosło PKB w województwie podlaskim,
wolniejsze niż 3,3% rocznie było również tempo wzrostu PKB w województwach opolskim,
warmińsko-mazurskim i zachodniopomorskim.
Wynikają stąd dwa ważne wnioski:
–
–
po pierwsze, po roku 2004 szybciej rozwijały się te województwa, w których wyjściowy poziom
PKB był relatywnie wysoki,
po drugie – nawet w tych województwach, w których tempo wzrostu PKB było wyraźnie niższe
od średniej dla całej Polski, dynamika PKB była znacznie wyższa od przeciętnej dla całej UE.
Tabela 4. Dynamika wzrostu produktu krajowego brutto według województw w latach 2000–2011
(ceny stałe)
Treść
2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2003-2011a
%%
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
104,3
101,8
107,4
103,3
102,6
103,1
105,9
105,2
103,0
101,4
105,4
102,6
104,2
103,1
103,3
106,7
103,6
101,2
99,2
101,6
102,7
100,0
101,3
98,3
103,6
97,7
102,7
104,7
100,9
100,9
100,2
98,6
101,5
99,2
101,4
103,3
100,9
100,4
100,8
102,6
102,8
100,6
100,9
101,2
100,7
103,6
102,3
102,9
100,7
98,8
99,9
103,9
103,0
102,4
103,6
102,7
105,3
105,1
104,0
102,0
104,8
102,5
102,7
103,7
104,7
107,7
105,4
100,4
105,3
104,3
104,6
102,5
107,9
104,1
104,8
104,9
113,0
103,1
103,1
104,3
108,1
103,7
103,5
107,5
102,8
103,6
105,5
101,5
102,1
105,3
103,5
104,2
106,5
100,3
102,9
103,1
104,6
99,6
100,2
102,7
104,0
104,1
106,2
109,9
106,3
104,6
104,7
105,8
108,0
108,0
102,7
104,9
104,7
106,6
104,0
107,3
104,4
104,6
104,4
106,8
108,3
106,4
107,1
106,2
106,9
105,8
107,3
109,4
105,4
107,7
106,7
106,6
108,3
105,5
106,2
105,3
105,1
104,0
104,3
107,2
102,0
105,1
105,9
104,5
107,1
107,1
103,1
101,9
106,3
108,5
104,6
105,4
106,4
101,6
103,0
99,9
98,0
101,4
99,7
101,0
102,9
98,0
101,0
102,6
104,6
100,8
98,4
101,6
103,7
99,0
103,9
107,2
102,7
104,2
102,8
104,4
103,0
106,0
100,8
102,1
102,3
102,8
103,4
101,2
103,2
102,0
102,7
104,3
102,2
104,6
104,4
105,5
103,3
105,7
102,6
108,8
105,8
103,8
104,7
105,4
107,9
103,9
105,8
102,9
104,6
104,3
104,1
103,6
104,9
104,3
104,8
105,5
103,3
104,8
103,0
104,9
104,8
104,3
103,2
104,5
103,3
a
Średnie tempo wzrostu w latach 2004–2011
Źródło: Bank Danych Lokalnych GUS
Zróżnicowanie tempa wzrostu PKB w województwach nie spowodowało zmniejszenia rozpiętości poziomu PKB. W 2011 roku PKB na jednego mieszkańca w województwie mazowieckim odpowiadało
241,3% PKB per capita w województwie podkarpackim (tu PKB na jednego mieszkańca było w 2011
roku najmniejsze). W latach poprzednich, gdy województwem o najniższym PKB na jednego
mieszkańca było lubelskie, w roku 1999 relacja PKB na jednego mieszkańca województwa
mazowieckiego do PKB per capita w województwie lubelskim wynosiła 217,2%, w roku 2003 –
217,3%, a w roku 2007 – 237,1%. Zwraca też uwagę fakt rosnącej luki pomiędzy PKB na jednego
mieszkańca i średnim krajowym poziomem PKB na jednego mieszkańca we wszystkich województwach Polski Wschodniej.
15
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela 5. Produkt krajowy brutto per capita według województw w latach 1999–2011
1999
Treść
2003
2007
2011
1999
Średnia dla Polski = 100
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
100,0
104,0
87,9
71,1
90,3
90,7
86,9
154,4
83,5
71,9
73,9
101,1
106,8
77,3
77,9
104,8
99,9
100,0
101,9
89,5
71,1
86,6
92,8
86,0
154,5
79,2
71,5
75,9
99,1
109,2
78,3
78,5
104,9
93,6
2003
2007
2011
Średnia dla UE-27 = 100
100,0
108,5
86,9
67,9
88,1
92,5
86,3
159,8
82,8
67,4
74,0
98,3
106,5
76,8
74,1
104,4
89,1
100,0
112,6
83,9
67,7
84,5
92,3
84,8
162,4
79,6
67,3
72,8
95,8
107,1
76,0
73,4
104,0
87,0
48,0
49,9
42,2
34,1
43,4
43,5
41,7
74,1
40,1
34,5
35,5
48,5
51,3
37,1
37,4
50,3
47,9
49,0
49,9
43,9
34,9
42,4
45,5
42,1
75,7
38,8
35,1
37,2
48,5
53,5
38,4
38,5
51,4
45,9
54,0
58,6
46,9
36,6
47,6
50,0
46,6
86,3
44,7
36,4
40,0
53,1
57,5
41,5
40,0
56,4
48,1
64,0
72,0
53,7
43,3
54,1
59,1
54,3
104,0
51,0
43,1
46,6
61,3
68,5
48,6
47,0
66,6
55,7
Źródło: obliczenia własne na podstawie danych GUS i Eurostatu
Narastanie rozpiętości pomiędzy wojewódzkimi wskaźnikami PKB na jednego mieszkańca nie oznacza zmniejszania się realnej wielkości PKB w biedniejszych województwach, nie oznacza też
rosnącego dystansu pomiędzy mniej rozwiniętymi regionami Polski i Unią Europejską. Przypomnieć
jednak należy, że za cel strategiczny NSRO uznano tworzenie warunków dla wzrostu konkurencyjności gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości zapewniającej wzrost zatrudnienia oraz
wzrost poziomu spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej, a jednym z sześciu celów horyzontalnych NSRO jest „Wzrost konkurencyjności polskich regionów i przeciwdziałanie ich marginali7
zacji społecznej, gospodarczej i przestrzennej , Do chwili obecnej celu tego nie udało się zrealizować.
Wykres 3. Produkt krajowy brutto per capita w latach 2000–2011 (UE-27 = 100)
120
POLSKA
WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE
POLSKA WSCHODNIA
100
80
60
40
20
0
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: dane z Banku Danych Lokalnych GUS
7
Polska – Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007–2013 wspierające wzrost gospodarczy i zatrudnienie.
Narodowa Strategia Spójności, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2007, s. 40 i 42
16
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Regionalny rozkład wykorzystania środków UE
Podstawą dalszej analizy jest sporządzone przez nas zestawienie obrazujące podział na
województwa kwot wydatkowanych w Polsce – w ramach wybranych programów – ze środków
pochodzących z budżetu UE. W zestawieniu ujęto następujące kategorie wydatków:
1)
2)
3)
z funduszy przedakcesyjnych UE wydatki ponoszone w ramach programów SAPARD
i PHARE
z funduszy strukturalnych UE i z Funduszu Spójności wydatki:
–
finansowane środkami Funduszu Spójności, łącznie z wydatkami ujętymi pierwotnie
w programie ISPA
–
ponoszone w ramach sektorowych programów operacyjnych (SPO) ustanowionych
dla perspektywy finansowej 2004–2006 (SPO „Restrukturyzacja i Modernizacja
Sektora Żywnościowego oraz Rozwoju Obszarów Wiejskich”, SPO „Rozwój Zasobów
Ludzkich”, SPO „Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw”, SPO „Infrastruktura
Transportowa i Gospodarka Morska”, SPO „Rybołówstwo i Przetwórstwo Ryb”,
–
ponoszone w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR),
–
ponoszone w ramach programów operacyjnych (PO) ustanowionych dla perspektywy
finansowej 2007–2013 (PO „Rozwój kapitału ludzkiego”, PO „Innowacyjna
gospodarka”, PO „Infrastruktura i środowisko”, PO „Rozwój Polski Wschodniej”, PO
„Pomoc Techniczna”,
–
ponoszone w ramach szesnastu regionalnych programów operacyjnych (RPO),
w ramach finansowania przedsięwzięć Wspólnej Polityki Rolnej wydatki na:
–
dopłaty bezpośrednie,
–
zadania realizowane w ramach Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na
lata 2004–2006 i 2007–2013.
Szacujemy, że tak określony zakres analizy obejmuje ok. 93–95% wszystkich wydatków sfinansowanych środkami budżetu UE w latach 2004–2011. Z pominiętych przez nas wydatków wymienić należy:
–
–
–
–
wydatki ponoszone w ramach programów Europejskiej Współpracy Terytorialnej (dawniej
:INTERREG) i programów EQUAL,
wydatki z Funduszy Migracyjnych,
wydatki na interwencje rynkowe w ramach Wspólnej Polityki Rolnej,
wydatki finansowane w latach 2008–2011 z Europejskiego Funduszu Rybackiego.
Pominęliśmy także wydatki finansowane ze środków przyznanych Polsce bezpośrednio po
przystąpieniu do UE w 2004 roku, w ramach takich programów jak Transition Facility, Instrument
Schengen oraz Instrumentu Płynności. Przyczyną pominięcia tych wydatków był albo brak wiarygod-
17
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
nych danych o podziale środków na województwa (tak było np. w przypadku środków na interwencje
na rynkach rolnych), albo specyficzny charakter pomijanego programu – tak jak w przypadku
Instrumentu Płynności, z którego środki zostały przekazane bezpośrednio do budżetu państwa bez
wskazywania konkretnych zadań do sfinansowania z tych środków i bez konieczności ich szczegółowego rozliczenia wydatkami na konkretne zadania. Szacujemy, że wydatki poniesione ramach
wyżej wymienionych programów wyniosły w latach 2004–2011 ok. 3,5–4 mld euro, czyli ok. 15 mld zł.
Zgodnie z konwencją przyjętą w sprawozdaniach sporządzanych w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego (a także w sprawozdaniach z realizacji programów rozwoju obszarów wiejskich) za
podstawowe kryterium przypisania wydatku do danego województwa przyjęto lokalizację siedziby
beneficjenta. W przypadku dużych projektów inwestycyjnych, obejmujących więcej niż jedno
województwo, w sprawozdaniach z wykonania odpowiednich programów operacyjnych wydatki
zostały szacunkowo podzielone pomiędzy poszczególne województwa. Stosuje się to w szczególności
do dużych inwestycji drogowych i kolejowych. Taki sposób przypisywania środków unijnych do
właściwych województw nie ułatwia analizy regionalnego zróżnicowania efektywności środków
unijnych. Podana .metoda podziału jest bowiem opisana w sposób nieprecyzyjny i niejednoznaczny –
w wyjaśnieniach Ministerstwa Rozwoju Regionalnego nie podano ani ścisłego określenia pojęcia
„duże projekty inwestycyjne”, ani sposobu dokonywania szacunkowego podziału wartości projektu
pomiędzy województwa.
Zestawienie przypisanych poszczególnym województwom wydatków finansowanych środkami UE
zostało opracowane na podstawie dokumentów przygotowanych i udostępnianych przez:
–
–
–
–
–
–
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego,
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
Ministerstwo Finansów,
Narodowy Bank Polski,
Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa,
Agencję Rynku Rolnego.
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego w ramach sprawozdawczości funduszy strukturalnych opracowuje i publikuje okresowe (roczne, półroczne i kwartalne) sprawozdania dotyczące unijnych programów operacyjnych (PO „Kapitał Ludzki”, PO „Infrastruktura i Środowisko”, PO „Innowacyjna
Gospodarka”, PO „Rozwój Polski Wschodniej”, PO „Pomoc Techniczna” oraz regionalne programy
operacyjne). Każdy półroczny raport z realizacji programów operacyjnych, dla których Ministerstwo
8
Rozwoju Regionalnego jest (lub było) instytucją zarządzającą, w załączniku 2b w tabeli 2 pokazuje
stan wykorzystania środków europejskich w ujęciu wojewódzkim. Raporty roczne są tworzone w inny
sposób i nie zawierają danych w podziale na województwa. Do naszego projektu wykorzystaliśmy
następujące sprawozdania i raporty opracowane w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego:
1)
sprawozdania z realizacji Programu Operacyjnego „Kapitał Ludzki” za II półrocze za lata 2007,
2)
2008, 2009, 2010 oraz 2011 r. ,
sprawozdania okresowe z realizacji Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” za II
3)
półrocze za lata 2007, 2008, 2009, 2010 oraz 2011 r. ,
sprawozdania okresowe z realizacji Programu Operacyjnego „Innowacyjna Gospodarka” za II
9
10
11
półrocze za lata 2007, 2008, 2009, 2010 oraz 2011 r. ,
8
Wszystkie półroczne sprawozdania z wykonania programów operacyjnych sporządzane były według jednolitego
wzoru.
9
http://www.efs.gov.pl/AnalizyRaportyPodsumowania/Strony/default.aspx?zakladka=1&strona=1#zakladka =1&strona=1
10
http://www.pois.gov.pl/AnalizyRaportyPodsumowania/Strony/default.aspx
11
http://www.poig.gov.pl/AnalizyRaportyPodsumowania/Strony/default.aspx
18
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
4)
5)
sprawozdania okresowe z realizacji Programu Operacyjnego „Rozwój Polski Wschodniej” za II
12
półrocze za lata 2007, 2008, 2009, 2010 oraz 2011 r. ,
Wykorzystanie środków UE w ramach strategii wykorzystania Funduszu Spójności na lata
13
2004-2006 oraz Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007-2013
Dane dotyczące wydatków dokonywanych w ramach programów finansujących zadania Wspólnej
Polityki Rolnej pochodzą z następujących materiałów publikowanych przez Agencję Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Agencję Rynku Rolnego:
1)
2)
3)
4)
Sprawozdanie z realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 za lata
14
2007, 2008, 2009, 2010, oraz 2011 ,
Wykaz beneficjentów, którzy otrzymali pomoc finansową w ramach PO „Zrównoważony rozwój
sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007 – 2013, za lata 2007, 2008,
15
2009, 2010 i 2011 ,
16
Płatności bezpośrednie – kampanie 2004 – 2011 – stan na dzień 29.02.2012 ,
Informacja na temat realizacji PROW 2007 – 2013, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
17
“Zielona książeczka”
Część danych dotyczących podziału środków w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich
została oszacowana na podstawie informacji o całkowitych kwotach wypłaconych w województwach
oraz całkowitych kwotach wypłaconych w kolejnych latach. Konieczność zastosowania takiej metody
określenia wielkości środków wykorzystanych – w danym roku – w poszczególnych województwach
wynika z braku publikowanych danych przedstawiających wydatki PROW w pełnej szczegółowości.
Podkreślić należy, że przyjęta przez nas metoda szacowania rozkładu wydatków może jedynie
powodować pewne przesunięcia wydatków pomiędzy latami, bez zmiany globalnych kwot wydatkowanych łącznie (przez wszystkie lata) w ramach PROW w poszczególnych województwach.
Dane dotyczące rozliczeń programów europejskich z lat 2004 – 2006 zostały zaczerpnięte z publikacji
Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową dotyczących regionalnego (wojewódzkiego) rozkładu
18
dochodów i wydatków publicznych za lata 2004 – 2009 .
Informacje dotyczące przepływów finansowych Polska – Unia Europejska są regularnie (co miesiąc)
publikowane przez Ministerstwo Finansów w opracowaniach zatytułowanych Skumulowane przepływy
19
finansowe między RP a UE, udostępnianych na stronie internetowej Ministerstwa Finansów .
Dane dotyczące aktualnych oraz historycznych kursów złotego względem euro zostały przygotowane
20
na podstawie materiałów publikowanych przez Narodowy Bank Polski .
12
http://www.polskawschodnia.gov.pl/AnalizyRaportyPodsumowania/Strony/default.aspx#zakladka=2&strona=1
http://www.mrr.gov.pl/aktualnosci/fundusze_europejskie_2004_2006/Documents/NSRO_miesieczna_lipiec_2012.pdf
14
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Warszawa. Dokumenty te dostępne są na stronie internetowej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi:
http://www.minrol.gov.pl/pol/Wsparcie-rolnictwa-i-rybolowstwa/PROW-2007-2013/Dokumenty-analizy-raporty
15
http://www.minrol.gov.pl/pol/Wsparcie-rolnictwa-i-rybolowstwa/PO-RYBY-2007-2013/Kontrola-monitoringsprawozdawczosc -PO-RYBY-2007-2013
16
http://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/wdrazane-programy-i-dzialania-dane-liczbowe/zrealizowane-platnosciobszarowe.html
17
http://www.minrol.gov.pl/pol/Media/Files/Zielona-ksiazeczka-9-marca-2012-r.-2
18
E. Malinowska-Misiąg, W. Misiąg, M. Tomalak, Przestrzenne zróżnicowanie dochodów i wydatków publicznych
w Polsce w latach 2004–2005, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2007; J. Mackiewicz-Łyziak,
W. Misiąg, M. Tomalak, Dochody i wydatki publiczne w latach 2006–2007. Analiza regionalna, Instytut Badań nad
Gospodarką Rynkową, Warszawa 2009; J. Mackiewicz-Łyziak, E. Malinowska-Misiąg, W. Misiąg, R. Osiński, M.
Tomalak, Dochody i wydatki publiczne w latach 2008–2009. Analiza regionalna, Instytut Badań nad Gospodarką
Rynkową, Warszawa 2011
19
http://www.mf.gov.pl/ministerstwo-finansow/dzialalnosc/unia-europejska/transfery-finansowe-polska-ue
http://www.archbip.mf.gov.pl/bip/1021.html
13
19
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Zgodnie z wymienionymi powyżej sprawozdaniami, w latach 2004–2011 wydatki, finansowane
środkami budżetowymi UE w ramach analizowanych przez nas 19 kategorii wydatków, wyniosły
łącznie ponad 196,4 mld zł, przy czym:
–
największą część tych wydatków (ok. 61,4%) stanowiły wydatki z funduszy strukturalnych
i Funduszu Spójności,
wydatki finansujące zadania z zakresu Wspólnej Polityki Rolnej stanowiły ok.35,7% łącznej
kwoty wydatków,
z roku na rok wydatki finansowane środkami pochodzącymi z budżetu UE rosły.
–
–
Tabela 6. Wydatki finansowane środkami budżetu UE w latach 2004–2011
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
10.052
2.378
3.951
979
244
814
1.914
3.723
537
3.186
17.649
1.112
10.052
3.396
1.267
2.413
2.977
6.485
3.218
3.267
17.776
–
14.004
3.977
1.848
4.568
3.611
3.772
130
3.642
17.931
–
9.295
2.207
706
3.808
2.574
8.635
4.710
3.925
2009
2010
2011
2004–2011
44.791
–
28.462
13.687
4.481
6.739
3.555
16.329
8.420
7.909
57.388
–
37.860
12.836
4.247
15.981
4.795
19.529
9.960
9.569
196.405
5.712
120.593
42.919
16.060
40.854
20.760
70.099
33.516
36.584
100,0
–
63,5
30,6
10,0
15,0
7,9
36,5
18,8
17,7
100,0
–
66,0
22,4
7,4
27,8
8,4
34,0
17,4
16,7
100,0
2,9
61,4
21,9
8,2
20,8
10,6
35,7
17,1
18,6
103,73 268,96 546,81 588,07 592,45 908,59 1298,98 1609,36
58,20
62,32
29,18
–
–
–
–
–
5916,95
149,69
mln zł
Ogółem
Fundusze przedakcesyjne
Fundusze strukturalne
Programy regionalne1
Kapitał ludzki2
Infrastruktura3
Pozostałe
Wspólna Polityka Rolna
PROW
Dopłaty bezpośrednie
3.199
2.222
978
–
–
978
–
–
–
–
27.617
–
15.992
5.838
3.267
5.552
1.335
11.626
6.540
5.086
Ogółem = 100
Ogółem
Fundusze przedakcesyjne
Fundusze strukturalne
Programy regionalne1
Kapitał ludzki2
Infrastruktura3
Pozostałe
Wspólna Polityka Rolna
PROW
Dopłaty bezpośrednie
100,0
69,4
30,6
–
–
30,6
–
–
–
–
100,0
23,7
39,3
9,7
2,4
8,1
19,0
37,0
5,3
31,7
100,0
6,3
57,0
19,2
7,2
13,7
16,9
36,7
18,2
18,5
100,0
–
78,8
22,4
10,4
25,7
20,3
21,2
0,7
20,5
100,0
–
51,8
12,3
3,9
21,2
14,4
48,2
26,3
21,9
100,0
–
57,9
21,1
11,8
20,1
4,8
42,1
23,7
18,4
zł na jednego mieszkańca
Ogółem
Fundusze przedakcesyjne
Fundusze strukturalne
Programy regionalne1
Kapitał ludzki2
Infrastruktura3
Pozostałe
Wspólna Polityka Rolna
PROW
Dopłaty bezpośrednie
25,6
–
–
25,6
–
–
–
–
103,5
25,6
6,4
21,3
50,2
97,6
14,1
83,5
263,7
89,1
33,2
63,3
78,1
170,1
84,4
85,7
367,4
104,3
48,5
119,9
94,7
99,0
3,4
95,6
243,7
57,9
18,5
99,9
67,5
226,4
123,5
102,9
419,0
152,9
85,6
145,5
35,0
304,6
171,4
133,2
745,1
358,3
117,3
176,4
93,1
427,5
220,4
207,0
982,4
333,1
110,2
414,7
124,4
506,7
258,4
248,3
3.150,4
1.121,2
419,7
1.066,5
542,9
1.831,9
875,6
956,2
1
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego. Regionalne Programy Operacyjne i PO „Rozwój Polski Wschodniej”
PO „Rozwój Zasobów Ludzkich” (2004–2006) i PO „Kapitał Ludzki” (2007–2013)
3
PO „Transport”, (2004–2006), PO „Infrastruktura i Środowisko” (2007–2013), Fundusz Spójności
Źródło: obliczenia własne
2
Proporcje wydatków na Wspólną Politykę Rolną i na politykę strukturalną UE zmieniały się, przy czym
ogólną tendencją jest stopniowy wzrost udziału wydatków strukturalnych. Dobrze ilustruje to wykres 4,
pokazujący narastające (skumulowane) kwoty wydatków otrzymanych przez Polskę z budżetu Unii
Europejskiej
20
http://nbp.pl/home.aspx?f=/kursy/kursy_archiwum.html
20
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Przyczyną zmian w proporcjach wydatków strukturalnych i wydatków na WPR jest – z jednej strony –
zmieniający się udział UE w finansowaniu dopłat dla rolników (co zwiększa udział wydatków na WPR
w całkowitej kwocie wydatków finansowanych środkami unijnymi), z drugiej zaś – zmiany kwot wydatków strukturalnych wynikające z trybu rozliczeń w obu perspektywach finansowych (2004–2006
i 2007–2013). Wyraźny „dołek” w wydatkach strukturalnych w 2008 roku wynikał stąd, że stopniowo
kończyły się już rozliczenia programów finansowanych ze środków przyznanych Polsce na lata 2004–
2006 (poza programami finansowanymi ze środków Funduszu Spójności, rozliczanymi do końca 2010
roku), a niewielkie były jeszcze wydatki na projekty realizowane w nowej perspektywIe finansowej.
Wykres 4. Wydatki publiczne finansowane środkami UE w latach 2004–2011 (narastająco, w mld zł)
200
WSPÓLNA POLITYKA ROLNA
STRUKTURALNE
PRZEDAKCESYJNE
150
100
50
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
W następnej tabeli przedstawiono rozkład wydatków w podziale na województwa. Kwoty wydatków
w poszczególnych województwach są mocno zróżnicowane – od ok. 27,5 mld zł w województwie
mazowieckim do 4,9 mld zł w województwie opolskim i ok. 5,8 mld zł w województwie lubuskim.
Tabela 7. Wydatki finansowane środkami budżetu UE w latach 2004–2011 według województw
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
mln zł
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Ogólnopolskie
3.199,4 10.052,1 17.649,5 17.776,3 17.930,6 27.617,1 44.791,1 57.388,4
414,8
755,4 1.057,1 1.127,5 1.042,4 1.556,0 2.148,8 3.221,7
158,3
673,1 1.148,8
934,7 1.097,2 1.387,8 2.418,0 2.835,8
184,2
763,0 1.127,1 1.179,2 1.531,0 1.813,0 3.141,4 3.870,9
199,4
365,3
539,3
346,0
414,0 1.338,5 1.134,2 1.437,9
186,9
615,9 1.201,7 1.218,6 1.412,6 1.486,6 2.389,9 3.480,4
189,7
572,2
872,5
769,6
687,7 1.226,6 2.647,5 3.489,9
427,1 1.130,4 2.209,8 2.154,0 2.397,1 4.061,8 6.955,6 8.157,4
63,4
263,6
460,2
467,9
503,4
776,5 1.177,1 1.219,3
181,8
475,6
753,6
642,1
706,4 1.276,1 2.727,6 4.170,6
156,1
671,5 1.085,3
698,0
985,3 1.421,8 2.176,3 2.759,9
172,1
567,5 1.053,3 1.285,2 1.229,7 1.386,7 2.469,2 2.794,3
342,3
618,0
999,8 1.571,4 1.206,8 1.844,3 4.084,6 4.751,2
85,0
377,3
652,3
482,3
588,2
954,9 2.098,1 2.387,8
151,1
590,9 1.012,5
802,1
961,5 1.309,4 2.633,2 3.617,3
172,5 1.051,4 2.562,0 1.512,8 1.855,2 2.502,0 3.651,6 5.003,7
114,5
560,9
914,1 1.030,8 1.082,1 2.056,2 1.735,8 2.432,7
0,0
0,0
0,0 1.554,0
229,8 1.218,9 1.202,1 1.757,5
196.404,5
11.323,6
10.653,8
13.609,9
5.774,8
11.992,7
10.455,8
27.493,3
4.931,4
10.933,7
9.954,3
10.958,1
15.418,5
7.625,9
11.078,0
18.311,2
9.927,3
5.962,3
Źródło: obliczenia własne
21
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
O tak dużej rozpiętości kwot przeznaczonych dla poszczególnych województw decyduje fakt, iż trzy
wskazane powyżej województwa otrzymały środki wyraźnie różniące się (in plus lub in minus) od
przeciętnego „przydziału” środków, wynoszącego ok. 11,9 mld zł – dla dziewięciu z szesnastu
województw kwoty wydatków mieszczą się w przedziale od 7,6 mld zł do 11,4 mld zł, czyli od 2 do 4%
łącznej kwoty rozdzielonej na województwa.
Wykres 5. Wydatki finansowane środkami budżetu UE w latach 2004–2011 według województw
(w procentach kwoty rozdzielonej na województwa)
2 – 4%
4 – 6%
6 – 8%
8 – 10%
Ponad 14%
Źródło: obliczenia własne
Zupełnie inaczej przedstawia się rozkład wydatków finansowanych środkami z budżetu UE, gdy pod
uwagę weźmiemy nie globalne kwoty wydatków w województwach, lecz kwoty przypadające na
jednego mieszkańca. Wskaźniki wydatków na jednego mieszkańca są istotne z trzech powodów:
–
–
21
po pierwsze, polskie województwa są mocno zróżnicowane pod względem liczby mieszkańców – ludność najludniejszego województwa (mazowieckiego) była w 2003 roku o 409,1%
większa niż w województwie o najmniejszej liczbie mieszkańców (lubuskim) – w roku 2011
rozpiętość była jeszcze większa, gdyż liczba mieszkańców województwa mazowieckiego
21
przewyższała o 421,3% liczbę mieszkańców województwa opolskiego ;
po drugie, znaczna część środków z pomocy unijnej została a priori podzielona pomiędzy
województwa, a liczba mieszkańców województwa była jednym z podstawowych kryteriów
tego podziału – tak było na przykład przy podziale środków Zintegrowanego Programu
Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, przy podziale środków pomiędzy regionalne programy
Województwo opolskie jest jednym z sześciu województw, w których liczba mieszkańców w 2011 roku była
mniejsza niż w roku 2003.
22
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
–
operacyjne, a także przy podziale części środków Programu Operacyjnego „Kapitał Ludzki” i
przy podziale środków na niektóre działania realizowane w ramach obu Programów Rozwoju
Obszarów Wiejskich – zróżnicowanie wskaźników wydatków przypadających w województwach
na jednego mieszkańca dobrze oddaje więc priorytety rządzące alokacją środków pomocowych,
po trzecie – znacząca część mierników, za pomocą których oceniamy stopień realizacji celów
programów finansowanych z udziałem środków unijnych, ma postać wskaźników na jednego
mieszkańca – w takich przypadkach oczywiste jest, że dla oceny efektywności wykorzystania
środków z budżetu UE powinniśmy posługiwać się wielkościami wydatków na jednego mieszkańca.
W rankingu województw według wielkości wydatków unijnych poniesionych w latach 2004–2011
i przeliczonych na jednego mieszkańca pierwsze miejsce – z dużą przewagą nad następnymi
województwami – zajmuje województwo podlaskie, drugie jest województwo warmińsko-mazurskie,
a dwa ostatnie miejsca zajmują województwa: małopolskie i śląskie.
Tabela 8. Wydatki finansowane środkami budżetu UE w latach 2004–2011 na jednego mieszkańca według
województw
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
83,81
143,38
76,55
84,32
197,64
72,24
58,19
82,99
60,32
86,63
129,80
78,46
72,81
65,94
105,78
51,26
67,59
0,00
263,44
261,55
325,47
350,08
362,01
238,97
175,18
219,17
251,63
226,67
559,71
258,05
131,90
293,64
413,62
311,76
331,09
0,00
462,93
366,74
555,97
518,75
534,73
468,28
266,74
427,28
441,66
359,27
907,32
478,00
214,13
509,65
709,60
758,33
540,01
0,00
466,38
392,01
452,34
542,97
342,76
475,99
235,75
415,75
451,87
304,83
583,64
582,29
337,53
375,98
561,33
447,18
609,68
40,77
470,18
723,58 1.172,54 1.489,12
362,30
540,90
746,66 1.104,61
530,57
670,72 1.168,39 1.351,44
708,19
840,44 1.459,81 1.782,31
410,34 1.325,23 1.121,86 1.405,35
554,23
584,87
942,99 1.373,66
209,22
371,88
799,83 1.042,77
460,59
777,80 1.326,66 1.543,33
487,31
753,04 1.144,41 1.202,52
336,44
607,17 1.296,72 1.959,22
827,00 1.195,06 1.831,43 2.298,07
554,05
621,82 1.102,18 1.223,70
259,77
397,41
881,08 1.026,99
462,17
751,78 1.657,26 1.868,22
673,79
917,54 1.844,92 2.490,20
546,03
734,09 1.067,89 1.448,05
639,19 1.214,41 1.025,25 1.412,12
6,03
31,94
31,47
45,60
2004–2011
zł
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Ogólnopolskie
5.131,98
3.918,15
5.131,45
6.286,87
5.699,92
4.711,22
3.159,57
5.253,58
4.792,76
5.176,95
8.332,04
4.898,55
3.321,63
5.984,64
7.716,79
5.364,59
5.839,34
155,80
Średnia dla Polski = 100
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Ogólnopolskie
100,00
171,08
91,33
100,60
235,81
86,19
69,43
99,02
71,97
103,37
154,88
93,62
86,88
78,67
126,21
61,16
80,64
0,00
100,00
99,28
123,54
132,89
137,42
90,71
66,50
83,20
95,52
86,04
212,46
97,95
50,07
111,46
157,01
118,34
125,68
0,00
100,00
79,22
120,10
112,06
115,51
101,15
57,62
92,30
95,41
77,61
196,00
103,25
46,26
110,09
153,28
163,81
116,65
0,00
100,00
84,05
96,99
116,42
73,49
102,06
50,55
89,14
96,89
65,36
125,14
124,85
72,37
80,62
120,36
95,88
130,73
8,74
100,00
77,06
112,85
150,62
87,27
117,88
44,50
97,96
103,64
71,56
175,89
117,84
55,25
98,30
143,31
116,13
135,95
1,28
100,00
74,75
92,69
116,15
183,15
80,83
51,39
107,49
104,07
83,91
165,16
85,94
54,92
103,90
126,81
101,45
167,83
4,41
100,00
63,68
99,65
124,50
95,68
80,42
68,21
113,14
97,60
110,59
156,19
94,00
75,14
141,34
157,34
91,08
87,44
2,68
100,00
74,18
90,75
119,69
94,37
92,25
70,03
103,64
80,75
131,57
154,32
82,18
68,97
125,46
167,23
97,24
94,83
3,06
100,00
76,35
99,99
122,50
111,07
91,80
61,57
102,37
93,39
100,88
162,36
95,45
64,72
116,61
150,37
104,53
113,78
3,04
Źródło: obliczenia własne na podstawie danych GUS i Ministerstwa Rozwoju Regionalnego
23
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
W zestawieniu wydatków na jednego mieszkańca powyżej średniej krajowej uplasowały się wszystkie
województwa Polski Wschodniej, widać też, że stosunkowo małe środki (na jednego mieszkańca)
kierowane były do województw silnie zurbanizowanych i takich, których centrami są duże metropolie
(Katowice, Kraków. Gdańsk, Wrocław). Na zamieszczonym poniżej wykresie (kartogramie) widzimy
też, że regiony północne i wschodnie otrzymały większe środki unijne na jednego mieszkańca niż
województwa z południowej granicy. Tendencja ta jest szczególnie dobrze widoczna gdy
porównujemy środki przekazywane województwom Polski Wschodniej
Wykres 6. Wydatki finansowane środkami budżetu UE w latach 2004–2011 według województw
(na jednego mieszkańca, średnia dla Polski = 100)
Tabela 9. Wydatki finansowane środkami budżetu UE w latach 2004–2011
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
Źródło: obliczenia własne na podstawie danych Ministerstwa Finansów i GUS
X
Poniżej 80%
80 – 100%
100 – 120%
120 – 140%
Powyżej 140%
Źródło: obliczenia własne
Opisany powyżej rozkład wielkości wydatków unijnych na jednego mieszkańca nie jest wynikiem
pojedynczej decyzji, kształtującej regionalny rozkład pomocy unijnej, lecz wynika z decyzji
podejmowanych odrębnie przy dzieleniu na regiony środków finansujących poszczególne rodzaje
unijnego wsparcia dla Polski. Gdy analizujemy strukturę wydatków finansowanych środkami unijnymi
w poszczególnych województwach widzimy, że województwa różnią się nie tylko wielkością pomocy
przypadającej na jednego mieszkańca, ale i strukturą tej pomocy. Ilustruje to zamieszczony poniżej
wykres, na którym przedstawiono wydatki przypadające na jednego mieszkańca wszystkich województw, z wyróżnieniem kwot per capita:
–
–
24
wydatków ponoszonych w ramach programów regionalnych (ZPORR, RPO PO „Rozwój Polski
Wschodniej),
pozostałych wydatków finansowanych z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności,
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
–
–
wydatków na dopłaty bezpośrednie,
wydatków na realizację obu Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich (2004–2006, 2007–2013).
Wykres 7. Wydatki finansowane środkami budżetu UE w latach 2004–2011 według województw
i rodzajów wydatków (w zł na jednego mieszkańca)
0
1000
2000
3000
4000
5000
6000
7000
8000
9000
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-mazurskie
Wielkopolskie
Zachodnopomorskie
ZPORR+RPO+PO RPW
INNE EFRR+EFS+FS
DOPŁATY
PROW
PRZEDAKCESYJNE
Źródło: obliczenia własne
Z wykresu tego widzimy, że wydatki na zadania związane ze Wspólną Polityką Rolną (dopłaty
bezpośrednie, PROW) są zróżnicowane znacznie silniej niż wydatki ponoszone na programy
finansowane z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. Widzimy też, że przy podziale środków
na programy regionalne decydującym czynnikiem było to, czy województwo jest położone w Polsce
Wschodniej – zarówno w ramach tej grupy województw, jak i wśród województw spoza Polski
Wschodniej zróżnicowanie wydatków per capita jest mało znaczące. Stosunkowo niewielkie są też
dysproporcje w podziale pozostałych środków strukturalnych.
22
W całej grupie wydatków finansowanych z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności uwagę
zwraca z jednej strony duża koncentracja tych wydatków (na trzy województwa, do których trafiło naj1
więcej środków, czyli na województwa mazowieckie, śląskie i wielkopolskie) przypada prawie /3 całej
kwoty wydatków, z drugiej zaś – dość wyrównany rozkład wydatków mierzonych na jednego mieszkańca. Najważniejsze dane o rozkładzie wydatków strukturalnych przedstawiono poniżej w tabeli 9.
22
Przypomnijmy, że grupa ta obejmuje::
dla perspektywy finansowej 2004–2006 – wydatki z ZPORR oraz z sektorowych programów operacyjnych
„Transport”, „Rozwój Zasobów Ludzkich”, „Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw”, „Rozwój Przemysłu
Rolnego”, i „Pomoc Techniczna”,
– dla perspektywy finansowej 2007–2013 – wydatki z RPO oraz z programów operacyjnych „Rozwój Polski
Wschodniej”, „Kapitał Ludzki”, „Innowacyjna Gospodarka”, „Infrastruktura i Środowisko”, „Rozwój Rybołówstwa” ,
– w całym okresie lat 2004–2011 – inne wydatki finansowane z Funduszu Spójności.
–
25
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Zwróćmy też uwagę na rozkład wydatków w czasie – prawie 55% wszystkich wydatków zostało
poniesionych w latach 2010–2011. W niektórych województwach udział wydatków z lat 2010–2011
jest jeszcze wyższy, wynosząc na przykład w województwie podkarpackim 69,8%, świętokrzyskim –
65,5%, w warmińsko-mazurskim – 64,5%, w małopolskim – 63,4%. Zauważmy, że trzy z wymienionych czterech województw zaliczają się do Polski Wschodniej.
Tabela 9. Wydatki na jednego mieszkańca, finansowane środkami funduszy strukturalnych
i Funduszu Spójności UE w latach 2004–2011
Treść
2004
2005
2006
2007
10.052
675
488
530
297
681
594
1.112
293
480
412
634
806
359
464
1.650
574
0
14.004
890
636
816
245
969
646
1.663
321
511
421
1.097
1.484
355
549
1.031
817
1.553
2008
2009
2010
2011
15.992
932
548
666
1.016
697
790
2.452
431
813
511
838
1.555
485
584
1.069
1.450
1.155
28.462
1.268
1.242
1.494
684
1.293
2.011
4.724
689
2.068
919
1.700
3.673
1.429
1.617
1.652
879
1.120
37.860
2.168
1.430
1.895
897
2.166
2.727
5.484
633
3.379
1.258
1.872
4.260
1.590
2.406
2.620
1.414
1.660
2004–2011
mln zł
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Ogólnopolskie
978
192
42
3
80
61
54
226
10
17
8
53
189
0
13
23
6
0
3.951
367
271
254
140
207
283
412
94
168
202
295
335
148
182
336
256
0
9.295
575
470
680
177
827
363
1.205
243
364
311
821
992
240
423
788
631
184
120.593
7.067
5.128
6.338
3.537
6.902
7.467
17.277
2.714
7.801
4.043
7.311
13.295
4.606
6.238
9.168
6.028
5.671
Źródło: obliczenia własne
Stosunkowo niewielkie zróżnicowanie wydatków strukturalnych na jednego mieszkańca wynika przede
wszystkim ze stabilizującego działania algorytmów podziału środków miedzy województwa, obowiązujących w Zintegrowanym Programie Operacyjnym Rozwoju Regionalnego (2004–2006) i przy
podziale środków regionalnych programów operacyjnych na lata 2007–2013. Zarówno w ZPORR, jak i
w RPO przeważająca część środków została rozdzielona między województwa proporcjonalnie do
liczby ludności. W taki sposób dzielono też 58,2% środków Programu Operacyjnego „Kapitał
23
Ludzki” .
Czynnikami różnicującymi wydatki strukturalne per capita dla poszczególnych województw są zatem
trzy mechanizmy:
–
–
–
sposób podziału pomiędzy województwa środków tych programów operacyjnych, w których
nie ustalono a priori – jak np. w PO „Infrastruktura i Środowisko”, czy w PO „Innowacyjna
Gospodarka” – podziału dostępnych w programie środków pomiędzy województwa,
preferencje dla województw Polski Wschodniej (w tym – wyodrębnienie odrębnego programu
operacyjnego),
nierównomierne wykorzystanie do końca roku 2011 dostępnych limitów finansowania – ten
mechanizm pominiemy w dalszej analizie, nie ma on zresztą większego wpływu na
prezentowane dalej wyniki
W efekcie działania tych mechanizmów relacja wydatków per capita w województwach o największych
i najmniejszych wydatkach na jednego mieszkańca wynosi – dla całego badanego okresu (2004–
23
Por. W. Misiąg, M. Tomalak, Analiza algorytmów podziału środków publicznych z punktu widzenia polityki
regionalnej, IBnGR, Warszawa 2009.
26
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
2011) 1,925 : 1, podczas gdy dla całości środków UE relacja ta wynosiła 2,637 : 1. W obrębie całej
grupy wydatków strukturalnych najsilniejsze zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników wydatków na
jednego mieszkańca odnotowano w podziale środków na programy infrastrukturalne – tu relacja
skrajnych wskaźników wydatków per capita wyniosła 3,366 : 1, przy czym największe wydatki na
jednego mieszkańca odnotowano w województwie mazowieckim, a więc w województwie o dużej
liczbie mieszkańców. W całym okresie od 2004 roku wydatki infrastrukturalne (w ujęciu bezwzględnym) w województwie mazowieckim były 17 razy większe niż w województwie opolskim i 12 razy
większe niż w województwie podlaskim.
Tabela 10. Wydatki na jednego mieszkańca, finansowane środkami funduszy strukturalnych
i Funduszu Spójności UE w latach 2004–2011
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
zł na jednego mieszkańca
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Ogólnopolskie
25,61
66,36
20,21
1,60
79,61
23,48
16,47
43,84
9,69
8,09
6,99
24,23
40,30
0,00
8,94
6,76
3,82
0,00
103,54
127,00
130,84
116,40
139,19
80,45
86,60
79,97
89,44
80,27
168,04
134,27
71,39
115,56
127,32
99,67
151,38
0,00
263,65
234,29
236,29
244,00
294,55
265,56
181,67
215,03
281,55
228,89
344,73
287,78
172,66
280,33
325,30
488,32
339,32
0,00
367,41
309,27
307,97
375,84
243,13
378,61
197,81
320,90
310,30
242,60
351,88
497,04
318,68
276,67
383,93
304,83
483,48
40,74
243,75
418,98
745,08
982,39
199,98
323,82
440,77
743,32
227,42
265,03
600,19
681,48
314,45
308,96
694,15
872,32
174,95 1.006,07
676,23
876,67
324,35
274,20
510,31
855,03
110,48
239,48
607,56
814,71
231,52
469,50
900,98 1.037,56
235,45
417,80
669,51
624,41
173,50
387,00
983,24 1.587,32
261,40
429,70
773,51 1.047,55
`370,12
375,63
758,72
820,00
213,56
335,05
792,36
920,91
188,62
381,70 1.128,53 1.244,37
296,69
409,27 1.132,98 1.656,20
231,87
313,51
483,13
758,23
372,78
856,34
519,24
820,56
4,82
30,26
29,31
43,08
3.150,41
2.444,80
2.469,43
2.927,72
3.490,39
2.711,99
2.254,78
3.299,30
2.638,15
3.690,91
3.383,81
2.897,68
2.864,92
3.615,78
4.340,62
2.686,32
3.546,91
148,21
Średnia dla Polski = 100
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Ogólnopolskie
100,0
259,1
78,9
6,2
310,8
91,7
64,3
171,1
37,8
31,6
27,3
94,6
157,3
0,0
34,9
26,4
14,9
0,0
100,0
122,7
126,4
112,4
134,4
77,7
83,6
77,2
86,4
77,5
162,3
129,7
69,0
111,6
123,0
96,3
146,2
0,0
100,0
88,9
89,6
92,5
111,7
100,7
68,9
81,6
106,8
86,8
130,8
109,2
65,5
106,3
123,4
185,2
128,7
0,0
100,0
84,2
83,8
102,3
66,2
103,0
53,8
87,3
84,5
66,0
95,8
135,3
86,7
75,3
104,5
83,0
131,6
11,1
100,0
82,0
93,3
129,0
71,8
133,1
45,3
95,0
96,6
71,2
107,2
151,8
87,6
77,4
121,7
95,1
152,9
2,0
100,0
77,3
63,3
73,7
240,1
65,4
57,2
112,1
99,7
92,4
102,6
89,7
80,0
91,1
97,7
74,8
204,4
7,2
100,0
59,2
80,6
93,2
90,8
68,5
81,5
120,9
89,9
132,0
103,8
101,8
106,3
151,5
152,1
64,8
69,7
3,9
100,0
75,7
69,4
88,8
89,2
87,0
82,9
105,6
63,6
161,6
106,6
83,5
93,7
126,7
168,6
77,2
83,5
4,4
100,0
77,6
78,4
92,9
110,8
86,1
71,6
104,7
83,7
117,2
107,4
92,0
90,9
114,8
137,8
85,3
112,6
4,7
Źródło: obliczenia własne
Rozrzut wydatków na zadania Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) jest znacznie większy niż w przypadku
24
wydatków strukturalnych. Z 70 mld zł, jakie od 2004 roku wydano w Polsce na zadania WPR , ponad
24
Przypomnijmy, że zidentyfikowane przez nas wydatki WPR, które można rozdzielić na województwa obejmują
tylko dopłaty bezpośrednie i wydatki dokonywane w ramach Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich, nie
obejmują natomiast wydatków Agencji Rynku Rolnego na interwencje na rynkach rolnych i na inne zadania ARR.
27
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
27% wykorzystano w trzech województwach: mazowieckim, wielkopolskim i lubelskim. Wydatki na
WPR w województwie mazowieckim były prawie sześć razy większe niż w województwie śląskim
i ponad pięć razy większe niż w województwie lubuskim. Zwróćmy uwagę jak różne – pod względem
liczby ludności, zagospodarowania przestrzennego, struktury gospodarki, stopnia urbanizacji i wielu
innych cech istotnych dla podziału środków publicznych na rolnictwo – są oba województwa
z najmniejszymi wydatkami na WPR.
Tabela 11. Wydatki finansowane środkami Wspólnej Polityki Rolnej UE w latach 2004–2011
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
11.626
624
839
1.147
322
790
437
1.610
346
463
911
549
289
470
725
1.433
606
64
16.329
880
1.176
1.648
451
1.097
636
2.232
488
659
1.257
769
411
669
1.016
2.000
857
82
19.529
1.054
1.406
1.976
541
1.314
763
2.673
586
792
1.502
922
491
797
1.211
2.384
1.019
97
2004–2011
mln zł
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Ogólnopolskie
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
3.723
218
267
326
100
281
128
542
115
139
317
152
82
114
248
496
196
–
6.485
259
611
507
151
477
224
1.050
134
213
604
330
106
259
457
840
265
–
3.772
238
298
363
101
249
124
491
147
131
277
188
88
127
253
482
213
1
8.635
467
627
851
238
586
325
1.192
260
342
674
408
215
348
538
1.067
451
46
70.099
3.741
5.225
6.818
1.902
4.794
2.637
9.791
2.076
2.739
5.541
3.319
1.681
2.785
4.450
8.702
3.608
291
Źródło: obliczenia własne na podstawie danych Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Ministerstw Rolnictwa
i Rozwoju Wsi
Jeszcze większe są różnice w wydatkach WPR na jednego mieszkańca – od ok. 4460 zł w województwie podlaskim do ok. 362 zł w województwie śląskim, co oznacza proporcję wydatków w „skrajnych”
województwach równą 12,809 : 1. Tak duże rozpiętości dość łatwo wyjaśnić – skala wydatków unijnych na rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich nie jest bowiem ściśle związana ani z liczbą ludności
województwa, ani z jego powierzchnią. Większe znaczenie mają takie charakterystyki województwa jak:
–
–
–
–
–
–
działowa struktura pracujących, a w szczególności udział pracujących w rolnictwie w ogólnej
liczbie pracujących,
stopień urbanizacji,
udział użytków rolnych w powierzchni województwa,
struktura własnościowa gruntów rolnych,
stan infrastruktury obszarów wiejskich,
liczba i struktura gospodarstw rolnych.
Należy też pamiętać, że ponad połowę wydatków na zadania związane z unijną WPR stanowią
wydatki na dopłaty bezpośrednie. Są to wydatki, na których rozmieszczenie organy administrujące
środkami unijnymi praktycznie nie mają wpływu – dopłaty bezpośrednie są płatnościami obligatoryjnymi i ich wielkość zależy z jednej strony od obowiązujących w UE zasad ustalania wymiaru
należnych dopłat, z drugiej – od liczby złożonych wniosków i powierzchni gospodarstw, których te
wnioski dotyczą. Analiza rozkładu wojewódzkich mierników wydatków WPR na jednego mieszkańca
powinna więc być uzupełniona o inne wskaźniki, wiążące lepiej wydatki WPR z rozmiarami produkcji
rolnej i z efektywnością wykorzystania zasobów zaangażowanych w produkcję rolną. Dotyczy to
zwłaszcza wydatków realizowanych w ramach PROW.
28
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela 12. Wydatki finansowane środkami Wspólnej Polityki Rolnej UE w latach 2004–2011
na jednego mieszkańca według województw
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
97,58
75,64
129,34
149,78
98,92
108,96
39,21
105,14
109,50
66,23
264,42
69,26
17,43
88,93
173,87
147,13
115,80
–
170,10
89,79
295,60
233,33
149,27
186,00
68,37
202,94
128,36
101,76
504,59
149,71
22,61
202,12
320,63
248,63
156,63
–
98,97
82,74
144,37
167,13
99,63
97,38
37,94
94,85
141,57
62,23
231,77
85,25
18,85
99,31
177,41
142,35
126,20
0,03
226,43
162,32
303,15
393,74
235,39
229,87
98,74
229,07
251,86
162,94
565,60
183,93
46,21
273,55
377,10
314,16
266,41
1,21
2009
2010
2011
2004–2011
zł
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Ogólnopolskie
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
304,60
427,46
506,73
217,08
305,90
361,29
405,69
568,20
669,96
531,48
765,66
910,00
319,16
445,64
528,68
310,67
432,69
518,63
132,41
192,27
228,06
308,30
425,68
505,77
335,24
474,90
578,11
220,17
313,48
371,89
765,35 1.057,92 1.250,52
246,19
343,46
403,71
62,36
88,72
106,08
370,09
528,73
623,85
508,27
711,95
834,00
420,58
584,77
689,82
358,08
506,02
591,56
1,67
2,15
2,53
1.831,87
1.294,76
2.516,32
3.151,12
1.876,69
1.884,20
797,00
1.871,75
2.019,55
1.298,70
4.640,17
1.481,50
362,26
2.186,57
3.103,23
2.547,44
2.120,69
7,59
Średnia dla Polski = 100
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Ogólnopolskie
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
100,00
77,52
132,54
153,49
101,37
111,66
40,19
107,75
112,22
67,87
270,98
70,98
17,87
91,14
178,18
150,78
118,67
0,00
100,00
52,79
173,78
137,17
87,75
109,35
40,19
119,31
75,46
59,83
296,64
88,01
13,29
118,82
188,49
146,17
92,08
0,00
100,00
83,60
145,88
168,87
100,67
98,39
38,33
95,83
143,04
62,88
234,18
86,13
19,04
100,34
179,25
143,84
127,52
0,03
100,00
71,69
133,88
173,89
103,96
101,52
43,61
101,17
111,23
71,96
249,79
81,23
20,41
120,81
166,54
138,75
117,66
0,53
100,00
71,27
133,19
174,49
104,78
101,99
43,47
101,22
110,06
72,28
251,27
80,83
20,47
121,50
166,87
138,08
117,56
0,55
100,00
71,56
132,92
179,12
104,25
101,22
44,98
99,58
111,10
73,33
247,49
80,35
20,76
123,69
166,55
136,80
118,38
0,50
100,00
71,30
132,21
179,58
104,33
102,35
45,01
99,81
114,09
73,39
246,78
79,67
20,93
123,11
164,58
136,13
116,74
0,50
100,00
70,68
137,36
172,02
102,45
102,86
43,51
102,18
110,25
70,89
253,30
80,87
19,78
119,36
169,40
139,06
115,77
0,41
Źródło: obliczenia własne
Wykres 8, obrazujący terytorialne rozmieszczenie wydatków związanych ze Wspólną Polityką Rolną
jest bardzo podobny do wykresu ze strony 25, na którym pokazano wskaźniki wartości na jednego
mieszkańca wszystkich wydatków finansowanych z budżetu UE – największe wielkości wydatków na
jednego mieszkańca osiągają województwa północno-wschodniej Polski, najmniejsze środki (na
jednego mieszkańca) trafiają do województw położonych wzdłuż południowej granicy Polski.
Potwierdza to sformułowaną wcześniej tezę, iż o zróżnicowaniu wydatków unijnych na jednego mieszkańca decydują przede wszystkim wydatki na dopłaty bezpośrednie i na rozwój obszarów wiejskich.
Zwróćmy uwagę, że dwie skrajne klasy wyróżnione na prezentowanym wykresie obejmują po jednym
województwie, wyraźnie różniącym się od województw zajmujących sąsiednie pozycje w rankingu
wydatków WPR na jednego mieszkańca W województwie śląskim wydatki WPR na jednego
mieszkańca równe były 19,8% średniej krajowej, podczas gdy w kolejnym województwie – małopolskim – wskaźnik ten wynosił już 43,5%. Na drugim końcu skali przoduje województwo podlaskie
z wydatkami na jednego mieszkańca równymi 253,3% średniej krajowej, podczas gdy w kolejnym
województwie – warmińsko-mazurskim – wydatki na jednego mieszkańca równe były 169,4% średniej.
29
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wykres 8. Wydatki finansowane środkami na Wspólną Politykę Rolną w latach 2004–2011
według województw (na jednego mieszkańca, średnia dla Polski = 100)
Poniżej 50%
50 – 100%
100 – 150%
150 – 200%
Powyżej 200%
Źródło: obliczenia własne
Na wykresie 9 przedstawione zostały wydatki na zadania związane z WPR, przypadające w poszczególnych województwach na 1 hektar użytków rolnych, utrzymywanych we właściwej kulturze rolnej,.
Wykres 9. Wydatki finansowane środkami na Wspólną Politykę Rolną w latach 2004–2011
według województw (zł na hektar użytków rolnych)
0
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Źródło: obliczenia własne
30
1.000
2.000
3.000
4.000
5.000
6.000
DOPŁATY
PROW
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Zróżnicowanie kwot na 1 hektar użytków jest znacznie mniejsze niż zróżnicowanie kwot wydatków
WPR przeliczonych na jednego mieszkańca, gdyż maksymalna wartość tego wskaźnika (5624 zł w
województwie świętokrzyskim) jest tylko o 40% większa od wielkości minimalnej (4048 zł dla
województwa lubuskiego).
Z wykresu 9 wyraźnie widać, że o zróżnicowaniu kwot (na jeden hektar) kierowanych do poszczególnych województw decyduje przede wszystkim rozkład kwot dzielonych w ramach PROW – o ile w
dopłatach bezpośrednich wielkości przeciętnych dla województwa kwot przypadających na jeden
hektar zmieniają się 80,2% do 110,2% średniej krajowej, to w przypadku PROW rozrzut średnich
wojewódzkich jest znacznie większy – od 62,0% dla województwa opolskiego do 132,1% dla województwa świętokrzyskiego.
31
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wykorzystanie środków UE przez jednostki samorządu terytorialnego
Analiza danych dotyczących wydatków gmin w latach 2004-2011 wskazuje na odwrotną zależność
pomiędzy liczbą mieszkańców a wydatkami finansowanymi za pomocą środków Unii Europejskiej.
Zależność tę obserwujemy zarówno w miastach na prawach powiatu, jak i w pozostałych gminach.
Wykres 10. Łączne wydatki gmin finansowane za pomocą środków Unii Europejskiej w latach 2004-2011
25
według kategorii gmin i liczby mieszkańców w przeliczeniu na jednego mieszkańca (zł)
0
200
400
600
800
1000
1200
1400
MPP powyżej 250 tys.
Pozostałe MPP
Inne GM i GMW powyżej 40 tys.
GM od 20 do 40 tys.
GMW od 20 do 40 tys.
GM do 20 tys.
GMW do 20 tys.
Wiejskie
MPP – miasta na prawach powiatu; GM – gminy miejskie; GMW – gminy miejsko-wiejskie
Źródło: obliczenia własne
W latach 2004-2011 miasta na prawach powiatu o liczbie mieszkańców nieprzekraczającej 250 tys.
poniosły wydatki finansowane za pomocą środków z Unii Europejskiej w wysokości 1220,5 zł
w przeliczeniu na jednego mieszkańca. W tym czasie łączne wydatki największych miast na prawach
powiatu, przekraczających 250 tys. mieszkańców, finansowane za pomocą środków UE, wyniosły
935,6 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca, były zatem o 23,3% niższe od wydatków mniejszych
miast na prawach powiatów.
Podobną zależność zaobserwowaliśmy w innych gminach. Małe gminy miejskie i miejsko-wiejskie –
do 20 tys. mieszkańców, a także gminy wiejskie wykonały wydatki sfinansowane za pomocą środków
z UE w wysokości przekraczającej 800 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca. W tym czasie
25
Liczba ludności w gminach według stanu na dzień 31 grudnia 2004 r.
33
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
wydatki gmin miejskich i miejsko-wiejskich powyżej 40 tys. nie przekraczały 700 zł, wydatki gmin
miejskich od 20 do 40 tys. mieszkańców wyniosły 655,3 zł, a wydatki gmin miejsko-wiejskich – 597,0 zł.
Oznacza to, że najmniejszymi środkami UE w przeliczeniu na jednego mieszkańca dysponowały
średnie gminy miejskie i miejsko-wiejskie, a największymi – gminy nieprzekraczające 20 tys.
mieszkańców. Z powyższego wynika, że mniejszy wpływ na wielkość pozyskanych środków z Unii
Europejskiej miało szerokie zaplecze administracyjne, charakterystyczne dla większych gmin. Nie
potwierdziła się również obawa, że środki pomocowe zostaną wykorzystane przede wszystkim przez
najsilniejsze gminy, co doprowadziłoby do zwiększenia różnic terytorialnych pod względem warunków
życia. Struktura środków przekazanych na bezzwrotną pomoc została tak zaprogramowana, żeby
zapewnić finansowanie tych projektów, które były najważniejsze z punktu widzenia mieszkańców
małych i słabiej rozwiniętych gmin, a także sfinansować duże projekty inwestycyjne realizowane przez
największe jednostki. Średnie gminy, zwłaszcza te o dużej dostępności sieci wodociągowej
i kanalizacyjnej, miały znacznie węższy wybór oferty projektów, w których udział, co przełożyło się na
wyraźnie niższe środki europejskie w ich budżetach w porównaniu z innymi gminami.
Tabela 13. Wydatki gmin finansowane za pomocą środków Unii Europejskiej w latach 2004-2011 według
rodzaju gminy i liczby mieszkańców
Wyszczególnienie
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011 2010-11 2004-11
zł
Miasta na prawach powiatu powyżej.
250 tys. mieszkańców.
Miasta na prawach powiatu do 250 tys.
mieszkańców
Inne gminy miejskie i miejsko-wiejskie pow.
40 tys. mieszkańców
Gminy miejskie od 20 tys. do 40 tys.
mieszkańców
Gminy miejsko-wiejskie od 20 tys. do 40 tys.
mieszkańców
Gminy miejskie do 20 tys. mieszkańców
Gminy miejsko-wiejskie do 20 tys.
mieszkańców
Gminy wiejskie
4,5
45,4
101,2
114,1
72,1
109,5
182,1
306,6
488,7
935,6
8,9
71,3
162,0
159,8
116,7
147,6
254,8
299,6
554,4 1.220,5
5,5
23,9
62,4
60,1
76,3
110,3
151,6
208,7
360,4
698,8
4,6
39,5
69,9
60,3
26,4
66,8
186,3
201,5
387,8
655,3
17,5
7,9
46,0
47,4
56,9
90,1
40,5
63,8
21,5
75,3
83,1
88,3
157,0
250,5
174,5
244,9
331,5
495,5
597,0
868,3
22,5
30,5
48,4
47,1
71,9
69,5
51,6
40,8
24,3
23,8
86,2
77,8
256,7
250,9
256,7
261,0
513,4
511,9
818,4
801,5
Źródło: obliczenia własne
Dane dla lat 2010-2011 wskazują, że pomimo pogorszenia się sytuacji finansowej polskich
samorządów jednostki o mniejszej liczbie mieszkańców zachowały przewagę pod względem
wydatkowania środków europejskich w przeliczeniu na jednego mieszkańca. W gminach miejskich i
miejsko-wiejskich do 20 tys. mieszkańców, a także w gminach wiejskich wydatki finansowane za
pomocą środków europejskich wynosiły około 500 zł na jednego mieszkańca. W tym czasie większe
gminy, z wyjątkiem miast na prawach powiatu, wykonały wydatki finansowane za pomocą środków UE
w znacznie mniejszej kwocie, która nie przekraczała 400 zł.
Analiza gminnych wydatków finansowanych za pomocą środków UE w poszczególnych
województwach wskazuje, że wyżej opisane tendencje nie miały charakteru ogólnopolskiego.
Wyraźna przewaga gmin o małej liczbie mieszkańców nad innymi gminami zaznaczyła się jedynie
w trzech województwach: dolnośląskim, opolskim i podlaskim. Oprócz tego w województwie lubelskim,
lubuskim i zachodniopomorskim gminy średnie pozyskały wyraźnie mniejsze środki ze źródeł
europejskich w porównaniu z innymi gminami.
Duże miasta, liczące powyżej 250 tys. mieszkańców, są jedną z najbardziej zróżnicowanych grup
gmin pod względem średnich wydatków finansowanych za pomocą środków europejskich, w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Największe wydatki sfinansowane za pomocą środków europejskich
34
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
wykonał Białystok – 238,2 zł w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Drugą pozycję zajmowały duże
miasta z województwa pomorskiego – Gdańsk i Gdynia (171,4 zł). Ostatnie miejsce pod względem
finansowania wydatków za pomocą środków europejskich zajęły Katowice – zaledwie 41,5 zł średnio
w roku.
Jeszcze większa była rozpiętość pomiędzy województwami wydatków sfinansowanych za pomocą
środków z UE w gminach miejskich do 20 tys. mieszkańców. Małe gminy miejskie z województwa pomorskiego dysponowały środkami europejskimi w wysokości 203,1 zł na jednego mieszkańca, a z województwa wielkopolskiego – 31,1 zł, zatem zróżnicowanie regionalne było 6,5-krotne.
Wykres 11. Średnie wydatki gmin finansowane za pomocą środków Unii Europejskiej w latach 2004-2011
26
w przeliczeniu na jednego mieszkańca (zł)
300
250
200
150
100
50
0
1
2
3
4
Województwo z największymi wydatkami
Średnia w grupie
5
6
7
8
Województwo z najmniejszymi wydatkami
1 - miasta na prawach powiatu powyżej 250 tys. mieszkańców, 2 – pozostałe miasta na prawach powiatu, 3 – inne gminy
miejskie i gminy miejsko-wiejskie powyżej 40 tys. mieszkańców, 4 - gminy miejskie od 20 tys. do 40 tys. mieszkańców, 5 - gminy
miejsko-wiejskie od 20 tys. do 40 tys. mieszkańców, 6 – gminy miejskie do 20 tys. mieszkańców, 7 - gminy miejsko-wiejskie do
20 tys. mieszkańców, 8 – gminy wiejskie.
Źródło: opracowanie własne
Czynnikiem wpływającym na zróżnicowanie międzyregionalne środków europejskich do dyspozycji
gmin, w przeliczeniu na jednego mieszkańca, była zarówno ich wielkość, jak i rodzaj. Najbardziej
zróżnicowane były gminy miejskie (grupy: 1, 2, 6) oraz gminy z dużą liczbą mieszkańców, a najmniej –
małe gminy miejsko-wiejskie oraz gminy wiejskie. Również współczynnik zmienności jest wyższy
w przypadku gmin miejskich oraz gmin o dużej liczbie mieszkańców. Najwyższy współczynnik
międzywojewódzkiej zmienności wydatków sfinansowanych za pomocą środków europejskich mają
duże miasta na prawach powiatu, liczące powyżej 250 tys. mieszkańców. W latach 2004-2011
współczynnik ten liczył 45,8%. Wysoką zmiennością cechują się także pozostałe gminy miejskie
i miejsko-wiejskie o liczbie mieszkańców przekraczającej 40 tys., gminy miejskie od 20 tys. do 40 tys.
mieszkańców oraz gminy miejskie do 20 tys. mieszkańców. Wyżej wymienione grupy gmin miały
współczynnik zmienności powyżej 40%. Najniższy współczynnik zmienności – poniżej 25% - dotyczył
gmin wiejskich oraz małych gmin miejsko-wiejskich.
W tabeli 14 prezentujemy ranking poszczególnych grup gmin według województw. Wyniki wskazują
na duże zróżnicowanie pod wyglądem preferencji dotyczących wyboru gmin otrzymujących wsparcie
26
Liczba ludności w gminach według stanu na dzień 31 grudnia 2004 r.
35
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
w postaci środków z UE w poszczególnych województwach. Gdyby we wszystkich województwach
przyporządkowano środki europejskie do gmin w jednolity sposób (tak, by przydzielone środki
europejskie przypadające na jednego mieszkańca były we wszystkich gminach województwa takie
same), to wszystkie grupy gmin z danego województwa zajmowałyby tę samą pozycję w rankingu,
odpowiadającą pozycji województwa w rankingu według środków na jednego mieszkańca w całym
województwie. Jednak ze względu na różny stopień zaspokojenia potrzeb, zróżnicowaną sytuację
finansową oraz indywidualne preferencje województw przy rozdzielaniu środków, mamy do czynienia
z dosyć zróżnicowaną kolejnością w rankingu wyników dla poszczególnych grup gmin.
Tabela 14. Miejsce poszczególnych grup gmin pod względem wydatków finansowanych za pomocą
środków europejskich w przeliczeniu na jednego mieszkańca według województw
Grupy gmin
Wyszczególnienie
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
1
2
3
4
5
6
7
8
3
9
7
x
5
8
6
x
x
1
2
11
x
x
4
10
6
4
9
10
15
13
16
12
2
1
7
11
5
3
8
14
12
8
1
2
11
9
7
14
6
x
13
4
10
5
15
3
8
4
12
11
1
13
14
15
9
6
5
7
3
2
16
10
14
11
15
4
6
3
7
12
9
13
5
1
8
2
16
10
3
7
6
2
9
12
8
x
13
5
1
11
x
4
14
10
9
15
1
3
2
5
14
12
7
8
10
11
6
4
16
13
10
14
7
2
11
12
16
13
6
3
5
9
1
8
15
4
1 - miasta na prawach powiatu powyżej 250 tys. mieszkańców, 2 – pozostałe miasta na prawach powiatu, 3 – inne gminy
miejskie i gminy miejsko-wiejskie powyżej 40 tys. mieszkańców, 4 - gminy miejskie od 20 tys. do 40 tys. mieszkańców, 5 - gminy
miejsko-wiejskie od 20 tys. do 40 tys. mieszkańców, 6 – gminy miejskie do 20 tys. mieszkańców, 7 - gminy miejsko-wiejskie do
20 tys. mieszkańców, 8 – gminy wiejskie.
Źródło: obliczenia własne
Na przykład ze zgromadzonych danych wynika, że w województwie podlaskim szczególne preferencje
w podziale środków dotyczyły miast na prawach powiatu. W województwie pomorskim stosunkowo
silnie były wspierane największe miasta (Gdańsk, Gdynia) oraz małe gminy miejskie. W województwie
lubelskim preferencje dotyczyły małych gmin miejsko-wiejskich oraz największych gmin, liczących
ponad 40 tys. mieszkańców (z wyłączeniem miast na prawach powiatu). W województwie Mazowieckim stosunkowo duże środki europejskie przekazano Warszawie, podczas gdy mniejsze miasta
na prawach powiatu dysponowały dosyć skromnymi środkami. W województwie śląskim szczególnie
duże wsparcie finansowe otrzymały średniej wielkości gminy miejsko-wiejskie i gminy liczące powyżej
40 tys. mieszkańców, zaś stosunkowo niewielkie środki zostały skierowane do licznych w
województwie miast na prawach powiatu. Odmiennie przedstawiały się preferencje finansowania w
województwie wielkopolskim, w którym miasta na prawach powiatu otrzymały znaczące wsparcie.
W powiatach również wielkość środków europejskich zależała od liczby mieszkańców – powiaty
z mniejszą liczbą mieszkańców otrzymywały relatywnie większe środki europejskie, w przeliczeniu na
jednego mieszkańca. Współczynnik korelacji liniowej pomiędzy wielkością wykorzystanych środków
europejskich w przeliczeniu na jednego mieszkańca a liczbą mieszkańców był ujemny i wynosił minus
0,224. Ujemna zależność w tym przypadku oznacza, że wielkość środków europejskich w budżetach
powiatów rosła wolniej niż liczba mieszkańców. Współczynnik korelacji liniowej pomiędzy liczbą
mieszkańców a wielkością wydatków sfinansowanych za pomocą środków europejskich wynosi 0,409.
36
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wykres 12. Liczba mieszkańców oraz wysokość środków europejskich wydatkowanych przez powiaty w
latach 2004-2011
180
Środki europejskie (mln zł)
160
140
120
100
80
y = 0,1618x + 7,3234
60
40
20
0
0
50
100
150
200
Liczba mieszkańców (tys)
250
300
Źródło: opracowanie własne
Średnio każdy powiat wykonał w latach 2004-2011 wydatki sfinansowane za pomocą środków
europejskich o wartości 20,4 mln zł. Analiza zależności pomiędzy wielkością środków europejskich i
liczbą mieszkańców obliczonej metodą najmniejszych kwadratów wskazuje, że wartość stała,
niezależna od liczby mieszkańców, wynosiła ponad 7,3 mln zł, a jednostkowy wzrost liczby mieszkańców powiatu prowadził do wzrostu wydatków finansowanych za pomocą środków UE o 161,8 zł.
Wykres 13. Liczba mieszkańców oraz wysokość środków europejskich wydatkowanych przez powiaty w
latach 2004-2011 w przeliczeniu na jednego mieszkańca, według województw (zł)
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
0
50
100
150
200
250
300
350
400
450
500
Źródło: opracowanie własne
37
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Średnie wydatki powiatów finansowane za pomocą środków europejskich wyniosły w latach 20042011 łącznie 261,2 zł w przeliczeniu na mieszkańca. Największe wydatki poniosły powiaty
z województwa lubelskiego – 438,5 zł, a najmniejsze – z województwa wielkopolskiego – 175,2 zł
w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Relacja pomiędzy powiatami z wyżej wymienionych województw, pod względem wydatków sfinansowanych za pomocą środków z UE, wyniosła więc 2,50 : 1.
Współczynnik zmienności wynosił 26,4%, był zatem istotnie niższy niż w gminach.
Oprócz powiatów z województwa lubelskiego stosunkowo wysokimi środkami UE dysponowały
powiaty z województwa warmińsko-mazurskiego, świętokrzyskiego, podkarpackiego, czyli z województw Polski Wschodniej. Z drugiej strony województwami o najniższych wydatkach sfinansowanych
za pomocą środków europejskich w przeliczeniu na jednego mieszkańca były, oprócz województwa
wielkopolskiego, także województwa: opolskie, mazowieckie i dolnośląskie. Wysokie środki
europejskie w przeliczeniu na mieszkańca są zatem charakterystyczne dla powiatów z województw
o najniższym PKB na jednego mieszkańca. W województwach o wysokim PKB powiaty nie zajmują
zbyt eksponowanej pozycji pod względem wydatków finansowanych za pomocą środków europejskich.
Porównanie wydatków sfinansowanych za pomocą środków europejskich i wykazanych w budżetach
województw, powiatów i gmin wyraźnie wskazuje na lokalne przeznaczenie tych środków. Wydatki
sfinansowane za pomocą środków unijnych, wykazane w budżetach województw samorządowych,
1
stanowiły niespełna /3 łącznych wydatków JST sfinansowanych za pomocą środków unijnych. Udział
poszczególnych województw w tych wydatkach był jest zróżnicowany, w zależności od regionu.
Największy udział województwa samorządowego w podziale środków europejskich pomiędzy JST
z danego regionu przekraczał 50%. Taka pulą środków w budżecie dysponował samorząd
województwa opolskiego.
Tabela 15. Struktura podziału środków z Unii Europejskiej wg rodzajów JST i wg województw (%)
Wyszczególnienie
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Ogółem
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
Województwo
32,7
36,1
33,6
26,2
41,0
31,0
39,7
26,5
50,6
30,2
31,6
29,0
18,2
32,2
30,7
44,1
43,7
Powiaty
11,0
8,3
9,0
19,8
10,4
11,5
11,3
10,5
10,3
15,4
7,7
9,2
7,8
12,9
13,5
9,4
10,7
Gminy
56,4
55,6
57,4
54,0
48,6
57,4
49,0
63,0
39,1
54,5
60,7
61,8
74,0
54,9
55,7
46,5
45,7
Źródło: obliczenia własne
Regionem o najniższym udziale województwa samorządowego w wydatkach JST finansowanych za
pomocą środków europejskich było województwo śląskie. Województwo samorządowe wykonało
zaledwie 18,2% wydatków JST, których źródłem były środki europejskie. Stosunkowo niewielkie środki
europejskie przypadły tam również w udziale powiatom (7,8%), co można tłumaczyć faktem
zamieszkiwania przez znaczny odsetek mieszkańców w miastach na prawach powiatu. Pozostałe
wydatki sfinansowane za pomocą środków europejskich zostały zrealizowane przez gminy (74,0%).
38
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Jedynie w województwie lubelskim powiaty odgrywały ważną rolę w realizacji wydatków
finansowanych za pomocą środków europejskich. W województwie tym udział powiatów w podziale
środków europejskich przekazanych JST wynosił prawie 20%.
39
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wpływ środków UE na rozwój województw
W rozdziale tym przedstawimy ocenę statystycznej analizy relacji pomiędzy wielkościami środków
z budżetu UE, jakie w latach 2004–2011 zostały wydatkowane w poszczególnych województwach,
a wartościami wskaźników opisujących zmiany sytuacji społeczno-gospodarczej w tych latach Dla
określenia skali zmian sytuacji społeczno-gospodarczej wykorzystamy przy tym trzy grupy wskaźników:
–
–
–
wielkość produktu krajowego brutto na jednego mieszkańca,
wybrane wskaźniki ustalone w Narodowych Strategicznych Ramach Odniesienia – Narodowej
Strategii Spójności (NSRO), dla oceny stopnia realizacji celów NSRO, przy czym analizowaliśmy tylko te wskaźniki, dla których dostępne są dane statystyczne w układzie województw,
wybrane z publikacji GUS inne wskaźniki przydatne do oceny sytuacji społeczno-gospodarczej
w województwach.
Do oceny skali zmian sytuacji społeczno-gospodarczej województw wybraliśmy 19 wskaźników, opisujących:
–
–
–
–
–
–
zmiany sytuacji gospodarczej,
sytuację na rynku pracy,
sytuację materialną mieszkańców,
zdrowotność,
stan bezpieczeństwa publicznego,
stan infrastruktury technicznej i społecznej.
Analizie poddaliśmy zarówno łączny wpływ wszystkich środków pochodzących z budżetu UE na wartości zmiennych monitorujących, jak i wpływ wyodrębnionych rodzajów wydatków, a w szczególności::
–
–
–
–
łącznych wydatków z wyłączeniem środków na dopłaty dla rolników
wydatków pochodzących z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności,
wydatków ze środków finansujących zadania Wspólnej Polityki Rolnej,
wydatków na programy regionalne, do których zaliczyliśmy wydatki ponoszone w ramach
Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR) z perspektywy
finansowej 2000–2006 oraz Programu Operacyjnego „Rozwój Polski Wschodniej i regionalnych programów operacyjnych z perspektywy finansowej 2007–2013.
Pełny wykaz wybranych do analizy wskaźników rozwoju społeczno-gospodarczego przedstawiono
poniżej. Bardziej szczegółowe informacje o tych wskaźnikach, obejmujące:
–
–
–
dokładne definicje wskaźników,
dane o wartościach wskaźników w latach 2003–2011 i Źródło: tych danych,
sposób obliczenia syntetycznej wartości wskaźnika dla całego badanego okresu,
przedstawiono w aneksie B.
41
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wybrane do analizy wskaźniki rozwoju społeczno-gospodarczego
Wskaźniki makroekonomiczne
1.
2.
3.
Produkt krajowy brutto (w cenach bieżących) na jednego mieszkańca
Wydajność pracy
Produkcja końcowa rolnictwa na 1 ha użytków rolnych
Rynek pracy
4.
5.
6.
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 15 do 64 lat
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 55 do 64 lat
Stopa bezrobocia
Sytuacja materialna ludności
7.
8.
9.
Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej
Przeciętne dochody na jedną osobę
Odsetek osób zagrożonych relatywnym ubóstwem
Zdrowie
10.
11.
12.
Zgony niemowląt
Zgony na choroby układu krążenia
Zgony na choroby nowotworowe
Bezpieczeństwo publiczne
13.
14.
Zarejestrowane przestępstwa
Wykrywalność przestępstw
Infrastruktura
15.
16.
17.
18.
19.
2
Długość dróg publicznych na 100 km
Liczba łóżek szpitalnych
Odsetek gospodarstw z dostępem do sieci wodociągowej
Odsetek gospodarstw z dostępem do sieci kanalizacyjnej
Odsetek dzieci wiejskich objętych wychowaniem przedszkolnym
Wskaźniki zostały dobrane w ten sposób, by pozwalały – z jednej strony – na ocenę makroekonomicznych efektów wykorzystania środków unijnych i stopnia realizacji strategicznych celów podstawowych
programów rozwojowych, z drugiej zaś – na ocenę postępu w tych dziedzinach, w których unijna
interwencja była najbardziej intensywna. Z tego względu pominęliśmy w proponowanym zestawie
wskaźniki odnoszące się do szeroko rozumianej edukacji, gdyż pomoc unijna dla działów związanych
z edukacją była mało znacząca w porównaniu z krajowymi środkami kierowanymi na finansowanie
oświaty i szkolnictwa wyższego.
Wartości wszystkich zaproponowanych powyżej wskaźników dostępne są, oddzielnie dla każdego
województwa, w zasobach informacyjnych Głównego Urzędu Statystycznego, w tym przede wszystkim w Banku Danych Lokalnych i w zestawie wartości wskaźników służących do monitorowania
realizacji NSRO i innych rządowych dokumentów strategicznych.
Wpływ środków z budżetu UE na dynamikę wzrostu PKB
Chociaż uznawanie produktu krajowego brutto za podstawowy wskaźnik rozwoju społecznogospodarczego, a trwałego i zrównoważonego (ilościowo) wzrostu PKB – za strategiczny cel gos-
42
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
27
podarki jest ostatnio intensywnie krytykowane , analizę wpływu środków budżetowych UE na polską
gospodarkę rozpoczniemy jednak od analizy statystycznie obserwowalnych zależności między
rozmiarami środków unijnych kierowanych do poszczególnych województw, a tempem wzrostu PKB
w województwach. Potrzeba i znaczenie takiej analizy wynikają z dwóch istotnych przesłanek.
Po pierwsze, zależność pomiędzy wielkością PKB w całej gospodarki, a napływem pomocy finansowej
z budżetu UE jest w istotny sposób zakłócona przez fakt, że w miarę jak po roku 2004 rosły kwoty
przekazywane do Polski z budżetu UE, jednocześnie nasilał się światowy kryzys finansowy i gospodarczy, oddziałujący wyraźnie na tempo wzrostu polskiej gospodarki. W ujęciu statystycznym wygląda
to tak, jakby zwiększone transfery z budżetu UE powodowały osłabianie dynamiki wzrostu
gospodarczego w Polsce. Większe szanse na uchwycenie zależności pomiędzy pomocą unijną
a tempem wzrostu gospodarczego daje więc zejście na poziom regionalny (wojewódzki).
Po drugie, kilka spośród kluczowych wskaźników, przy pomocy których kontrolowany ma być przebieg
wdrażania i stopień realizacji celów NSRO odwołuje się bezpośrednio do wielkości PKB. Oznacza to,
ze budując Narodową Strategię Spójności zakładano, że pomoc unijna dać – między innymi – efekty
w postaci pożądanych zmian makroproporcji związanych z PKB. Celowe, a wręcz niezbędne jest
stwierdzenie, czy założenia dotyczące wpływu pomocy unijnej na PKB zostały zrealizowane.
Związane z PKB wskaźniki realizacji Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia
Cel strategiczny
Tworzenie warunków dla wzrostu konkurencyjności gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości
zapewniającej wzrost zatrudnienia oraz poziomu spójności społecznej
Średnie roczne tempo wzrostu PKB
PKB na jednego mieszkańca w PPS (UE25 = 100)
PKB na jednego mieszkańca w PPS (UE27 = 100)
Wydajność pracy na 1 pracującego (UE25 = 100)
Wydajność pracy na 1 pracującego (UE27 = 100)
Cel 5
Wzrost konkurencyjności polskich regionów i przeciwdziałanie ich marginalizacji
społecznej, gospodarczej i przestrzennej
Zróżnicowanie PKB na jednego mieszkańca na poziomie województw (w % krajowej wartości PKB
na jednego mieszkańca
Tempo wzrostu PKB na jednego mieszkańca dla województw Polski Wschodniej
Źródło: Polska. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007-2013 wspierające wzrost gospodarczy i zatrudnienie,
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2007 (s.76–78)
Dla oceny efektywności wykorzystania środków UE istotne znaczenie ma fakt, iż większość
wymienionych powyżej podstawowych wskaźników realizacji NSRO nie zostanie wykonana, chociaż
odchylenia nie będą drastycznie duże.
W NSRO założono, że w 2013 roku PKB (w ujęciu realnym) będzie o 5,2% większy niż w roku 2012,
a średnie tempo wzrostu PKB w latach 2011–2013 wyniesie 6,1% (rocznie). Na podstawie danych
z ostatnich lat i najbardziej aktualnych prognoz można stwierdzić, że założenia te nie zostaną
zrealizowane. W 2011 r. realna wartość PKB była o 4,3% większa niż w roku 2010, a wzrost PKB
w roku 2012 GUS szacuje obecnie na 2%. Na to, by dla lat 2011–2013 osiągnąć przeciętne tempo
27
Por. np. J. Fitoussi, A. Sen, J. Stiglitz, Report by the Commission on the Measurement of Economic Performance and Social Progress, Paris 2009; Wyjść poza PKB. Pomiar postępu w zmieniającym się świecie,
komunikat Komisji do Rady I Parlamentu Europejskiego, KOM(2009) 433, Bruksela 2009; P. Schepelmann, J.
Goossens, A. Maakipa (red.), Towards Sustainaable Development, Wuppertal Institute for Climate, Environment
and Energy, Wuppertal 2010.
43
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
wzrostu wynoszące 6,1% rocznie, w 2013 r. realna wartość PKB musiałaby być o 12,3% większa niż
w roku 2012, gdy tymczasem według szacunków Ministerstwa Finansów zaprezentowanych w uzasadnieniu ustawy budżetowej na rok 2013, wzrost realnej wartości PKB w tym roku szacowany jest na
2,2% Jeśli prognoza ta okaże się trafna, przeciętne tempo wzrostu PKB w latach 2011–2014 równe
będzie 2,9% rocznie.
Osiągnięte zostaną natomiast zakładane wartości wskaźników relacji PKB przypadającego na jednego
mieszkańca w Polsce do średniej wartości PKB per capita w krajach Unii Europejskiej. Formalnym
celem NSRO jest osiągnięcie w 2013 r, PKB na poziomie 65% PKB na jednego mieszkańca w krajach
tzw. UE-25, czyli we wszystkich państwach członkowskich UE, z wyłączeniem Bułgarii i Rumunii.
Według danych GUS, w 2011 r. PKB na jednego mieszkańca w Polsce odpowiadało 63% PKB na
jednego mieszkańca w UE-25 i 64% PKB na jednego mieszkańca w UE-27. Jeśli trafne okażą się
28
prognozy wzrostu PKB w latach 2012–2013, określone dla Polski przez Ministerstwo Finansów ,
a przez Eurostat dla państw członkowskich UE, to w 2013 r. PKB na jednego mieszkańca w Polsce
równe będzie 66,8% PKB z UE-25 oraz 68,8% PKB z UE-27. Cele NSRO w tej kwestii zostaną więc
osiągnięte. Kolejne zmniejszenie luki dochodowej pomiędzy Polską i traktowanymi łącznie krajami Unii
Europejskiej. Dodać należy, że ten dobry wynik zawdzięczamy nie tylko relatywnie wysokiemu tempu
wzrostu w Polsce, ale i wyraźnej recesji w krajach UE.
Nie zostaną natomiast zrealizowane cele NSRO w zakresie wzrostu wydajności pracy, mierzonej wielkością PKB na jednego pracującego. W roku 2011 tak mierzona wydajność pracy w Polsce odpowiadała 66,8% wydajności pracy w UE-25 i 68,8% wydajności pracy w UE-27, co praktycznie uniemożliwia osiągniecie w 2013 roku zakładanego poziomu 75% wydajności pracy w UE-25. Nie będzie
także zrealizowane zadanie polegające na zwiększeniu – w perspektywie finansowej 2007–2013 –
stopy inwestycji (relacji nakładów na inwestycje do PKB) z 19,6% w roku 2006 do 24% w roku 2013.
W 2011 stopa inwestycji – według wstępnych danych GUS – wynosiła 20,4%, stopę inwestycji w 2012
roku można szacować na 20,1%. Nie zostanie więc również osiągnięty poziom zakładany w NSRO dla
roku 2013.
Spośród wskaźników ustalonych dla celu 5 (Wzrost konkurencyjności polskich regionów i przeciwdziałanie ich marginalizacji społecznej, gospodarczej i przestrzennej), nie zostaną w perspektywie
finansowej 2007-2013 zrealizowane założenia dotyczące Polski Wschodniej. Tempo wzrostu PKB
w tych województwach miało być wyższe niż średnie tempo wzrostu dla całej Polski. Tymczasem pomiędzy rokiem 2006 i 2011 PKB w Polsce wzrósł (mierząc wzrost w cenach bieżących)o 43,7%, w tym
w województwach Polski Wschodniej – o 42,5% i nie ma podstaw, by zakładać, że w latach 2012–
2013 tempo wzrostu PKB w województwach wschodnich będzie wyższe niż w całej gospodarce. Luka
między poziomem PKB w Polsce Wschodniej i w pozostałych województwach wzrośnie.
Punktem wyjścia dla oceny wpływu środków UE na rozwój gospodarczy województw będzie analiza
zależności tempa wzrostu PKB w województwach, opisanego wektorem wartości wzrostu – pomiędzy
rokiem 2003 i 2011 – realnej wartości PKB wytworzonego w województwach i wielkości środków UE
kierowanych do poszczególnych województw, opisanych wektorami przeliczonych na jednego mieszkańca kwot finansowanych środkami UE wydatków poniesionych w województwach w latach 2003–
2011. Badać będziemy zarówno zależność pomiędzy globalną kwotą wydatków i tempem wzrostu
PKB, jak i wpływ na wzrost PKB wybranych kategorii wydatków finansowanych środkami unijnymi.
Zarówno wojewódzkie wskaźniki wzrostu gospodarczego, jak i wielkości środków UE wydatkowanych
w poszczególnych województwach są mocno zróżnicowane. I tak, wskaźniki wzrostu PKB w latach
2004–2011 mieszczą się w przedziale od 54,0% (średnio 5,5% rocznie) dla województwa mazo28
Ustawa budżetowa na rok 2013. Uzasadnienie – tom I, Rada Ministrów, Warszawa 2012, s. 220. Ministerstwo
Finansów przewiduje na rok 2012 wzrost PKB (w cenach stałych) o 2,5%, a na rok 2013
44
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
wieckiego do 27,0% (średnio 3% rocznie) dla województwa podlaskiego, przy średniorocznym tempie
wzrostu PKB wynoszącym dla całej polskiej gospodarki 4,6%. Podkreślić przy tym warto, że:
–
–
tempo wzrostu szybsze od średniej przeciętne tempo wzrostu PKB dla całej gospodarki
osiągnęło w latach 2004–2011 sześć województw (lubuskie, małopolskie, mazowieckie,
podkarpackie, pomorskie i śląskie), przy czym we wszystkich tych województwach (poza
mazowieckim) średnioroczne tempo wzrostu PKB było niemal identyczne (4,8–4,9%);
tempo wzrostu PKB w województwie warmińsko-mazurskim (średnio 3,2% rocznie) było tylko
nieznacznie wyższe niż w sąsiednim województwie podlaskim.
Jeszcze większe było zróżnicowanie pomocy unijnej skierowanej do poszczególnych województw.
Największe kwoty – w przeliczeniu na jednego mieszkańca – trafiły do województw: podlaskiego
(8325,8 zł na jednego mieszkańca) i warmińsko-mazurskiego (7742,1 zł), najmniejsze – do województwa małopolskiego (3180 zł na jednego mieszkańca) i śląskiego (3310,5 zł). Wydatki na jednego
mieszkańca w województwie podlaskim były więc o prawie 162% większe niż w województwie małopolskim. Dla poszczególnych kategorii wydatków rozpiętości między województwami były jeszcze
większe.
Obliczony na podstawie danych prezentowanych w dwóch poprzednich rozdziałach współczynnik
korelacji wielkości pomocy unijnej (wyrażonej w kwotach na jednego mieszkańca) oraz tempa
wzrostu PKB, mierzonego w cenach stałych wynosi -0,590. Oznacza to, że:
–
–
po pierwsze – wojewódzkie wskaźniki realnego tempa wzrostu PKB i wydatków per capita finansowanych środkami z budżetu UE są od siebie – w ujęciu statystycznym – istotnie zależne,
wyższym kwotom pomocy UE na jednego mieszkańca towarzyszy – przeciętnie – niższe
tempo wzrostu gospodarczego.
Ujemne są także współczynniki korelacji tempa wzrostu PKB z przeliczonymi na jednego mieszkańca
kwotami wydatków unijnych finansowanych ze środków strukturalnych UE (-0,171) i wydatków
finansowanych środkami przypisanymi do Wspólnej Polityki Rolnej (-0,667). Dodatnie skorelowanie
(+0,382) z tempem wzrostu PKB wykazują natomiast wydatki per capita na infrastrukturę finansowane
z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności.
Interesującego, dodatkowego materiału do analizy relacji między tempem wzrostu PKB i rozmiarami
pomocy unijnej dostarcza zamieszczony poniżej wykres, na którym każde województwo
reprezentowane jest przez punkt, którego współrzędne określają:
–
–
na osi pionowej – wielkość wydatków per capita finansowanych środkami budżetowymi UE,
wyrażona wskaźnikiem typu „średnia dla Polski = 100”
na osi poziomej – procentowy wzrost PKB (w cenach stałych) województwa pomiędzy rokiem
2003 i 2011.
Na wykresie kolorem zielonym oznaczono województwa Polski Wschodniej, czerwonym – województwo, w którym PKB wzrosło najbardziej (mazowieckie – wzrost o 54%), a kolorem granatowym –
województwo o najniższych wydatkach (per capita) finansowanych środkami europejskimi (małopolskie, wydatki unijne per capita na poziomie ok. 62% średniej krajowej). Pionową czerwoną linią
oznaczono wskaźnik wzrostu realnej wartości PKB – od roku 2003 do 2011 – dla całej Polski (43,1%).
Na wykresie pominięto województwo śląskie, którego współrzędne są niemal identyczne – chociaż
nieco lepsze zarówno pod względem tempa wzrostu PKB, jak i wielkości wydatków unijnych, od
odpowiednich wielkości dla województwa małopolskiego.
Na wykresie można wyróżnić trzy grupy województw:
–
województwa Polski Wschodniej, dla których im większa jest kwota wydatków finansowanych
środkami UE, tym niższy jest wskaźnik wzrostu realnej wartości PKB,
45
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
–
województwa: śląskie i małopolskie, które – mimo relatywnie małego zasilania środkami unijnymi – osiągnęły tempo wzrostu gospodarczego wyższe od tempa wzrostu całej gospodarki,
pozostałe dziewięć województw, w których nie da się zaobserwować widocznego związku
pomiędzy rozmiarami pomocy unijnej i tempem wzrostu gospodarczego – najwolniej rozwijające się województwa z tej grupy (opolskie i zachodniopomorskie) otrzymały – licząc na
jednego mieszkańca – podobną kwotę pomocy unijnej jak województwo mazowieckie,
w którym tempo wzrostu gospodarczego było prawie dwa razy wyższe.
–
Wykres 14. Tempo wzrostu gospodarczego i wydatki ze środków UE (na mieszkańca, w zł)
w latach 2004–2011 według województw
180
PODLASKIE
160
WARMIŃSKO-MAZURSKIE
140
ŚWIĘTOKRZYSKIE
120
LUBELSKIE
100
MAZOWIECKIE
PODKARPACKIE
80
60
MAŁOPOLSKIE
40
20
0
0
10
20
30
40
50
60
Źródło: obliczenia własne
Analiza zamieszczonego powyżej wykresu wskazuje wyraźnie, że:
–
–
środki unijne nie były w latach 2004–2011 czynnikiem kształtującym w istotny sposób tempo
wzrostu poszczególnych województw,
znaczące preferencje, przyznane przy podziale środków unijnych województwom Polski
Wschodniej nie dały zakładanego przyspieszenia wzrostu gospodarczego tych regionów i nie
zapoczątkowały „doganiania” przez województwa wschodnie reszty kraju.
Wyrazem preferencji dla Polski Wschodniej w podziale środków przyznanych Polsce z Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego było zarówno wyodrębnienie prawie 2,3 mld euro na Program
Operacyjny „Rozwój Polski Wschodniej”, jak i ustalenie bardzo dla tych województw korzystnego
29
algorytmu podziału środków z puli przeznaczonej na regionalne programy operacyjne ..Ostatecznie
w województwach wschodnich przypadające na jednego mieszkańca środki RPO i PO „Rozwój Polski
Wschodniej” przekraczały dwukrotnie (lub więcej środki na jednego mieszkańca innych województw.
Skalę preferencji dla Polski Wschodniej dobrze ilustruje zamieszczony poniżej wykres 15, na którym
przedstawiono kwoty przypisane poszczególnym województwom w ramach puli na regionalne progra29
Pulę środków przeznaczoną na RPO dzielono między województw w ten sposób, że:
– 80% całej kwoty podzielono między województwa proporcjonalnie do liczby ich ludności,
– 10% przydzielono województwom o najniższych wartościach PKB na jednego mieszkańca,
– 10% – województwom, w których położone były powiaty charakteryzujące się wysoką stopą bezrobocia.
W efekcie 20% puli środków na RPO podzielone zostało między pięć województw Polski Wschodniej. Ludność
tych województw stanowi ok. 21% łącznej liczby mieszkańców Polski, więc przypadające na jednego mieszkańca
Polski Wschodniej środki z puli 20% były niemal takie same, jak środki przydzielone z puli 80%. Szerzej na ten
temat: W. Misiąg, M. Tomalak, Analiza algorytmów podziału środków publicznych z punktu widzenia polityki
regionalnej, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2009.
46
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
my operacyjne i puli wyodrębnionej dla PO „Rozwój Polski Wschodniej”. Kwoty przyznane
województwom wschodnim z puli regionalnych programów operacyjnych przewyższają kwoty przydzielone wszystkim pozostałym województwom, a ustanowienie PO „Rozwój Polski Wschodniej”
jeszcze różnice między Polską wschodnią i resztą Polski pogłębiło.
Wykres 15. Alokacja środków na regionalne programy operacyjne i Program Operacyjny
„Rozwój Polski Wschodniej” w latach 2007–2013 w zł,, w przeliczeniu na mieszkańca
0
200
400
600
800
1000
1200
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
RPO
Opolskie
PO RPW
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Źródło: obliczenia własne
Wskaźnik korelacji wojewódzkich wskaźników unijnych wydatków (bez dopłat dla rolników) per capita
i wojewódzkich wskaźników wzrostu PKB wynosi, dla danych z lat 2004–2011, -0,446. Również rozkład województw na wykresie sporządzonym w analogiczny sposób jak wykres 14 na poprzedniej
stronie, jest bardzo podobny.
Wykres 16. Tempo wzrostu gospodarczego i wydatki ze środków UE (bez dopłat dla rolników)
w latach 2004–2011 według województw
160
PODLASKIE
WARMIŃSKO-MAZURSKIE
140
120
ŚWIĘTOKRZYSKIE
MAZOWIECKIE
PODKARPACKIE
100
LUBELSKIE
80
MAŁOPOLSKIE
60
40
20
0
0
10
20
30
40
50
60
Źródło: obliczenia własne
47
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Obraz relacji między tempem wzrostu PKB i wysokością wydatków unijnych praktycznie nie zmieni
się, gdy z rachunku wyłączymy wydatki na dopłaty bezpośrednie dla rolników, których wpływ na wartości wskaźników stopnia realizacji celów pomocy unijnej jest praktycznie niemożliwy do określenia.
Bardzo podobny jest też obraz relacji pomiędzy tempem wzrostu PKB i wydatkami finansowanymi
z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności.
Wykres 17. Tempo wzrostu gospodarczego i wydatki funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności UE
w latach 2004–2011 według województw
160
PODLASKIE
WARMIŃSKO-MAZURSKIE
140
ŚWIĘTOKRZYSKIE
MAZOWIECKIE
LUBELSKIE
120
100
PODKARPACKIE
80
60
MAŁOPOLSKIE
40
20
0
0
10
20
30
40
50
60
Źródło: obliczenia własne
Zbadaliśmy również korelację pomiędzy tempem wzrostu PKB w województwach, a poziomem PKB
na jednego mieszkańca w roku 2003, w ostatnim roku przed wstąpieniem Polski do UE. Zależność ta
okazała się bardzo silna, gdyż wyliczona z danych GUS wartość współczynnika korelacji wyniosła 0,988.
Wykres 18. PKB na jednego mieszkańca w roku 2003 i tempo wzrostu PKB w latach 2004–2011
według województw (tys. zł, ceny bieżące)
Mazowieckie
Śląskie
Wielkopolskie
Dolnośląskie
Polska
Pomorskie
Zachodniopomorskie
Łódzkie
Kujawsko-Pomorskie
Lubuskie
Małopolskie
Opolskie
Warmińsko-Mazurskie
Świętokrzyskie
Podlaskie
Podkarpackie
Lubelskie
0
10
Źródło: obliczenia własne na podstawie danych GUS
48
20
30
40
50
60
70
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
W zestawieniu z prezentowanymi powyżej danymi potwierdza to tezę, że wykorzystanie środków UE
nie miało istotnego wpływu na dynamikę wzrostu gospodarczego poszczególnych województw –
województwa rozwijały się „w swoim tempie”, niezależnie od rozmiarów unijnej pomocy.
Z przedstawionych powyżej obliczeń nie należy wyciągać wniosku, że wykorzystanie środków
unijnych zmniejsza szanse na osiągnięcie wysokiej dynamiki wzrostu gospodarczego. Niewątpliwe
jest jednak, że brak dodatniej korelacji pomiędzy rozmiarami pomocy finansowej z budżetu UE
i dynamiką wzrostu gospodarczego w poszczególnych regionach jest zjawiskiem wymagającym
analizy zmierzającej do wyjaśnienia przyczyn niskiej efektywności wykorzystania pomocy UE.
Przypomnieć przy tym należy, że spodziewać się należy pełnego lub niemal pełnego wykorzystania
przyznanego Polsce limitu transferów z budżetu UE, a jednocześnie jest już mało prawdopodobne, by
do końca 2013 roku udało się osiągnąć zakładane efekty odnoszące się do wzrostu PKB – ani nie uda
się osiągnąć zakładanego tempa wzrostu PKB w całej gospodarce (średnio 5,1% rocznie w całym
okresie od 2007 do 2013 roku), ani nie doprowadzimy do tego, by tempo wzrostu PKB w województwach Polski Wschodniej było wyższe niż tempo wzrostu PKB w skali całego kraju.
Niewątpliwie jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest to, że ustalając w latach 2006–2007 założenia
dotyczące efektów pomocy unijnej, jaka zostanie skierowana do Polski w latach 2007–2013, nie
przewidziano poważnego załamania gospodarki światowej, wpływającego mocno – co opisaliśmy we
wcześniejszym rozdziale – na dynamikę wzrostu polskiej gospodarki. Dość oczywiste jest to, że
kryzys światowej gospodarki i finansów utrudnił osiągnięcie zakładanego tempa wzrostu gospodarki
jako całości. Światowy kryzys finansowo-gospodarczy nie wyjaśni jednak powodów, dla których
30
województwa, do których skierowano największe (w proporcji do liczby mieszkańców ) kwoty pomocy
unijnej, rozwijały się w latach 2007–2013 znacznie wolniej niż niektóre województwa, do których
skierowano relatywnie mniej środków. Tu wyjaśnień szukać już należy w naszej gospodarce,
a w szczególności – w mechanizmach dystrybucji środków unijnych pomiędzy województwa oraz
w procedurach programowania kierunków wykorzystania tych środków.
Przyczyn niskiej efektywności wykorzystania środków unijnych było co najmniej kilka. Spróbujemy
poniżej omówić najważniejsze z nich.
Niska efektywność inwestycji infrastrukturalnych
Po pierwsze, niewątpliwy wydaje się fakt, że istotna część środków unijnych została skierowana na
wydatki, które nie przyczyniły się, lub przyczyniły się w bardzo niewielkim stopniu, do zdynamizowania
gospodarki i stworzenia podstaw trwałego, zrównoważonego wzrostu. Odnosi się to w szczególności
do wydatków na:
–
–
dopłaty bezpośrednie dla rolników, na które przeznaczono prawie 20% łącznej kwoty otrzymanych z budżetu UE środków,
niektóre „miękkie” projekty (zwłaszcza szkoleniowe) finansowane najpierw środkami ujętymi
w Sektorowym Programie Operacyjnym „Rozwój Zasobów Ludzkich”, a następnie środkami
31
przeznaczonymi na finansowanie Programu Operacyjnego „Kapitał Ludzki” ,
30
W województwach opolskim i lubuskim mieszka po ok. 1,2 miliona obywateli, ludność województw:
mazowieckiego i ludność województwa śląskiego przekraczają 5 milionów mieszkańców.
31
Niską (w relacji do przyjętych założeń) efektywność wydatkowania środków z wymienionych powyżej
programów operacyjnych dokumentują w przekonujący sposób wyniki wielu kontroli NIK – por. np.:
– Wykorzystanie środków Unii Europejskiej na realizację projektów aktywizacji zawodowej bezrobotnych w ramach
komponentu regionalnego programu operacyjnego kapitał ludzki 2007–2013, NIK, Warszawa 2012;
– Realizacja programu aktywizacji zawodowej osób do 30 roku życia w województwie lubuskim, NIK, Warszawa
2012,
– Gospodarowanie rolniczymi zasobami wodnymi (w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007–
2013, NIK, Warszawa 2012.
49
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
–
znaczną część zadań z zakresu budowy i modernizacji infrastruktury komunalnej i transportowej (dróg, linii kolejowych).
Zaliczenie części wydatków na infrastrukturę do wydatków, które nie oddziałują w praktyce na tempo
wzrostu gospodarczego regionów, w której inwestycje infrastrukturalne zostały ulokowane wymaga
pewnego komentarza.
Wiemy już, że znacząca część środków przeznaczonych na inwestycje infrastrukturalne została
skierowana do województw słabiej rozwiniętych, charakteryzujących się względnie niskim poziomem
rozwoju. Preferowane przy podziale środków strukturalnych były więc województwa słabsze, z niskim
poziomem PKB na jednego mieszkańca, wysokim bezrobociem i na ogół słabą infrastrukturą. Wydaje
się, że w województwach tych środki unijne zostały w dużej części skierowane na uzupełnienie
katastrofalnych luk w podstawowej infrastrukturze komunalnej i transportowej – budowano wodociągi
i kanalizację, oczyszczalnie ścieków, budowano i modernizowano drogi lokalne, wzmocniono infrastrukturę telekomunikacyjną (telefonia, Internet), budowano i modernizowano budynki użyteczności
publicznej. Były to inwestycje niewątpliwie potrzebne i poprawiające zarówno poziom życia mieszkańców, jak i warunki dla działalności gospodarczej.
Te lepsze warunki nie przełożyły się jednak na przyspieszenie wzrostu gospodarczego. Podstawowej
przyczyny tego faktu upatrywać należy w zbytniej koncentracji działań na problemach infrastruktury,
przy zaniedbaniu innych czynników zwiększających atrakcyjność regionu jako miejsca lokowania
nowych inwestycji produkcyjnych i miejsca podejmowania działalności produkcyjnej i usługowej. Wydaje się, że zaniedbane zostały takie niezbędne działania (komplementarne wobec poprawy
infrastruktury), jak:
–
–
–
–
wzmocnienie kapitału ludzkiego – większość słabszych gospodarczo regionów odczuwała i
nadal odczuwa poważne braki kwalifikowanych kadr,
zapewnienie właściwej obsługi technicznej i administracyjnej inwestorów.,
uproszczenie przepisów prawa i procedur administracyjnych,
prowadzenie skutecznych działań promocyjnych.
Wobec braku – lub niedostatecznej intensywności – takich działań, podażowy efekt wydatków
strukturalnych na infrastrukturę okazał znacznie słabszy niż przewidywano. Tak więc działania na
rzecz infrastruktury nie przyniosły zakładanych efektów ze względu na brak niezbędnych działań
uzupełniających.
Ważnym czynnikiem powodującym niską ocenę efektywności inwestycji infrastrukturalnych jest też na
pewno zawyżanie kosztów niektórych inwestycji . Dotyczy to zwłaszcza inwestycji drogowych, i kolejowych.
Złe ukierunkowanie pomocy UE
Za cel główny Narodowej Strategii Spójności (NSS, NSRO) przyjęto tworzenie warunków dla wzrostu
konkurencyjności gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości zapewniającej wzrost
zatrudnienia oraz wzrost poziomu spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej. Wydaje się
jednak, że sposób podziału przyznanych Polsce środków pomiędzy poszczególne programy i
instrumenty nie był optymalny z punktu widzenia tak określonego celu. Nie był on również adekwatny
do zestawu wskaźników, przy pomocy których mierzony miał być stopień realizacji celów NSRO.
Za podstawową metodę zapewnienia realizacji „spójnościowego” celu NSRO uznano przyznanie województwom o relatywnie niskim poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego większych środków na
rozbudowę infrastruktury. Wydaje się jednak, że metoda ta okazała się nieskuteczna, chociaż preferencyjnie potraktowane województwa odczuwały znaczący niedostatek infrastruktury. Uzupełnienie
50
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
braków w zakresie sieci drogowej, zaopatrzenia w wodę, czy dostępu do Internetu samo w sobie nie
stanowi jednak wystarczającej podstawy dla przyspieszenia wzrostu gospodarczego, gdyż
przyspieszenie wzrostu tych regionów jest nadal blokowane przez inne czynniki, takie jak niedobór
kwalifikowanych kadr, niższa jakość zarządzania. Przypuszczalnie bariery te mają i ten skutek, że
hamujące wzrost czynniki o znaczeniu ponadlokalnym (takie jak nadmierna szczegółowość
i niejasność prawa, uciążliwe procedury związane z podejmowaniem działalności gospodarczej,
korupcja itp.) są bardziej uciążliwe w regionach mniej rozwiniętych. W efekcie znaczna część
wydatków unijnych na rzecz szczególnie wspieranych regionów nie przyniosła widocznych efektów.
Efektywność – mierzona wpływem na realizację głównych celów Strategii Rozwoju Kraju i NSRO –
przedsięwzięć podejmowanych w Polsce po roku 2004 i finansowanych z udziałem środków
europejskich jest więc bardzo zróżnicowana. Zróżnicowany jest też – w układach terytorialnych
i branżowych – udział nietrafionych wydatków w całości wykorzystanej pomocy unijnej. W oczywisty
sposób wpływa to na wynikową, przeciętną efektywność wykorzystania środków unijnych.
Brak efektów podażowych
Na podstawie informacji dostępnych w sprawozdawczości trudno wskazać silne dowody na to, że
oprócz oczywistego oddziaływania popytowego (którego skali – o czym piszemy dalej – nie da się
łatwo oszacować) wydatki dokonywane ze środków budżetowych UE przyniosły efekty przekładające
się bezpośrednio na wzrost produkcji globalnej lub wzrost PKB. Niewątpliwie wskazać można wiele
pojedynczych projektów, w których środki unijne pozwoliły rozwinąć i unowocześnić produkcje, a
dzięki temu również sprzedaż, jednak w ujęciu makroekonomicznym podażowe efekty wydatków
unijnych są – jak dotąd – niezauważalne.
Wskazać można co najmniej kilka przyczyn takiego stanu rzeczy.
Po pierwsze, tylko stosunkowo nieznaczna część unijnej pomocy została przeznaczona na bezpośrednie wsparcie sektora produkcyjnego. Według naszych szacunków takie wydatki stanowiły nie
więcej niż 17–18% wszystkich wykorzystanych w Polsce środków z budżetu UE – przypomnieć warto,
że ok. ¼ wszystkich środków unijnych przeznaczono na budowę i modernizację dróg i linii kolejowych,
a ok. 19% – na bezpośrednie dopłaty dla rolników, znaczące kwoty wykorzystano też na inwestycje
związane z gospodarką wodną i ochroną środowiska. Zakres wydatków, które potencjalnie mogły dać
bezpośrednie efekty podażowe był więc relatywnie niewielki – i to właśnie należy uznać za główną
przyczynę braku wyraźnych efektów podażowych wykorzystanej pomocy unijnej..
Po drugie, część inwestycji służących rozbudowie i modernizacji produkcji jest nadal realizowana.
Wydatki, jakie zostały do tej pory poniesione na realizację tych inwestycji nie mogła jeszcze –
z oczywistych powodów – dać jeszcze konkretnych wyników produkcyjnych i finansowych.
Po trzecie, nawet w przypadku tych zadań, które były wspierane środkami budżetowymi UE i które
zostały już zakończone, efekty produkcyjne (podażowe) będą się pojawiały z pewnym opóźnieniem.
Nieznany rozkład faktycznych efektów popytowych
Jeśli nawet zrealizowane już projekty wspierane środkami UE nie dały jeszcze (lub nie dadzą wcale)
wymiernych efektów podażowych, a więc nie przyczynią się bezpośrednio do zwiększenia potencjału
produkcyjnego i do wykorzystania tego potencjału, to sam fakt wykorzystania zewnętrznego zasilania
dla finansowania wydatków publicznych powinien stanowić impuls pobudzający gospodarkę przez
kreowanie popytu na towary i usługi. Wpływ unijnej pomocy dla Polski na wielkość popytu – i to
zarówno inwestycyjnego, jak i konsumpcyjnego, niewątpliwie występuje, jednak kwantyfikacja siły tego
wpływu i oszacowanie regionalnego rozkładu efektów popytowych jest w praktyce niemożliwe.
51
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Jak już sygnalizowaliśmy, bieżąca sprawozdawczość z realizacji wydatków refundowanych środkami
budżetowymi UE za kryterium przypisania wydatku do konkretnego województwa przyjmuje –
32
z pewnymi wyjątkami – siedzibę beneficjenta. Tymczasem faktyczne efekty popytowe lokują się nie
u beneficjenta, lecz w podmiocie wykonującym zadanie. Bardzo często wykonawcą jest podmiot
umiejscowiony w innym województwie, a nawet poza Polską. Z danych o wydatkach nie możemy więc
odczytać ani rozmiarów efektu popytowego pomocy unijnej (nie znamy rozmiarów „eksportu” pomocy
33
unijnej), ani terytorialnego rozmieszczenia popytu generowanego przez transfery z budżetu UE .
Analizujemy więc sytuację, w której efekty podażowe pomocy unijnej prawdopodobnie jeszcze się nie
ujawniły, natomiast efekty popytowe mają nieznany rozkład na województwa. O efektywności
wykorzystania środków unijnych możemy więc wnioskować tylko w sposób pośredni.
„Przefinansowanie” Polski Wschodniej
Jednym z istotnych powodów braku wyraźnej zależności pomiędzy wielkością pomocy unijnej i
tempem wzrostu PKB może być przyznanie nadmiernych – w stosunku do instytucjonalnych
możliwości ich efektywnego zagospodarowania – środków województwo wschodnim, a w szczególności województwom: podlaskiemu i warmińsko-mazurskiego.
Dzięki relatywnie dużym rozmiarom pomocy unijnej, województwa wschodnie mogły w znaczący
sposób poprawić stan swojej infrastruktury transportowej i komunalnej. Inwestycje infrastrukturalne nie
mogły jednak w widoczny sposób wpłynąć na dynamikę produkcji oraz dynamikę produktu krajowego
brutto. Zabrakło projektów, które w bezpośredni sposób zwiększyłyby potencjał rozwojowy
przedsiębiorstw, a tym samym – spowodowałyby szybszy wzrost PKB.
W niektórych województwach Polski Wschodniej problemem okazał się również brak środków na
sfinansowanie wkładu własnego, niezbędnego do otrzymania dofinansowania z budżetu UE. Problem
ten – sygnalizowany przez nas już w roku 2006, gdy dyskutowano algorytmy podziału środków
34
unijnych pomiędzy województwa – wystąpił ze szczególną ostrością w województwach: warmińskomazurskim i lubelskim.
Duże środki, jakie trafiły do województw wschodnich z budżetu UE przyczyniły się na pewno do
poprawy stanu infrastruktury. Sposób wykorzystania tych środków nie pozwolił jednak na to, by
wzmocnić w miarę szybko potencjał rozwojowy tych województw. Naszym zdaniem zabrakło przy tym
jasnego określenia realizowanego modelu rozwoju Polski Wschodniej. W efekcie ani nie udało się
doprowadzić do rozwoju tych działów, które tradycyjnie stanowiły podstawę gospodarki województw
wschodnich (zwłaszcza północno-wschodnich) – rolnictwa i turystyki, ani nie stworzono podstaw do
rozwoju nowoczesnego przemysłu. Nierozwiązane pozostały też charakterystyczne dla regionów
wschodnich problemy – wysokie bezrobocie, niedostatek kwalifikowanych kadr.
Przefinansowanie województw Polski Wschodniej widoczne jest również w tym, że mimo otrzymania
pomocy unijnej znacznie większej niż inne województwa, w województwach Polski Wschodniej PKB
32
Por. s. .48.
Pewnych informacji o wykonawcach projektów realizowanych z udziałem finansowym UE dostarczyć mogą
publikowane przez MRR wykazy zawartych umów o dofinansowanie projektów. Dane te są jednak niewystarczające dla rzetelnej analizy rozkładu efektów podażowych, gdyż:
– po pierwsze – zawierają tylko dane o kwocie wydatków określonej w umowie, nie dają więc podstaw do oceny wielkości faktycznie już wykonanych,
– po drugie – nie pokazują ewentualnych transferów środków do podwykonawców.
34
M. Mackiewicz, E. Malinowska-Misiąg, W. Misiąg (red.), M. Tomalak, Ramy finansowe strategii rozwoju województw na lata 2007 – 2013, IBnGR, Warszawa, 2006, dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Rozwoju
Regionalnego:
http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/informator/nsro/ekspertyzy/sty_1/misiag_ramy_finansowe_rpo.pdf, s. 35 i nast.
33
52
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
rosło wolno. Zilustrowano ten fakt na zamieszczonym poniżej wykresie. Widzimy, że PKB w województwach wschodnich rósł nie tylko wolniej niż PKB w województwie mazowieckim, ale również
wolniej niż PKB w całej Polsce.
Wykres 19. Produkt krajowy brutto w latach 2004–2011 (ceny stałe, rok 2004 dla Polski = 100)
250
200
150
100
50
POLSKA
WOJEWÓDZTWO MAZOWIECKIE
POLSKA WSCHODNIA
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
Źródło: obliczenia własne
Modelowanie wpływu środków budżetowych UE na tempo wzrostu PKB
W pracach nad programowaniem wykorzystania środków strukturalnych UE Ministerstwo Rozwoju
Regionalnego wykorzystywało formalne modele, skonstruowane w celu prognozowania wpływu, jaki
na podstawowe wielkości makroekonomiczne mają środki przekazywane Polsce z budżetu UE
z funduszy strukturalnych (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Społeczny) oraz z Funduszu Spójności. Poniżej przedstawimy prognozy – sporządzone w roku 2006 –
wpływu na tempo wzrostu PKB przy pomocy trzech model wykorzystywanych stale przez MRR:
–
–
–
modelu HERMIN, opracowanego przez J. Bradleya i dostosowanego do polskich warunków
we Wrocławskiej Agencji Rozwoju Regionalnego przez zespół J. Zaleskiego,
modelu MaMoR2, opracowanego przez T. Kaczora w Instytucie Badań nad Gospodarką
Rynkową,
modelu EUImpactMod, opracowanego w Instytucie Badań Strukturalnych i wykorzystywanego
zarówno do oceny wpływu na polską gospodarkę środków z funduszy strukturalnych jak i do
oceny efektywności wydatków na Wspólną Politykę Rolną.
Przy pomocy wymienionych powyżej modeli badać można nie tylko wpływ środków unijnych na tempo
wzrostu PKB, lecz również wpływ na niektóre inne wskaźniki wykonania podstawowych realizacji
celów głównych dokumentów strategicznych.
Model HERMIN
Model HERMIN skonstruowany został przez dr. Johna Bradleya z The Economic and Social Research
Institute w Dublinie do modelowania gospodarki irlandzkiej. W Polsce został wykorzystany po raz
pierwszy do oceny ex ante Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004–2006. Dostosowaniem modelu
do warunków polskich i realizacją badań zajmowała się Wrocławska Agencja Rozwoju Regionalnego
53
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
35
wraz z twórcą modelu Johnem Bradleyem . Model HERMIN umożliwia ewaluację wpływu funduszy
ze środków UE na procesy gospodarcze. Od momentu pierwszego wykorzystania w polskich
warunkach model jest ciągle udoskonalany. Podczas prac nad oceną skutków wykorzystania środków
UE w perspektywie finansowej 2007–2013 rozbudowano model HERMIN o 16 modeli wojewódzkich.
W grudniu 2006 Wrocławska Agencja Rozwoju Regionalnego opublikowała prognozę efektów
36
wykorzystania środków unijnych w latach 2007–2013 . Wyniki tej prognozy przedstawione zostały we
wstępnej części dokumentu NSRO.
Zgodnie z wynikami z modelu HERMIN z 2006 roku, wykorzystanie środków UE finansujących
przedsięwzięcia polityki strukturalnej UE miało przynieść przyspieszenie tempa wzrostu PKB o od 0,2
punktu procentowego w 2007 roku, a w kolejnych latach – aż do roku 2010 wpływ środków unijnych na
tempo wzrostu PKB miał stale rosnąć, dochodząc w roku 2010 do poziomu 2,9 punktów
procentowych w 2010 roku i 1,9 punktu procentowego w roku 2011. W całym okresie od 2007 do 2015
roku wykorzystanie środków strukturalnych z budżetu UE miało spowodować zwiększenie łącznej
wielkości PKB, liczonego w cenach stałych dla całego siedmioletniego okresu perspektywy finansowej
2007–2013, o 5,81%. Efekty wykorzystania środków unijnych szacowano obliczając różnicę dwóch
prognoz: zakładającej brak dopływu do Polski środków z UE oraz prognozy uwzględniającej określone
dla perspektywy finansowej 2007–2013 rozmiary środków przyznanych Polsce z budżetu UE na
realizację zadań z zakresu polityki strukturalnej UE.
Tempa wzrostu PKB uzyskane w obu prognozach przedstawiono na wykresie 20. Na tym samym
wykresie przedstawiono również faktyczne stopy wzrostu PKB (w cenach stałych) według danych
Głównego Urzędu Statystycznego.
Wykres 20. Ocena wpływu wykorzystania środków z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności
na tempo wzrostu PKB – wyniki z modelu HERMIN
8,00
7,00
6,00
5,00
4,00
3,00
2,00
1,00
NSRO
Bez NSRO
Dane faktyczne
0,00
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Źródło: NSRO, dane GUS
Wyniki te nie mogą być w praktyce zweryfikowane, gdyż różnica stóp wzrostu PKB w warunkach
napływu środków UE oraz w warunkach braku pomocy finansowej nie jest wielkością obserwowalną.
35
J. Zaleski, P. Tomaszewski, A. Wojtasiak, J. Bradley, Modyfikacja i uaktualnienie modelu HERMIN dla Polski,
Wrocławska Agencja Rozwoju Regionalnego, Wrocław 2004
36
J. Bradley, J. Zaleski, P. Tomaszewski, M. Zembaty, Ocena wpływu Narodowych Strategicznych Ram
Odniesienia i Programów Operacyjnych na lata 2007-2013 na polską gospodarkę przy pomocy modelu
makroekonomicznego HERMIN, Wrocławska Agencja Rozwoju Regionalnego, Wrocław 2006
54
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wiarygodność prezentowanych w NSRO wyników z modelu HERMIN podważa również fakt, iż
wygenerowana przez model teoretyczna ścieżka wzrostu PKB w warunkach braku pomocy finansowej
UE dla niemal dla wszystkich lat z okresu 2007–2015 przebiega powyżej faktycznej ścieżki wzrostu
PKB, podczas gdy z logiki konstrukcji modelu HERMIN wynika, że ścieżka wzrostu PKB „bez pomocy
UE” powinna być położona poniżej faktycznej ścieżki wzrostu.
Model MaMoR2
Skonstruowany przez Tomasza Kaczora model MaMoR2 jest jtzw. obliczeniowym modelem równowagi ogólnej (ang. computable general equilibrium model, CGE). Model pozwala badać niektóre aspekty
gospodarki w ujęciu regionalnym, tj. na poziomie województw. Model nie stanowi jednak prostego
złożenia 16 modeli dla gospodarek poszczególnych województw - regiony są w pełni autonomiczne w
zakresie przebiegu procesu tworzenia produktu oraz określania rozmiarów strumieni i zasobów takich
jak spożycie, inwestycje czy zasób kapitału, a sytuacja w danym województwie jest zależna także od
procesów zachodzących w innych częściach kraju. Na poziomie krajowym podejmowane są natomiast
decyzje dotyczące struktury niektórych strumieni: przeznaczenia produkcji krajowej oraz zaspokojenia
37
popytu krajowego. Opis modelu został opublikowany po raz pierwszy w 2006 roku .
Na zlecenie Ministerstwa Rozwoju Regionalnego przy użyciu modelu MaMoR2 badano wpływ, jaki w
perspektywie finansowej 2007–2013 napływ środków unijnych będzie miał na wartości kluczowych
wskaźników makroekonomicznych, takich jak PKB, zatrudnienie i przeciętne wynagrodzenie, wydajność pracy, wynagrodzenia oraz dochody osobiste ludności. Prognozy uzyskane przy pomocy modelu
38
MaMoR2 zostały opublikowane przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową w 2006 roku .
W roku 2009 nowa wersja modelu MaMoR (MaMoR3) została wykorzystana do uaktualnienia
39
prognoz .
Punktem odniesienia dla prognoz sporządzonych w 2006 roku przy pomocy modelu MaMoR2 był
wariant bazowy, czyli prognoza sporządzona przy założeniu (tak jak w modelu HERMIN) braku
napływu środków unijnych dla Polski. Autorzy prognozy zakładali, że przy takim scenariuszu tempo
wzrostu PKB (w cenach stałych) wyniesie w 2007 roku 4,7%, a w kolejnych latach ustabilizuje się na
stałym poziomie 4,2% rocznie. W drugim wariancie prognozy, zakładającej, że Polska otrzyma
z budżetu UE w perspektywie finansowej 2007–2013 ok. 70 mld euro na wydatki strukturalne, łączna
wartość PKB dla całego okresu od 2007 do 2013 roku była o 1,9% wyższa niż w wariancie bez
środków unijnych. Porównanie obu prognoz i faktycznych zmian PKB w latach 2007–2012
przedstawiono na wykresie 21. Kreskowaną linią przedstawiono prognozę wzrostu PKB przyjętą
40
w uzasadnieniu ustawy budżetowej na rok 2013 .
Jak widać, model MaMoR2 ocenił wpływ środków unijnych znacznie ostrożniej – zarówno w kwestii
skali wpływu, jak i momentu, od którego wpływ środków UE na PKB będzie widoczny – dopiero
w 2011 roku prognoza „ze środkami UE” różni się zauważalnie od prognozy bazowej. Równie
ostrożne były oceny wpływu środków UE na zatrudnienie. Model MaMoR2 prawidłowo ocenił również
wpływ środków UE na wynagrodzenia (a przez to i na dochody ludności), wskazując, że będą one
rosły szybciej niż PKB.
37
T. Kaczor, Model MaMoR2. Informacje o konstrukcji i założeniach, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową,
Warszawa 2006
38
T. Kaczor, Prognoza oddziaływania makroekonomicznego realizacji Narodowych Strategicznych Ram
Odniesienia 2007 – 2013, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2006.
39
T. Kaczor, J. Mackiewicz-Łyziak, M. Michniewicz, R Socha, K Soszyński, Wpływ realizacji polityki spójności na
kształtowanie się głównych wskaźników dokumentów strategicznych NPR 2004 – 2006 i NSS 2007 – 2013,.
Raport końcowy 2009. Tom I Opis, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, PreVision, Warszawa 2009
40
Ustawa budżetowa na rok 2013. Uzasadnienie – tom I, Rada Ministrów, Warszawa 2012, s. 220.
55
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wykres 21. Ocena wpływu wykorzystania środków z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności
na tempo wzrostu PKB – wyniki z modelu MaMoR2 (ceny stałe, PKB dla Polski 2006 = 100)
160
150
DANE GUS
BEZ NSRO
140
Z NSRO
130
120
110
100
90
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Źródło: obliczenia własne
Zwrócić też należy uwagę, że podobnie jak w modelu HERMIN zarówno prognoza uwzględniająca
napływ środków UE, jak i prognoza „bazowa”, prawdopodobnie okażą się bardzo zawyżone w ocenie
wielkości PKB w ostatnich latach prognozowanego okresu.
Model EUImpactMod
Wykorzystywany przez Instytut Badań Strukturalnych model EUImpactMod jest – według określenia
autorów – modelem typu DSGE (Dynamic stochastic general equilibrium model) zbudowanym dla
gospodarki polskiej jako model małej gospodarki otwartej z egzogeniczną zagranicą. Przy jego konstrukcji główny nacisk położono na rozbudowę segmentu fiskalnego, tak aby możliwe było dokonanie
wszechstronnej oceny wpływu funduszy strukturalnych UE na gospodarkę. Oprócz wpływu środków
unijnych na wielkość PKB, model EUImpactMod badał również wpływ środków unijnych na zmienne
związane z rynkiem pracy, takie jak wielkość zatrudnienia, wynagrodzenia, czy stopa bezrobocia.
Wykres 22 Ocena wpływu wykorzystania środków z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności na
tempo wzrostu PKB – wyniki z modelu EUImpactMod (ceny stałe, PKB dla Polski 2006 = 100)
150
140
DANE GUS
BEZ NSRO
Z NSRO
130
120
110
100
90
2006
2007
Źródło: obliczenia własne
56
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wyniki prognozy wpływu środków unijnych na wzrost produktu krajowego brutto, uzyskane z modelu
41
EUImpactMod w roku 2009 , są dość podobne do prognozy uzyskanej z modelu MaMoR2. W modelu
EUImpactMod przyjęto mniej optymistyczny niż w modelach MaMoR i HERMIN scenariusz bazowy,
nieco wyżej oceniono natomiast potencjalne efekty wykorzystania środków UE, szacując, że w latach
2007–2015 wykorzystanie środków UE da dla produktu krajowego brutto efekt odpowiadający 2,58%
skumulowanej wartości PKB z wariantu bazowego. Ostatecznie prognoza PKB (w wariancie z wykorzystaniem funduszy europejskich) jest w modelu EUImpactMod nieco niższa niż w modelu MaMoR2
i znacznie niższa niż w modelu HERMIN.
Podsumowując – najbardziej optymistyczna i zarazem najmniej realistyczna wydaje się prognoza
efektów wykorzystania środków europejskich sporządzona przy pomocy modelu HERMIN. Znacznie
bardziej realistyczne i dość do siebie zbliżone są natomiast wyniki otrzymane z modeli EUImpactMod
i MaMoR2. Przypomnieć też należy, że nie jest możliwe bezpośrednie porównanie ex post trafności
oceny efektów wykorzystania środków unijnych, definiowanych jako różnica efektów (w analizowanym
tu przypadku – wielkości PKB) pomiędzy wariantami „z funduszami UE” i „bez funduszy UE”, gdyż
wyniki wariantu „bez środków UE” są nieobserwowalne. Możemy natomiast porównywać ostateczne
prognozy PKB uzyskane przy pomocy analizowanych modeli. Nie ma natomiast możliwości, by przy
analizie prognoz ex post zdezagregować błąd prognozy PKB na błąd prognozy wariantu bazowego
i błąd oceny efektywności wykorzystania środków unijnych.
Wykres 23. Porównanie prognoz wpływu wykorzystania środków z funduszy strukturalnych i Funduszu
Spójności na tempo wzrostu PKB (ceny stałe, PKB dla Polski 2006 = 100)
170,0
DANE GUS
160,0
HERMIN
150,0
EUImpactMod
140,0
MaMoR2
130,0
120,0
110,0
100,0
90,0
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Źródło: obliczenia własne
Wszystkie omawiane powyżej modele badały wpływ na wielkości PKB i innych zmiennych makroekonomicznych wydatków z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. Ocenę efektywności
wykorzystania środków finansujących zadania Wspólnej Polityki Rolnej podjął tylko Instytut Badań
Strukturalnych, który w 2010 roku opublikował opracowaną na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa
i Rozwoju Wsi ocenę wpływu realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) na kluczowe
41
Wpływ realizacji polityki spójności na kształtowanie się głównych wskaźników dokumentów strategicznych –
Narodowego Planu Rozwoju 2004-2006 i Narodowej Strategii Spójności 2007-2013 oraz innych wybranych
wskaźników makroekonomicznych na poziomie krajowym i regionalnym. 2009 – Raport roczny. Część I –
omówienie wyników, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa 2009. Rok wcześniej Instytut Badań Strukturalnych opracował – na podstawie poprzedniej wersji modelu EUImpactMod – prognozę skutków wykorzystania
środków UE w latach 2004–2020. Prognoza ta była znacznie bardziej optymistyczna niż wersja z 2009 roku – por.
M. Bukowski, D. Pelle, W. M. Saj, Wpływ funduszy unijnych na gospodarkę Polski w latach 2004–2020, Instytut
Badań Strukturalnych, Warszawa 2008
57
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
wskaźniki makroekonomiczne – tempo wzrostu gospodarczego, wzrost wydajności pracy oraz
42
przyrost liczby miejsc pracy (zatrudnienie) . Najważniejsze wnioski wynikające z przeprowadzonych
obliczeń prognostycznych były następujące:
–
–
–
tylko ok. 0,8% całkowitego, prognozowanego wzrostu PKB w latach 2007–2015 można
wyjaśnić oddziaływaniem wydatków dokonywanych w ramach PROW, przy czym wątpliwe jest
osiągnięcie tak dużego wzrostu PKB jak zakładano w PROW i w NSRO,
efektem działań w ramach PROW będzie wzrost zatrudnienia o ok. 79 tys. osób, co odpowiada 21,3% całego prognozowanego na lata 2007–2015 przyrostu zatrudnienia w gospodarce,
nieznaczny będzie również wpływ PROW na zmiany wydajności pracy w gospodarce Narodowej.
Wpływ środków UE na wskaźniki stopnia realizacji celu głównego NSRO i SRK
Omówimy teraz krótko zmiany wartości 19 pozostałych wskaźników opisujących sytuację społecznogospodarczą, a w tym – poziom życia ludności, wymienionych na s. 42. Oprócz powiązań zmian tych
wskaźników z wielkością i strukturą wydatków unijnych interesować nas będą również zmiany stopnia
rozwarstwienia (pomiędzy województwami) wartości tych wskaźników, a więc to, czy realizowany jest
jeden z głównych celów wskazanych przez NSRO – wzrost poziomu spójności społecznej,
gospodarczej i przestrzennej.
W zamieszczonej poniżej tabeli przedstawiono wskaźniki korelacji zmian wartości wybranych przez
nas wskaźników z tempem wzrostu PKB oraz z wielkością przypadającej na jednego mieszkańca
pomocy unijnej. Zmiany wartości wskaźników prezentowane są w postaci wskaźników syntetycznych,
obrazujących zmiany wartości tych wskaźników (w kolejnych województwach) pomiędzy rokiem 2004
i 2011. Wskaźniki syntetyczne opisane zostały szczegółowo w aneksie B.
Tabela 16. Współczynniki korelacji pomiędzy rozmiarami per capita transferów z budżetu UE i wzrostem
PKB oraz wybranymi wskaźnikami rozwoju społeczno-gospodarczego w województwach
Współczynniki korelacji
Miernik
Produkt krajowy brutto (a jednego mieszkańca
Wydajność pracy
Produkcja końcowa rolnictwa na 1 ha użytków rolnych
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 15 do 64 lat
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 55 do 64 lat
Stopa bezrobocia
Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej
Przeciętne dochody na jedną osobę
Odsetek osób zagrożonych relatywnym ubóstwem
Zgony niemowląt na 1000 urodzeń żywych
Zgony na choroby układu krążenia na 10000 mieszkańców
Zgony na choroby nowotworowe na 10000 mieszkańców
Zarejestrowane przestępstwa
Wykrywalność przestępstw
Długość dróg publicznych na 100 km 2
Liczba łóżek szpitalnych
Odsetek gospodarstw z dostępem do sieci wodociągowej
Odsetek gospodarstw z dostępem do sieci kanalizacyjnej
Odsetek dzieci wiejskich objętych wychowaniem przedszkolnym
Wydatki finansowanie środkami UE
PKB na
mieszkańca
Ogółem
Strukturalne
WPR
1,000
-0,131
0,069
0,210
0,260
-0,018
-0,075
-0,266
-0,239
0,406
-0,214
-0,270
0,191
0,319
0,474
0,130
0,325
0,248
0,619
-0,590
0,181
0,063
-0,307
-0,388
-0,163
-0,376
0,439
0,096
-0,092
0,429
-0,026
0,132
-0,405
-0,313
-0,085
0,120
-0,155
-0,232
-0,171
-0,166
0,092
-0,039
-0,016
0,089
-0,515
0,108
0,076
-0,092
0,504
0,031
0,104
-0,310
-0,329
0,188
0,141
0,021
0,042
-0,667
0,348
0,020
-0,393
-0,512
-0,281
-0,209
0,503
0,100
-0,066
0,252
-0,056
0,132
-0,333
-0,198
-0,201
0,085
-0,207
-0,315
Źródło: obliczenia własne
42
Ocena wpływu realizacji PROW 2007–2013 na gospodarkę Polski. Prezentacja wyników, Instytut Badań
Strukturalnych, Warszawa 2011
58
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Jak widać, zmiany wartości wybranych wskaźników są – w ogromnej większości przypadków – słabo
skorelowane zarówno z tempem wzrostu PKB, jak i z rozmiarami (przeliczonymi na jednego
mieszkańca) środków unijnych kierowanych do poszczególnych województw. Zwracają także
przypadki ujemnych współczynników korelacji takich zmiennych, których dodatnie skorelowanie
wydaje się dość oczywiste. Do podobnych wniosków prowadzi również analiza kolejnej tabeli, w której
przedstawiono korelacje zmian wskaźników rozwoju społeczno-gospodarczego z rozmiarami pomocy
unijnej per capita, przedstawionej z wyszczególnieniem większej liczby rodzajów pomocy unijnej.
Tabela 17. Współczynniki korelacji pomiędzy rozmiarami transferów z budżetu UE oraz wybranymi
wskaźnikami rozwoju gospodarczego i poziomu życia w województwach
Wydatki finansowane środkami budżetowymi UE
Miernik
Ogółem
Wydatki
strukturalne
Wspólna Polityka Rolna
Ogółem Lokalne Ogółem PROW
Produkt krajowy brutto (a jednego mieszkańca
Wydajność pracy
Produkcja końcowa rolnictwa na 1 ha użytków rolnych
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 15 do 64 lat
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 55 do 64 lat
Stopa bezrobocia
Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej
Przeciętne dochody na jedną osobę
Odsetek osób zagrożonych relatywnym ubóstwem
Zgony niemowląt na 1000 urodzeń żywych
Zgony na choroby układu krążenia na 10000 mieszkańców
Zgony na choroby nowotworowe na 10000 mieszkańców
Zarejestrowane przestępstwa
Wykrywalność przestępstw
Długość dróg publicznych na 100 km 2
Liczba łóżek szpitalnych
Odsetek gospodarstw z dostępem do sieci wodociągowej
Odsetek gospodarstw z dostępem do sieci kanalizacyjnej
Odsetek dzieci wiejskich objętych wychowaniem przedszkolnym
-0,590
0,181
0,063
-0,307
-0,388
-0,163
-0,376
0,439
0,096
-0,092
0,429
-0,026
0,132
-0,405
-0,313
-0,085
0,120
-0,155
-0,232
-0,171
-0,166
0,092
-0,039
-0,016
0,089
-0,515
0,108
0,076
-0,092
0,504
0,031
0,104
-0,310
-0,329
0,188
0,141
0,021
0,042
-0,503
-0,281
-0,184
-0,308
-0,211
-0,193
-0,173
0,127
-0,021
-0,384
0,518
-0,123
-0,073
-0,724
-0,394
0,439
0,125
0,290
-0,166
-0,667
0,348
0,020
-0,393
-0,512
-0,281
-0,209
0,503
0,100
-0,066
0,252
-0,056
0,132
-0,333
-0,198
-0,201
0,085
-0,207
-0,315
-0,567
0,312
-0,012
-0,428
-0,523
-0,385
-0,193
0,536
0,031
-0,084
0,275
-0,126
0,142
-0,287
-0,064
-0,154
0,199
-0,167
-0,157
Dopłaty
-0,737
0,370
0,049
-0,346
-0,482
-0,172
-0,217
0,454
0,162
-0,047
0,221
0,012
0,119
-0,364
-0,318
-0,238
-0,026
-0,238
-0,454
Źródło: obliczenia własne
Układ współczynników korelacji zmienia się w istotny sposób, gdy wydatki unijne prezentowane są nie
w postaci kwot na jednego mieszkańca, lecz w postaci globalnych kwot wydatków. Nadal niskie, a dla
znacznej części wybranych przez nas wskaźników rozwoju społeczno-gospodarczego ujemne
pozostają współczynniki korelacji z tempem wzrostu PKB (dotyczy to również takich wskaźników,
których dodatnia korelacja ze wzrostem PKB – np. wydajności pracy, stopy bezrobocia lub
wynagrodzeń – wydaje się intuicyjnie dość oczywista), lecz wyraźnie wyższe niż poprzednio są teraz
współczynniki korelacji „naszych” wskaźników z rozmiarami wykorzystywanych w poszczególnych
województwach środków unijnych.
Oznacza to, że efekty pomocy unijnej zależą raczej od wolumenu tej pomocy, niż od jej intensywności,
mierzonej poziomem wydatków unijnych na jednego mieszkańca. Interpretacja tego faktu nie jest
łatwa. Wydaje się jednak, że może to być efekt równocześnie działających dwóch czynników:
–
–
wyższej efektywności wydatkowania środków unijnych w największych i najmocniejszych pod
względem kadr i infrastruktury województwach, takich jak mazowieckie, lub śląskie,
bardzo zróżnicowanej efektywności pojedynczych projektów realizowanych z finansowym
udziałem środków unijnych i zróżnicowanego pomiędzy województwami udziału projektów
efektywnych, przyczyniających się do realizacji założonych celów NSRO i PROW,
weryfikacja tych hipotez wymagałaby jednak pogłębionych badań, odwołujących się do efektów
pojedynczych przedsięwzięć finansowanych środkami unijnymi.
59
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela 18. Współczynniki korelacji pomiędzy rozmiarami transferów z budżetu UE i wzrostem PKB
oraz wybranymi wskaźnikami rozwoju gospodarczego i poziomu życia w województwach
Współczynniki korelacji
Miernik
PKB na
mieszkańca
Produkt krajowy brutto (a jednego mieszkańca
Wydajność pracy
Produkcja końcowa rolnictwa na 1 ha użytków rolnych
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 15 do 64 lat
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 55 do 64 lat
Stopa bezrobocia
Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej
Przeciętne dochody na jedną osobę
Odsetek osób zagrożonych relatywnym ubóstwem
Zgony niemowląt na 1000 urodzeń żywych
Zgony na choroby układu krążenia na 10000 mieszkańców
Zgony na choroby nowotworowe na 10000 mieszkańców
Zarejestrowane przestępstwa
Wykrywalność przestępstw
Długość dróg publicznych na 100 km 2
Liczba łóżek szpitalnych
Odsetek gospodarstw z dostępem do sieci wodociągowej
Odsetek gospodarstw z dostępem do sieci kanalizacyjnej
Odsetek dzieci wiejskich objętych wychowaniem przedszkolnym
Wydatki finansowanie środkami UE
Ogółem
1,000
-0,131
0,069
0,210
0,260
-0,018
-0,075
-0,266
-0,239
0,406
-0,214
-0,270
0,191
0,319
0,474
0,130
0,325
0,248
0,619
0,500
0,390
0,107
-0,163
-0,246
-0,286
-0,212
-0,060
0,031
0,526
-0,329
0,237
0,298
0,350
0,547
-0,015
0,390
-0,053
0,476
Strukturalne
0,651
0,213
0,016
0,030
-0,016
-0,206
-0,148
-0,145
0,018
0,418
-0,356
0,387
0,218
0,409
0,562
0,045
0,322
0,000
0,604
WPR
0,098
0,535
0,214
-0,401
-0,516
-0,316
-0,250
0,093
0,046
0,503
-0,176
-0,079
0,324
0,150
0,340
-0,095
0,362
-0,108
0,115
Źródło: obliczenia własne
Do opisanego powyżej problemu i próby wyjaśnienia przyczyn opisanego powyżej zjawiska powrócimy jeszcze w końcowej części raportu, zawierającej wnioski i rekomendacje wynikające z przeprowadzonych obliczeń.
Wydajność pracy
Wydajność pracy, mierzona wartością PKB (w cenach bieżących) na pracującego, jest cechą silnie
zróżnicowaną pomiędzy województwami. W 2011 roku wydajność pracy w województwie
mazowieckim wynosiła 196,5 tys. zł na jednego zatrudnionego i była o ponad 130% wyższa od
wydajności pracy w województwie podkarpackim.
Wykres 24. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników wydajności pracy w latach 2004–2011
200
180
tys. zł/os.
160
140
120
100
80
60
40
POL
MAX
MIN
20
0
2004
Źródło: obliczenia własne
60
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Relatywnie wysoką wydajnością pracy charakteryzują się województwa: dolnośląskie, śląskie,
pomorskie i zachodniopomorskie, wydajność pracy jest najniższa w województwach lubelskim
i podkarpackim. Od 2004 roku nie nastąpiły istotne zmiany w rankingu województw pod względem
wydajności pracy, postępuje natomiast powiększanie się luki pomiędzy województwami z najniższymi
i najwyższymi wartościami tego parametru, przy czym we wszystkich województwach wydajność pracy
w ostatnich ośmiu latach wzrosła o co najmniej 22%. Najniższe tempo wzrostu wydajności pracy
(średnio 2,5% rocznie) odnotowano w województwie podkarpackim, najwyższe (prawie 7,9%) –
w województwie mazowieckim. Przypomnieć należy, że w latach 2004–2011 ceny rosły średnio o 3%
rocznie.
Syntetyczny wskaźnik zmian wydajności pracy, za jaki uznano procentowy wzrost wydajności pracy
pomiędzy rokiem 2004 i 2011 nie jest znacząco skorelowany ani z globalną kwotą wydatków unijnych
przypadających na poszczególne województwa, ani z rozmiarami wydatków z żadnej z omawianych
wcześniej kategorii. Najwyższe wskaźniki korelacji (dodatniej) wydajności pracy i wydatków unijnych
odnotowano dla wydatków strukturalnych związanych z wspieraniem innowacyjności i konkurencyjności przedsiębiorstw (0,477) oraz dla dopłat bezpośrednich (0,370).
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 15–64 lat
Wojewódzkie wskaźniki zatrudnienia osób w wieku od 15 do 64 lat, liczone jako iloraz liczby
pracujących i liczby mieszkańców w takim przedziale wiekowym, są we wszystkich województwach
dość podobne – w 2004 roku wynosiły one od 47,4% dla województwa dolnośląskiego do 57,2% dla
województwa mazowieckiego, w roku 2011 zróżnicowanie wskaźników wojewódzkich było tylko
nieznacznie większe – od 54,3% w województwie zachodniopomorskim do 66,4% w województwie
mazowieckim.
Charakterystyczne są zmiany tempa, wzrostu wskaźników zatrudnienia. Na wykresie 22 widać
wyraźnie szybszy wzrost wskaźników zatrudnienia w latach najwyższego wzrostu polskiej gospodarki,
w latach 2006–2007, a następnie powolne zahamowanie wzrostu wskaźników, gdy w Polsce zaczęły
być odczuwane skutki światowego kryzysu gospodarczego i finansowego. Po roku 2011 w żadnym
województwie znaczących zmian w wartości wskaźnika zatrudnienia.
Wykres 25. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników zatrudnienia osób w wieku 15–64 lat
w latach 2004–2011
80
%%
70
60
50
40
30
20
POL
MAX
MIN
10
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
61
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wskaźniki zatrudnienia nie wykazują istotnej korelacji z rozmiarami pomocy unijnej, a wskaźnik
korelacji syntetycznego miernika zmian wskaźników zatrudnienia (różnica wartości wskaźników z roku
2004 i 2011) i globalnej wartości pomocy unijnej (na jednego mieszkańca) wyliczono na -0,307.
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku 55–64 lat
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 55 do 64 zwiększył się pomiędzy rokiem 2003 i 2011 z 28,3%
do 36,9%, osiągając tym samym poziom bliski wielkości docelowej (37,0%) ustalonej w Strategii
Rozwoju Kraju dla roku 2015. Wraz ze wskaźnikiem ogólnopolskim wzrosły także wszystkie wskaźniki
wojewódzkie, a największą poprawę (ponad 11 punktów procentowych) zanotowano w województwach: dolnośląskim, lubuskim i śląskim. Zmniejszyło się również wyraźnie zróżnicowanie
wojewódzkich wskaźników zatrudnienia osób w wieku 55–64, gdyż wymienione powyżej województwa
w 2003 roku charakteryzowały się najniższymi wskaźnikami zatrudnienia osób starszych.
Wykres 26. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników zatrudnienia osób w wieku 55–64 lat
w latach 2004–2011
50
45
%%
40
35
30
25
20
15
10
POL
MAX
MIN
5
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
Współczynniki korelacji zmian wskaźnika zatrudnienia osób w wieku 55–64 lat z rozmiarami (na
jednego mieszkańca) wszystkich – poza wydatkami na infrastrukturę – rodzajów finansowej pomocy
UE są dla danych z lat 2004–2011 ujemne.
Stopa bezrobocia rejestrowanego
Lata od przystąpienia Polski do UE do chwili obecnej dzielą się, gdy analizujemy zmiany stopy
bezrobocia rejestrowanego, na dwa istotnie różne okresy:
–
–
lata 2004–2008, w których stopy bezrobocia szybko maleją,
lata 2009–2012, w których stopy bezrobocia (dla Polski i dla województw) najpierw wyraźnie
wzrosły (pomiędzy rokiem 2008 i 2009 stopa bezrobocia dla całej Polski wzrosła z 9,5% do
12,1%), a następnie ustabilizowała się z lekką tendencją wzrostową.
Zmiany stóp bezrobocia stanowią więc czytelne odbicie zmian w sytuacji gospodarczej Polski – na
wykresie 24 widać najpierw okres dobrej koniunktury gospodarczej sprzyjający ograniczeniu
bezrobocia, potem – negatywne skutki kryzysu w gospodarce światowej, wreszcie – względną
stabilizację, przy poziomie bezrobocia wyższym niż przed kryzysem.
62
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wykres 27. Zróżnicowanie wojewódzkich stóp bezrobocia rejestrowanego w latach 2004–2011
30
25
%%
20
15
10
5
POL
MAX
MIN
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
W NSRO założono, że w 2013 roku stopa bezrobocia dla Polski będzie równa 10%. Osiągniecie tego
celu wydaje się już niemożliwe – w lutym 2013 roku stopa bezrobocia rejestrowanego wynosiła już
14,4%, o jeden punkt procentowy więcej niż w lutym 2012 roku.
Zmiany wojewódzkich stóp bezrobocia nie są skorelowane z wielkościami wydatków unijnych na
jednego mieszkańca (wskaźnik korelacji zmian stóp bezrobocia między rokiem 2004 i 2011 z łącznymi
dla całego okresu 2004–2011 wielkościami pomocy unijnej na jednego mieszkańca województwa
wynosi -0,163). Istnieje natomiast dość silna, ujemna korelacja zmian stóp bezrobocia z wydatkami na
infrastrukturę oraz na programy służące poprawie innowacyjności i konkurencyjności gospodarki.
Zgony niemowląt
Wskaźnik zgonów niemowląt, obliczany jest jako liczba zgonów dzieci w wieku do ukończenia pierwszego roku życia, przypadająca na 1000 urodzeń żywych. Wskaźnik ten jest jednym z mierników
realizacji celu głównego Strategii Rozwoju Kraju.
Wykres 28. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników zgonów niemowląt (na 1000 urodzeń żywych)
9
8
7
6
5
4
3
2
POL
1
MAX
MIN
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
63
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Na przestrzeni lat 2003–2011 wskaźnik zgonów niemowląt, liczony dla całej Polski, obniżył się bardzo
wyraźnie – z 7,0 w roku 2003 do 4,7 w roku 2011. Obniżyły się też analogiczne wskaźniki dla
wszystkich województw. Zmniejszenia wskaźników wojewódzkich były przy tym dość mocno zróżnicowane – w województwie świętokrzyskim wskaźnik zgonów niemowląt obniżył się tylko o 0,5 (z 6,5 w
roku 2003 do 6,0 w roku 2011), podczas gdy w województwie lubelskim i mazowieckim – aż o 3,3.
Najniższy poziom wskaźnika (3,4) odnotowano w 2011 roku w województwie mazowieckim,
największy – w województwach: śląskim, kujawsko-pomorskim i w województwie świętokrzyskim.
W Strategii Rozwoju Kraju założono, że w 2015 roku wskaźnik zgonów niemowląt osiągnie wartość
5,0, o 1,0 niższy niż w latach 2006–2007. Tak więc cel SRK zostanie w tej dziedzinie osiągnięty.
Dodać warto, że obecny poziom wskaźnika zgonów niemowląt w Polsce jest już znacznie bliższy
standardom europejskim niż kilkanaście lat temu – w 2011 roku wskaźnik ten wynosił dla całej Unii
Europejskiej 3,9, a dla państw UE-15 – 3,4.
Zmiany wojewódzkich wskaźników zgonów niemowląt nie wykazują istotnej korelacji z wielkościami
pomocy unijnej na jednego mieszkańca, a większość współczynników korelacji wskaźnika zgonów
niemowląt i kwot pomocy unijnej wykazuje wartości ujemne.
Wpływ środków z budżetu UE na inne wskaźniki rozwoju społeczno-gospodarczego
Produkcja końcowa rolnictwa na 1 hektar użytków rolnych
Pomiędzy rokiem 2004 i 2007 produkcja końcowa z 1 hektara użytków rolnych (w cenach bieżących)
43
zwiększyła się o 55,3%, co przy wzroście cen produktów rolnych o ok. 37% oznacza wzrost realnej
wartości produkcji końcowej z hektara o ok. 13,6%, czyli o ok. 1,8% rocznie. Produkcja końcowa
rolnictwa rosła więc wolniej niż w pozarolniczym sektorze gospodarki narodowej.
Wykres 29. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników produkcji końcowej rolnictwa na 1 hektar
w latach 2004–2010
7.000
6.000
zł/ha
5.000
4.000
3.000
2.000
1.000
POL
MAX
MIN
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
43
Według danych GUS indeks wzrostu cen produkcji globalnej rolnictwa dla lat 2004–2011 wyniósł 37,1%, a
indeks cen produkcji towarowej – 36,7%. W dalszych obliczeniach posługiwaliśmy się indeksem cen produkcji
towarowej.
64
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Korelacja wydajności produkcji rolniczej i wielkości wydatków unijnych na jednego mieszkańca jest
słaba – współczynnik korelacji pomiędzy wojewódzkimi wskaźnikami łącznej kwotą wydatków
unijnych na jednego mieszkańca i zmian wojewódzkich wskaźników produkcji końcowej z jednego
hektara wynosi tylko 0,176, jeszcze słabsza (tylko 0,159) jest korelacja z wydatkami na Wspólną
Politykę Rolną. Nakazuje to bardzo dużą ostrożność przy szacowaniu wpływu środków unijnych na
wzrost wydajności i produkcji w rolnictwie, otrzymane wyniki wskazują jednak na małą rolę środków
unijnych dla zmian wydajności w rolnictwie
Przeciętne wynagrodzenia
W 2011 roku przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej wynosiło w Polsce 3625,2 zł, czyli o
50,4% więcej niż w roku 2004. Oznacza to, że wynagrodzenia w gospodarce rosły szybciej niż produkt
krajowy brutto. Wojewódzkie przeciętne wynagrodzeń w gospodarce narodowej były w roku 2011
dość mocno zróżnicowane – od 3019,4 w województwie warmińsko-mazurskim i 3023,2 zł w
województwie podkarpackim do 4504,7 zł w województwie mazowieckim. Różnica wynosi zatem
prawie 50%. Na przestrzeni ostatnich ośmiu lat zróżnicowanie przeciętnych wynagrodzeń pomiędzy
województwami nieznacznie wzrosło.
Wykres 30. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników przeciętnych wynagrodzeń w latach 2004–2011
5 000
zł
4 500
4 000
3 500
3 000
2 500
2 000
1 500
1 000
POL
MAX
MIN
500
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
Zmiany przeciętnego wynagrodzenia są ujemnie skorelowane z wielkością wszystkich podstawowych
kategorii wydatków unijnych, przy czym największą (co do modułu) wartość ma współczynnik korelacji
pomiędzy zmianami przeciętnego wynagrodzenia, a wydatkami z funduszy strukturalnych.
Wyjaśnieniem takich relacji pomiędzy zmianami wysokości wynagrodzeń i rozmiarami pomocy unijnej
jest fakt (już opisywany), iż największe (w relacji do liczby mieszkańców) środki strukturalne z budżetu
UE kierowane były do województw o niskim PKB na jednego mieszkańca, w których – co do zasady –
przeciętne wynagrodzenia również są niskie.
Przeciętne dochody na jedną osobę
Pomiędzy rokiem 2004 i 2011 przeciętne dochody na jedną osobę zwiększyły się – w skali całego
kraju – z 706,3 zł w 2004 roku do 1227,0 zł w roku 2011. Dochody w 2011 roku były więc o 73,4%
większe niż w roku 2004. W ujęciu realnym daje to wzrost dochodów o 42,4%, czyli o 5,2% rocznie.
65
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Rosły też, choć w różnym tempie, wskaźniki przeciętnych dochodów na jedną osobę we wszystkich
województwach. Tak w roku 2004, jak i w roku 2011, najwyższymi dochodami na jedną osobę
charakteryzowało się województwo mazowieckie, wyraźnie wyprzedzające następne w kolejności
województwa: pomorskie i dolnośląskie. Najniższe dochody na jednego mieszkańca notowano – we
wszystkich analizowanych latach – w województwie podkarpackim. Rosło przy tym, choć niezbyt
szybko rozwarstwienie wojewódzkich wskaźników przeciętnych dochodów – w 2004 roku dochody na
jednego mieszkańca województwa mazowieckiego były o 64% większe od dochodów na jednego
mieszkańca województwa podkarpackiego, w 2011 roku różnica ta wzrosła do 73,1%.
Tempa wzrostu przeciętnych dochodów na jednego mieszkańca w poszczególnych województwach
były jednak mało zróżnicowane. Z dwoma wyjątkami mieściły się one w przedziale od 4,1% do 5,7%
rocznego przyrostu realnej wartości dochodów. Szybciej rosły dochody w dwóch województwach:
–
w województwie podlaskim w latach 2004–2011 średnie roczne tempo wzrostu realnych
dochodów na jednego mieszkańca wynosiło 7,1%,
w województwie lubuskim analogiczny wskaźnik osiągnął wartość 6,6%.
–
Wykres 31 Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników przeciętnych dochodów na jedną osobę
w latach 2004–2011
2 000
zł
1 800
1 600
1 400
1 200
1 000
800
600
400
POL
MAX
MIN
200
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
W odróżnieniu od większości innych prezentowanych tu mierników, wskaźnik dochodów na jednego
mieszkańca okazał się dość silnie i dodatnio skorelowany z wielkościami pomocy (w przeliczeniu na
jednego mieszkańca) przekazywanej do województw ze środków unijnych. Współczynnik korelacji
syntetycznego wskaźnika wzrostu dochodów ludności pomiędzy rokiem 2003 i 2011 z wskaźnikami
pomocy unijnej przypadającej na jednego mieszkańca wyniósł 0,439. Jeszcze silniejszą korelację
(0,503) odnotowaliśmy pomiędzy syntetycznym wskaźnikiem dochodów na jednego mieszkańca i
wielkością pomocy per capita pochodzące środków na przedsięwzięcia Wspólnej Polityki Rolnej. Jest
to zrozumiałe, gdyż wszystkie środki na dopłaty bezpośrednie służą właśnie zwiększaniu dochodów
ludności.
Odsetek osób zagrożonych relatywnym ubóstwem
Pomiędzy rokiem 2005 i rokiem 2011 odsetek osób zagrożonych relatywnym ubóstwem zmniejszył się
z 20,6% do 17,7%. Pamiętać należy, że wskaźnik ten ilustruje stopień zróżnicowania poziomu
66
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
dochodów, a nie wielkość tych dochodów. Zmniejszenie odsetka osób zagrożonych relatywnym
ubóstwem oznacza zatem pewne „spłaszczenie” piramidy dochodowej, a nie ograniczenie zakresu
ubóstwa, gdyż wraz ze wzrostem dochodów zazwyczaj przesuwa się również ich mediana, a wraz
z nią – granica relatywnego ubóstwa.
Dla oceny sytuacji społecznej w kraju istotny jest fakt dużego zróżnicowania wskaźników
wojewódzkich. W niektórych województwach obserwujemy bardzo duży wzrost wskaźnika zagrożenia
relatywnym ubóstwem (tak jest np. w województwie lubelskim i w województwie lubuskim), w innych
nastąpił jeszcze większy spadek wskaźnika. Odnotować w szczególności należy zmniejszenie się
odsetka zagrożonych ubóstwem relatywnym w województwie dolnośląskim (spadek z 20,7% w 2005
roku do 12,8% – co jest najniższym wskaźnikiem w kraju – w roku 2011). Duże spadki analizowanego
wskaźnika miały również miejsce w województwach: pomorskimi kujawsko-pomorskim.
Utrzymuje się duże zróżnicowanie wskaźników wojewódzkich – od 31,3% w województwie lubelskim
do 12,8% w dolnośląskim. Zmiany odsetka osób zagrożonych relatywnym ubóstwem są przy tym
całkowicie nieskorelowane z tempem wzrostu dochodów na jednego mieszkańca. Widoczna jest
natomiast dość silna, ujemna korelacja aktualnego poziomu dochodów na jednego mieszkańca
w województwie i odsetka osób zagrożonych ubóstwem relatywnym. Wynika to przede wszystkim
z faktu, iż granica relatywnego ubóstwa ustalana jest na jednolitym poziomie dla całego kraju, co
oznacza, że wskaźniki wojewódzkie nie obrazują wprost zróżnicowania dochodów w danym województwie.
Wykres 32. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników odsetka osób zagrożonych relatywnym ubóstwem
w latach 2005–2011
35
%%
30
25
20
15
10
POL
5
MAX
MIN
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
Wskaźniki zagrożenia relatywnym ubóstwem nie są znacząco skorelowane z rozmiarami pomocy
unijnej, ani z żadnym z analizowanych przez nas rodzajem tej pomocy.
Zgony na choroby układu krążenia
W 2004 roku wskaźnik zgonów na choroby krążenia (na 10000 mieszkańców) wynosił – dla całej
Polski – 44,2, a wskaźniki wojewódzkie przyjmowały wartości od 35,0 dla województwa warmińskomazurskiego do 55,0 dla województwa łódzkiego. Na przestrzeni lat 2004–2011 sytuacja nie
poprawiła się – średni wskaźnik dla Polski zwiększył się do poziomu 45,6, w wielu województwach
67
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
wzrost wskaźnika był jeszcze większy – na przykład w województwie świętokrzyskim liczba zgonów na
choroby układu krążenia wzrosła pomiędzy rokiem 2004 i 2011 o 8,0 na 10000 mieszkańców,
podobny wzrost odnotowano w województwie lubelskim. Nie udało się też zmniejszyć różnic między
województwami, a pogorszenie wartości wskaźników zgonów na choroby krążenia obserwowaliśmy
zarówno w tych województwach, w których w latach 2003–2004 wskaźniki te były najniższe, jak i w
tych województwach, które charakteryzuje duża liczba zgonów na choroby krążenia.
Wykres 33. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników zgonów na choroby układu krążenia
(na 10000 mieszkańców) w latach 2004–2010
60
50
40
30
20
POL
10
MAX
MIN
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Źródło: obliczenia własne
Wskaźniki liczby zgonów na choroby krążenia w Polsce są znacznie wyższe niż w rozwiniętych
krajach europejskich. Według danych Eurostatu w 2010 roku standaryzowany wskaźnik liczby
44
zgonów na choroby krążenia wynosił dla Polski 33,64 na 10000 ludności, podczas gdy dla krajów
UE-15 wskaźnik ten był równy 16,52, czyli dwa razy mniej niż w Polsce.
Zmiany wskaźnika zgonów na choroby krążenia (na 10000 mieszkańców) są ujemnie skorelowane
z wydatkami unijnymi, przy czym siłą tej korelacji jest zadziwiająco duża. Jest to – naszym zdaniem –
efekt znacznego pogorszenia się wskaźników zgonów na choroby krążenia w kilku województwach, w
których rozmiary pomocy unijnej na jednego mieszkańca przekraczały wyraźnie średnią krajową.
Przypomnieć należy, że na wydatki związane z ochroną zdrowia przeznaczano w latach 2004–2011
bardzo niewielką część pomocy unijnej.
Zgony na choroby nowotworowe
Podobnie jak w przypadku chorób układu krążenia, przedstawiają się zmiany wskaźników zgonów na
choroby nowotworowe. Od 2004 roku wartości wskaźników zgonów na 10000 ludności praktycznie nie
zmieniły się, nie zmieniło się też zróżnicowanie wskaźników wojewódzkich. Tylko w jednym
województwie – mazowieckim – wskaźnik zgonów na choroby nowotworowe był w 2011 roku niższy
(i to bardzo nieznacznie) niż w roku 2004.
44
Standaryzacja wskaźnika polega na tym, że wartość wskaźnika oblicza się jako średnią ważoną z
odpowiednich wskaźników dla kolejnych grup wiekowych, przy czym jako wagi przyjmuje się udziały grup we
wzorcowej populacji, a nie faktyczne udziały grup wiekowych w ludności danego kraju. Eliminuje to wpływ
struktury demograficznej na poziom wskaźnika
68
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wykres 34. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników zgonów na choroby nowotworowe
(na 10000 mieszkańców) w latach 2004–2011
35
30
25
20
15
10
POL
5
MAX
MIN
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne na podstawie Banku Danych Lokalnych GUS
W latach 2004–2010 przeciętny standaryzowany wskaźnik zgonów na choroby nowotworowe (na
10000 ludności) obniżył się w krajach UE-15 z 17,80 do 16,46. W analogiczny sposób liczony
wskaźnik dla Polski wzrósł w tym czasie z 23,99 do 25,10.
Zmiany wskaźnika zgonów na choroby nowotworowe nie wykazują znaczącej korelacji z rozmiarami
pomocy unijnej. Przypomnieć należy, że od 2006 roku realizowany jest Narodowy program zwalczania
chorób nowotworowych, ustanowiony na mocy ustawy z dnia 1 lipca 2005 roku z dnia 1 lipca 2005 r.
45
o ustanowieniu programu wieloletniego „Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych” ,
którego celem jest:
1)
2)
3)
4)
5)
zahamowanie wzrostu zachorowań na nowotwory;
osiągnięcie średnich europejskich wskaźników w zakresie wczesnego wykrywania nowotworów;
osiągnięcie średnich europejskich wskaźników skuteczności leczenia;
stworzenie warunków do wykorzystania w praktyce onkologicznej postępu wiedzy o przyczynach i mechanizmach rozwoju nowotworów złośliwych;
utworzenie systemu ciągłego monitorowania skuteczności zwalczania nowotworów w skali
kraju i poszczególnych regionach kraju.
Budżet programu określony został na 3 mld zł (12 lat po 250 mln zł), a organem odpowiedzialnym za
jego wykonanie jest Minister Zdrowia.
Zarejestrowane przestępstwa
Wskaźnik – dla całej Polski – liczby zarejestrowanych przestępstw przypadających na 1000 mieszkańców obniżył się w badanym okresie o ponad 20% – z 38,3 w 2004 roku do 30,1 w roku 2011.
Zmniejszenie liczby zarejestrowanych przestępstw odnotowano też we wszystkich województwach,
przy czym spadek był największy w województwach: pomorskim (liczba zarejestrowanych przestępstw
zmalała tu o ponad 35%), mazowieckim, warmińsko-mazurskim i kujawsko-pomorskim. Spadek
wskaźnika liczby zarejestrowanych przestępstw był najmniejszy w województwie lubuskim i śląskim.
45
Dz. U. Nr 148, poz. 1200, z późn. zm.
69
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Zauważyć też warto, że praktycznie cały spadek wskaźników przestępczości nastąpił w pierwszych
latach analizowanego okresu. Po roku 2007, gdy zaczęły być odczuwalne skutki światowego kryzysu,
spadek liczby przestępstw na 1000 mieszkańców uległ zahamowaniu, a w 2011 roku w większości
województw (i łącznie w całym kraju) liczba przestępstw na 1000 mieszkańców była już wyższa niż
w roku 2010.
Wykres 35. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników zarejestrowanych przestępstw
(na 10000 mieszkańców) w latach 2004–2011
50
40
30
20
10
POL
MAX
MIN
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
Zmiany wskaźnika liczby przestępstw na 1000 mieszkańców nie wykazują istotnej korelacji z Rozmiarami pomocy unijnej (na mieszkańca), z wyjątkiem stosunkowo silnej korelacji między wskaźnikami
46
przestępczości i „pozostałymi wydatkami strukturalnymi” . Warto natomiast zwrócić uwagę na fakt, iż
spośród 19 analizowanych wskaźników rozwoju społeczno-gospodarczego ze zmianami liczby
przestępstw na 1000 mieszkańców najsilniej skorelowany (dodatnio) jest wskaźnik określający zmiany
odsetka osób zagrożonych relatywnym ubóstwem.
Wykrywalność przestępstw
Wskaźniki wykrywalności przestępstw – zarówno dla Polski, jak i dla poszczególnych województw –
uległy w latach 2004–2011 znaczącej poprawie. W skali Polski wskaźnik wykrywalności zwiększył się
z 55,2% w roku 2003 do 68,7% w roku 2011, zwiększyły się też wszystkie wskaźniki wojewódzkie,
przy czym ich wzrost był bardzo zróżnicowany – od poprawy o 0,8 punktu procentowego w województwie podkarpackim do wzrostu o 20,4 punktu procentowego w województwie łódzkim. Istotna
poprawa wykrywalności przestępstw miała miejsce w latach 2004–2007 – po roku 2007 zmiany były
już bardzo niewielkie.
Zauważyć można, że największa poprawa wykrywalności nastąpiła w województwach, których stolicami są duże metropolie, takie jak Warszawa, Kraków, Łódź, Poznań czy Gdańsk (Trójmiasto)
i Katowice z całą aglomeracją. Wyjątek od tej reguły stanowi województwo dolnośląskie, w którym
zmiana wskaźnika wykrywalności była znacznie mniejsza od średniej krajowej. Istotne jest i to, że największe zmiany wykrywalności miały miejsce w tych województwach, w których w latach 2003–2004
wykrywalność przestępstw była relatywnie niska.
46
Por. s. 140.
70
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wykres 33. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników wykrywalności przestępstw w latach 2004–2011
80
pp
70
60
50
40
30
20
POL
MAX
MIN
10
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
Zmiany wskaźnika wykrywalności przestępstw wykazują zaskakująco wysoką, ujemną korelację ze
wskaźnikami pomocy unijnej przypadającej na jednego mieszkańca – współczynnik korelacji zmian
wskaźnika wykrywalności przestępstw ze wskaźnikami całkowitych kwot pomocy unijnej na jednego
mieszkańca wyniósł -0,405, a dla wskaźników wydatków per capita z programów regionalnych –
jeszcze więcej, bo -0,728. W naszym przekonaniu jest to czysto statystyczny efekt tego, że największa poprawa nastąpiła – z przyczyn niekoniecznie związanych z pomocą unijną – w tych województwach, które nie były preferowane przy podziale środków unijnych. Pewne znaczenie mogło też mieć
przeznaczenie relatywnie niewielkich kwot na wzmocnienie służb policyjnych w dużych metropoliach.
Długość dróg publicznych na 100 km
2
2
Liczony dla całej Polski wskaźnik długości dróg publicznych na 100 km powierzchni wzrósł w
ostatnich ośmiu latach z 79,6 km w roku 2003 do 89,7 km w roku 2011. Przy powierzchni Polski
2,
wynoszącej ok. 312,7 tys. km oznacza to zwiększenie długości sieci dróg o ok. 3160 km. Wzrosły
47
również we wszystkich województwach – poza opolskim – wojewódzkie wskaźniki gęstości sieci
dróg publicznych.
Utrzymuje się duże zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników gęstości sieci dróg publicznych – w
2
2004 roku na 100 km powierzchni województwa warmińsko-mazurskiego przypadało 50,6 km dróg
2
publicznych, na 100 km powierzchni województwa śląskiego – 163,8 km i podobne proporcje
2
utrzymały się do roku 2011, chociaż przyrosty wskaźników długości dróg na 100 km w województwach z lepiej rozwiniętą siecią drogową były większe niż w województwach, w których sieć
drogowa jest gorzej rozwinięta. O ile samo zróżnicowanie wskaźników gęstości sieci drogowej jest zjawiskiem, które samo w sobie nie budzi niepokoju (województwa są mocno zróżnicowanie pod
względem ukształtowania terenu, powierzchni gruntów rolnych i leśnych, gęstości zaludnienia, stopnia
urbanizacji), to niewielkie efekty rzeczowe inwestycji drogowych w województwach o słabo rozwiniętej
infrastrukturze drogowej należy już ocenić negatywnie – i to tym bardziej, że województwa te
otrzymały znaczącą pomoc unijną na takie właśnie cele, a budowa dróg lokalnych była również
wspierana znaczącymi środkami z budżetu państwa.
47
Mimo to gęstość dróg publicznych w województwie opolskim jest nadal większa – choć już tylko nieznacznie –
od średniej krajowej
71
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
2
Wykres 34. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników długości dróg publicznych na 100 km powierzchni
w latach 2004–2011
200
180
km/100km 2
160
140
120
100
80
60
40
POL
MAX
MIN
20
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
Istotnym problemem pozostaje jakość dróg. Nie dysponujemy szczegółowymi danymi dotyczącymi
dróg wojewódzkich i lokalnych, ale dostępne i wiarygodne dane odnoszące się do dróg krajowych
wydają się być reprezentatywne dla całej sieci dróg publicznych. Drogi krajowe stanowią co prawda
tylko ok. 4% długości całej sieci dróg publicznych, lecz obsługują one znacznie większą część ruchu
samochodowego.
48
Z danych publikowanych corocznie przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad wynika,
że w końcu 2011 roku ok. 17% dróg krajowych kwalifikowało się – ze względu na stan nawierzchni –
do natychmiastowego remontu. W ostatnich paru latach wskaźnik ten obniżył się dość wyraźnie (w
49
roku 2004 wynosił on 25,8% , lecz nadal natychmiastowych remontów wymaga ok. 3250 km dróg
krajowych. Zasadne wydaje się pytanie o rozsądne proporcje między nakładami na budowę nowych
dróg i nakładami na remonty dróg już istniejących.
Istotne jest też, co zauważono również w raporcie GDDKiA, że zmiany stanu dobrego (utrzymanie na
zbliżonym poziomie) i złego (zmniejszenie udziału), w znacznej części wynikają z włączenia do sieci
dróg krajowych nowych inwestycji oraz przekazania innym jednostkom dotychczas administrowanych
50
odcinków dróg . Podobnie było też w roku 2012, gdy przyspieszenie inwestycji drogowych
51
spowodowało „uboczny skutek” w postaci obniżenia odsetka dróg w stanie złym do poziomu 13,5% .
Brak jest wyraźnej korelacji pomiędzy rozmiarami pomocy unijnej i zmianami w gęstości sieci
drogowej. Najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem jest to, że w statystyce i sprawozdawczości
unijnych nakładów na drogi nie można oddzielić wydatków poniesionych na drogi już ukończone
z nakładami na drogi, których budowa jeszcze trwa, a dokładniej – trwała w końcu 2011 roku
48
Por. np. Raport o stanie technicznym sieci dróg krajowych na koniec 2011 roku, Generalna Dyrekcja Dróg
Krajowych i Autostrad, Warszawa 2012, dostępne na stronie internetowej GDDKiA:
https://www.gddkia.gov.pl/userfiles/articles/s/system-oceny-stanu-nawierzchni_6165/Raport%20na%20koniec% 202011.pdf
49
Raport o stanie technicznym nawierzchni sieci dróg krajowych na koniec 2004 roku, Generalna Dyrekcja Dróg
Krajowych i Autostrad, Warszawa 2005,
50
Raport o stanie technicznym sieci dróg krajowych na koniec 2011 roku, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i
Autostrad, Warszawa 2012, s. 22
51
Raport o stanie technicznym sieci dróg krajowych na koniec 2012 roku, Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i
Autostrad, Warszawa 2013, s. 7
72
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Liczba łóżek na 100.000 mieszkańców
Pomiędzy rokiem 2003 i 2011 liczba łóżek przypadających na 100.000 mieszkańców zmalała
w Polsce z 488 do 469. Odpowiada to utracie ponad 7200 łóżek, czyli ok. 4% łóżek dostępnych
w szpitalach w 2003 roku. Tylko w czterech województwach liczba łóżek szpitalnych nie zmniejszyła
się lub zmniejszyła się bardzo nieznacznie. Nie nastąpiły widoczne zmiany zróżnicowania wskaźników
wojewódzkich. Odnotować jednak należy fakt, że liczba łóżek szpitalnych zmniejszyła się również
w tych województwach, w których – w relacji do liczby ludności – jest ich najmniej
Wykres 35. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników liczby łóżek szpitalnych na 1000 mieszkańców
w latach 2004–2011
6
5
4
3
2
POL
MAX
MIN
1
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
Zmiany wskaźników liczby łóżek na 100000 mieszkańców okazały się silnie skorelowane z wydatkami
per capita na kapitał ludzki (dodatni współczynnik korelacji równy 0,522) i z wydatkami na programy
regionalne. Nie powinna natomiast dziwić ujemna korelacja zmiany liczby łóżek z wydatkami na
infrastrukturę, choć wydatki te teoretycznie obejmowały również inwestycje szpitalne. Rozmiary tych
wydatków i ich udział w całości wydatków na infrastrukturę był jednak niewielki i to prawdopodobnie
wyjaśnia fakt ujemnej (i faktycznie przypadkowej) ujemnej korelacji.
Liczba łóżek szpitalnych na 100.000 mieszkańców jest jedynym – poza liczbą zgonów na choroby
nowotworowe – wskaźnikiem z analizowanego zestawu, który pokazał pogorszenie sytuacji społecznogospodarczej w okresie polskiego członkowstwa w Unii Europejskiej. Jedną z podstawowych przyczyn
takiego stanu rzeczy jest utrzymujące się wysokie zadłużenie szpitali i zła bieżąca sytuacja finansowa
znacznej części szpitali, skłaniająca do szukania oszczędności i likwidacji nierentownych oddziałów
52
szpitalnych .
Odsetek gospodarstw domowych z dostępem w mieszkaniu do sieci wodociągowej
Odsetek gospodarstw domowych posiadających dostęp do sieci wodociągowej w mieszkaniu wzrósł –
w skali całego kraju – z 85,5% w roku 2004 do 87,5% w roku 2011, a więc niezbyt dużo. Bardziej
widoczna była poprawa sytuacji w tych województwach, w których w 2004 roku dostęp w miesz52
Według danych Ministerstwa Zdrowia zadłużenie publicznych zakładów opieki zdrowotnej wynosiło w końcu
2012 r. ok. 10,5 mld zł i od 2005 roku nigdy nie spadło poniżej 9,5 mld zł – por. Zadłużenie na stronie internetowej
Ministerstwa Zdrowia: http://www.mz.gov.pl/wwwmz/index?mr=b3&ms=0&ml=pl&mi=0&mx=0&ma=3917
73
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
kaniach do wody z wodociągów miało relatywnie mniej gospodarstw domowych (małopolskie, mazowieckie, podkarpackie). W efekcie zmniejszyły się różnice między województwami z najniższym i najwyższym poziomem tego wskaźnika.
Wykres 36. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników odsetka gospodarstw domowych do dostępem do
sieci wodociągowej, w latach 2004–2011
100
90
80
70
60
50
%%
40
30
20
POL
MAX
MIN
10
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
Zmiany wskaźnika dostępu do sieci wodociągowej nie wykazują w zasadzie korelacji z rozmiarami
unijnej pomocy dla poszczególnych województw. Istotne statystycznie powiązania odnotowano jedynie dla korelacji odsetka gospodarstw domowych z dostępem do sieci wodociągowej i przypadających
na jednego mieszkańca tzw. pozostałych wydatków pochodzących z funduszy strukturalnych – do
wydatków tych klasyfikowaliśmy środki pochodzące z funduszy strukturalnych UE, czyli z EFRR i EFS
oraz z Funduszu Spójności, z wyłączeniem wydatków ponoszonych w ramach regionalnych
programów operacyjnych oraz programów obejmujących wydatki związane z rozbudową infrastruktury
i rozwojem kapitału ludzkiego. Inne wydatki strukturalne kierowane były jednak przede wszystkim na
wsparcie przedsiębiorstw produkcyjnych i silna korelacja ze zmianami wskaźników zaopatrzenia
w wodę z wodociągów wydaje się raczej przypadkowa.
Odsetek gospodarstw domowych z dostępem w mieszkaniu do sieci kanalizacyjnej
Zmiany wojewódzkich wskaźników dostępu gospodarstw domowych do sieci kanalizacyjnej przebiegały bardzo podobnie jak zmiany wskaźników dostępu do sieci wodociągowej, z tym że osiągnięte
poziomy wskaźników wojewódzkich są znacznie niższe niż w przypadku wskaźników dotyczących
sieci wodociągowej. Nie widać też większego zróżnicowania wskaźników wojewódzkich określających
wzrost odsetka gospodarstw z dostępem do sieci kanalizacyjnej. Wynika to prawdopodobnie z faktu,
że o ile w przypadku wodociągów w większości województw osiągnięto już satysfakcjonujący poziom
zaspokojenia potrzeb (i tam przyrosty wskaźników były już niewielkie), to niezaspokojone potrzeby
w zakresie sieci kanalizacyjnej i oczyszczalni ścieków są nadal duże we wszystkich województwach
i bardziej równomierne zmiany wskaźników dostępu do sieci kanalizacyjnej we wszystkich województwach. Utrzymywanie się wyraźnej różnicy pomiędzy wskaźnikami dostępu do sieci
wodociągowej i do sieci kanalizacyjnej ocenić należy – z punktu widzenia ochrony środowiska – jako
sytuację niekorzystną i niebezpieczną, która winna skłaniać do uznania uzupełnienia sieci kanalizacyjnej za zadanie o wysokim priorytecie.
74
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
.Wykres 37. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników odsetka gospodarstw domowych do dostępem do
sieci kanalizacyjnej, w latach 2004–2011
80
%%
70
60
50
40
30
20
POL
MAX
MIN
10
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
Wskaźniki korelacji wydatków unijnych na jednego mieszkańca i zmian wskaźników dostępu do sieci
kanalizacyjnej są wyższe niż w przypadku wskaźników dostępu do sieci wodociągowej, lecz nadal
niezbyt wysokie – najwyższą korelację (0,290) odnotowano dla wydatków per capita z programów
regionalnych.
Odsetek dzieci wiejskich objętych wychowaniem przedszkolnym
Wskaźniki dostępu do wychowania przedszkolnego w rejonach wiejskich uległy w latach 2003–2011
zasadniczej poprawie. O ile w roku 2003 do przedszkoli uczęszczało 16,7% dzieci wiejskich, a w roku
2004 – 17,5%, to w roku 2011 odsetek dzieci wiejskich objętych wychowaniem przedszkolnym wynosił
już 52,0% – niemal trzy razy więcej niż siedem lat wcześniej.
Wykres 38. Zróżnicowanie wojewódzkich wskaźników odsetka dzieci wiejskich objętych wychowaniem
przedszkolnym, w latach 2004–2011
80
%%
70
60
50
40
30
20
POL
MAX
MIN
10
0
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Źródło: obliczenia własne
75
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
W niektórych województwach zmiany były jeszcze dużo większe – na przykład w województwie
podlaskim odsetek dzieci wiejskich objętych wychowaniem przedszkolnym wzrósł pomiędzy rokiem
2004 i 2011 z 5,9% do 40,8%. Znacząca poprawa dostępności przedszkoli dla dzieci wiejskich miała
miejsce dopiero po roku 2008.
Nie stwierdziliśmy istotnej dodatniej korelacji zmian odsetka dzieci wiejskich uczęszczających do
przedszkoli z żadną kategorią wydatków unijnych. W szczególności współczynnik korelacji między
zmianami omawianego wskaźnika i rozmiarami pomocy unijnej na jednego mieszkańca wyniósł 0,232, a współczynnik korelacji z wydatkami per capita na Program Rozwoju Obszarów Wiejskich –
minus 0,157. Wynika stąd, że poprawa dostępności przedszkoli na obszarach wiejskich finansowana
była głównie ze środków krajowych.
76
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wnioski
Po dziewięciu latach od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej pozytywne efekty tego faktu są
łatwe do wskazania i widoczne. Nie są to zresztą wyłącznie efekty rzeczowe. Ważną, lecz
niedocenianą korzyścią z wejścia do Unii Europejskiej jest na przykład to, że unijna pomoc finansowa
dla Polski (przypomnijmy, że pierwsze środki z budżetu UE trafiły do Polski, w ramach tzw. programów
przedakcesyjnych, na długo przed formalnym uzyskaniem członkostwa) wprowadziła do obowiązujących reguł budżetowych nową kulturę zarządzania środkami publicznymi. Musieliśmy uczyć się
metod programowania złożonych projektów wieloletnich, dbałości o uzasadnienie celowości
podejmowanych działań, formułowania celów, wreszcie – mierzenia efektów podejmowanych działań i
wydatkowanych środków publicznych. Wprowadziło to nową jakość do procedur gospodarowania
środkami publicznymi (nie tylko tymi, które pochodziły z budżetu UE), choć lekcji z nowoczesnych
53
metod zarządzania środkami publicznymi nie odrobiliśmy zbyt dobrze . To wielka szkoda, bo polskim
finansom publicznym (a może należałoby powiedzieć: polskiemu państwu) nadal brakuje jasnego
określenia strategicznych celów i konsekwentnego podporządkowania wydatków publicznych rygorom
zadaniowego myślenia o zakładanych celach efektach podejmowanych zadań.
Ogromne znaczenie dla Polski miało i to, że członkostwo w Unii Europejskiej w pewien sposób
zamknęło zapoczątkowany w 1989 roku proces otwierania się Polski i jej integracji europejskiej. Jest o
proces o długofalowych konsekwencjach, ważny zarówno dla państwa i jego gospodarki, jak i dla
poszczególnych obywateli.
Najbardziej znane i najczęściej wskazywane są jednak korzyści finansowe i uzyskane dzięki nim
efekty rzeczowe – nowe drogi, oczyszczalnie ścieków, sprzęt w szkołach i szpitalach, tysiące obiektów
oznaczone tablicami przypominającymi o udziale UE w finansowaniu tych obiektów. Mniej widoczne,
chociaż również ważne jest unijne wsparcie dla mniejszych i większych podmiotów produkcyjnych
(zwłaszcza dla rolników), a także liczne przedsięwzięcia nieinwestycyjne (szkoleniowe i inne)
finansowane z udziałem środków budżetowych UE.
Według najnowszych danych Ministerstwa Finansów, po 1 maja 2004 roku do Polski przekazano
z budżetu Unii Europejskiej kwotę ok. 79,3 mld euro, a Polska wpłaciła w tym czasie do budżetu UE
53
Spektakularnym przykładem takiej źle odrobionej lekcji jest budżet zadaniowy, wprowadzony formalnie do
polskiego systemu finansów publicznych w 2009 roku. Wprowadzenie metod budżetowania zadaniowego miało
spowodować przełomowe zmiany w metodach zarządzania środkami publicznymi i zwiększyć w zdecydowany
sposób efektywność wykorzystania środków publicznych. Niestety, okazało się, że rola budżetu zadaniowego
sprowadziła się do działań czysto formalnych, bez wpływu na realne procesy decyzyjne. Por. np.: Wdrażanie
budżetu państwa w układzie zadaniowym – ocena procesów: planowania, monitorowania i sprawozdawczości,
Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa 2012; W. Misiąg, Siedem lat wdrażania budżetu zadaniowego – refleksje
i prognozy, w: K. Marchewka-Bartkowiak, Z. Szpringer (red.), Budżet zadaniowy, „Studia BAS” Nr 1(33) 2013,
Wydawnictwo Sejmowe Kancelarii Sejmu, Warszawa 2013
77
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
ok. 28,2 mld euro z tytułu składek i 141 mln euro zwrotów wcześniej otrzymanych środków. Oznacza
to, że per saldo do Polski wpłynęła kwota ponad 50,9 mld euro. Polska jest przy tym największym
beneficjentem pomocy na zadania realizujące unijną politykę spójności. Z ok. 139,3 mld euro
wypłaconych w perspektywie finansowej 2007–2013 z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności aż 29,7 mld euro (21% całej
kwoty) trafiło do Polski, przy czym kwota ta stanowi zaledwie 44% limitu przyznanego Polsce na całą
54
perspektywę finansową .
Znaczące są też rzeczowe efekty wykorzystania środków UE. Według danych Ministerstwa Rozwoju
55
Regionalnego od roku 2004 dzięki projektom finansowanym ze środków europejskich znajdujących
się w dyspozycji MRR (a więc z wyłączeniem środków europejskich finansujących działania podejmowane w ramach Wspólnej Polityki Rolnej) w Polsce wybudowano lub zmodernizowano:
–
–
–
–
–
–
ponad 15,5 tys. km dróg, w tym –1325 km autostrad i dróg ekspresowych,
ponad 2,1 tys. km linii kolejowych,
ok. 34 tys. km sieci kanalizacyjnej,
ok. 1,1 tys. km sieci wodociągowej,
ponad 650 oczyszczalni ścieków,
ponad 1700 laboratoriów badawczych.
Efektem wykorzystania funduszy europejskich było również powstanie ok. 150 tys. nowych firm
i utworzenie 289,4 tys. nowych miejsc pracy.
W ramach Wspólnej Polityki Rolnej ok. 1,4 miliona polskich rolników otrzymuje corocznie dopłaty
bezpośrednie, widoczne, choć bardzo zróżnicowane co do stopnia realizacji przyjętych założeń
56
i celów , są też efekty Programów Rozwoju Obszarów Wiejskich. Z danych publikowanych na stronie
57
internetowej Europejskiej Sieci na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (ENRD) wynika, że w latach
2007–2012, w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich:
–
–
–
–
–
–
54
5926 rolników otrzymało wsparcie w ramach działania „Ułatwianie startu młodym rolnikom” –
wykonano w ten sposób 24,6% planu na lata 2007–2013;
wsparcie otrzymało 813,6 tysiąca rolników (8,5% powyżej planu) gospodarujących na
obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania,
a średnia wysokość pomocy wyniosła prawie 9,5 tys. euro;
przyznano prawie 13,7 tysiąca rent strukturalnych (67% liczby planowanej) rolnikom w wieku
powyżej 55 lat przekazującym swe gospodarstwa następcom,
ponad 22,2 tysiąca rolników (40% liczby planowanej) otrzymało pomoc na modernizację
gospodarstw rolnych, wynoszącą średnio 85 tysięcy euro,
sfinansowano utworzenie lub wsparcie 805 mikroprzedsiębiorstw (3% planu),
przyznano wsparcie 341 grupom producentów rolnych.
Transfery finansowe między Polską a UE według stanu na dzień 31 marca 2013 r. (część opisowa), publikacja
internetowa Ministerstwa Finansów.
55
Bilans członkostwa w UE – Fundusze Europejskie – materiał informacyjny ze strony internetowej Ministerstwa
Rozwoju Regionalnego:
http://www.mrr.gov.pl/aktualnosci/fundusze_europejskie_2007_2013/Strony/Bilans_czlonkostwa_w_UE_Fundusze_Eur
opejskie_300413.aspx
56
W minimalnym stopniu wykorzystano np. możliwości finansowania w ramach PROW usług doradczych, a także
przedsięwzięć w ramach działań „Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej” i „Podstawowe usługi dla
gospodarki i ludności wiejskiej” – z planowanych na ten cel ok. 2,4 mld euro wykorzystano dotychczas
zaledwie.42,8 mln euro.
57
Tabele wskaźników monitorowania PROW – Wskaźniki finansowe i rzeczowe na poziomie UE-27 i Państw
Członkowskich – dane aktualizowane w październiku 2012 r.
http://enrd.ec.europa.eu/policy-in-action/rural-development-policy-in-figures/rdp-monitoring-indicator-tables/pl/rdpmonitoring-indicator-tables_pl.cfm
78
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Opisane powyżej efekty wykorzystania środków unijnych, stanowiące tylko wybór przedsięwzięć, które
można było zrealizować dzięki wsparciu Polski środkami z budżetu UE, w oczywisty sposób przyczyniły się do poprawy warunków życia w Polsce, stanowiły też ogromne (choć bardzo rozproszone)
wsparcie kapitałowe dla polskiego rolnictwa, dały też – poprzez zwiększenie popytu Konsumpcyjnego
i inwestycyjnego – ważny impuls wzrostowy polskiej gospodarce, ogromnie ważny wobec załamującej
się koniunktury na rynkach europejskich i światowych.
Za pewnik przyjąć należy, że dopływ środków unijnych był jednym z czynników, które po roku 2007
uchroniły polską gospodarkę od recesji, a Polskę wypromowały na pozycję unijnego lidera we
wzroście gospodarczym. Ocena sposobu wykorzystania przez Polskę środków pochodzących
z budżetu UE (w tym – ustalenia strategicznych kierunków wykorzystania tych środków), a także
ocena efektywności gospodarowania tymi środkami byłaby jednak niepełna gdybyśmy poprzestali na
wyliczeniu produktów i korzyści finansowych, których bez pomocy UE nie moglibyśmy zrealizować.
Rzetelna ocena korzyści, jakie Polska osiągnęła dzięki członkostwu w UE i związanymi z tym profitami
finansowymi, wymaga odpowiedzi na pytanie, czy – i w jakim stopniu – wykorzystanie środków UE
przyczyniło się do realizacji zasadniczych celów unijnej i polskiej polityki rozwoju, a więc do stworzenia warunków trwałego, zrównoważonego wzrostu społeczno-gospodarczego oraz do zwiększenia
stopnia spójności gospodarczej i społecznej. Jest to – naszym zdaniem – problem o kluczowym znaczeniu nie tylko dla oceny efektywności gospodarowania środkami unijnymi w latach 2004–2013, lecz
przede wszystkim dla lepszego wykorzystania pomocy unijnej w perspektywie finansowej 2014–2020
i po roku 2020.
Polska jest dziś największym beneficjentem pomocy unijnej. Jeśli nawet uda się utrzymać podobny
jak obecnie poziom transferów z budżetu UE przy programowaniu wydatków budżetu UE w perspektywie finansowej 2014–2020, to za pewnik można przyjąć, że po roku 2020 wielkość środków, jaka
trafiać będzie do Polski będzie mniejsza niż w latach 2007–2013. Pewne jest też, że znaczące
zmniejszenie transferów z budżetu UE oznaczać będzie poważne wyzwanie dla polskiej gospodarki,
która – jak się wydaje – „przyzwyczaiła się” już do takiego poziomu wydatków publicznych – zwłaszcza inwestycyjnych, jaki przed akcesją Polski do UE był dla nas nieosiągalny. Konieczne jest zatem,
by w latach 2014–2020 wykorzystać unijne środki na stworzenie podstaw szybszego wzrostu gospodarczego po roku 2020 i łagodzić negatywne skutki „odstawienia” Polski od unijnej pomocy.
Wykonanie założeń NSRO i PROW
Naturalnym punktem odniesienia dla oceny efektywności wykorzystania środków, jakie Polska otrzymała z budżetu Unii Europejskiej będą założenia dotyczące celów i efektów, przyjęte w dokumentach
określających kierunki i zasady wydatkowania środków unijnych. Za dokumenty takie uważamy:
–
–
w odniesieniu do polityki spójności – Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia – Narodową
Strategię Spójności i określone w niej wskaźniki realizacji,
w odniesieniu do Wspólnej Polityki Rolnej – wskaźniki przyjęte w Podręczniku Wspólnych
58
Ram Monitorowania I Oceny , opublikowanym w 2006 roku na podstawie decyzji Rady z dnia
20 lutego 2006 r. w sprawie strategicznych wytycznych Wspólnoty dla rozwoju obszarów
59
wiejskich (okres programowania 2007–2013) ..
58
Rozwój Obszarów Wiejskich (2007–2013). Podręcznik Wspólnych Ram Monitorowania I Oceny. Wytyczne,
Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich, Bruksela 2006. Lista wspólnych wskaźników
(Guidance Note F – Common indicator list, dostępna jest (tylko w wersji angielskojęzycznej) na stronie internetowej:
http://ec.europa.eu/agriculture/rurdev/eval/index_en.htm
59
Dziennik Urzędowy UE L 055 ,z 25 lutego 2006 r., s. 0020 – 0029.
79
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia
Wskaźniki realizacji NSRO określają planowane (zakładane) wartości z roku 2013. Dane o wartościach tych wskaźników, publikowane systematycznie przez GUS oraz bieżące prognozy rozwoju
sytuacji społeczno-gospodarczej dają więc już bardzo dobrą podstawę do oceny możliwości
zrealizowania zamierzeń określonych w NSRO.
Niemal pewne jest, że znaczna część wskaźników, przy pomocy których oceniana jest realizacja
60
strategicznego celu NSRO , nie osiągnie w 2013 roku zakładanych wartości.
Nierealne jest już, by średnie tempo wzrostu PKB wynosiło w latach 2007–2013 5,2% rocznie,
a w latach 2011–2013 o 6,2% rocznie, gdyż wymagałoby to wzrostu PKB (mierzonego w cenach
stałych) w 2013 roku o co najmniej 12,3%, podczas gdy wzrost PKB w roku 2013 szacowany jest
obecnie na 2–2,2%. Osiągnięte zostaną natomiast wskaźniki określające relację polskiego PKB do
odpowiednich wartości w krajach UE, co jednak zawdzięczamy głownie wolniejszemu niż
przewidywano wzrostowi gospodarczemu w krajach UE. W 2013 r. poziom PKB na jednego
mieszkańca Polski, skorygowany stosownie do siły nabywczej złotego, przekroczy zakładany poziom
61
65% PKB per capita w krajach UE-25 , a co za tym idzie – również poziom 65% PKB per capita w
krajach UE-27.
Nie będą też osiągnięte pożądane wartości wskaźników odnoszących się do struktury tworzenia
i podziału PKB – udział liczby pracujących w sektorze III (usługi) w łącznej liczbie pracujących
w gospodarce narodowej (wartość tego wskaźnika w 2012 r. wyniosła 57% przy planowanej na rok
2013 – 62%) oraz średnia stopa inwestycji, która w 2013 roku miała dojść z 19,7% w roku 2006 do
24%, gdy tymczasem w 2012 roku stopa inwestycji wyniosła zaledwie 19,4%. Nie udało się również
dokonać w 2009 roku znaczącego przyspieszenia inwestycji realizowanych z udziałem środków UE,
62
zapowiedzianego w rządowym Planie Stabilizacji i rozwoju z listopada 2008 roku.
Zrealizowane zostaną zamierzenia odnoszące się do wskaźników zatrudnienia (zarówno dla osób
w wieku 15–64, jak i w wieku 55–64 lat), co jednak oznacza, że przy niższym niż zakładano tempie
wzrostu PKB nie będą na pewno zrealizowane cele odnoszące się do wzrostu wydajności pracy i w
2013 roku wydajność pracy (na jednego zatrudnionego) nie osiągnie zakładanego poziomu 75%
wydajności pracy w krajach UE-25.
Z formalnego punktu widzenia zrealizowane zostaną prawdopodobnie założenia dotyczące liczby
nowoutworzonych miejsc pracy, gdyż według danych GUS w latach 2007–2012 utworzonych zostało
ponad 3,3 miliona nowych miejsc pracy, w tym w roku 2012 – ok. 485 tysięcy, a w NSRO założono, iż
nowych miejsc pracy powstanie w latach 2007–2013 ok. 3,5 miliona. Wartość informacyjna tego
wskaźnika jest jednak niewielka, gdyż odnotowuje on tylko miejsca utworzone „brutto” w danym roku,
nie uwzględnia on natomiast przebiegającego równolegle procesu ubywania miejsc pracy.
Z analizy wskaźników mierzących stopień realizacji celów horyzontalnych NSRO odnotować warto
następujące fakty.
Ze wskaźników realizacji celu 1 – Poprawa jakości funkcjonowania instytucji publicznych oraz rozbudowa mechanizmów partnerstwa, zakładany poziom osiągnie na pewno wskaźnik postrzeganej korupcji
60
Przypomnijmy, ze za strategiczny cel NSRO uznano tworzenie warunków dla wzrostu konkurencyjności
gospodarki opartej na wiedzy i przedsiębiorczości zapewniającej wzrost zatrudnienia oraz wzrost poziomu
spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej
61
Założenia NSRO ustalane były przed przystąpieniem do UE Bułgarii i Rumunii.
62
Plan stabilności I rozwoju – wzmocnienie gospodarki Polski wobec światowego kryzysu finansowego, dokument
przyjęty przez Radę Ministrów 27 listopada 2008 r., dostępny na stronie internetowej
http://www.poprzedniastrona.premier.gov.pl/s.php?id=2793
80
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
(zakładana wartość na rok 2013 wynosiła 5,0, w 2012 wskaźnik ten wynosił już 5,8, z wyraźną tendencją wzrostową). Nie uda się natomiast dojść w 2013 roku do zakładanej wartości (0,90) publikowanego
63
przez Bank Światowy wskaźnika efektywności rządzenia , który w 2011 roku został oceniony na 0,68.
Zagrożona jest realizacja praktycznie wszystkich wskaźników realizacji celu 2 – . Poprawa jakości
kapitału ludzkiego i zwiększenie spójności społecznej, Wyjątek stanowią wskaźniki udziału osób
z wykształceniem wyższym w populacji ludności w wieku 15–64. Wyższe od zakładanych będą stopy
bezrobocia, wyższy od założonego będzie też odsetek ludności zagrożonej relatywnym ubóstwem.
Ze wskaźników realizacji celu 3 – Budowa i modernizacja infrastruktury technicznej i społecznej mającej podstawowe znaczenie dla wzrostu konkurencyjności Polski, nie zostaną osiągnięte zakładane
wartości wskaźników określających efekty inwestycji transportowych, zrealizowane będą natomiast
zamierzenia dotyczące odsetka mieszkańców korzystających z oczyszczalni ścieków, a także wskaźniki redukcji emisji gazów cieplarnianych i udziału energii ze źródeł odnawialnych w produkcji energii
elektrycznej.
Nie zostaną osiągnięte wartości prawie wszystkich wskaźników mierzących stopień realizacji celu 4,
czyli Podniesienia konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw, w tym szczególnie sektora
wytwórczego o wysokiej wartości dodanej oraz rozwój sektora usług. W szczególności warto zwrócić
uwagę na wartości wskaźnika relacji nakładów na działalność badawczo-rozwojowa do wartości PKB.
W NSRO założono, że w 2013 roku wskaźnik ten osiągnie poziom 1,5% PKB (w 2006 roku było to
0,56%), tymczasem w 2012 roku wyliczona przez GUS relacja nakładów na B+R do PKB wyniosła
0,77%. O połowę mniejszy od zakładanego na rok 2013 był też odsetek liczby przedsiębiorstw
przemysłowych ponoszących jakiekolwiek nakłady na działalność innowacyjną.
Poniżej przewidywań ukształtują się też wartości kluczowych wskaźników realizacji celu 5 – Wzrost
konkurencyjności polskich regionów i przeciwdziałanie ich marginalizacji społecznej, gospodarczej
i przestrzennej. Dane za rok 2012 wskazują, że nie zostaną osiągnięte zakładane wartości trzech
spośród pięciu wskaźników ustalonych dla tego celu:
–
–
–
wskaźnika bezrobocia w trzech podregionach o najwyższej stopie bezrobocia,
liczby dużych ośrodków miejskich włączonych w sieć dróg ekspresowych i autostrad,
tempa wzrostu PKB na jednego mieszkańca w województwach Polski Wschodniej.
Formalnie osiągnięty będzie zakładany poziom zróżnicowania (współczynnika zmienności)PKB na
jednego mieszkańca na poziomie województw, lecz docelowa wartość tego wskaźnika od początku
ustalona była na poziomie wyższym niż w roku bazowym, a międzywojewódzkie zróżnicowanie
wskaźników PKB na jednego mieszkańca systematycznie rośnie.
Wreszcie ze wskaźników realizacji celu 6 – Wyrównywanie szans rozwojowych i wspomaganie zmian
strukturalnych na obszarach wiejskich, nie zostaną zrealizowane założenia dotyczące wzrostu liczby
osób uczących się, większe będzie zatrudnienie przypadające w gospodarstwach indywidualnych na
100 ha, mniejsza natomiast – liczba gospodarstw z dostępem do Internetu. Niewątpliwym osiągnięciem jest znaczące przekroczenie zakładanego odsetka dzieci w wieku lat 3–5 objętych wychowaniem
przedszkolnym i – ze wskaźnika 21,4% udało się dojść – i to już w 2011 roku – do poziomu 49,3%.
Finansowe prognozy wykonania NSRO wskazują, że stopień wykorzystania środków europejskich
ujętych w NSRO powinien być bliski 100%. Nieosiągnięcie zakładanych wartości tak wielu
wskaźników mierzących stopień realizacji celów NSRO świadczy o niepełnej skuteczności i niższej niż
zakładano efektywności przedsięwzięć finansowanych z udziałem środków budżetowych UE.
63
Metodologia obliczania wskaźnika efektywności rządzenia i dane liczbowe (bieżące i historyczne) dostępne są
na stronie Banku Światowego Worldwide Governance Indicators:
http://info.worldbank.org/governance/wgi/index.asp
81
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich
Podstawą oceny stopnia rzeczowej i finansowej realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich są
dane zamieszczone na stronie internetowej Europejskiej Sieci na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich
(European Network for Rural Development), obrazujące stan wdrożenia PROW na koniec października 2012 r. Skoncentrujemy się przy tym na stopniu wdrożenia sześciu działań, na które w PROW
przeznaczono najwięcej środków.
1.
Z zaplanowanych 20.400 rent strukturalnych do końca października przyznano 13.678 rent,
czyli ok.67% planowanej liczby. Niższe (ok. 49,3%) było zaawansowanie wykonania wskaźnika powierzchni gospodarstw przekazanych przez rolników otrzymujących renty strukturalne.
2.
Płatności z tytułu modernizacji gospodarstw rolnych otrzymało ok. 22,2 tys. rolników, czyli
ok.37,4% ich planowanej liczby..
3.
Płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach
o niekorzystnych warunkach gospodarowania otrzymało 813.575 rolników, czyli ok. 108,5%
ich planowanej liczby..
4.
Płatności rolnośrodowiskowe otrzymało 1.381.116 rolników , czyli 92,1% założonej liczby.
5.
Ze środków na tworzenie mikroprzedsiębiorstw skorzystało 805 osób – 3% planowanej liczby.
6.
W działaniu „Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej” uruchomiono 242 przedsięwzięcia (ok. 1% ich planowanej liczby), wykorzystując 2% zaplanowanych środków.
W znikomym stopniu wykorzystano również możliwości finansowania w ramach PROW szkoleń i usług
doradczych dla rolników, wspierania uczestnictwa rolników w systemach jakości żywności.
Jak widać, stopień realizacji celów PROW jest bardzo zróżnicowany. Łatwo też zauważyć, że
najbardziej zaawansowane są te działania, które wiążą się z płatnościami na rzecz rolników. Znacznie
słabiej przebiega natomiast realizacja tych działań, które powinny oddziaływać na efektywność
gospodarstw rolnych i jakość produkowanej żywności. Problemem jest też nieprzestrzeganie
warunków pomocy przyznawanej w ramach PROW, O znacznych rozmiarach tych nieprawidłowości
dobitnie świadczą wyniki kontroli przeprowadzanych systematycznie przez Agencję Restruktury64
zacji i Modernizacji Rolnictwa . Z danych zamieszczonych w sprawozdaniu Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa za rok 2011 wynika np. ,że:
–
–
–
nieprzestrzeganie warunków udzielenia pomocy stwierdzono w ok. 35% kontroli beneficjentów
pomocy dla rolników gospodarujących w niekorzystnych warunkach,
w niemal co drugiej kontroli beneficjentów płatności rolnośrodowiskowych stwierdzono
niespełnianie wymogów co do obszaru objętego programem rolnośrodowiskowym,
u prawie 53% kontrolowanych beneficjentów płatności rolnośrodowiskowych stwierdzono
niespełnianie warunków wzajemnej zgodności.
Wykorzystanie środków UE a wzrost gospodarczy
Analizując dane dotyczące wpływu pomocy unijnej na tempo wzrostu gospodarczego w
stwierdziliśmy, między innymi że:
–
64
Polsce
założenia NSRO odnoszące się do wzrostu gospodarczego Polski w latach2007–2013 oraz w
latach 2011–2013 nie zostaną spełnione,
Por. np. Sprawozdanie z działalności Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za rok 2011, Agencja
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Warszawa 2012, s. 92–97.
82
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
–
–
–
nie można wykazać korelacji pomiędzy tempem wzrostu PKB w poszczególnych województwach a rozmiarami środków budżetowych UE wykorzystanych w tych województwach,
tempo wzrostu gospodarczego w Polsce było w ostatnich latach bardzo silnie uzależnione od
tempa wzrostu w krajach UE,
tempo wzrostu PKB w latach 2004–2011 w poszczególnych województwach było silnie, dodatnio skorelowane z wielkością PKB na jednego mieszkańca danego województwa w roku 2003.
Przytoczone powyżej fakty uzasadniają niewątpliwie stwierdzenie, iż efektywność wykorzystania
środków pochodzących z budżetu UE była w analizowanym okresie niższa od zakładanej. Od
stwierdzenia niższej efektywności ważniejsze jest jednak ustalenie przyczyn takiego stanu rzeczy,
a także wyjaśnienie zaskakującego braku możliwego do zaobserwowania związku pomiędzy wydatkami ze środków europejskich i wartościami wskaźników charakteryzujących sytuację społecznogospodarczą.
Jest oczywiste, że wykorzystywane przez Polskę środki europejskie są tylko jednym z czynników
kształtujących tempo wzrostu gospodarczego. Na niższe niż przewidywano wyniki ogromny wpływ
65
mają czynniki zewnętrzne . Trzeba też pamiętać, że docelowe wskaźniki wykonania NSRO ustalane
były w roku 2006, gdy sytuacja na rynkach światowych była zupełnie inna, a polska gospodarka
znajdowała się w fazie szybkiego wzrostu. Zmiany, jakie w gospodarce światowej, w tym szczególnie
dla nas istotne zmiany wszystkim w krajach Unii Europejskiej, nakazywały rewizję pierwotnie przyjętych założeń i przyjęcie bardziej realistycznych celów.
Mniej korzystny od zakładanego okazał się też przebieg procesów przebiegających wewnątrz kraju.
Od wielu lat niezbędna, lecz realizowana w bardzo opieszały i niekonsekwentny reforma polskich
finansów publicznych spowodowała szybkie narastanie deficytu sektora finansów publicznych i długu
publicznego. W bezpośredni sposób ograniczyło to, przez rosnący udział wydatków sztywnych w
bilansie sektora finansów publicznych) możliwości finansowania procesów rozwojowych środkami
krajowymi i przerzucenie ciężaru tego finansowania na programy wspierane środkami europejskimi.
Warto w tym miejscu przypomnieć, że wydatki finansowane środkami europejskimi stanowią stosunkowo niewielką część wszystkich ponoszonych w Polsce wydatków publicznych. W całym okresie od
wstąpienia Polski do Unii Europejskiej, a dokładniej – w latach 2004–2011, udział wydatków
finansowanych środkami budżetu UE w latach 2004–2011 w łącznej kwocie wydatków publicznych
wyniósł 4,8%, stopniowo rosnąc od 0,9% w roku 2004 do 8,7% w roku 2011 i ok. 10–11% (ostateczne
66
dane nie są jeszcze znane) w roku 2012 . Ze względu jednak na obciążenie dochodów publicznych
kosztami finansowania kosztownego systemu ubezpieczeń społecznych, wysokich wydatków na
bieżące funkcjonowanie edukacji i innych kluczowych działów sfery budżetowej, a także rosnących
szybciej niż dochody publiczne kosztów obsługi długu publicznego, środki europejskie zwolna stają się
głównym źródłem finansowania przedsięwzięć o charakterze rozwojowym. Brak znaczącego wsparcia
tych przedsięwzięć środkami krajowymi obniża skuteczność działań władzy publicznej na rzecz
szybszego rozwoju społeczno-gospodarczego.
Oprócz czynników zewnętrznych, istnieją również jednak czynniki wewnętrzne, związane bezpośrednio z procesami zarządzania środkami europejskimi i negatywnie oddziałujące na skuteczność
i efektywność wykorzystania tych środków. Wymieńmy przynajmniej najważniejsze z nich.
65
Por. wykres na s. 16.
Jeszcze większe znaczenie mają środki unijne dla słabiej rozwiniętych regionów. Według naszych szacunków
w 2011 r. Wydatki finansowane środkami pochodzącymi z budżetu UE stanowiły w województwie warmińskomazurskim 19,2% wydatków publicznych, w podlaskim – 17,9%, w podkarpackim – 17,2%, w świętokrzyskim –
15%, a w lubelskim –14%. W wydatkach publicznych według województw nie uwzględniono wydatków uznanych
za „ogólnopaństwowe”, takie jak wydatki na obronę narodową, bezpieczeństwo publiczne, wymiar sprawiedliwości, obsługę długu publicznego, składki do UE i wydatki placówek zagranicznych.
66
83
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
1.
Ustalając szczegółowe kierunki i zasady wykorzystania środków unijnych dopuszczono do
tego, by znaczna część tych środków przeznaczona została na finansowanie zadań, które formalnie mogły być finansowane ze środków budżetowych UE, lecz które w polskich warunkach
nie dawały efektów sprzyjających osiągnięciu strategicznych celów unijnej pomocy. Dotyczy to
zarówno dopłat bezpośrednich (z których zrezygnować nie można było), jak i części
projektów drogowych, które same w sobie, bez wsparcia innymi działaniami prorozwojowymi,
nie mogły dać efektów w postaci wyższego tempa wzrostu, licznych inwestycji budujących
prestiż władz lokalnych bez realnego wpływu na możliwości rozwojowe, a także znacznej
części tzw. projektów miękkich.
Jedną z przyczyn dość zasadniczego odejścia od wyraźnych priorytetów rozwojowych był silny
nacisk na finansowanie środkami europejskimi inwestycji poprawiających lokalną infrastrukturę techniczną i społeczną. Wykorzystanie środków UE dało tu widoczne efekty, przyczyniając się do poprawy warunków życia mieszkańców wielu miejscowości i regionów – i to
uznać należy za realne, wymierne korzyści z unijnej pomocy dla Polski. Kosztem było jednak
zmniejszenie prorozwojowych efektów, jakie można było uzyskać dzięki unijnej pomocy.
2. .
Realizacja projektów finansowanych w ramach perspektywy finansowej 2007–2013 rozpoczęła
się z dużym opóźnieniem (cały rok 2007 był praktycznie stracony), a wiele ważnych projektów
67
przebiega wolniej niż planowano . Oznacza to, że znacząca część rejestrowanych w sprawozdawczości wydatków ponoszonych w ramach programów operacyjnych i PROW związana
jest z projektami, które nie zostały jeszcze zakończone i nie mogą dawać efektów podażowych. Wpływ środków unijnych na gospodarkę jest zatem ograniczony niemal wyłącznie do
efektów popytowych,
3.
Efekty popytowe są przy tym znacznie mniejsze niż wynikałoby z rozmiarów wydatków
ponoszonych w Polsce ze środków europejskich. Nie przekładają się bowiem na korzystne dla
naszej gospodarki efekty popytowe:
–
–
środki na import produktów wykorzystywanych przy realizacji projektów,
transferowane za granicę zyski zagranicznych wykonawców projektów unijnych.
Podsumowując, za główne przyczyny niskiej efektywności – mierzonej wartościami wskaźników
przyjętych za kryteria oceny NSRO i PROW – wykorzystania pomocy unijnej uznać należy:
–
–
–
–
–
niezgodność faktycznie realizowanej strategii wykorzystania środków europejskich z formalnie
deklarowanymi celami polityki rozwojowej,
niedostateczna dbałość o oszczędne i efektywne wykorzystanie środków europejskich w indywidualnych projektach finansowanych z udziałem środków europejskich,
mniej korzystne warunki zewnętrzne, w jakich realizowana była w ostatnich latach ta polityka,
brak reform systemowych racjonalizujących wydatki publiczne i dzięki temu umożliwiających
przeznaczenie większej części krajowych dochodów publicznych na działania prorozwojowe,
opóźnienia w realizacji projektów finansowanych środkami europejskimi.
Zasygnalizować też należy poważne trudności z dostępem do pełnych danych umożliwiających ocenę
efektywności wykorzystania środków budżetowych UE. Publikowane zbiorcze dane o stanie realizacji
poszczególnych programów operacyjnych nie zawierają bowiem wielu informacji istotnych dla analizy
skuteczności i efektywności środków unijnych.
67
Charakterystyczne jest stwierdzenie, zawarte w sprawozdaniu z wykonania Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko” za rok 2011 (piąty rok realizacji Programu): „…do końca grudnia 2011 r. zakończyła się
realizacja zaledwie kilku projektów inwestycyjnych w kluczowych dla PO IiŚ sektorach, tj. sektorach o najwyższej
przyznanej alokacji (w obszarze transportu, środowiska i energetyki), zatem wartości większości wskaźników
pochodzących z systemu sprawozdawczości beneficjentów pozostają zerowe (Sprawozdanie roczne z realizacji
Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowiska 2011, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2012)
84
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Wykorzystanie środków UE a wzrost poziomu spójności społecznej
Nie udało się również osiągnąć określonych w najważniejszych dokumentach programowych celów
odnoszących się do zwiększenia spójności terytorialnej i społecznej. Świadczy o tym zarówno
niewykonanie większości podstawowych wskaźników NSRO określających te cele, jak i opisane
w poprzednim rozdziale zmiany wartości wybranych wskaźników rozwoju społeczno-gospodarczego,
jasno wskazujące na fakt, iż na przestrzeni ostatnich ośmiu lat nie udało się w istotny sposób
zmniejszyć różnic między mniej zasobnymi województwami, do których zaliczyć należy w szczególności wszystkie województwa Polski Wschodniej, a województwami, które w momencie przystąpienia
Polski do Unii Europejskiej dysponowały lepszą infrastrukturą i większym potencjałem rozwojowym.
Za sukces można oczywiście uznać fakt zmniejszenia luki pomiędzy poziomem rozwoju województw
Polski Wschodniej, a średnim poziomem rozwoju w całej Unii Europejskiej. Musimy jednak pamiętać,
że poprawa relacji PKB na jednego mieszkańca w Polsce Wschodniej do średniej wartości PKB per
capita w całej Unii Europejskiej jest w mniej więcej w takim samym stopniu efektem wzrostu PKB
w Polsce (i jej województwach) i bardzo wolnego wzrostu PKB w przeważającej liczbie krajów UE.
O niepowodzeniu działań, które – przynajmniej w założeniu – ukierunkowane były na wzrost spójności
terytorialnej, zadecydowało kilka nakładających się na siebie przyczyn.
Po pierwsze, programując działania finansowane środkami z funduszy strukturalnych, przeceniono
samoistne efekty rozbudowy podstawowej infrastruktury technicznej i (w mniejszym stopniu) społecznej. Rozbudowa i modernizacja dróg, zakup taboru dla lokalnych operatorów transportu zbiorowego,
budowa wodociągów i kanalizacji, rewitalizacja miast, nawet inwestycje w sieci internetowe nie mogły
same z siebie, bez spełnienia innych warunków, przyczynić się do znaczącego przyspieszenia
rozwoju biedniejszych regionów Polski. Zabrakło bardziej kompleksowego podejścia, usuwającego nie
tylko bariery wynikające z niedostatecznej infrastruktury, lecz również inne bariery wzrostu – takie jak
np. odczuwany przez większość słabszych ekonomicznie województw niedostatek wysoko
kwalifikowanych kadr, czy brak zaplecza naukowo-badawczego, i usług biznesowych. Inwestorów nie
udało się przekonać, że słabo rozwinięte, choć wyposażone w bardzo duże środki unijne regiony są
atrakcyjnym miejscem do ulokowania na ich terenie działalności produkcyjnej i usługowej. Nie
sprawdził się więc model ukierunkowania unijnego wsparcia regionów biedniejszych na budowę
podstawowej infrastruktury, a regionów bardziej rozwiniętych – na wzmocnienie kapitału ludzkiego
i zwiększenie innowacyjności podmiotów komercyjnych. Być może lepsze efekty dałoby nawet zastosowanie odwrotnej taktyki.
Po drugie – organy władzy publicznej uległy – tak na szczeblu lokalnym, jak i centralnym, naciskom na
przeznaczenie znacznej części środków na przedsięwzięcia służące szybkiej poprawie warunków
życia, lecz dających znikome efekty podażowe. Osiągnęliśmy w ten sposób zauważalny postęp
w kwestii warunków życia (co oczywiście również ma swe znaczenie), lecz jednocześnie spowodowało drastyczne ograniczenie zdolności do uruchamiania przedsięwzięć o autentycznie prorozwojowym charakterze . Ograniczenie to wynikało zarówno z faktu, iż środki przyznane poszczególnym
województwom były ściśle limitowane, więc ich przeznaczenie na jeden cel (poprawa podstawowej
infrastruktury, służąca poprawie warunków życia) redukowało możliwości podejmowania innych
zadań, jak i z tego, że rozbudowana infrastruktura wymaga odpowiedniego zwiększenia wydatków na
jej utrzymanie, co dodatkowo zmniejsza potencjał rozwojowy regionów.
Po trzecie, znaczna część instytucji publicznych z biedniejszych regionów miała trudności z wygospodarowaniem środków na krajowy wkład do projektów wspieranych z budżetu UE. Z jednej strony
spowolniło to tempo realizacji programów, z drugiej – co wydaje się dość groźne – spowodowało, że
posiadanie środków na współfinansowanie realizacji proponowanych projektów stało się mocnym
85
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
argumentem za wyborem takich projektów do finansowania, nawet jeśli merytoryczna jakość projektu
(z punktu widzenia deklarowanych celów wykorzystania środków UE) była wątpliwa. Mechanizm ten –
pogoń za możliwie wysokim stopniem absorpcji środków unijnych – wiąże się z problemem negatywnych skutków stosowania sztywnych kluczy terytorialnego podziału puli dostępnych środków.
Po czwarte, programując wykorzystanie środków europejskich w mniej rozwiniętych regionach w zbyt
małym stopniu brano pod uwagę specyficzne cechy, mocne strony i potencjalne możliwości poszczególnych regionów. Przyjęty system gospodarowania środkami strukturalnymi wydawał się sprzyjać
takiemu podejściu, dając władzom województw samorządowych możliwości – choć oczywiście
ograniczone – kształtowania regionalnych programów operacyjnych.
Zgodzić się należy ze zdaniem prof. Bolesława Domańskiego, iż „Największe szanse powodzenia
w regionach słabo rozwiniętych ma, jak się wydaje, polityka wspierania przedsiębiorstw, które już
w nich działają, a więc firm miejscowych podmiotów, które zainwestowały tu wcześniej, oraz nowych
przedsiębiorstw pojawiających się w branżach, które już w danym miejscu się rozwijają. Innymi słowy,
polityka rozwoju ukierunkowana powinna być w znacznym stopniu na wspieranie działalności
gospodarczych, które już osiągnęły w danym miejscu dynamikę rozwojową w oparciu o miejscowe
68
zasoby i zlokalizowane zdolności” .. Praktyka poszła – niestety – w innym kierunku.
Dobrą ilustracją tej tezy może być układ celów zapisanych w Regionalnym Programie Operacyjnym
jednego z województw Polski Wschodniej. W określeniu celu głównego nazwę regionu zastąpiliśmy
wyrazem „województwa”.
CELE REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO
Cel główny
Wzrost krajowej i międzynarodowej konkurencyjności gospodarki oraz poprawa dostępności przestrzennej województwa.
Cele szczegółowe







Tworzenie warunków do rozwoju przedsiębiorczości i gospodarki opartej na wiedzy.
Poprawa dostępności i atrakcyjności inwestycyjnej regionu poprzez realizację przedsięwzięć
w sferze komunikacyjnej i energetycznej.
Stworzenie warunków do rozwoju społeczeństwa informacyjnego w regionie.,
Zapobieganie degradacji środowiska oraz zagrożeniom naturalnym i technologicznym, a także
efektywna gospodarka zasobami naturalnymi.
Tworzenie warunków do rozwoju kapitału społecznego poprzez inwestycje w edukację,
ochronę zdrowia, pomoc społeczną, sport i rekreację.
Wzrost udziału turystyki w gospodarce regionu oraz ochrona dziedzictwa kulturowego i rozwój
instytucji kultury.
Zmniejszenie występujących wewnątrz województwa różnic rozwojowych.
Tekst w ramce pochodzi z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na
69
lata 2007–2013 , ale jest tak ogólny, mógłby pochodzić ze strategii lub regionalnego programu operacyjnego dla dowolnego województwa Polski Wschodniej.
68
B. Domański, Dylematy polityki rozwoju polskich regionów, w: A. Kukliński, J. Woźniak (red.), Transformacja
sceny europejskiej i globalnej XXI wieku, Strategie dla Polski, Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego,
Kraków 2012, s. 275
69
Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego na lata 2007–2013, przyjęty przez Zarząd
Województwa Podkarpackiego, dostępny na stronie internetowej http://www.rpo.podkarpackie.pl/
86
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Po piąte, przedsięwzięcia finansowane środkami europejskimi w praktyce nie były koordynowane
z działaniami finansowanymi w całości środkami krajowymi. W oczywisty sposób zmniejszało to zarówno skuteczność i efektywność interwencji unijnej, jak i efektywność posługiwania się środkami
krajowymi.
Rekomendacje
Przeprowadzona powyżej analiza nie tylko pokazuje problemy i słabości, jakie ujawniły się w toku
realizacji Narodowego Planu Rozwoju na lata 2004–2006 i Narodowej Strategii Spójności na lata
2007–2013, ale i skłania do sformułowania pewnych wniosków odnoszących się do sposobu zarządzania środkami unijnymi z perspektywy finansowej 2014–2020. Wnioski te dotyczą wszystkich istotnych
aspektów procesu zarządzania środkami budżetowymi UE w Polsce – od programowania ich wykorzystania, poprzez umiejscowienie procedur związanych z pomocą finansową UE w systemie budżetowym, aż po kwestie związane z monitorowaniem wykorzystania pomocy unijnej i sprawozdawczością.
Środki UE jako część środków publicznych
Doświadczenia z wdrażania programów pomocowych w latach 2004–2013 wskazują na konieczność
lepszej koordynacji wykorzystania środków unijnych ujmowanych w poszczególnych programach.
Koordynacja taka potrzebna jest w co najmniej kilku płaszczyznach:
–
–
–
środków pochodzących z budżetu UE ze środkami krajowymi, w tym w szczególności ze
środkami ujętymi w programach wieloletnich,
środków w dyspozycji Ministra Rozwoju Regionalnego i środków na zadania Wspólnej Polityki
Rolnej,
środków na działania rozwojowe, pochodzących z różnych programów unijnych i ze środków
krajowych, wykorzystywanych w poszczególnych województwach.
W naszej opinii lepszą koordynację, a przez to i wyższą efektywność, wykorzystania środków unijnych
można osiągnąć wprowadzając kilka istotnych zmian procedur programowania wykorzystania środków
UE. W szczególności za celowe uważamy:
–
–
–
–
sporządzanie, na początku perspektywy finansowej, zbiorczego, indykatywnego planu finansowego, obejmującego zarówno środki unijne (z zakresu polityki spójności i WPR), jak i środki
70
krajowe przeznaczone na programy rozwojowe,
nadanie innego charakteru programom operacyjnym – powinny one obejmować zarówno
zadania finansowane (lub współfinansowane) środkami UE, jak i zadania finansowane
środkami budżetu państwa, budżetów samorządowych oraz środkami państwowych instytucji
publicznych, których wydatki nie są włączane do budżetu państwa,
lepsze rozgraniczenie zadań finansowanych w ramach Programu Rozwoju Obszarów
Wiejskich (PROW) i programów operacyjnych powiązanych z funduszami strukturalnymi UE –
za celowe uważalibyśmy przy tym dążenie do wyłączenia z PROW zadań związanych
z budową i modernizacją infrastruktury technicznej i społecznej obszarów wiejskich;
nałożenia na władze województw samorządowych obowiązku zintegrowanego programowania
wykorzystania środków pochodzących z budżetu UE oraz środków krajowych prze-
70
Nie ma – ani w literaturze, ani w aktach prawnych – ścisłej definicji programów (przedsięwzięć) rozwojowych.
Dla sformalizowania pojęcia programów rozwojowych możemy przyjąć, że obejmuje ono zadania (i ponoszone na
te zadania wydatki), które mogą, w świetle obowiązujących przepisów, być finansowane z funduszy
strukturalnych UE, Funduszu Spójności lub z Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarów Wiejskich,
z wyłączeniem stałych wydatków na funkcjonowanie instytucji publicznych.
87
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
kazywanych województwom samorządowym w formie dotacji z budżetu państwa i z Innych
instytucji publicznych sektora rządowego – konsekwencją powinno być nadanie nowego
charakteru regionalnym programom operacyjnym, analogicznie do proponowanych powyżej
zmian charakteru programów operacyjnych.
Zarządzanie wykorzystaniem środków budżetowych UE
Pewnych zmian wymaga również – naszym zdaniem – sposób zarządzania wykonaniem poszczególnych programów operacyjnych korzystających ze środków UE. Zmiany te powinny służyć bardziej
efektywnemu wykorzystaniu środków oddanych do naszej dyspozycji. Dla osiągnięcia tego celu
byłoby wskazane:
–
–
–
wzmocnienie nadzoru instytucji zarządzających nad konkursami przeprowadzanymi w celu
wyboru projektów zakwalifikowanych do finansowania z udziałem środków europejskich –
wyniki wskazanych w naszym raporcie kontroli NIK wskazują bowiem na dość częste
przypadki „ręcznego sterowania” konkursami;
wzmocnienie nadzoru nad weryfikacją kosztorysów towarzyszących wnioskom o dofinansowanie projektów środkami unijnymi i konsekwentne egzekwowanie osiągnięcia założonych
wskaźników produktu i efektu jako warunków rozliczenia otrzymanych środków – w dotychczasowej praktyce gospodarowania środkami unijnymi częste są przypadki drastycznych
rozbieżności między finansowym i rzeczowym wykonaniem zaplanowanych przedsięwzięć;
sytuacje, w których pełnemu wykorzystaniu środków towarzyszy realizacja wskaźników
produktu na poziomie 30–40% deklarowanych we wniosku wartości świadczy albo o tym, że
albo we wniosku zaniżono – w relacji do rzetelnej wyceny – koszty realizacji projektu, albo że
projekt wykonywany był bez należytej dbałości o oszczędne gospodarowanie środkami;
ustalenie i przestrzeganie normatywów kosztów zarządzania projektem, które, bez wyraźnego
uzasadnienia, w niektórych projektach realizowanych w ramach NSRO, przekraczały nawet
50% łącznych kosztów projektu
Zwiększeniu efektywności wykorzystania środków unijnych służyłoby też niewątpliwie ograniczenie
przypadków podziału środków według a priori ustalonego klucza wojewódzkiego. Za takim ograniczeniem przemawiają w szczególności słabe efekty wykorzystania takich kluczy podziału środków na
województwa do ustalenia kwot przyznanych na realizację regionalnych programów operacyjnych
i komponentu lokalnego Programu Operacyjnego „Kapitał Ludzki”.
Klarownego rozwiązania wymaga też podział kompetencji pomiędzy premiera i Kancelarię Prezesa
Rady Ministrów, a Ministra Rozwoju Regionalnego – szczególnie w kwestiach planowania strategicznego..
Ewidencja i sprawozdawczość
W kwestiach dotyczących ewidencji, monitorowania i sprawozdawczości celowe byłoby:
–
–
–
88
ujednolicenie ewidencji projektów i wydatków dokonywanych w ramach programów operacyjnych finansowanych z funduszy strukturalnych UE i ze środków na zadania Wspólnej
Polityki Rolnej,
ustalenie zasady, że w prowadzonych przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego bazach
danych o projektach, które uzyskały dofinansowanie ze środków unijnych rejestrować nie tylko
fakt podpisania umowy, lecz również dalszy przebieg realizacji projektów, w tym – wnioski o
płatności i płatności dokonywane na rzecz beneficjentów,
odnotowywanie w prowadzonej ewidencji i w publikowanych sprawozdaniach płatności
dokonywanych na rzecz podmiotów zagranicznych
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
System budżetowy
Polski system budżetowy jest dziś daleki od doskonałości i wymaga istotnych zmian , których zakres
wykracza poza kwestie poruszane w tym raporcie. W tym miejscu ograniczymy się więc tylko do
wskazania tych przepisów i zasad obowiązujących obecnie w sektorze finansów publicznych, których
zmiany przyczyniłyby się do zwiększenia efektywności wykorzystania środków unijnych, a przynajmniej tworzyły lepsze warunki do poprawy zarządzania środkami pomocowymi.
1.
Celowe byłoby przywrócenie obowiązującej do końca 2009 roku – na mocy ustawy z dnia 25
71
czerwca 2005 roku o finansach publicznych – zasady, zgodnie z którą wszystkie środki
przekazywane z budżetu UE na finansowanie polityki spójności i WPR stanowiły dochody
budżetu państwa, a wszystkie wydatki na projekty i programy wspierane środkami UE są
wydatkami budżetu państwa – albo jako wydatki państwowych jednostek budżetowych, albo
72
jako dotacje wypłacane beneficjentom „zewnętrznym” z budżetu państwa. Wprowadzenie
takiej reguły, bardzo porządkującej obraz finansów publicznych nie stoi w sprzeczności z
koncepcją wyodrębnienia (ale wewnątrz budżetu państwa) budżetu środków europejskich.
2.
Zasadniczym zmianom ulec powinna koncepcja Wieloletniego Planu Finansowego Państwa
(WPFP). Zmiany ta powinny prowadzić do tego, by:
–
–
–
–
rozszerzyć zakres WPFP, by obejmował on nie tylko dochody i wydatki budżetu
państwa, lecz również dochody i wydatki budżetu środków europejskich (gdyby nie
zostały włączone do budżetu państwa) oraz przychody i wydatki kluczowych instytucji
pozabudżetowych sektora rządowego,
nadać WPFP charakter budżetu zadaniowego, którego mierniki stopnia wykonania
zadań są ściśle skorelowane ze wskaźnikami Średniookresowej Strategii Rozwoju
Kraju oraz Umowy Partnerstwa,
horyzont czasowy WPFP został wydłużony do 7 lat, z obowiązkowym przeglądem i
korektą po czterech latach,
zrezygnować z koncepcji WPFP jako planu kroczącego.
Tak przekonstruowany WPFP mógłby spełniać rolę opisanego powyżej indykatywnego planu
73
finansowego .
3.
Wydatki na zadania finansowane z udziałem środków europejskich, ujmowane obecnie w budżecie środków europejskich, powinny być również ujmowane w budżecie zadaniowym.
71
Dz. U. 2005 nr 249 poz. 2104, z późn. zm. Ustawa z 2005 roku została uchylona – z zachowaniem ważności
niektórych przepisów –ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach
publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1241, z późn. zm.
72
Za beneficjentów zewnętrznych uważamy wszelkie podmioty otrzymujące pomoc z budżetu UE i niebędące
państwowymi jednostkami budżetowymi.
73
Por. s. 83.
89
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Aneks A. Dane źródłowe
Poniżej przedstawiono źródłowe dane o wydatkach finansowanych w latach 2004–2011 środkami
pochodzącymi z budżetu UE. Wydatki przedstawiono w dwóch przekrojach:
–
–
według rodzajów wydatków, z podziałem wydatków na poszczególne województwa,
według województw, z podziałem wydatków na poszczególne rodzaje środków unijnych.
We wszystkich tabelach podano bezwzględne kwoty wydatków, ich strukturę oraz kwoty wydatków
przypadających na jednego mieszkańca.
Brak danych oznaczono kropką w odpowiedniej komórce tabeli.
91
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A1. Wykorzystanie środków przedakcesyjnych w latach 2004–2011 według województw
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
5 712,0
515,93
301,29
453,61
335,84
296,81
351,87
425,34
141,49
393,03
369,7
328,13
442,74
234,34
389,82
441,05
290,96
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
100,00
9,41
5,13
7,97
6,29
4,97
5,94
6,93
2,56
6,63
6,43
6,14
7,76
3,92
7,05
7,48
5,37
mln zł
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2 221,6
222,8
116,5
180,8
119,1
126,2
136,0
201,5
53,2
164,8
147,7
119,0
152,8
85,0
138,4
149,7
108,1
2 378,0
170,1
135,0
182,9
125,0
127,7
161,2
175,7
55,2
168,2
152,7
119,9
201,8
114,6
160,6
219,1
108,3
1 112,4
123,0
49,7
90,0
91,7
42,9
54,6
48,2
33,1
60,0
69,4
89,3
88,1
34,8
90,8
72,3
74,6
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
100,00
10,03
5,24
8,14
5,36
5,68
6,12
9,07
2,40
7,42
6,65
5,36
6,88
3,82
6,23
6,74
4,87
100,00
7,15
5,68
7,69
5,26
5,37
6,78
7,39
2,32
7,07
6,42
5,04
8,49
4,82
6,75
9,21
4,55
100,00
11,06
4,47
8,09
8,24
3,86
4,91
4,33
2,97
5,40
6,24
8,02
7,92
3,13
8,17
6,50
6,71
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
%%
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
zł na osobę
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
58,20
77,02
56,33
82,72
118,03
48,76
41,73
39,16
50,63
78,55
122,81
54,23
32,51
65,94
96,84
44,49
63,77
62,32
58,90
65,29
83,90
123,91
49,56
49,36
34,06
52,68
80,17
127,25
54,51
43,07
89,15
112,43
64,96
63,91
29,18
42,67
24,07
41,42
90,91
16,72
16,69
9,32
31,74
28,62
58,00
40,51
18,86
27,20
63,67
21,39
44,07
Źródło: obliczenia własne
93
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A2. Wykorzystanie środków strukturalnych w latach 2004–2011 według województw
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
mln zł
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
977,8
192,0
41,8
3,5
80,3
60,7
53,7
225,6
10,2
17,0
8,4
53,2
189,5
0,0
12,8
22,8
6,5
0,0
3.754,0
366,8
270,6
253,7
140,5
207,4
282,9
412,3
93,7
168,3
201,6
189,7
334,5
148,3
177,7
336,1
169,9
0,0
9.962,0 13.946,1
675,3
889,5
486,6
633,6
530,1
816,1
297,1
245,1
681,4
968,8
594,0
644,4
1 111,0 1 658,0
292,9
319,8
480,1
510,6
411,9
420,2
590,2 1 061,7
804,7 1 481,8
358,5
353,8
461,6
545,9
1 648,0 1 026,6
538,6
817,4
0,0 1 552,7
9.295,5 15.991,5 28.462,0 37.859,7
575,3
931,5 1 268,5 2 167,9
470,3
548,4 1 242,1 1 430,0
679,8
666,5 1 493,7 1 894,6
176,5 1 016,2
683,7
897,0
826,7
697,0 1 293,3 2 166,4
363,2
789,9 2 011,1 2 726,7
1 204,9 2 451,8 4 723,8 5 484,1
243,2
430,8
688,6
633,1
364,3
813,4 2 068,2 3 378,9
311,5
511,2
919,2 1 258,1
821,5
837,7 1 699,8 1 872,5
992,1 1 554,9 3 673,3 4 260,4
240,1
484,8 1 428,7 1 590,4
423,4
584,1 1 617,0 2 405,8
787,8 1 068,5 1 652,0 2 620,0
631,1 1 449,9
879,1 1 413,6
183,8 1 155,0 1 119,8 1 660,2
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
100,00
19,63
4,28
0,36
8,22
6,21
5,49
23,07
1,04
1,74
0,86
5,44
19,38
0,00
1,31
2,33
0,66
0,00
100,00
9,77
7,21
6,76
3,74
5,52
7,53
10,98
2,50
4,48
5,37
5,05
8,91
3,95
4,73
8,95
4,53
0,00
100,00
6,78
4,88
5,32
2,98
6,84
5,96
11,15
2,94
4,82
4,13
5,92
8,08
3,60
4,63
16,54
5,41
0,00
100,00
6,38
4,54
5,85
1,76
6,95
4,62
11,89
2,29
3,66
3,01
7,61
10,63
2,54
3,91
7,36
5,86
11,13
100,00
6,19
5,06
7,31
1,90
8,89
3,91
12,96
2,62
3,92
3,35
8,84
10,67
2,58
4,55
8,48
6,79
1,98
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
25,61
66,36
20,21
1,60
79,61
23,48
16,47
43,84
9,69
8,09
6,99
24,23
40,30
0,00
8,94
6,76
3,82
0,00
98,38
127,00
130,84
116,40
139,19
80,45
86,60
79,93
89,44
80,22
168,04
86,28
71,39
115,42
124,38
99,67
100,29
0,00
261,29
234,29
235,50
243,97
294,55
265,53
181,58
214,83
281,12
228,89
344,34
267,82
172,34
280,15
323,51
487,79
318,15
0,00
365,89
309,27
306,64
375,77
242,82
378,42
197,40
320,01
308,82
242,38
351,37
481,05
318,28
275,82
382,07
303,46
483,46
40,74
7 066,9
5 123,5
6 338,0
3 536,4
6 901,7
7 465,7
17 271,5
2 712,4
7 800,8
4 042,1
7 126,2
13 291,2
4 604,7
6 228,3
9 161,9
5 906,1
5 671,5
%%
100,00
5,83
3,43
4,17
6,35
4,36
4,94
15,33
2,69
5,09
3,20
5,24
9,72
3,03
3,65
6,68
9,07
7,22
100,00
4,46
4,36
5,25
2,40
4,54
7,07
16,60
2,42
7,27
3,23
5,97
12,91
5,02
5,68
5,80
3,09
3,93
100,00
5,73
3,78
5,00
2,37
5,72
7,20
14,49
1,67
8,92
3,32
4,95
11,25
4,20
6,35
6,92
3,73
4,39
243,75
418,98
745,08
199,98
323,82
440,77
227,42
265,03
600,19
314,45
308,96
694,15
174,95 1 006,07
676,23
324,35
274,20
510,31
110,48
239,48
607,56
231,52
469,50
900,98
235,45
417,80
669,51
173,50
387,00
983,24
261,40
429,70
773,51
370,12
375,63
758,72
213,56
335,05
792,36
188,62
381,70 1 128,53
296,69
409,27 1 132,98
231,87
313,51
483,13
372,78
856,34
519,24
4,82
30,26
29,31
982,39
743,32
681,48
872,32
876,67
855,03
814,71
1 037,56
624,41
1 587,32
1 047,55
820,00
920,91
1 244,37
1 656,20
758,23
820,56
43,08
zł na osobę
Źródło: obliczenia własne
94
100,00
5,88
4,26
5,27
2,94
5,74
6,21
14,36
2,26
6,49
3,36
5,93
11,05
3,83
5,18
7,62
4,91
4,72
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A3. Wykorzystanie środków regionalnych w latach 2004–2011 według województw
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
mln zł
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
978,6
40,8
95,7
69,6
48,9
40,9
142,2
69,9
26,6
72,6
61,7
53,4
43,4
46,6
51,8
77,1
37,5
0,0
3 395,7
247,1
157,8
238,4
121,6
178,0
268,6
353,6
94,6
236,7
132,6
254,0
322,9
199,7
186,0
226,5
177,4
0,0
3 976,9
397,0
186,9
320,1
85,9
222,2
220,2
442,1
105,6
254,7
159,5
229,3
399,5
174,0
269,4
256,5
206,9
47,2
2 207,3
217,5
111,6
173,4
54,0
117,4
135,2
235,5
62,7
141,5
88,6
125,2
213,0
96,5
151,5
145,2
113,4
24,9
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
100,00
4,17
9,78
7,11
4,99
4,18
14,53
7,14
2,71
7,41
6,30
5,46
4,43
4,76
5,29
7,88
3,83
0,00
100,00
7,28
4,65
7,02
3,58
5,24
7,91
10,41
2,79
6,97
3,90
7,48
9,51
5,88
5,48
6,67
5,23
0,00
100,00
9,98
4,70
8,05
2,16
5,59
5,54
11,12
2,66
6,40
4,01
5,77
10,05
4,37
6,77
6,45
5,20
1,19
100,00
9,85
5,06
7,86
2,45
5,32
6,13
10,67
2,84
6,41
4,01
5,67
9,65
4,37
6,86
6,58
5,14
1,13
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
25,65
14,12
46,29
31,93
48,43
15,87
43,54
13,55
25,36
34,58
51,42
24,28
9,26
36,24
36,26
22,87
22,13
0,00
89,07
85,71
76,35
109,73
120,58
69,38
82,11
68,38
90,82
112,85
110,84
115,28
69,16
156,04
130,38
67,05
104,81
0,00
104,34
138,02
90,45
147,38
85,04
86,81
67,45
85,33
102,00
120,91
133,35
103,89
85,81
135,62
188,56
75,83
122,36
1,24
5 837,6 13 686,6 12 836,1
533,5
708,5
801,7
272,6
745,6
534,3
359,1
932,2 1 171,2
247,9
465,8
300,9
351,1
643,5
725,5
437,9 1 207,9
564,9
265,2 1 417,3 1 188,0
273,6
481,1
342,2
317,1 1 301,2 1 381,9
356,4
672,1
569,3
354,4
882,7
584,7
298,3 1 196,1 1 181,6
256,2
744,3
927,4
303,7
914,5
871,3
746,6
971,9 1 049,0
358,7
403,8
557,3
105,2
-1,9
85,0
42 918,8
2 946,0
2 104,6
3 263,9
1 325,0
2 278,7
2 976,9
3 971,6
1 386,4
3 705,8
2 040,2
2 483,8
3 654,8
2 444,7
2 748,2
3 473,0
1 855,0
260,3
%%
100,00
9,14
4,67
6,15
4,25
6,02
7,50
4,54
4,69
5,43
6,11
6,07
5,11
4,39
5,20
12,79
6,15
1,80
100,00
5,18
5,45
6,81
3,40
4,70
8,83
10,36
3,51
9,51
4,91
6,45
8,74
5,44
6,68
7,10
2,95
-0,01
100,00
6,25
4,16
9,12
2,34
5,65
4,40
9,25
2,67
10,77
4,44
4,56
9,21
7,22
6,79
8,17
4,34
0,66
152,95
185,46
131,76
166,45
245,46
138,14
132,78
50,78
265,40
150,89
299,58
158,93
64,28
201,70
212,77
219,06
211,87
2,76
358,29
246,20
360,27
433,20
460,69
253,91
364,91
270,33
467,69
618,61
565,54
394,02
258,01
587,95
640,72
284,23
238,52
-0,05
333,07
274,87
254,65
539,25
294,10
286,35
168,78
224,75
337,47
649,18
474,06
256,06
255,40
725,57
599,79
303,58
323,51
2,20
100,00
6,86
4,90
7,60
3,09
5,31
6,94
9,25
3,23
8,63
4,75
5,79
8,52
5,70
6,40
8,09
4,32
0,61
zł na osobę
57,88
75,61
53,97
80,22
53,53
46,04
41,14
45,26
60,68
67,41
74,37
56,42
45,86
75,82
106,17
42,75
66,97
0,65
Źródło: obliczenia własne
95
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A4. Wykorzystanie środków RZL / POKL w latach 2004–2011 według województw
Treść
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
4 481,0
331,9
330,4
395,4
114,5
335,4
321,4
428,6
149,9
312,6
147,2
276,2
436,7
202,6
232,0
251,2
213,8
1,1
4 247,2 16 059,9
290,8 1 050,5
205,6
905,1
284,5 1 088,7
118,7
350,6
352,0 1 062,6
406,1 1 102,4
514,4 1 577,7
89,8
455,4
264,8 1 043,4
155,2
517,3
243,9
882,4
386,1 1 360,5
233,5
755,0
186,3
815,8
311,7
963,9
201,3
818,7
2,3 1 309,8
100,00
6,43
5,55
7,38
1,71
6,88
6,86
8,57
2,85
8,32
3,44
5,45
9,67
5,91
7,14
6,88
6,86
0,10
100,00
7,41
7,37
8,82
2,56
7,49
7,17
9,57
3,34
6,98
3,28
6,16
9,75
4,52
5,18
5,61
4,77
0,03
100,00
6,85
4,84
6,70
2,80
8,29
9,56
12,11
2,11
6,24
3,65
5,74
9,09
5,50
4,39
7,34
4,74
0,06
117,40
115,39
159,68
183,27
113,40
131,97
97,46
82,08
145,36
148,71
123,70
123,85
94,11
159,55
162,57
73,70
126,24
0,03
111,18
101,05
99,35
132,20
117,42
138,90
122,68
98,12
87,32
125,89
130,61
108,88
83,29
184,42
130,56
91,16
118,91
0,06
416,73
360,19
431,33
501,27
342,68
419,40
329,40
298,49
449,15
490,17
430,72
386,43
294,08
590,74
561,63
278,94
475,22
33,99
2004–2011
mln zł
243,6
7,8
24,2
21,8
3,9
10,0
13,1
31,2
4,6
22,3
9,7
9,7
19,1
10,4
14,1
21,1
20,8
0,0
1 266,7
98,2
73,8
66,4
32,3
65,6
64,5
212,8
77,3
77,7
52,9
99,5
78,7
46,5
63,3
96,6
60,6
0,0
1 848,2
56,1
48,4
27,5
15,1
37,8
29,7
54,6
14,9
29,2
16,8
30,9
44,3
32,6
28,7
41,6
36,7
1 303,1
705,9
55,7
41,4
51,9
10,1
37,0
43,4
56,0
25,8
65,2
23,0
44,1
79,7
36,2
58,0
16,9
61,5
0,0
3 267,3
210,0
181,3
241,3
55,9
224,7
224,2
280,1
93,1
271,7
112,6
178,1
315,9
193,2
233,4
224,7
224,0
3,2
32 119,9
2 101,0
1 810,2
2 177,4
701,2
2 125,3
2 204,9
3 155,4
910,8
2 086,8
1 034,6
1 764,8
2 721,1
1 510,1
1 631,7
1 927,8
1 637,4
2 619,6
%%
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
100,00
100,00
3,21
9,95
8,93
1,60
4,12
5,37
12,79
1,88
9,14
3,96
3,96
7,82
4,29
5,78
8,66
8,55
0,00
100,00
7,75
5,82
5,25
2,55
5,18
5,09
16,80
6,10
6,13
4,18
7,86
6,22
3,67
5,00
7,63
4,78
0,00
100,00
3,04
2,62
1,49
0,82
2,05
1,61
2,95
0,81
1,58
0,91
1,67
2,40
1,77
1,55
2,25
1,98
70,51
100,00
7,89
5,86
7,35
1,43
5,24
6,15
7,93
3,65
9,24
3,26
6,25
11,29
5,12
8,22
2,39
8,72
0,00
zł na osobę
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
Źródło: obliczenia własne
96
6,38
2,70
11,72
9,95
3,85
3,88
4,01
6,05
4,35
10,61
8,03
4,40
4,05
8,10
9,86
6,27
12,28
0,00
33,20
33,98
35,67
30,48
32,02
25,46
19,75
41,25
73,79
37,02
44,08
45,25
16,80
36,19
44,30
28,65
35,76
0,00
48,48
19,48
23,44
12,66
14,96
14,74
9,08
10,56
14,34
13,92
14,03
14,02
9,50
25,50
20,12
12,32
21,66
34,18
18,52
19,36
20,01
23,89
10,03
14,45
13,31
10,81
24,90
30,96
19,26
19,99
17,11
28,20
40,59
4,99
36,40
0,00
85,68
72,98
87,66
111,60
55,44
88,15
68,20
53,82
90,16
129,42
94,47
80,24
67,99
151,76
163,56
66,15
132,31
0,08
100,00
6,54
5,64
6,78
2,18
6,62
6,86
9,82
2,84
6,50
3,22
5,49
8,47
4,70
5,08
6,00
5,10
8,16
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A5. Wykorzystanie środków na Infrastrukturę w latach 2004–2011 według województw
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
mln zł
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
977,8
192,0
41,8
3,5
80,3
60,7
53,7
225,6
10,2
17,0
8,4
53,2
189,5
0,0
12,8
22,8
6,5
0,0
814,3
240,7
22,4
1,8
45,0
73,0
47,6
38,1
8,2
16,6
11,2
35,3
205,9
0,0
11,0
34,8
22,9
0,0
2 412,9
190,4
56,8
10,3
83,0
242,7
80,4
139,1
48,9
54,4
12,6
110,5
231,7
0,0
62,8
949,8
139,5
0,0
4 568,2
257,5
170,7
233,0
60,5
472,5
176,6
560,3
117,0
99,7
19,1
670,5
728,2
11,8
75,9
317,9
412,3
184,6
3 808,4
179,2
146,3
269,3
57,4
504,2
33,6
470,5
91,6
66,9
15,9
553,4
515,8
7,5
84,3
312,5
348,8
151,2
%%
5 552,0
134,2
57,1
51,8
695,7
50,5
44,8
1 791,1
45,4
190,1
34,7
274,1
851,5
20,4
7,9
74,8
855,8
372,1
6 739,1 15 981,3
111,6
826,3
88,7
555,2
102,0
350,3
48,5
414,5
127,9
983,3
211,3 1 281,5
2 060,7 2 838,0
13,5
138,9
328,0 1 480,2
77,0
479,5
427,7
892,5
1 779,2 2 283,3
408,1
354,3
439,0 1 310,2
258,6
938,9
232,7
607,9
24,6
246,3
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
100,00
19,63
4,28
0,36
8,22
6,21
5,49
23,07
1,04
1,74
0,86
5,44
19,38
0,00
1,31
2,33
0,66
0,00
100,00
29,56
2,75
0,22
5,52
8,96
5,84
4,68
1,00
2,04
1,37
4,34
25,28
0,00
1,36
4,27
2,81
0,00
100,00
7,89
2,35
0,43
3,44
10,06
3,33
5,77
2,03
2,25
0,52
4,58
9,60
0,00
2,60
39,36
5,78
0,00
100,00
5,64
3,74
5,10
1,32
10,34
3,87
12,27
2,56
2,18
0,42
14,68
15,94
0,26
1,66
6,96
9,03
4,04
100,00
4,71
3,84
7,07
1,51
13,24
0,88
12,35
2,41
1,76
0,42
14,53
13,54
0,20
2,21
8,20
9,16
3,97
100,00
2,42
1,03
0,93
12,53
0,91
0,81
32,26
0,82
3,42
0,63
4,94
15,34
0,37
0,14
1,35
15,41
6,70
100,00
1,66
1,32
1,51
0,72
1,90
3,14
30,58
0,20
4,87
1,14
6,35
26,40
6,06
6,51
3,84
3,45
0,36
100,00
5,17
3,47
2,19
2,59
6,15
8,02
17,76
0,87
9,26
3,00
5,58
14,29
2,22
8,20
5,88
3,80
1,54
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
25,61
66,36
20,21
1,60
79,61
23,48
16,47
43,84
9,69
8,09
6,99
24,23
40,30
0,00
8,94
6,76
3,82
0,00
21,34
83,33
10,85
0,83
44,55
28,31
14,56
7,39
7,79
7,91
9,30
16,06
43,93
0,00
7,73
10,31
13,50
0,00
63,29
66,06
27,49
4,73
82,33
94,57
24,58
26,90
46,95
25,93
10,52
50,13
49,62
0,00
44,03
281,13
82,43
0,00
119,85
89,54
82,62
107,29
59,88
184,56
54,10
108,15
113,03
47,32
15,96
303,81
156,41
9,22
53,09
93,98
243,87
4,84
145,46
46,66
27,61
24,01
688,78
19,87
13,60
342,98
44,06
90,47
29,17
122,90
183,48
16,03
5,53
21,94
505,42
9,75
176,42
38,77
42,86
47,39
47,97
50,48
63,85
393,05
13,14
155,93
64,83
190,91
383,79
322,36
307,57
75,62
137,43
0,64
414,68
283,32
264,59
161,30
405,16
388,10
382,91
536,93
136,99
695,36
399,25
390,85
493,55
277,20
901,95
271,72
352,87
6,39
40 854,0
2 132,0
1 139,1
1 021,9
1 485,0
2 514,9
1 929,5
8 123,4
473,8
2 252,9
658,4
3 017,2
6 785,0
802,1
2 003,9
2 910,0
2 626,3
978,7
100,00
5,22
2,79
2,50
3,63
6,16
4,72
19,88
1,16
5,51
1,61
7,39
16,61
1,96
4,90
7,12
6,43
2,40
zł na osobę
99,86
62,30
70,74
124,55
56,94
197,83
10,21
90,40
88,68
31,89
13,37
249,35
111,02
5,86
59,10
91,97
206,03
3,96
Źródło: obliczenia własne
97
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A6. Wykorzystanie środków WPR w latach 2004–2011 według województw
Treść
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
mln zł
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
3.723,4
218,5
267,5
326,5
99,8
280,8
128,1
542,3
114,7
139,0
317,2
152,3
81,7
114,3
248,4
496,2
196,2
0,0
6.485,1
258,8
610,8
507,0
150,5
477,3
223,7
1.049,5
133,7
213,5
603,5
329,9
105,5
258,7
457,5
840,0
265,1
0,0
3.772,3
238,0
298,3
363,0
100,6
249,3
123,8
491,4
146,6
131,1
277,2
188,2
87,8
127,4
253,5
481,6
213,4
1,3
8.635,1 11.625,6 16.329,1 19.528,7
467,0
624,4
880,3 1.053,7
626,9
839,4 1.175,9 1.405,8
851,2 1.146,5 1.647,6 1.976,4
237,5
322,4
450,5
540,9
585,9
789,7 1.096,6 1.314,0
324,6
436,7
636,4
763,3
1.192,2 1.610,0 2.231,8 2.673,3
260,2
345,7
488,5
586,2
342,1
462,7
659,4
791,6
673,9
910,6 1.257,2 1.501,9
408,2
549,0
769,4
921,9
214,7
289,4
411,3
490,8
348,2
470,1
669,4
797,4
538,1
725,4 1.016,1 1.211,5
1.067,4 1.433,5 1.999,6 2.383,7
451,0
606,3
856,7 1.019,1
46,0
63,9
82,3
97,3
70.099,4
3.740,8
5.224,7
6.818,1
1.902,3
4.793,7
2.636,6
9.790,5
2.075,5
2.739,4
5.541,4
3.318,9
1.681,1
2.785,3
4.450,5
8.701,8
3.607,8
290,8
%%
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
100,00
5,87
7,18
8,77
2,68
7,54
3,44
14,56
3,08
3,73
8,52
4,09
2,19
3,07
6,67
13,33
5,27
0,00
100,00
3,99
9,42
7,82
2,32
7,36
3,45
16,18
2,06
3,29
9,31
5,09
1,63
3,99
7,05
12,95
4,09
0,00
100,00
6,31
7,91
9,62
2,67
6,61
3,28
13,03
3,89
3,47
7,35
4,99
2,33
3,38
6,72
12,77
5,66
0,03
100,00
5,41
7,26
9,86
2,75
6,79
3,76
13,81
3,01
3,96
7,80
4,73
2,49
4,03
6,23
12,36
5,22
0,53
100,00
5,37
7,22
9,86
2,77
6,79
3,76
13,85
2,97
3,98
7,83
4,72
2,49
4,04
6,24
12,33
5,22
0,55
100,00
5,39
7,20
10,09
2,76
6,72
3,90
13,67
2,99
4,04
7,70
4,71
2,52
4,10
6,22
12,25
5,25
0,50
100,00
5,40
7,20
10,12
2,77
6,73
3,91
13,69
3,00
4,05
7,69
4,72
2,51
4,08
6,20
12,21
5,22
0,50
zł na osobę
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
Źródło: obliczenia własne
98
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
97,58
75,64
129,34
149,78
98,92
108,96
39,21
105,14
109,50
66,23
264,42
69,26
17,43
88,93
173,87
147,13
115,80
0,00
170,10
89,79
295,60
233,33
149,27
186,00
68,37
202,94
128,36
101,76
504,59
149,71
22,61
202,12
320,63
248,63
156,63
0,00
98,97
82,74
144,37
167,13
99,63
97,38
37,94
94,85
141,57
62,23
231,77
85,25
18,85
99,31
177,41
142,35
126,20
0,03
226,43
162,32
303,15
393,74
235,39
229,87
98,74
229,07
251,86
162,94
565,60
183,93
46,21
273,55
377,10
314,16
266,41
1,21
304,60
427,46
506,73
217,08
305,90
361,29
405,69
568,20
669,96
531,48
765,66
910,00
319,16
445,64
528,68
310,67
432,69
518,63
132,41
192,27
228,06
308,30
425,68
505,77
335,24
474,90
578,11
220,17
313,48
371,89
765,35 1.057,92 1.250,52
246,19
343,46
403,71
62,36
88,72
106,08
370,09
528,73
623,85
508,27
711,95
834,00
420,58
584,77
689,82
358,08
506,02
591,56
1,67
2,15
2,53
100,00
5,34
7,45
9,73
2,71
6,84
3,76
13,97
2,96
3,91
7,91
4,73
2,40
3,97
6,35
12,41
5,15
0,41
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A7. Wykorzystanie środków PROW w latach 2004–2011 według województw
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
mln zł
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
537,4
26,1
43,9
49,6
7,8
52,9
25,0
83,9
14,0
29,4
52,8
18,9
9,9
28,4
25,2
52,5
17,2
0,0
3 218,2
89,3
378,3
259,2
50,3
278,3
102,8
551,3
52,9
104,4
258,7
159,2
47,9
151,0
186,9
453,1
94,7
0,0
130,0
6,0
8,6
12,8
3,7
9,0
5,5
18,9
2,9
5,7
10,8
5,9
3,4
6,0
7,7
15,6
6,3
1,3
4 710,0
216,5
312,3
464,2
132,7
327,2
198,1
684,4
106,0
207,0
391,0
212,7
124,9
216,8
277,3
563,6
229,4
46,0
%
6 540,0
300,6
433,6
644,6
184,2
454,3
275,0
950,3
147,2
287,4
542,9
295,3
173,4
301,0
385,0
782,6
318,5
63,9
8 420,0
387,0
558,3
829,9
237,2
585,0
354,1
1 223,5
189,5
370,0
699,0
380,2
223,3
387,5
495,7
1 007,5
410,1
82,3
9 960,0
457,8
660,4
981,7
280,5
691,9
418,9
1 447,2
224,2
437,6
826,9
449,8
264,1
458,4
586,4
1 191,8
485,1
97,3
33 515,6
1 483,3
2 395,4
3 242,0
896,3
2 398,7
1 379,4
4 959,4
736,8
1 441,5
2 782,2
1 521,9
846,9
1 549,0
1 964,1
4 066,5
1 561,4
290,8
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
100,00
4,86
8,17
9,23
1,44
9,85
4,65
15,60
2,60
5,48
9,83
3,51
1,84
5,29
4,69
9,76
3,20
0,00
100,00
2,77
11,75
8,05
1,56
8,65
3,20
17,13
1,64
3,24
8,04
4,95
1,49
4,69
5,81
14,08
2,94
0,00
100,00
4,60
6,63
9,86
2,82
6,95
4,21
14,53
2,25
4,39
8,30
4,52
2,65
4,60
5,89
11,97
4,87
0,98
100,00
4,60
6,63
9,86
2,82
6,95
4,21
14,53
2,25
4,39
8,30
4,52
2,65
4,60
5,89
11,97
4,87
0,98
100,00
4,60
6,63
9,86
2,82
6,95
4,21
14,53
2,25
4,39
8,30
4,52
2,65
4,60
5,89
11,97
4,87
0,98
100,00
4,60
6,63
9,86
2,82
6,95
4,21
14,53
2,25
4,39
8,30
4,52
2,65
4,60
5,89
11,97
4,87
0,98
100,00
4,60
6,63
9,86
2,82
6,95
4,21
14,53
2,25
4,39
8,30
4,52
2,65
4,60
5,89
11,97
4,87
0,98
100,00
4,43
7,15
9,67
2,67
7,16
4,12
14,80
2,20
4,30
8,30
4,54
2,53
4,62
5,86
12,13
4,66
0,87
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
14,08
9,04
21,23
22,75
7,68
20,53
7,65
16,26
13,32
14,03
44,01
8,59
2,11
22,13
17,64
15,56
10,16
0,00
84,41
30,97
183,05
119,31
49,87
108,44
31,44
106,60
50,79
49,78
216,29
72,23
10,27
117,98
130,97
134,10
55,92
0,00
3,41
2,08
4,17
5,90
3,63
3,53
1,67
3,65
2,83
2,71
9,02
2,66
0,74
4,66
5,36
4,60
3,75
0,03
171,35
104,50
209,58
298,81
182,37
178,75
83,39
181,97
142,77
136,73
456,36
132,42
37,37
236,97
269,80
229,61
188,13
1,67
220,42
134,48
269,76
385,66
234,57
230,81
106,98
233,35
184,26
175,89
588,24
169,71
48,16
306,08
347,32
294,65
242,23
2,15
258,44
156,97
314,72
452,00
274,18
273,10
125,16
273,80
221,11
205,59
688,50
196,96
57,08
358,63
403,68
344,90
281,59
2,53
zł na osobę
123,51
75,25
151,02
214,74
131,48
128,38
60,26
131,50
102,63
98,57
328,18
95,82
26,88
170,30
194,31
165,88
135,51
1,21
Źródło: obliczenia własne
99
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A8. Wykorzystanie środków na dopłaty w latach 2004–2011 według województw
Treść
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
5.085,6
323,8
405,8
501,9
138,2
335,3
161,7
659,7
198,5
175,4
367,6
253,7
116,0
169,1
340,3
650,9
287,8
0,0
7.909,1
493,3
617,6
817,7
213,4
511,6
282,3
1. 08,3
298,9
289,4
558,1
389,2
188,0
281,9
520,4
992,0
446,6
0,0
9.568,7
595,9
745,4
994,7
260,4
622,1
344,4
1.226,1
362,0
354,0
675,0
472,1
226,7
339,0
625,1
1 191,9
534,0
0,0
36 583,7
2 257,5
2 829,3
3 576,1
1 006,0
2 395,0
1 257,2
4 831,1
1 338,8
1 297,9
2 759,3
1 797,0
834,2
1 236,3
2 486,3
4 635,3
2 046,5
0,0
100,00
6,37
7,98
9,87
2,72
6,59
3,18
12,97
3,90
3,45
7,23
4,99
2,28
3,32
6,69
12,80
5,66
0,00
100,00
6,24
7,81
10,34
2,70
6,47
3,57
12,75
3,78
3,66
7,06
4,92
2,38
3,56
6,58
12,54
5,65
0,00
100,00
6,23
7,79
10,40
2,72
6,50
3,60
12,81
3,78
3,70
7,05
4,93
2,37
3,54
6,53
12,46
5,58
0,00
100,00
6,17
7,73
9,78
2,75
6,55
3,44
13,21
3,66
3,55
7,54
4,91
2,28
3,38
6,80
12,67
5,59
0,00
133,24
112,57
196,11
232,67
136,79
131,92
49,02
126,33
192,47
83,44
308,99
113,77
24,99
133,12
238,48
190,97
169,95
0,00
207,04
171,41
298,44
380,01
211,07
201,88
85,29
192,33
290,64
137,59
469,68
173,74
40,56
222,65
364,63
290,12
263,79
0,00
248,29
204,32
355,24
458,00
254,50
245,53
102,90
231,97
357,00
166,30
562,02
206,75
49,00
265,22
430,32
344,92
309,96
0,00
mln zł
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
3.185,9
192,3
223,6
276,9
92,1
227,9
103,1
458,4
100,7
109,5
264,4
133,4
71,8
85,8
223,2
443,7
179,0
0,0
3.266,9
169,5
232,6
247,8
100,2
199,0
120,8
498,2
80,8
109,0
344,8
170,7
57,6
107,7
270,6
386,9
170,5
0,0
3.642,3
232,0
289,7
350,2
96,9
240,3
118,4
472,5
143,7
125,4
266,4
182,3
84,3
121,4
245,8
466,0
207,0
0,0
3.925,1
250,5
314,6
387,0
104,8
258,7
126,5
507,8
154,2
135,1
282,9
195,6
89,8
131,4
260,9
503,8
221,6
0,0
%%
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
100,00
6,04
7,02
8,69
2,89
7,15
3,24
14,39
3,16
3,44
8,30
4,19
2,25
2,69
7,01
13,93
5,62
0,00
100,00
5,19
7,12
7,58
3,07
6,09
3,70
15,25
2,47
3,34
10,56
5,23
1,76
3,30
8,28
11,84
5,22
0,00
100,00
6,37
7,95
9,61
2,66
6,60
3,25
12,97
3,94
3,44
7,31
5,00
2,31
3,33
6,75
12,79
5,68
0,00
100,00
6,38
8,01
9,86
2,67
6,59
3,22
12,94
3,93
3,44
7,21
4,98
2,29
3,35
6,65
12,84
5,65
0,00
zł na osobę
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
Wspólne
Źródło: obliczenia własne
100
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
83,50
66,60
108,10
127,02
91,23
88,43
31,56
88,88
96,18
52,20
220,41
60,67
15,33
66,80
156,23
131,57
105,64
0,00
85,69
58,82
112,55
114,03
99,40
77,56
36,93
96,34
77,58
51,98
288,30
77,48
12,34
84,14
189,66
114,53
100,70
0,00
95,56
80,66
140,20
161,23
96,00
93,85
36,26
91,20
138,75
59,52
222,74
82,59
18,11
94,64
172,05
137,76
122,46
0,00
102,93
87,07
152,13
179,01
103,91
101,50
38,48
97,57
149,23
64,36
237,41
88,11
19,33
103,25
182,79
148,28
130,90
0,00
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A9. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie dolnośląskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
1.057,1
123,0
675,3
247,1
98,2
190,4
139,7
258,8
89,3
169,5
1.127,5
0,0
889,5
397,0
56,1
257,5
178,9
238,0
6,0
232,0
1.042,4
0,0
575,3
217,5
55,7
179,2
122,9
467,0
216,5
250,5
2009
2010
2011
2004–2011
1.556,0
0,0
931,5
533,5
210,0
134,2
53,8
624,4
300,6
323,8
2.148,8
0,0
1.268,5
708,5
331,9
111,6
116,4
880,3
387,0
493,3
3.221,7
0,0
2.167,9
801,7
290,8
826,3
249,1
1.053,7
457,8
595,9
11.323,6
515,9
7.066,9
2.946,0
1.050,5
2.132,0
938,4
3.740,8
1.483,3
2.257,5
100,00
0,00
49,52
25,08
15,60
6,31
2,53
50,48
14,13
36,36
100,00
0,00
50,95
29,41
12,07
4,63
4,83
49,05
16,07
32,98
100,00
0,00
68,56
18,77
24,60
19,35
5,83
31,44
10,72
20,71
100,00
3,62
56,96
20,67
14,74
14,96
6,58
39,42
10,41
29,01
739,61
0,00
366,22
185,46
115,39
46,66
18,71
373,39
104,50
268,88
837,05 1 464,03
0,00
0,00
426,47 1 003,79
246,20
274,87
101,05
360,19
38,77
283,32
40,46
85,42
410,57
460,24
134,48
156,97
276,09
303,27
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
414,8
222,8
192,0
0,0
0,0
192,0
0,0
0,0
0,0
0,0
755,4
170,1
366,8
40,8
7,8
240,7
77,5
218,5
26,1
192,3
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
45,70
40,98
0,00
1,60
39,38
0,00
13,32
0,00
13,32
100,00
19,82
53,25
4,75
11,43
28,04
9,03
26,93
3,04
23,89
100,00
10,41
53,62
20,92
4,75
16,12
11,83
35,97
7,56
28,41
100,00
0,00
62,50
27,91
3,91
18,10
12,57
37,50
0,42
37,08
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
168,53
77,02
69,06
0,00
2,70
66,36
0,00
22,44
0,00
22,44
297,22
58,90
158,28
14,12
33,98
83,33
26,84
80,04
9,04
70,99
409,75
42,67
219,71
85,71
19,48
66,06
48,46
147,37
30,97
116,40
494,57
0,00
309,11
138,02
19,36
89,54
62,19
185,46
2,08
183,38
100,00
0,00
48,83
14,56
14,05
12,00
8,22
51,17
14,49
36,68
zł na osobę
519,37
0,00
253,60
75,61
72,98
62,30
42,71
265,77
75,25
190,52
Źródło: obliczenia własne
101
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A10. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie kujawsko-pomorskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
1 351,2
49,7
461,3
157,8
48,4
56,8
198,3
840,1
378,3
460,3
1 296,6
0,0
626,6
186,9
41,4
170,7
227,6
670,0
8,6
658,7
1 610,8
0,0
610,2
111,6
181,3
146,3
171,0
1 000,6
312,3
688,3
2009
2010
2011
2004–2011
2 100,3
0,0
697,5
272,6
330,4
57,1
37,3
1 402,8
433,6
969,2
2 670,4
0,0
1 117,3
745,6
205,6
88,7
77,4
1 553,1
558,3
994,8
3 896,3
0,0
2 129,5
534,3
905,1
555,2
134,8
1 766,8
660,4
1 106,4
13 935,6
301,3
6 028,6
2 104,6
1 810,2
1 139,1
974,7
7 605,8
2 395,4
5 206,0
100,00
0,00
33,21
12,98
15,73
2,72
1,78
66,79
20,65
46,15
100,00
0,00
41,84
27,92
7,70
3,32
2,90
58,16
20,91
37,25
100,00
0,00
54,65
13,71
23,23
14,25
3,46
45,35
16,95
28,40
100,00
2,16
43,26
15,10
12,99
8,17
6,99
54,58
17,19
37,36
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
272,5
116,5
66,0
0,0
24,2
41,8
0,0
90,0
0,0
90,0
737,5
135,0
320,2
95,7
73,8
22,4
128,2
282,3
43,9
238,4
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
42,75
24,23
0,00
8,89
15,34
0,00
33,01
0,00
33,01
100,00
18,31
43,41
12,98
10,00
3,04
17,38
38,28
5,95
32,32
100,00
3,68
34,14
11,68
3,59
4,20
14,68
62,18
27,99
34,06
100,00
0,00
48,32
14,42
3,19
13,17
17,55
51,68
0,66
50,80
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
131,76
56,33
31,93
0,00
11,72
20,21
0,00
43,50
0,00
43,50
356,56
65,29
154,79
46,29
35,67
10,85
61,99
136,48
21,23
115,24
653,89
24,07
223,24
76,35
23,44
27,49
95,97
406,58
183,05
222,73
627,46
0,00
303,21
90,45
20,01
82,62
110,13
324,24
4,17
318,75
100,00
0,00
37,88
6,93
11,25
9,08
10,62
62,12
19,39
42,73
zł na osobę
Źródło: obliczenia własne
102
778,97 1 015,09 1 290,35 1 856,82
0,00
0,00
0,00
0,00
295,08
337,09
539,90 1 014,83
53,97
131,76
360,27
254,65
87,66
159,68
99,35
431,33
70,74
27,61
42,86
264,59
82,71
18,05
37,42
64,25
483,88
678,00
750,45
842,00
151,02
209,58
269,76
314,72
332,86
468,42
480,69
527,28
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A11. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie lubelskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
1 330,7
90,0
491,2
238,4
27,5
10,3
215,0
749,6
259,2
490,3
1 649,5
0,0
840,5
320,1
51,9
233,0
235,5
809,0
12,8
796,1
2 180,1
0,0
869,2
173,4
241,3
269,3
185,2
1 310,9
464,2
846,7
2009
2010
2011
2004–2011
2 664,0
0,0
820,6
359,1
395,4
51,8
14,4
1 843,4
644,6
1 198,8
3 529,9
0,0
1 382,9
932,2
284,5
102,0
64,2
2 147,0
829,9
1 317,1
5 156,8
0,0
2 698,7
1 171,2
1 088,7
350,3
88,6
2 458,1
981,7
1 476,4
17 646,6
453,6
7 426,6
3 263,9
2 177,4
1 021,9
963,4
9 766,3
3 242,0
6 524,1
100,00
0,00
30,80
13,48
14,84
1,94
0,54
69,20
24,20
45,00
100,00
0,00
39,18
26,41
8,06
2,89
1,82
60,82
23,51
37,31
100,00
0,00
52,33
22,71
21,11
6,79
1,72
47,67
19,04
28,63
100,00
2,57
42,09
18,50
12,34
5,79
5,46
55,34
18,37
36,97
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
309,5
180,8
25,2
0,0
21,8
3,5
0,0
103,5
0,0
103,5
826,0
182,9
298,4
69,6
66,4
1,8
160,6
344,7
49,6
295,2
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
58,40
8,16
0,00
7,03
1,13
0,00
33,45
0,00
33,45
100,00
22,14
36,13
8,43
8,04
0,22
19,44
41,74
6,00
35,73
100,00
6,76
36,91
17,92
2,07
0,77
16,15
56,33
19,48
36,84
100,00
0,00
50,95
19,40
3,14
14,13
14,28
49,05
0,78
48,26
100,00
0,00
39,87
7,95
11,07
12,35
8,50
60,13
21,29
38,84
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
141,64
82,72
11,55
0,00
9,95
1,60
0,00
47,37
0,00
47,37
378,97
83,90
136,90
31,93
30,48
0,83
73,67
158,17
22,75
135,41
612,47
41,42
226,06
109,73
12,66
4,73
98,94
344,99
119,31
225,65
759,50 1 008,45 1 234,95 1 640,35 2 374,39
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
386,99
402,05
380,39
642,63 1 242,60
147,38
80,22
166,45
433,20
539,25
23,89
111,60
183,27
132,20
501,27
107,29
124,55
24,01
47,39
161,30
108,44
85,69
6,66
29,83
40,78
372,51
606,40
854,55
997,72 1 131,79
5,90
214,74
298,81
385,66
452,00
366,54
391,66
555,74
612,07
679,79
zł na osobę
Źródło: obliczenia własne
103
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A12. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie lubuskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
1 589,0
0,0
1 074,8
247,9
114,5
695,7
16,6
514,2
184,2
330,0
1 268,7
0,0
687,9
465,8
118,7
48,5
54,9
580,9
237,2
343,7
1 795,9
0,0
1 128,9
300,9
350,6
414,5
62,8
667,0
280,5
386,5
6 933,4
335,8
3 887,0
1 325,0
701,2
1 485,0
375,8
2 710,6
896,3
1 814,0
100,00
0,00
67,64
15,60
7,21
43,78
1,05
32,36
11,59
20,77
100,00
0,00
54,22
36,71
9,36
3,82
4,32
45,78
18,69
27,09
100,00
0,00
62,86
16,76
19,52
23,08
3,50
37,14
15,62
21,52
100,00
4,84
56,06
19,11
10,11
21,42
5,42
39,09
12,93
26,16
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
210,8
119,1
84,2
0,0
3,9
80,3
0,0
7,5
0,0
7,5
399,8
125,0
168,9
48,9
32,3
45,0
42,7
105,9
7,8
98,2
620,2
91,7
279,8
121,6
15,1
83,0
60,1
248,7
50,3
198,4
464,5
0,0
240,2
85,9
10,1
60,5
83,7
224,3
3,7
220,3
584,4
0,0
222,3
54,0
55,9
57,4
54,9
362,1
132,7
229,4
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
56,50
39,95
0,00
1,84
38,10
0,00
3,55
0,00
3,55
100,00
31,27
42,24
12,22
8,08
11,24
10,69
26,49
1,94
24,55
100,00
14,78
45,12
19,61
2,43
13,39
9,69
40,10
8,11
31,99
100,00
0,00
51,71
18,48
2,18
13,02
18,03
48,29
0,79
47,44
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
208,92
118,03
83,46
0,00
3,85
79,61
0,00
7,43
0,00
7,43
396,20
123,91
167,35
48,43
32,02
44,55
42,35
104,94
7,68
97,26
614,96
90,91
277,47
120,58
14,96
82,33
59,61
246,58
49,87
196,71
460,10
0,00
237,90
85,04
10,03
59,88
82,94
222,20
3,63
218,26
100,00
0,00
38,04
9,24
9,57
9,83
9,40
61,96
22,70
39,25
zł na osobę
Źródło: obliczenia własne
104
579,19 1 573,19 1 254,88 1 755,25
0,00
0,00
0,00
0,00
220,35 1 064,09
680,35 1 103,32
53,53
245,46
460,69
294,10
55,44
113,40
117,42
342,68
56,94
688,78
47,97
405,16
54,44
16,45
54,27
61,38
358,84
509,10
574,53
651,93
131,48
182,37
234,57
274,18
227,35
326,73
339,96
377,75
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A13. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie łódzkim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
1 368,7
42,9
653,6
178,0
37,8
242,7
195,1
672,2
278,3
393,9
1 523,7
0,0
968,0
222,2
37,0
472,5
236,3
555,7
9,0
546,2
1 907,7
0,0
1 014,4
117,4
224,7
504,2
168,2
893,2
327,2
566,0
2009
2010
2011
2004–2011
2 063,0
0,0
807,7
351,1
335,4
50,5
70,6
1 255,3
454,3
800,9
2 718,9
0,0
1 309,9
643,5
352,0
127,9
186,4
1 409,0
585,0
824,1
4 492,3
0,0
2 877,0
725,5
1 062,6
983,3
105,5
1 615,3
691,9
923,4
14 999,7
296,8
7 964,3
2 278,7
2 125,3
2 514,9
1 045,5
6 738,6
2 398,7
4 339,4
100,00
0,00
39,15
17,02
16,26
2,45
3,42
60,85
22,02
38,82
100,00
0,00
48,18
23,67
12,95
4,71
6,86
51,82
21,51
30,31
100,00
0,00
64,04
16,15
23,65
21,89
2,35
35,96
15,40
20,55
100,00
1,98
53,10
15,19
14,17
16,77
6,97
44,92
15,99
28,93
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
238,9
126,2
70,8
0,0
10,0
60,7
0,0
41,9
0,0
41,9
686,6
127,7
262,9
40,9
65,6
73,0
83,4
295,9
52,9
243,0
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
52,83
29,64
0,00
4,21
25,43
0,00
17,53
0,00
17,53
100,00
18,61
38,30
5,96
9,56
10,63
12,15
43,10
7,71
35,39
100,00
3,13
47,75
13,01
2,76
17,73
14,25
49,11
20,33
28,78
100,00
0,00
63,53
14,59
2,43
31,01
15,51
36,47
0,59
35,85
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
92,30
48,76
27,36
0,00
3,88
23,48
0,00
16,18
0,00
16,18
266,37
49,56
102,01
15,87
25,46
28,31
32,37
114,80
20,53
94,27
533,37
16,72
254,70
69,38
14,74
94,57
76,02
261,95
108,44
153,48
595,18
0,00
378,10
86,81
14,45
184,56
92,28
217,08
3,53
213,37
100,00
0,00
53,18
6,15
11,78
26,43
8,81
46,82
17,15
29,67
zł na osobę
748,44
0,00
397,99
46,04
88,15
197,83
65,97
350,45
128,38
222,07
811,61 1 072,82 1 773,03
0,00
0,00
0,00
317,77
516,85 1 135,49
138,14
253,91
286,35
131,97
138,90
419,40
19,87
50,48
388,10
27,79
73,55
41,64
493,84
555,97
637,54
178,75
230,81
273,10
315,09
325,16
364,44
Źródło: obliczenia własne
105
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A14. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie małopolskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
1 548,3
0,0
887,1
437,9
321,4
44,8
82,9
661,2
275,0
386,1
2 904,5
0,0
2 095,7
1 207,9
406,1
211,3
270,4
808,8
354,1
454,7
4 353,1
0,0
3 423,0
564,9
1 102,4
1 281,5
474,2
930,1
418,9
511,2
12 589,1
351,9
8 568,1
2 976,9
2 204,9
1 929,5
1 456,8
3 669,2
1 379,4
2 288,1
100,00
0,00
57,30
28,28
20,76
2,90
5,35
42,70
17,76
24,94
100,00
0,00
72,15
41,59
13,98
7,28
9,31
27,85
12,19
15,66
100,00
0,00
78,63
12,98
25,33
29,44
10,89
21,37
9,62
11,74
100,00
2,80
68,06
23,65
17,51
15,33
11,57
29,15
10,96
18,18
469,43
0,00
268,96
132,78
97,46
13,60
25,13
200,46
83,39
117,07
877,48 1 300,67
0,00
0,00
633,13 1 022,78
364,91
168,78
122,68
329,40
63,85
382,91
81,69
141,69
244,35
277,89
106,98
125,16
137,38
152,74
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
243,9
136,0
66,8
0,0
13,1
53,7
0,0
41,1
0,0
41,1
630,4
161,2
334,3
142,2
64,5
47,6
80,0
134,9
25,0
109,9
956,0
54,6
559,2
268,6
29,7
80,4
180,4
342,2
102,8
239,1
934,0
0,0
658,1
220,2
43,4
176,6
217,9
276,0
5,5
269,1
1 018,8
0,0
543,9
135,2
224,2
33,6
150,9
474,9
198,1
276,8
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
55,77
27,37
0,00
5,36
22,01
0,00
16,87
0,00
16,87
100,00
25,58
53,03
22,56
10,23
7,54
12,69
21,40
3,96
17,43
100,00
5,71
58,49
28,10
3,11
8,41
18,87
35,80
10,76
25,01
100,00
0,00
70,46
23,57
4,65
18,91
23,33
29,54
0,59
28,81
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
74,83
41,73
20,48
0,00
4,01
16,47
0,00
12,62
0,00
12,62
193,02
49,36
102,35
43,54
19,75
14,56
24,50
41,30
7,65
33,65
292,25
16,69
170,94
82,11
9,08
24,58
55,16
104,62
31,44
73,09
286,14
0,00
201,60
67,45
13,31
54,10
66,75
84,54
1,67
82,45
100,00
0,00
53,39
13,28
22,01
3,29
14,81
46,61
19,44
27,17
zł na osobę
Źródło: obliczenia własne
106
309,92
0,00
165,46
41,14
68,20
10,21
45,91
144,46
60,26
84,20
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A15. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie mazowieckim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2 539,4
48,2
952,9
353,6
54,6
139,1
405,5
1 538,3
551,3
986,0
2 757,2
0,0
1 659,4
442,1
56,0
560,3
601,0
1 097,8
18,9
1 074,3
100,00
1,90
37,52
13,93
2,15
5,48
15,97
60,58
21,71
38,83
100,00
0,00
60,18
16,03
2,03
20,32
21,80
39,82
0,69
38,96
2004–2011
3 224,5
0,0
1 429,0
235,5
280,1
470,5
442,9
1 795,5
684,4
1 111,1
%
5 126,3
0,0
2 600,3
265,2
428,6
1 791,1
115,4
2 526,0
950,3
1 575,7
7 657,2
0,0
4 809,6
1 417,3
514,4
2 060,7
817,1
2 847,6
1 223,5
1 624,1
9 814,5
0,0
6 547,4
1 188,0
1 577,7
2 838,0
943,7
3 267,1
1 447,2
1 819,9
32 973,7
425,3
18 849,2
3 971,6
3 155,4
8 123,4
3 598,8
13 699,2
4 959,4
8 733,9
100,00
0,00
44,32
7,30
8,69
14,59
13,74
55,68
21,22
34,46
100,00
0,00
50,72
5,17
8,36
34,94
2,25
49,28
18,54
30,74
100,00
0,00
62,81
18,51
6,72
26,91
10,67
37,19
15,98
21,21
100,00
0,00
66,71
12,10
16,08
28,92
9,62
33,29
14,75
18,54
100,00
1,29
57,16
12,04
9,57
24,64
10,91
41,55
15,04
26,49
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
512,4 1 342,3
201,5
175,7
256,7
593,9
0,0
69,9
31,2
212,8
225,6
38,1
0,0
273,1
54,2
572,8
0,0
83,9
54,2
488,7
100,00
39,33
50,10
0,00
6,08
44,02
0,00
10,57
0,00
10,57
100,00
13,09
44,24
5,21
15,85
2,84
20,35
42,67
6,25
36,41
zł na osobę
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
99,57
39,16
49,89
0,00
6,05
43,84
0,00
10,52
0,00
10,52
260,25
34,06
115,14
13,55
41,25
7,39
52,95
111,05
16,26
94,75
491,01
9,32
184,25
68,38
10,56
26,90
78,41
297,45
106,60
190,65
532,16
0,00
320,28
85,33
10,81
108,15
115,99
211,88
3,65
207,34
619,56
0,00
274,58
45,26
53,82
90,40
85,10
344,98
131,50
213,48
981,65 1 460,48 1 856,83
0,00
0,00
0,00
497,94 917,35 1 238,72
50,78 270,33 224,75
82,08
98,12 298,49
342,98 393,05 536,93
22,10 155,85 178,55
483,71 543,13 618,11
181,97 233,35 273,80
301,74 309,78 344,31
Źródło: obliczenia własne
107
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A16. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie opolskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
1 108,8
0,0
487,5
273,6
149,9
45,4
18,6
621,2
147,2
474,0
1 299,6
0,0
628,6
481,1
89,8
13,5
44,2
671,0
189,5
481,5
1 760,2
0,0
998,7
342,2
455,4
138,9
62,2
761,5
224,2
537,3
6 510,3
141,5
3 167,8
1 386,4
910,8
473,8
396,8
3 201,1
736,8
2 462,3
100,00
0,00
43,97
24,68
13,52
4,10
1,68
56,03
13,28
42,75
100,00
0,00
48,37
37,02
6,91
1,04
3,40
51,63
14,58
37,05
100,00
0,00
56,74
19,44
25,87
7,89
3,53
43,26
12,74
30,52
100,00
2,17
48,66
21,30
13,99
7,28
6,09
49,17
11,32
37,82
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
106,3
53,2
14,8
0,0
4,6
10,2
0,0
38,3
0,0
38,3
342,9
55,2
166,4
26,6
77,3
8,2
54,4
121,3
14,0
107,4
477,0
33,1
230,6
94,6
14,9
48,9
72,1
213,3
52,9
160,0
661,7
0,0
330,6
105,6
25,8
117,0
82,2
331,1
2,9
326,6
753,9
0,0
310,6
62,7
93,1
91,6
63,2
443,3
106,0
337,3
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
50,10
13,90
0,00
4,30
9,59
0,00
36,00
0,00
36,00
100,00
16,09
48,52
7,75
22,54
2,38
15,86
35,39
4,07
31,32
100,00
6,93
48,34
19,84
3,13
10,26
15,11
44,72
11,09
33,54
100,00
0,00
49,96
15,96
3,90
17,69
12,42
50,04
0,44
49,36
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
101,05
50,63
14,04
0,00
4,35
9,69
0,00
36,38
0,00
36,38
327,40
52,68
158,86
25,36
73,79
7,79
51,92
115,86
13,32
102,53
457,77
31,74
221,29
90,82
14,34
46,95
69,18
204,74
50,79
153,52
639,02
0,00
319,28
102,00
24,90
113,03
79,35
319,74
2,83
315,43
100,00
0,00
41,20
8,31
12,35
12,15
8,38
58,80
14,06
44,74
zł na osobę
Źródło: obliczenia własne
108
729,79 1 075,33 1 263,50 1 735,98
0,00
0,00
0,00
0,00
300,64
472,83
611,11
984,98
60,68
265,40
467,69
337,47
90,16
145,36
87,32
449,15
88,68
44,06
13,14
136,99
61,13
18,01
42,97
61,37
429,14
602,50
652,39
750,99
102,63
142,77
184,26
221,11
326,51
459,72
468,12
529,88
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A17. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie podkarpackim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
1 560,5
0,0
854,2
317,1
312,6
190,1
34,4
706,2
287,4
418,9
2 856,7
0,0
2 020,5
1 301,2
264,8
328,0
126,4
836,2
370,0
466,2
5 120,6
0,0
4 157,5
1 381,9
1 043,4
1 480,2
252,0
963,1
437,6
525,4
13 039,1
393,0
8 844,2
3 705,8
2 086,8
2 252,9
798,6
3 801,9
1 441,5
2 359,8
100,00
0,00
54,74
20,32
20,03
12,19
2,20
45,26
18,42
26,84
100,00
0,00
70,73
45,55
9,27
11,48
4,43
29,27
12,95
16,32
100,00
0,00
81,19
26,99
20,38
28,91
4,92
18,81
8,55
10,26
100,00
3,01
67,83
28,42
16,00
17,28
6,12
29,16
11,06
18,10
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
240,1
164,8
39,2
0,0
22,3
17,0
0,0
36,1
0,0
36,1
538,3
168,2
223,7
72,6
77,7
16,6
56,9
146,3
29,4
116,8
811,9
60,0
431,7
236,7
29,2
54,4
111,3
320,2
104,4
215,8
837,8
0,0
546,6
254,7
65,2
99,7
127,0
291,2
5,7
285,0
1 073,4
0,0
570,8
141,5
271,7
66,9
90,6
502,6
207,0
295,7
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
68,62
16,33
0,00
9,27
7,07
0,00
15,04
0,00
15,04
100,00
31,25
41,57
13,48
14,43
3,08
10,58
27,18
5,47
21,69
100,00
7,39
53,17
29,16
3,60
6,70
13,71
39,44
12,86
26,58
100,00
0,00
65,24
30,40
7,78
11,90
15,16
34,76
0,68
34,02
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
114,46
78,55
18,70
0,00
10,61
8,09
0,00
17,22
0,00
17,22
256,53
80,17
106,63
34,58
37,02
7,91
27,13
69,73
14,03
55,65
387,05
28,62
205,79
112,85
13,92
25,93
53,08
152,65
49,78
102,86
397,71
0,00
259,47
120,91
30,96
47,32
60,29
138,24
2,71
135,31
100,00
0,00
53,17
13,19
25,31
6,24
8,44
46,83
19,28
27,54
zł na osobę
511,25
0,00
271,86
67,41
129,42
31,89
43,14
239,40
98,57
140,82
742,46 1 358,04 2 405,52
0,00
0,00
0,00
406,43
960,54 1 953,09
150,89
618,61
649,18
148,71
125,89
490,17
90,47
155,93
695,36
16,36
60,11
118,38
336,03
397,50
452,43
136,73
175,89
205,59
199,30
221,62
246,84
Źródło: obliczenia własne
109
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A18. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie podlaskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
1 386,7
69,4
375,8
132,6
16,8
12,6
213,8
941,6
258,7
682,4
1 043,5
0,0
426,5
159,5
23,0
19,1
224,9
617,0
10,8
605,6
1 410,9
0,0
401,0
88,6
112,6
15,9
183,9
1 009,9
391,0
618,9
2009
2010
2011
2004–2011
1 966,8
0,0
545,8
356,4
147,2
34,7
7,6
1 421,0
542,9
878,1
2 525,2
0,0
927,2
672,1
155,2
77,0
22,9
1 598,0
699,0
899,0
3 448,9
0,0
1 620,2
569,3
517,3
479,5
54,1
1 828,7
826,9
1 001,8
12 716,8
369,7
4 559,4
2 040,2
1 034,6
658,4
826,2
7 787,7
2 782,2
5 004,5
100,00
0,00
27,75
18,12
7,48
1,76
0,38
72,25
27,61
44,64
100,00
0,00
36,72
26,61
6,15
3,05
0,91
63,28
27,68
35,60
100,00
0,00
46,98
16,51
15,00
13,90
1,57
53,02
23,98
29,05
100,00
2,91
35,85
16,04
8,14
5,18
6,50
61,24
21,88
39,35
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
202,5
147,7
18,1
0,0
9,7
8,4
0,0
36,8
0,0
36,8
732,2
152,7
244,8
61,7
52,9
11,2
119,1
334,7
52,8
281,9
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
72,92
8,92
0,00
4,77
4,15
0,00
18,16
0,00
18,16
100,00
20,85
33,44
8,43
7,22
1,52
16,27
45,71
7,21
38,50
100,00
5,00
27,10
9,56
1,21
0,91
15,42
67,90
18,66
49,21
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
168,42
122,81
15,02
0,00
8,03
6,99
0,00
30,59
0,00
30,59
610,30 1 159,37
127,25
58,00
204,08
314,15
51,42
110,84
44,08
14,03
9,30
10,52
99,27
178,77
278,98
787,21
44,01
216,29
234,97
570,53
100,00
0,00
40,87
15,28
2,21
1,83
21,55
59,13
1,03
58,04
100,00
0,00
28,42
6,28
7,98
1,13
13,03
71,58
27,71
43,87
zł na osobę
Źródło: obliczenia własne
110
872,53 1 184,17 1 653,19 2 125,02 2 871,74
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
356,60
336,53
458,79
780,28 1 349,04
133,35
74,37
299,58
565,54
474,06
19,26
94,47
123,70
130,61
430,72
15,96
13,37
29,17
64,83
399,25
188,03
154,33
6,35
19,29
45,01
515,92
847,64 1 194,39 1 344,74 1 522,69
9,02
328,18
456,36
588,24
688,50
506,40
519,45
738,03
756,50
834,19
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A19. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie pomorskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
1 151,8
89,3
521,6
254,0
30,9
110,5
126,2
541,0
159,2
337,9
1 530,5
0,0
1 075,0
229,3
44,1
670,5
131,0
455,6
5,9
414,4
1 596,0
0,0
955,5
125,2
178,1
553,4
98,7
640,6
212,7
427,9
2009
2010
2011
2004–2011
1 837,1
0,0
935,8
354,4
276,2
274,1
31,1
901,3
295,3
606,0
2 674,7
0,0
1 667,5
882,7
243,9
427,7
113,2
1 007,1
380,2
626,9
3 661,4
0,0
2 510,9
584,7
882,4
892,5
151,3
1 150,5
449,8
700,7
13 361,4
328,1
8 008,6
2 483,8
1 764,8
3 017,2
742,8
5 024,6
1 521,9
3 317,9
100,00
0,00
50,94
19,29
15,03
14,92
1,69
49,06
16,08
32,99
100,00
0,00
62,34
33,00
9,12
15,99
4,23
37,66
14,22
23,44
100,00
0,00
68,58
15,97
24,10
24,38
4,13
31,42
12,28
19,14
100,00
2,46
59,94
18,59
13,21
22,58
5,56
37,61
11,39
24,83
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
243,7
119,0
62,8
0,0
9,7
53,2
0,0
61,9
0,0
61,9
666,1
119,9
279,6
53,4
99,5
35,3
91,4
266,7
18,9
142,2
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
48,83
25,78
0,00
3,96
21,82
0,00
25,39
0,00
25,39
100,00
18,00
41,97
8,02
14,94
5,30
13,72
40,03
2,84
21,35
100,00
7,75
45,28
22,05
2,68
9,59
10,95
46,97
13,82
29,33
100,00
0,00
70,23
14,98
2,88
43,81
8,56
29,77
0,38
27,08
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
111,05
54,23
28,63
0,00
4,40
24,23
0,00
28,19
0,00
28,19
302,91
54,51
127,14
24,28
45,25
16,06
41,55
121,26
8,59
64,68
522,71
40,51
236,69
115,28
14,02
50,13
57,25
245,51
72,23
153,32
693,45
0,00
487,04
103,89
19,99
303,81
59,35
206,41
2,66
187,76
100,00
0,00
59,87
7,85
11,16
34,68
6,18
40,13
13,33
26,81
zł na osobę
719,09
0,00
430,49
56,42
80,24
249,35
44,47
288,60
95,82
192,78
823,77 1 193,88 1 603,43
0,00
0,00
0,00
419,62
744,32 1 099,60
158,93
394,02
256,06
123,85
108,88
386,43
122,90
190,91
390,85
13,93
50,51
66,27
404,16
449,56
503,83
132,42
169,71
196,96
271,73
279,84
306,87
Źródło: obliczenia własne
111
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A20. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie śląskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
1 021,8
88,1
770,3
322,9
44,3
231,7
171,4
163,5
47,9
114,0
1 714,1
0,0
1 517,2
399,5
79,7
728,2
309,8
197,0
3,4
191,7
1 549,6
0,0
1 228,3
213,0
315,9
515,8
183,7
321,3
124,9
196,4
2009
2010
2011
2004–2011
2 126,2
0,0
1 675,8
298,3
436,7
851,5
89,2
450,4
173,4
277,0
4 148,8
0,0
3 622,7
1 196,1
386,1
1 779,2
261,2
526,1
223,3
302,9
5 835,4
0,0
5 234,9
1 181,6
1 360,5
2 283,3
409,4
600,6
264,1
336,5
17 462,3
442,7
14 651,8
3 654,8
2 721,1
6 785,0
1 490,9
2 367,8
846,9
1 517,5
100,00
0,00
78,82
14,03
20,54
40,05
4,20
21,18
8,16
13,03
100,00
0,00
87,32
28,83
9,31
42,89
6,30
12,68
5,38
7,30
100,00
0,00
89,71
20,25
23,32
39,13
7,02
10,29
4,53
5,77
100,00
2,54
83,91
20,93
15,58
38,85
8,54
13,56
4,85
8,69
458,16
0,00
361,10
64,28
94,11
183,48
19,22
97,06
37,37
59,69
894,93 1 261,34
0,00
0,00
781,44 1 131,53
258,01
255,40
83,29
294,08
383,79
493,55
56,35
88,50
113,49
129,81
48,16
57,08
65,33
72,73
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
383,8
152,8
208,5
0,0
19,1
189,5
0,0
22,5
0,0
22,5
682,5
201,8
394,2
43,4
78,7
205,9
66,2
86,4
9,9
76,6
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
39,82
54,32
0,00
4,96
49,36
0,00
5,86
0,00
5,86
100,00
29,57
57,76
6,35
11,54
30,16
9,71
12,66
1,45
11,22
100,00
8,62
75,38
31,60
4,34
22,67
16,77
16,00
4,69
11,16
100,00
0,00
88,51
23,31
4,65
42,48
18,07
11,49
0,20
11,18
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
81,65
32,51
44,36
0,00
4,05
40,30
0,00
4,78
0,00
4,78
145,65
43,07
84,13
9,26
16,80
43,93
14,14
18,45
2,11
16,34
218,84
18,86
164,97
69,16
9,50
49,62
36,70
35,01
10,27
24,42
368,18
0,00
325,87
85,81
17,11
156,41
66,54
42,31
0,74
41,17
100,00
0,00
79,26
13,75
20,38
33,28
11,85
20,74
8,06
12,68
zł na osobę
Źródło: obliczenia własne
112
333,57
0,00
264,40
45,86
67,99
111,02
39,53
69,17
26,88
42,28
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A21. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie świętokrzyskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2004–2011
1 199,1
0,0
494,3
256,2
202,6
20,4
15,1
704,8
301,0
403,8
2 301,1
0,0
1 459,6
744,3
233,5
408,1
73,6
841,5
387,5
454,0
3 073,5
0,0
2 112,0
927,4
755,0
354,3
75,3
961,5
458,4
503,1
9 418,4
234,3
5 359,8
2 444,7
1 510,1
802,1
603,0
3 824,3
1 549,0
2 273,8
100,00
0,00
41,22
21,36
16,90
1,70
1,26
58,78
25,10
33,68
100,00
0,00
63,43
32,35
10,15
17,74
3,20
36,57
16,84
19,73
100,00
0,00
68,72
30,17
24,57
11,53
2,45
31,28
14,91
16,37
100,00
2,49
56,91
25,96
16,03
8,52
6,40
40,60
16,45
24,14
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
140,1
85,0
10,4
0,0
10,4
0,0
0,0
44,7
0,0
44,7
419,1
114,6
184,4
46,6
46,5
0,0
91,3
120,1
28,4
91,5
743,8
34,8
344,7
199,7
32,6
0,0
112,3
364,3
151,0
213,1
640,5
0,0
357,4
174,0
36,2
11,8
135,4
283,1
6,0
276,0
901,3
0,0
397,1
96,5
193,2
7,5
99,9
504,3
216,8
287,5
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
60,66
7,46
0,00
7,46
0,00
0,00
31,88
0,00
31,88
100,00
27,34
44,00
11,11
11,10
0,00
21,79
28,67
6,79
21,84
100,00
4,68
46,34
26,85
4,39
0,00
15,10
48,98
20,30
28,65
100,00
0,00
55,80
27,16
5,65
1,85
21,14
44,20
0,93
43,10
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
108,69
65,94
8,10
0,00
8,10
0,00
0,00
34,65
0,00
34,65
326,12
89,15
143,48
36,24
36,19
0,00
71,05
93,49
22,13
71,21
581,17
27,20
269,30
156,04
25,50
0,00
87,77
284,66
117,98
166,50
499,27
0,00
278,58
135,62
28,20
9,22
105,54
220,69
4,66
215,16
100,00
0,00
44,05
10,71
21,43
0,83
11,09
55,95
24,05
31,90
zł na osobę
708,16
0,00
311,95
75,82
151,76
5,86
78,52
396,20
170,30
225,90
944,09 1 817,58 2 404,72
0,00
0,00
0,00
389,17 1 152,88 1 652,44
201,70
587,95
725,57
159,55
184,42
590,74
16,03
322,36
277,20
11,88
58,16
58,92
554,92
664,70
752,29
236,97
306,08
358,63
317,95
358,62
393,65
Źródło: obliczenia własne
113
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A22. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie warmińsko-mazurskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
1 242,9
90,8
427,0
186,0
28,7
62,8
149,5
725,0
186,9
535,5
1 144,4
0,0
575,2
269,4
58,0
75,9
171,9
569,2
7,7
558,9
1 446,9
0,0
598,8
151,5
233,4
84,3
129,5
848,0
277,3
570,7
2009
2010
2011
2004–2011
1 780,6
0,0
582,7
303,7
232,0
7,9
39,1
1 197,9
385,0
812,9
2 905,3
0,0
1 571,4
914,5
186,3
439,0
31,6
1 333,9
495,7
838,2
4 549,5
0,0
3 035,3
871,3
815,8
1 310,2
38,0
1 514,2
586,4
927,8
13 931,9
389,8
7 044,1
2 748,2
1 631,7
2 003,9
660,4
6 498,0
1 964,1
4 524,4
100,00
0,00
32,72
17,05
13,03
0,44
2,20
67,28
21,62
45,65
100,00
0,00
54,09
31,48
6,41
15,11
1,09
45,91
17,06
28,85
100,00
0,00
66,72
19,15
17,93
28,80
0,84
33,28
12,89
20,39
100,00
2,80
50,56
19,73
11,71
14,38
4,74
46,64
14,10
32,48
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
207,6
138,4
26,9
0,0
14,1
12,8
0,0
42,4
0,0
42,4
654,8
160,6
226,9
51,8
63,3
11,0
100,8
267,3
25,2
237,9
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
66,64
12,94
0,00
6,78
6,15
0,00
20,42
0,00
20,42
100,00
24,53
34,65
7,91
9,66
1,69
15,39
40,82
3,85
36,33
100,00
7,31
34,36
14,97
2,31
5,05
12,03
58,33
15,04
43,09
100,00
0,00
50,26
23,54
5,07
6,63
15,02
49,74
0,67
48,84
100,00
0,00
41,39
10,47
16,13
5,83
8,95
58,61
19,17
39,45
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
145,31
96,84
18,80
0,00
9,86
8,94
0,00
29,67
0,00
29,67
458,38
112,43
158,83
36,26
44,30
7,73
70,54
187,12
17,64
166,55
871,03
63,67
299,27
130,38
20,12
44,03
104,75
508,08
130,97
375,32
800,94 1 013,86 1 247,67 2 035,60 3 131,95
0,00
0,00
0,00
0,00
0,00
402,57
419,61
408,27 1 100,98 2 089,56
188,56
106,17
212,77
640,72
599,79
40,59
163,56
162,57
130,56
561,63
53,09
59,10
5,53
307,57
901,95
120,32
90,77
27,40
22,13
26,19
398,37
594,25
839,40
934,62 1 042,40
5,36
194,31
269,80
347,32
403,68
391,15
399,94
569,60
587,29
638,72
zł na osobę
Źródło: obliczenia własne
114
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A23. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie wielkopolskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
1 156,2
219,1
411,6
77,1
96,6
34,8
203,1
525,5
52,5
473,0
2 885,8
72,3
1 593,0
226,5
41,6
949,8
375,0
1 220,5
453,1
765,7
2 081,6
0,0
1 001,9
256,5
16,9
317,9
410,5
1 079,7
15,6
1 059,5
2 661,6
0,0
995,7
145,2
224,7
312,5
313,2
1 665,9
563,6
1 102,3
2009
2010
2011
2004–2011
3 432,2
0,0
1 095,0
746,6
251,2
74,8
22,4
2 337,2
782,6
1 554,7
4 317,9
0,0
1 712,5
971,9
311,7
258,6
170,4
2 605,4
1 007,5
1 597,9
6 233,1
0,0
3 272,2
1 049,0
963,9
938,9
320,4
2 960,8
1 191,8
1 769,1
23 011,9
441,1
10 125,8
3 473,0
1 927,8
2 910,0
1 815,0
12 445,1
4 066,5
8 372,1
100,00
0,00
31,90
21,75
7,32
2,18
0,65
68,10
22,80
45,30
100,00
0,00
39,66
22,51
7,22
5,99
3,95
60,34
23,33
37,01
100,00
0,00
52,50
16,83
15,46
15,06
5,14
47,50
19,12
28,38
100,00
1,92
44,00
15,09
8,38
12,65
7,89
54,08
17,67
36,38
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
243,6
149,7
43,9
0,0
21,1
22,8
0,0
50,0
0,0
50,0
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
61,46
18,01
0,00
8,66
9,34
0,00
20,53
0,00
20,53
100,00
18,95
35,60
6,67
8,36
3,01
17,57
45,45
4,54
40,91
100,00
2,50
55,20
7,85
1,44
32,91
13,00
42,30
15,70
26,53
100,00
0,00
48,13
12,32
0,81
15,27
19,72
51,87
0,75
50,90
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
72,39
44,49
13,04
0,00
6,27
6,76
0,00
14,86
0,00
14,86
342,84
64,96
122,06
22,87
28,65
10,31
60,23
155,82
15,56
140,26
854,16
21,39
471,51
67,05
12,32
281,13
111,00
361,27
134,10
226,64
615,30
0,00
296,14
75,83
4,99
93,98
121,34
319,15
4,60
313,18
100,00
0,00
37,41
5,46
8,44
11,74
11,77
62,59
21,17
41,42
zł na osobę
783,37 1 007,02 1 262,76 1 803,82
0,00
0,00
0,00
0,00
293,05
321,27
500,83
946,97
42,75
219,06
284,23
303,58
66,15
73,70
91,16
278,94
91,97
21,94
75,62
271,72
92,18
6,58
49,82
92,72
490,32
685,75
761,94
856,86
165,88
229,61
294,65
344,90
324,44
456,14
467,29
511,96
Źródło: obliczenia własne
115
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Tabela A24. Wykorzystanie środków unijnych w latach 2004–2011 w województwie zachodniopomorskim
Treść
2004
2005
2006
2007
2008
1 057,1
74,6
514,7
177,4
36,7
139,5
161,0
467,9
94,7
337,4
1 319,3
0,0
842,2
206,9
61,5
412,3
161,5
477,0
6,3
470,7
1 507,8
0,0
793,6
113,4
224,0
348,8
107,4
714,3
229,4
484,9
2009
2010
2011
2004–2011
2 445,6
0,0
1 439,7
358,7
213,8
855,8
11,4
1 005,9
318,5
687,3
1 996,1
0,0
866,7
403,8
201,3
232,7
28,8
1 129,5
410,1
719,4
3 308,7
0,0
2 031,0
557,3
818,7
607,9
47,0
1 277,7
485,1
792,6
12 407,3
291,0
6 724,8
1 855,0
1 637,4
2 626,3
606,0
5 391,6
1 561,4
3 707,8
100,00
0,00
58,87
14,67
8,74
34,99
0,47
41,13
13,03
28,10
100,00
0,00
43,42
20,23
10,09
11,66
1,44
56,58
20,54
36,04
100,00
0,00
61,38
16,84
24,74
18,37
1,42
38,62
14,66
23,95
100,00
2,35
54,20
14,95
13,20
21,17
4,88
43,46
12,58
29,88
mln zł
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
160,2
108,1
27,3
0,0
20,8
6,5
0,0
24,8
0,0
24,8
612,5
108,3
209,7
37,5
60,6
22,9
88,7
294,6
17,2
190,8
%%
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
100,00
67,47
17,03
0,00
12,99
4,04
0,00
15,50
0,00
15,50
100,00
17,68
34,23
6,12
9,89
3,73
14,49
48,09
2,81
31,15
100,00
7,06
48,69
16,78
3,47
13,20
15,23
44,26
8,96
31,91
100,00
0,00
63,84
15,68
4,66
31,25
12,24
36,16
0,48
35,68
Razem
Przedakcesyjne
Strukturalne
Regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
Pozostałe
WPR
PROW
Dopłaty
94,52
63,77
16,10
0,00
12,28
3,82
0,00
14,65
0,00
14,65
361,54
63,91
123,76
22,13
35,76
13,50
52,37
173,87
10,16
112,62
624,46
44,07
304,03
104,81
21,66
82,43
95,12
276,37
55,92
199,29
780,35
0,00
498,17
122,36
36,40
243,87
95,55
282,17
3,75
278,41
100,00
0,00
52,63
7,52
14,86
23,13
7,12
47,37
15,21
32,16
zł na osobę
Źródło: obliczenia własne
116
890,66 1 444,34 1 179,01 1 920,58
0,00
0,00
0,00
0,00
468,74
850,28
511,90 1 178,91
66,97
211,87
238,52
323,51
132,31
126,24
118,91
475,22
206,03
505,42
137,43
352,87
63,44
6,76
17,04
27,31
421,92
594,05
667,11
741,66
135,51
188,13
242,23
281,59
286,41
405,93
424,88
460,07
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Aneks B. Opis wskaźników rozwoju społeczno-gospodarczego
W aneksie opisane zostały wszystkie wskaźniki rozwoju społeczno-gospodarczego z listy zamieszczonej na s. 42. Dla każdego wskaźnika podano:
–
–
–
–
–
–
–
nazwę i definicję wskaźnika,
jednostkę miary,
Źródło: danych o wartościach wskaźnika dla lat 2004–2011,
definicję wskaźnika syntetycznego, mierzącego wielkość i kierunek zmian wartości wskaźnika
w całym badanym okresie – wskaźniki syntetyczne zostały zdefiniowane w taki sposób, by
wyższa wartość wskaźnika oznaczała zawsze poprawę sytuacji,
wartości wskaźnika w latach 2004–2011 dla Polski i dla wszystkich województw,
wartości wskaźnika syntetycznego dla wszystkich województw,
współczynniki korelacji wskaźnika syntetycznego z przeliczonymi na jednego mieszkańca
kwotami wydatków pochodzących z budżetu UE.
117
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Produkt krajowy brutto w cenach stałych
Jednostka miary
PKB z roku poprzedniego = 100
Definicja (opis)
Końcowy rezultat działalności wszystkich podmiotów gospodarki narodowej. Jest obliczany jako
oszacowaniu trzech równych co do wartości kategorii makroekonomicznych:
–
–
–
sumy wartości dodanej wszystkich sektorów instytucjonalnych lub wszystkich sekcji Polskiej
Klasyfikacji Działalności (PKD) krajowych jednostek produkcyjnych powiększonej o podatki od
produktów i pomniejszonej o dotacje do produktów,
sumy popytu krajowego, tj. spożycia i akumulacji oraz salda wymiany produktów z zagranicą,
sumy rozchodów na rachunku tworzenia dochodów gospodarki ogółem, pomniejszonych o
dotacje, nadwyżkę operacyjną brutto oraz dochód mieszany gospodarki ogółem.
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Wzrost (w %%) wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Rok poprzedni = 100
105,3
103,3
106,9
102,4
108,6
105,2
107,5
104,7
106,1
106,3
101,9
107,8
103,0
104,7
103,4
110,3
104,0
103,6
105,6
102,6
102,0
106,1
103,0
104,4
106,4
98,5
105,8
102,5
103,9
100,5
100,6
101,5
102,9
103,4
106,2
102,5
107,0
104,8
104,8
106,5
104,3
108,9
103,5
104,9
103,7
105,4
109,5
107,0
103,6
103,9
104,9
106,8
109,0
106,5
105,4
105,6
106,3
104,6
108,3
107,3
104,7
104,6
106,9
109,0
106,6
103,3
105,1
102,9
105,1
105,2
104,1
106,5
105,5
106,1
106,9
105,2
100,8
106,8
102,9
102,7
106,7
106,4
104,5
103,7
102,8
2003–2011
%%
101,6
101,5
98,8
99,3
100,2
100,4
102,2
103,2
99,7
101,2
103,1
104,0
100,3
99,1
102,2
102,1
102,2
103,9
105,0
102,9
103,8
102,7
103,9
102,7
105,2
102,1
103,3
101,8
103,7
104,4
102,4
103,1
102,8
103,3
104,3
102,2
104,6
104,4
105,5
103,3
105,7
102,6
108,8
105,8
103,8
104,7
105,4
107,9
103,9
105,8
102,9
43,2
39,6
38,4
32,3
46,1
40,2
45,3
54,0
29,6
45,9
27,0
46,3
45,4
40,0
28,6
42,7
29,7
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,590
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,445
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ...................... -0,171
Programy regionalne ........................................................................ -0,503
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,594
Infrastruktura ..................................................................................... 0,382
Inne ................................................................................................... -0,046
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,667
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,737
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,567
119
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Wydajność pracy
Jednostka miary
Tysiące zł na jednego pracującego
Definicja (opis)
Iloraz produktu krajowego brutto (w cenach bieżących) i liczby pracujących w gospodarce narodowej
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Wzrost (w %%) wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
2011
tys. zł
95,0
107,4
88,1
59,8
100,9
84,1
85,8
121,0
95,1
67,0
66,8
105,6
111,2
68,9
85,2
91,1
111,2
99,4
113,9
90,5
62,1
105,3
87,9
90,5
129,1
96,5
70,1
70,5
110,9
112,2
69,9
87,3
96,1
116,9
105,0
123,0
95,1
65,3
108,4
91,9
97,2
139,4
98,9
73,3
74,2
116,4
116,1
75,4
91,0
100,1
120,8
112,8
131,4
101,5
71,8
115,8
98,7
103,5
149,7
110,1
78,1
80,1
124,8
124,9
83,0
97,0
106,5
128,7
2003–2011
%%
119,4
134,2
108,1
78,5
119,1
105,5
109,9
154,9
118,4
85,0
83,9
127,5
132,9
91,1
104,8
115,0
138,5
127,4
146,0
113,0
80,0
128,5
109,4
114,9
168,0
122,1
91,1
90,1
139,1
141,4
94,0
113,5
125,1
147,1
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ...................................................................................... 0,181
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ............................................ 0,056
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ...................... -0,166
Programy regionalne ........................................................................ -0,281
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,234
Infrastruktura .................................................................................... -0,032
Inne .................................................................................................... 0,477
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną .................................... 0,348
Dopłaty bezpośrednie ........................................................................ 0,370
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ............................................ 0,312
120
2010
129,7
153,5
118,4
80,4
126,6
116,1
107,5
181,4
122,5
78,0
96,1
142,7
143,1
93,5
116,0
127,5
148,1
141,8
168,6
130,6
88,1
139,4
127,7
117,0
196,5
131,5
85,4
105,3
158,7
155,2
103,4
128,4
138,8
165,3
54,3
69,2
49,1
31,6
47,7
50,0
37,7
83,5
50,9
22,5
42,8
60,7
56,7
39,3
48,1
55,2
60,3
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Produkcja końcowa rolnictwa na 1 ha użytków rolnych
Jednostka miary
Zł na 1 hektar użytków rolnych
Definicja (opis)
Produkcja końcowa rolnictwa obliczana jest jako suma wartości: produkcji towarowej, spożycia
naturalnego produktów rolnych pochodzących z własnej produkcji, przyrostu zapasów produktów roślinnych i zwierzęcych oraz przyrostu wartości pogłowia zwierząt gospodarskich. Produkcja końcowa
nie obejmuje produktów pochodzących z własnej produkcji, które zostały zużyte na cele produkcyjne,
Powierzchnia użytków rolnych obejmuje położone na danym terenie grunty orne, sady, łąki,
pastwiska oraz tzw. inne grunty rolne (np. ogrody działkowe)
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Wzrost (w %%) wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2004
2005
2006
2007
2 709,0
2 352,0
3 283,0
2 296,0
2 030,0
3 367,0
2 851,0
3 120,0
2 889,0
1 887,0
2 157,0
2 162,0
2 798,0
2 851,0
2 299,0
3 903,0
2 093,0
3 067,0
2 627,0
3 509,0
2 564,0
2 270,0
3 716,0
3 243,0
3 490,0
2 989,0
2 102,0
2 603,0
2 316,0
3 209,0
3 155,0
2 473,0
5 153,0
1 920,0
3 021,0
2 198,0
3 551,0
2 554,0
1 945,0
4 096,0
3 154,0
3 787,0
2 663,0
1 909,0
2 738,0
2 207,0
2 825,0
3 090,0
2 465,0
4 660,0
1 849,0
3 190,0
2 556,0
3 582,0
2 678,0
2 448,0
4 348,0
3 677,0
3 572,0
3 290,0
2 304,0
2 852,0
2 728,0
3 476,0
3 333,0
2 511,0
4 810,0
2 166,0
2008
2009
2010
2011
3 743,0
3 085,0
4 242,0
2 888,0
2 798,0
4 617,0
3 436,0
4 384,0
3 708,0
2 243,0
3 499,0
3 340,0
3 989,0
3 754,0
3 290,0
5 434,0
2 976,0
3 876,0
2 873,0
4 098,0
3 379,0
2 859,0
4 727,0
3 333,0
4 879,0
3 863,0
2 052,0
3 276,0
3 393,0
3 853,0
3 673,0
3 118,0
6 043,0
2 539,0
4 206,0
3 295,0
4 138,0
4 036,0
3 113,0
5 287,0
4 137,0
5 367,0
4 444,0
2 274,0
3 732,0
3 959,0
4 403,0
4 636,0
3 231,0
5 429,0
2 735,0
zł na 1 hektar
3 622,0
3 072,0
3 496,0
3 325,0
2 427,0
4 948,0
3 586,0
4 943,0
3 718,0
2 306,0
3 301,0
2 987,0
4 383,0
4 172,0
3 008,0
4 872,0
2 599,0
2003–2011
%%
63,3
63,2
43,6
67,2
99,7
56,8
51,8
77,2
75,0
20,3
68,9
112,4
62,3
63,3
53,1
52,5
73,5
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ...................................................................................... 0,063
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ............................................ 0,064
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ....................... 0,092
Programy regionalne ........................................................................ -0,184
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,220
Infrastruktura ..................................................................................... 0,334
Inne .................................................................................................... 0,033
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną .................................... 0,020
Dopłaty bezpośrednie ........................................................................ 0,049
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,012
121
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 15 do 64 lat
Jednostka miary
Procent
Definicja (opis)
Udział pracujących (przeciętnie w roku) w wieku od 15 do 64 lat w ludności ogółem w tej samej grupie
wieku (w %%); według Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL). Od 2006 r. zaliczanie do
właściwej grupy wiekowej dokonywane jest na podstawie dokładnej daty urodzenia.
Źródło: danych
Wskaźniki monitorujące Strategię Rozwoju Kraju (GUS)
Definicja wskaźnika syntetycznego
Wzrost (w punktach procentowych) wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
51,9
47,4
50,4
54,7
48,1
53,4
54,9
57,2
51,2
51,4
56,2
49,7
48,3
49,5
48,3
53,8
48,1
53,0
49,5
51,7
56,2
51,3
54,3
55,1
57,7
52,8
52,4
57,0
51,1
49,7
51,7
49,0
54,1
48,5
54,5
52,9
51,3
56,9
53,0
56,2
55,9
59,0
55,0
53,8
56,9
53,7
51,4
54,6
50,7
55,2
49,5
57,0
55,0
53,8
59,8
55,6
59,0
58,1
60,9
56,1
56,5
59,3
56,4
54,1
58,3
54,4
57,6
51,9
2011
2003–2011
pp
59,2
56,9
55,6
59,0
56,9
61,3
60,9
64,6
57,4
57,8
61,7
58,7
56,3
60,8
55,8
60,1
54,2
59,3
57,9
56,8
58,5
56,2
60,6
60,1
64,8
58,0
58,0
61,7
58,1
57,5
59,3
56,1
60,2
54,9
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,307
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,252
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ...................... -0,039
Programy regionalne ........................................................................ -0,308
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,329
Infrastruktura ..................................................................................... 0,401
Inne ................................................................................................... -0,368
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,393
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,346
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,428
122
2010
%%
59,3
57,8
56,9
59,2
57,2
61,3
59,6
64,4
58,5
57,5
59,2
59,1
57,2
59,0
56,0
60,7
53,7
59,7
57,8
57,0
59,9
57,8
62,2
59,8
65,4
59,1
57,0
60,7
59,1
58,0
58,5
55,0
60,7
54,3
8,3
11,2
6,5
4,1
11,8
9,1
6,0
8,5
9,7
4,8
6,7
9,2
10,8
8,8
7,6
6,6
8,0
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Wskaźnik zatrudnienia osób w wieku od 55 do 64 lat
Jednostka miary
Procent
Definicja (opis)
Udział pracujących (przeciętnie w roku) w wieku od 55 do 64 lat w ludności ogółem w tej samej grupie
wieku (w %%); według Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL). Od 2006 r. zaliczanie do
właściwej grupy wiekowej dokonywane jest na podstawie dokładnej daty urodzenia.
Źródło: danych
Wskaźniki monitorujące Strategię Rozwoju Kraju (GUS)
Definicja wskaźnika syntetycznego
Wzrost (w punktach procentowych) wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
%%
28,0
22,4
25,3
35,3
21,3
23,6
33,6
37,1
25,8
34,4
34,6
27,1
19,5
29,6
24,3
28,4
25,5
29,1
24,6
27,1
36,4
23,7
25,6
34,5
35,3
28,6
33,5
33,6
28,3
20,6
32,9
25,9
29,2
27,3
28,1
27,8
24,2
35,9
24,3
25,9
32,2
35,1
27,7
33,2
28,7
25,5
20,3
31,1
26,5
25,9
23,5
29,7
28,9
26,4
38,2
28,2
28,0
33,1
34,9
28,7
33,5
29,7
29,7
21,8
35,8
28,5
27,7
25,3
2003–2011
pp
31,6
31,3
28,6
36,1
30,5
30,5
34,3
37,1
29,0
36,7
32,3
33,7
24,1
34,2
28,4
30,6
28,7
32,3
34,0
26,7
35,7
29,7
29,2
37,3
37,0
29,7
39,0
31,8
34,1
26,6
32,9
29,1
30,3
30,1
34,0
33,0
29,6
37,3
30,4
32,9
36,1
39,3
31,7
39,9
33,6
38,2
28,0
36,6
31,0
33,9
30,6
36,9
35,1
32,7
37,9
33,8
37,0
38,5
44,8
34,4
42,1
38,3
37,9
30,6
39,4
32,0
37,1
32,6
8,3
11,8
7,4
3,4
11,8
10,6
6,8
7,1
8,6
5,5
4,7
9,1
11,4
10,4
9,2
6,1
7,0
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,388
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,294
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ...................... -0,016
Programy regionalne ........................................................................ -0,211
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,155
Infrastruktura ..................................................................................... 0,347
Inne ................................................................................................... -0,542
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,512
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,482
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,523
123
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Stopa bezrobocia
Jednostka miary
Procent
Definicja (opis)
Stopa bezrobocia rejestrowanego – stosunek liczby bezrobotnych zarejestrowanych do liczby cywilnej
ludności aktywnej zawodowo, tj. bez osób odbywających czynną służbę wojskową oraz pracowników
jednostek budżetowych prowadzących działalność w zakresie obrony narodowej i bezpieczeństwa
publicznego. Stopę bezrobocia podaje się z uwzględnieniem pracujących w gospodarstwach indywidualnych w rolnictwie.
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Spadek (w punktach procentowych) wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
2011
%%
19,0
22,4
23,6
17,8
25,6
19,5
15,0
14,7
20,0
19,1
16,1
21,4
16,9
22,0
29,2
15,9
27,5
17,6
20,6
22,3
17,0
23,0
17,9
13,8
13,8
18,7
18,5
15,6
19,2
15,5
20,6
27,2
14,6
25,6
14,9
16,8
19,3
15,5
19,3
14,8
11,4
11,9
16,3
16,5
13,3
15,5
12,8
17,8
23,7
11,8
21,7
11,2
11,4
14,9
13,0
14,0
11,2
8,7
9,0
11,9
14,2
10,4
10,7
9,2
14,9
18,7
7,8
16,4
2003–2011
pp
9,5
10,0
13,3
11,2
12,5
9,2
7,5
7,3
9,8
13,0
9,7
8,4
6,9
13,7
16,8
6,4
13,3
12,1
12,8
16,2
12,9
16,2
11,9
9,7
9,0
12,9
15,9
12,8
11,9
9,4
15,1
20,7
9,2
17,1
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,163
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,142
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ....................... 0,089
Programy regionalne ........................................................................ -0,193
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,058
Infrastruktura ..................................................................................... 0,452
Inne ................................................................................................... -0,553
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,281
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,172
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,385
124
2010
12,3
13,1
17,0
13,1
15,5
12,2
10,4
9,7
13,6
15,4
13,8
12,3
10,0
15,2
20,0
9,2
17,8
12,5
12,5
16,9
13,3
15,4
12,7
10,5
9,9
13,3
15,7
14,1
12,4
10,1
15,3
20,1
9,2
17,5
7,5
11,3
7,7
5,4
12,1
8,0
5,5
5,5
8,1
4,5
2,8
10,0
7,5
6,7
10,2
7,9
10,9
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej
Jednostka miary
Zł za miesiąc
Definicja (opis)
Przeciętne wynagrodzenie brutto to stosunek sumy wynagrodzeń osobowych brutto, honorariów
wypłaconych niektórym grupom pracowników za prace wynikające z umowy o pracę, wypłat z tytułu
udziału w zysku do podziału lub w nadwyżce bilansowej w spółdzielniach oraz dodatkowych
wynagrodzeń rocznych dla pracowników jednostek sfery budżetowej do przeciętnej liczby
zatrudnionych w danym okresie, po wyeliminowaniu osób wykonujących pracę nakładczą oraz
zatrudnionych za granicą.
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Wzrost (w zł) wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
3 315,4
3 295,4
2 811,0
2 891,3
2 802,8
2 884,6
3 057,7
4 179,6
2 987,9
2 740,9
2 884,7
3 320,1
3 405,2
2 868,1
2 752,4
2 976,3
3 021,5
3 435,0
3 412,4
2 910,8
3 099,6
2 920,4
3 066,0
3 169,9
4 279,6
3 137,3
2 877,4
3 019,8
3 383,6
3 528,2
2 971,6
2 880,0
3 126,4
3 120,2
3 625,2
3 587,3
3 062,3
3 257,1
3 074,0
3 246,0
3 333,0
4 504,7
3 249,6
3 023,2
3 178,2
3 567,5
3 794,6
3 137,9
3 019,4
3 284,4
3 289,6
2003–2011
zł
2 409,7
2 356,9
2 087,3
2 096,2
2 067,6
2 123,4
2 216,2
3 096,0
2 183,7
2 018,6
2 107,5
2 374,7
2 488,6
2 117,7
2 050,2
2 204,3
2 221,6
2 506,9
2 477,6
2 153,5
2 180,2
2 144,4
2 188,2
2 303,4
3 227,0
2 249,9
2 081,8
2 192,8
2 511,3
2 587,1
2 173,2
2 104,0
2 263,6
2 308,0
2 636,8
2 617,2
2 268,9
2 290,6
2 235,0
2 287,9
2 443,9
3 381,1
2 367,7
2 179,6
2 307,6
2 650,2
2 729,6
2 263,6
2 218,3
2 389,0
2 407,0
2 866,0
2 860,7
2 443,2
2 486,2
2 430,0
2 470,9
2 666,2
3 670,8
2 607,5
2 372,8
2 525,0
2 882,6
2 933,3
2 467,1
2 398,0
2 610,8
2 615,8
3 158,5
3 135,8
2 691,7
2 772,0
2 653,6
2 740,6
2 903,6
4 036,3
2 873,2
2 614,1
2 781,2
3 167,7
3 239,1
2 745,4
2 615,3
2 868,8
2 881,0
1 310,6
1 353,7
1 061,4
1 261,6
1 083,8
1 221,7
1 223,3
1 499,3
1 162,3
1 073,2
1 142,7
1 310,3
1 414,4
1 113,5
1 016,1
1 155,4
1 154,8
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,376
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,427
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ...................... -0,515
Programy regionalne ........................................................................ -0,173
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,094
Infrastruktura .................................................................................... -0,385
Inne ................................................................................................... -0,485
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,209
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,217
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,193
125
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Przeciętne dochody na jedną osobę
Jednostka miary
Zł rocznie na jednego mieszkańca
Definicja (opis)
Dochód osobisty ludności – wszystkie dochody rzeczywiste, jakie otrzymują gospodarstwa domowe,
powiększone o wpłaty transferowe otrzymywane od państwa i pomniejszone o podatki płacone
państwu. Są to dochody jakie gospodarstwa domowe mogą przeznaczyć na konsumpcję lub
oszczędności. Inaczej mówiąc jest to dochód narodowy pomniejszony o ubezpieczenia społeczne
oraz nie rozliczone zyski przedsiębiorstw i powiększony o odsetki od kredytów zaciągniętych przez
podmioty niegospodarcze oraz płatności transferowe.
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Wzrost (w zł) wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
1 071,7
1 130,2
979,2
861,4
1 056,6
1 065,1
1 006,5
1 385,1
1 020,8
795,5
978,2
1 127,7
1 068,1
909,4
1 042,2
1 063,8
1 104,1
1 147,2
1 194,5
1 121,6
929,8
1 108,7
1 124,9
1 069,5
1 539,1
1 058,0
866,1
1 067,3
1 200,0
1 119,7
996,6
1 070,4
1 091,8
1 137,6
1 227,0
1 282,9
1 108,9
1 025,8
1 189,9
1 203,2
1 156,8
1 623,0
1 181,9
937,9
1 224,9
1 286,9
1 215,4
1 062,8
1 096,9
1 135,0
1 231,1
706,3
724,0
627,8
636,1
625,1
697,7
691,7
903,4
706,7
557,5
620,1
728,7
718,5
590,0
636,7
679,1
733,3
731,8
751,4
639,6
637,8
657,1
737,1
708,4
904,9
750,0
590,7
691,5
774,0
760,0
597,4
679,1
712,2
733,4
802,4
823,5
743,5
684,8
812,7
795,9
740,6
1 011,5
752,3
615,6
779,8
880,4
814,5
671,2
725,4
787,0
801,4
894,5
920,7
868,6
751,1
881,0
872,8
834,6
1 165,2
875,9
668,4
845,5
993,6
882,5
749,7
807,1
862,7
870,6
1 006,6
1 079,3
919,6
835,8
1 014,4
969,8
966,0
1 286,6
1 022,0
754,1
902,1
1 070,3
1 000,9
853,1
943,1
988,0
1 012,4
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ...................................................................................... 0,439
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ............................................ 0,385
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności....................... 0,108
Programy regionalne ......................................................................... 0,127
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,022
Infrastruktura .................................................................................... -0,123
Inne .................................................................................................... 0,605
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną .................................... 0,503
Dopłaty bezpośrednie ........................................................................ 0,454
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ............................................ 0,536
126
2003–2011
zł
544,1
582,8
494,7
416,8
539,8
521,5
511,8
761,8
524,4
383,9
641,6
544,5
518,3
481,6
476,7
465,9
552,1
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Odsetek osób zagrożonych relatywnym ubóstwem
Jednostka miary
Procent
Definicja (opis)
Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym po uwzględnieniu w dochodach transferów społecznych procent osób, których dochód ekwiwalentny do dyspozycji (po uwzględnieniu w dochodach transferów
społecznych) jest niższy od granicy ubóstwa ustalonej na poziomie 60% mediany rocznych
ekwiwalentnych dochodów do dyspozycji w danym kraju
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Spadek (w punktach procentowych) wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
%%
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
20,6
20,7
24,4
27,2
20,8
20,6
19,1
18,3
18,8
23,4
21,3
23,6
14,5
28,1
22,2
18,5
23,1
19,1
19,7
24,0
27,8
18,8
19,4
15,5
16,0
15,5
23,4
20,8
17,2
14,1
28,0
24,3
18,9
18,1
17,3
18,1
17,2
26,2
15,2
17,1
17,2
14,7
11,8
25,0
15,4
17,5
12,8
20,9
23,1
16,1
17,3
2003–2011
pp
16,9
14,8
16,7
27,6
18,5
18,4
14,6
12,4
13,9
25,5
17,9
16,5
13,0
23,6
20,5
16,3
16,3
17,1
15,7
17,6
27,9
22,3
17,6
15,6
12,5
11,0
22,6
16,7
17,6
12,9
23,7
20,8
17,4
18,3
17,6
15,9
19,2
30,7
23,3
17,8
17,7
15,0
14,7
24,1
13,4
15,1
12,4
23,2
15,1
17,6
17,4
17,7
12,8
17,9
31,3
25,1
19,1
20,4
14,0
13,4
21,3
16,2
16,8
13,0
25,5
16,5
16,9
17,5
3,0
7,9
6,5
-4,1
-4,3
1,5
-1,3
4,3
5,4
2,1
5,1
6,8
1,5
2,6
5,7
1,6
5,6
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ...................................................................................... 0,096
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ............................................ 0,049
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności....................... 0,076
Programy regionalne ........................................................................ -0,021
Kapitał ludzki ..................................................................................... 0,143
Infrastruktura ..................................................................................... 0,053
Inne .................................................................................................... 0,142
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną .................................... 0,100
Dopłaty bezpośrednie ........................................................................ 0,162
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ............................................ 0,031
127
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Zgony niemowląt na 1000 urodzeń żywych
Jednostka miary
–
Definicja (opis)
Przypadająca na 1000 urodzeń żywych liczba zgonów dzieci w wieku poniżej roku.
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Spadek wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
6,8
8,1
7,4
7,9
8,3
5,5
6,0
6,0
4,3
7,2
7,1
6,6
7,9
5,5
4,5
7,1
7,8
2005
6,4
6,9
6,6
7,3
6,2
6,1
5,8
6,0
4,9
7,3
5,6
6,0
7,4
5,9
6,4
5,9
7,1
2006
6.0
6,9
5,7
6,4
6,5
5,5
5,4
5,0
5,4
7,0
6,2
5,5
7,3
5,0
5,0
6,1
6,6
2007
6,0
6,9
6,1
6,1
6,0
4,8
6,4
4,9
4,4
6,0
5,0
6,4
6,7
5,0
5,4
6,7
7,4
2008
5,6
7,4
5,8
6,4
5,4
5,3
4,9
4,9
5,9
5,4
5,3
5,5
6,8
4,7
5,1
5,6
5,1
2009
5,6
6,5
6,4
4,9
6,3
5,4
5,0
4,9
5,0
5,5
4,7
5,0
7,2
4,2
5,0
5,4
6,7
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,092
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,109
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ...................... -0,092
Programy regionalne ........................................................................ -0,384
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,412
Infrastruktura ..................................................................................... 0,318
Inne .................................................................................................... 0,027
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,066
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,047
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,084
128
2010
5,0
6,1
5,8
4,7
5,4
4,0
4,5
4,5
5,2
5,2
4,5
4,5
5,7
6,3
4,8
4,4
5,2
2011
4,7
5,6
6,0
4,4
5,6
4,5
4,3
3,4
3,8
5,3
4,8
4,1
6,0
6,0
4,7
3,7
6,1
2003 –2011
2,3
2,7
1,9
3,3
2,6
2,5
1,1
3,3
1,4
2,4
1,5
3,1
1,8
0,5
1,6
2,6
1,7
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Zgony na choroby układu krążenia
Jednostka miary
Liczba zgonów na 10000 ludności
Definicja (opis)
Przypadająca na 100000 ludności liczba zgonów zaklasyfikowanych w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD 10) do kodów I00–I99
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Zmniejszenie wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
44,2
46,6
42,3
51,8
36,0
55,0
42,8
43,5
44,1
43,7
37,0
37,2
46,8
50,7
35,0
42,2
39,9
2005
44,1
47,3
41,6
52,9
37,7
56,0
43,2
42,7
44,5
43,7
36,8
36,7
46,7
50,6
33,9
40,1
41,2
2006
44,2
48,5
43,0
50,8
40,8
55,0
42,3
42,8
44,1
41,3
42,7
36,6
46,8
52,1
33,6
40,4
41,4
2007
45,0
48,2
43,4
52,3
40,1
58,2
43,8
45,2
45,7
42,5
42,7
34,0
47,4
51,4
35,0
40,1
41,4
2008
45,3
50,8
44,4
52,9
40,2
57,0
44,2
47,1
46,7
42,4
40,9
31,7
47,1
52,7
35,6
40,0
42,3
2009
46,6
52,3
44,2
53,6
44,8
57,4
45,3
48,2
45,9
46,1
45,2
32,9
46,9
60,8
38,4
40,0
42,8
2010
45,6
49,3
44,4
55,1
42,5
56,0
42,0
47,2
46,5
45,5
45,2
34,3
45,5
58,7
37,4
37,9
43,7
2011
44,1
48,0
40,1
52,4
40,5
54,1
41,8
46,4
45,4
43,0
42,1
33,3
46,9
50,3
35,0
37,8
40,6
2003–2011
0,4
3,8
0,5
3,2
7,2
0,9
-2,7
1,7
-0,6
0,9
1,3
-2,5
-2,5
7,7
3,8
-4,8
3,4
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ...................................................................................... 0,429
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ............................................ 0,502
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności....................... 0,504
Programy regionalne ......................................................................... 0,518
Kapitał ludzki ..................................................................................... 0,570
Infrastruktura ..................................................................................... 0,080
Inne ................................................................................................... -0,047
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną .................................... 0,252
Dopłaty bezpośrednie ........................................................................ 0,221
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ............................................ 0,275
129
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Zgony na choroby nowotworowe
Jednostka miary
Liczba zgonów na 10000 ludności
Definicja (opis)
Przypadająca na 100000 ludności liczba zgonów zaklasyfikowanych w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD 10) do kodów C00–D48
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Zmniejszenie wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
24,1
25,2
25,3
22,5
22,9
27,0
22,3
25,2
22,8
19,1
23,6
24,2
25,2
23,0
22,0
24,0
25,1
2005
24,2
25,7
25,5
22,3
23,7
27,1
22,4
25,2
23,7
19,7
23,4
24,7
25,4
23,7
23,0
23,7
23,8
2006
24,6
26,2
26,0
22,4
23,1
27,1
23,2
25,4
23,5
20,1
23,7
25,9
25,5
24,4
23,7
24,7
24,6
2007
25,1
27,0
27,1
23,2
24,1
27,5
22,9
25,8
23,8
20,4
24,1
26,0
26,6
25,4
23,8
24,7
25,3
2008
25,0
26,9
26,2
23,9
24,6
27,6
23,2
25,7
23,8
20,6
23,4
24,8
26,5
25,4
24,3
24,5
25,3
2009
25,2
26,8
27,8
23,9
23,9
28,1
23,0
25,0
24,1
21,1
23,7
25,3
27,2
24,6
24,5
24,7
25,3
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,026
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,045
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ....................... 0,031
Programy regionalne ........................................................................ -0,123
Kapitał ludzki ..................................................................................... 0,062
Infrastruktura ..................................................................................... 0,224
Inne ................................................................................................... -0,320
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,056
Dopłaty bezpośrednie ........................................................................ 0,012
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,126
130
2010
25,1
26,0
28,3
22,7
24,3
28,3
23,4
25,2
23,9
20,2
23,5
25,4
27,1
24,6
24,9
24,5
26,4
2011
24,9
26,4
26,2
22,7
24,7
28,3
23,0
25,0
25,1
19,7
23,8
25,1
27,1
24,4
23,8
24,3
25,6
2003–2011
+0,8
-1,5
-1,5
-0,6
-2,2
-0,7
-0,8
0,3
-2,3
-0,0
-1,0
-1,1
-2,9
-0,9
-1,5
-1,4
-2,3
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Przestępstwa stwierdzone na 1000 mieszkańców
Jednostka miary
–
Definicja (opis)
Przestępstwo stwierdzone jest to zdarzenie, co do którego w zakończonym postępowaniu przygotowawczym potwierdzono, że jest przestępstwem. Przestępstwo - zgodnie z Kodeksem karnym – jest to
zbrodnia lub występek ścigany z oskarżenia publicznego lub z oskarżenia prywatnego objęty
oskarżeniem prokuratora, a nadto każdy występek skarbowy, których charakter jako przestępstwa
został potwierdzony w wyniku postępowania przygotowawczego.
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Zmniejszenie wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
38,3
44,9
39,2
29,4
41,9
35,9
38,9
40,5
35,4
23,1
30,3
50,4
43,0
32,9
37,4
34,9
39,6
2005
36,2
42,8
35,6
28,2
39,1
33,7
35,3
39,9
33,1
20,9
26,6
45,3
41,3
31,1
35,2
34,3
38,3
2006
33,8
41,4
32,7
26,4
38,4
31,0
32,3
36,6
31,3
19,7
23,2
40,9
39,3
32,1
34,3
30,8
35,8
2007
30,2
39,2
29,6
23,6
38,0
28,6
26,7
30,9
30,7
18,0
22,3
33,7
35,4
31,6
31,4
26,8
34,3
2008
28,4
36,6
28,5
23,1
37,6
28,0
25,1
26,2
28,1
18,1
21,4
33,9
33,0
27,2
27,6
26,9
31,5
2009
29,6
38,0
28,3
22,4
37,0
28,0
26,7
27,8
27,2
18,4
21,7
40,7
33,9
28,0
27,2
28,7
34,5
2010
29,8
39,7
27,1
22,2
38,8
29,5
28,5
26,7
29,7
17,5
20,8
36,5
36,5
26,4
26,4
28,3
36,0
2011
30,1
38,9
28,2
23,7
40,1
29,2
29,4
27,0
30,9
18,2
21,3
32,6
37,2
26,9
27,0
29,3
36,3
2003–2011
8,3
5,3
11,9
5,8
2,8
6,8
10,3
13,1
5,1
5,8
9,3
18,8
3,7
6,1
12,2
7,0
4,1
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ...................................................................................... 0,132
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ............................................ 0,126
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności....................... 0,104
Programy regionalne ........................................................................ -0,073
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,012
Infrastruktura ..................................................................................... 0,100
Inne .................................................................................................... 0,430
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną .................................... 0,132
Dopłaty bezpośrednie ........................................................................ 0,119
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ............................................ 0,142
131
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Wykrywalność przestępstw
Jednostka miary
Procent
Definicja (opis)
Przestępstwo wykryte – to takie przestępstwo stwierdzone, którego popełnienie zarzucono co najmniej
jednej osobie i przyjęto w zakończonym postępowaniu przygotowawczym, że popełniła ona przestępstwo
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Spadek wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
2011
%%
56,2
62,7
58,0
64,8
68,2
45,3
52,6
46,2
69,4
71,9
66,6
55,5
49,1
67,4
66,4
62,6
50,4
58,6
64,3
60,7
66,6
70,0
48,0
53,7
50,4
68,0
69,7
67,3
56,9
52,6
68,5
70,5
65,9
54,4
62,4
66,6
63,1
68,6
70,7
54,4
58,7
57,2
69,1
71,4
69,1
61,5
56,0
73,1
72,9
67,1
60,0
64,6
66,7
65,4
68,9
74,6
57,4
58,1
60,4
71,7
72,1
68,7
62,4
58,4
77,8
75,5
68,3
65,6
2003–2011
pp
65,9
67,6
67,8
69,9
75,9
63,5
61,5
58,7
72,1
72,6
69,0
63,6
60,0
77,3
73,6
71,7
66,3
67,1
67,7
66,9
70,1
75,9
65,3
63,9
59,1
72,3
72,2
68,7
71,5
60,6
79,1
71,6
73,3
68,6
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,405
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,387
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ...................... -0,310
Programy regionalne ........................................................................ -0,724
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,438
Infrastruktura ..................................................................................... 0,342
Inne .................................................................................................... 0,048
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,033
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,364
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,287
132
2010
67,9
67,8
66,3
72,5
76,1
65,5
66,1
59,9
73,0
73,3
69,0
70,6
63,6
78,4
71,6
73,3
70,7
68,7
68,1
70,2
73,9
77,7
65,8
68,1
61,1
73,5
73,8
70,3
65,4
64,4
79,9
72,1
75,2
71,1
13,5
6,8
12,3
7,8
10,8
20,4
15,4
16,8
5,8
0,8
6,2
12,1
18,4
12,3
3,7
14,8
21,0
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Długość dróg publicznych na 100 km
2
Jednostka miary
Km na 100 km
2
Definicja (opis)
Drogi, z których może korzystać każdy zgodnie z ich przeznaczeniem, posiadające odpowiednią
74
kategorię ustaloną zgodnie z przepisami ustawy o drogach publicznych . Ze względu na funkcje w
sieci drogowej, dzielą się na następujące kategorie:
1) drogi krajowe,2) drogi wojewódzkie, 3) drogi powiatowe, 4) drogi gminne.
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Zwiększenie wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2003–2011
km na 100 km2
80,6
91,5
76,7
71,4
57,1
89,6
143,3
81,0
90,5
77,4
53,8
63,3
163,8
103,6
50,8
83,2
56,6
81,2
90,7
78,5
72,3
57,6
90,5
144,3
83,1
88,8
78,6
54,6
62,9
163,7
103,2
51,1
84,2
55,6
81,7
91,2
78,9
72,7
57,8
92,2
145,4
84,5
88,9
79,2
54,6
63,2
163,9
104,1
50,6
85,1
55,8
82,8
91,6
80,1
73,7
59,2
93,4
147,3
86,0
89,2
80,2
55,7
64,1
163,9
105,6
51,0
86,5
57,3
83,5
91,5
81,3
74,9
58,2
94,5
149,0
87,2
89,3
80,9
56,3
64,6
164,5
107,1
51,0
87,9
57,5
85,8
91,9
84,3
78,0
58,5
99,6
147,8
92,7
90,4
82,2
58,7
64,9
170,6
111,0
51,4
89,7
59,0
87,6
92,4
87,0
80,5
58,4
102,4
155,8
94,8
91,5
84,1
59,4
66,8
172,4
111,6
52,3
90,3
59,2
89,7
94,4
89,6
84,9
59,2
108,5
157,8
97,3
90,0
84,9
61,0
67,7
179,6
114,7
53,3
91,2
59,2
10,1
3,7
13,9
13,7
2,9
19,5
16,1
18,8
-0,4
7,3
8,1
5,8
17,7
14,6
2,8
9,4
2,3
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,313
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,287
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ...................... -0,329
Programy regionalne ........................................................................ -0,394
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,254
Infrastruktura .................................................................................... -0,086
Inne .................................................................................................... 0,257
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,198
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,318
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,064
74
Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 z późn. zm.
133
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Liczba łóżek szpitalnych na 1000 mieszkańców
Jednostka miary
–
Definicja (opis)
Do łóżek w szpitalach ogólnych nie wlicza się łóżek/miejsc pobytu dziennego, łóżek (leżanek)
wchodzących w skład wyposażenia stanowiska diagnostycznego, porodowego, dializacyjnego itp oraz
łóżek pomocniczych na których pacjent przebywa chwilowo np wybudzeniowych, zalicza się (od
2008r.) łóżka i inkubatory dla noworodków.
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Zwiększenie wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
4,8
5,1
4,4
5,3
4,6
5,5
4,3
4,6
4,1
4,2
5,2
3,9
5,8
4,6
4,3
4,7
4,8
2005
4,7
4,9
4,4
5,1
4,3
5,3
4,3
4,6
4,0
4,2
5,1
3,9
5,7
4,5
4,2
4,7
4,6
2006
4,6
4,7
4,2
5,1
4,2
5,1
4,2
4,5
4,0
4,3
5,0
3,8
5,7
4,5
4,2
4,6
4,6
2007
4,6
4,6
4,2
5,1
4,3
5,2
4,1
4,4
4,1
4,3
5,0
3,7
5,6
4,4
4,1
4,5
4,6
2008
4,8
4,7
4,5
5,3
4,4
5,4
4,4
4,7
4,3
4,7
5,2
3,9
5,8
4,9
4,3
4,7
4,7
2009
4,8
4,8
4,4
5,3
4,3
5,3
4,4
4,6
4,3
4,6
5,2
4,0
5,7
5,0
4,2
4,7
4,7
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,085
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ............................................ 0,010
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ....................... 0,188
Programy regionalne ......................................................................... 0,439
Kapitał ludzki ..................................................................................... 0,522
Infrastruktura .................................................................................... -0,251
Inne ................................................................................................... -0,081
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,201
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,238
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,154
134
2010
4,7
4,8
4,3
5,2
4,1
5,3
4,3
4,6
4,3
4,5
5,0
3,8
5,6
5,0
4,1
4,5
4,5
2011
4,7
4,8
4,3
5,2
4,1
5,3
4,3
4,6
4,3
4,5
4,7
3,7
5,5
5,1
4,3
4,5
4,5
2003–2011
-0,2
-0,2
-0,2
-0,2
-0,6
-0,3
-0,1
-0,1
0,0
0,3
-0,6
-0,3
-0,3
0,4
0,0
-0,3
-0,4
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Odsetek mieszkańców z dostępem do sieci wodociągowej
Jednostka miary
Procent
Definicja (opis)
Przez wodociąg należy rozumieć instalacje wodociągowe (wraz z urządzeniami odbioru znajdującymi
się w mieszkaniu) doprowadzające wodę z sieci (za pomocą czynnych połączeń) od przewodu
ulicznego lub z urządzeń lokalnych (własne ujęcia wody).
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Zwiększenie wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
%%
85,5
90,6
89,5
78,4
87,9
88,5
71,4
79,2
94,3
73,7
85,7
91,5
92,8
81,1
87,0
91,5
92,9
86,1
90,9
89,8
78,8
88,2
88,8
73,5
80,4
94,3
74,0
86,2
91,8
93,0
81,8
87,9
91,7
93,0
86,4
91,0
90,0
79,2
88,4
89,0
73,8
81,0
94,4
74,4
86,7
91,8
93,1
82,4
88,0
91,9
93,1
86,7
91,1
90,3
79,8
88,7
89,2
74,2
81,9
94,4
74,8
87,0
91,9
93,2
82,8
88,3
92,0
93,1
2003–2011
pp
87,0
91,3
90,5
80,2
89,1
89,4
74,7
82,7
94,4
75,2
87,2
92,4
93,3
83,2
88,5
92,3
93,2
87,3
91,4
90,6
80,8
89,2
89,5
75,3
83,1
94,5
75,5
87,4
92,6
93,3
83,5
88,7
92,4
93,3
87,4
91,5
90,8
81,1
89,4
89,6
75,7
83,5
94,5
75,7
87,6
92,7
93,3
83,9
88,9
92,5
93,3
87,6
91,6
90,9
81,5
89,6
89,7
76,0
84,0
94,5
75,9
87,9
92,8
93,4
84,3
89,1
92,6
93,4
2,5
1,1
1,6
3,9
2,1
1,5
5,2
5,5
0,3
2,7
2,7
1,5
0,7
3,9
2,4
1,3
1,2
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ...................................................................................... 0,120
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ............................................ 0,190
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności....................... 0,141
Programy regionalne ......................................................................... 0,125
Kapitał ludzki ..................................................................................... 0,074
Infrastruktura .................................................................................... -0,079
Inne .................................................................................................... 0,529
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną .................................... 0,085
Dopłaty bezpośrednie ........................................................................ 0,026
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ............................................ 0,199
135
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Odsetek mieszkańców z dostępem do sieci kanalizacyjnej
Jednostka miary
Procent
Definicja (opis)
Budynek, wewnątrz którego - w obrębie mieszkań bądź w korytarzu - znajduje się instalacja (do której
podłączone są takie urządzenia jak: zlew, ustęp, umywalka, wanna) umożliwiająca odprowadzenie
nieczystości i zużytej wody (tzw. ścieków) do odbiorników.
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Zwiększenie wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
58,3
65,7
60,6
44,3
60,4
56,5
47,6
56,9
52,1
48,8
56,9
72,7
66,5
43,0
63,7
56,6
73,0
59,2
66,1
61,4
44,9
61,1
57,4
48,8
57,8
53,6
50,4
57,8
73,1
67,3
44,5
64,4
58,0
73,3
59,8
66,4
62,0
45,4
61,8
57,8
49,6
58,6
54,3
51,3
58,4
73,5
67,7
45,5
64,6
58,6
73,6
60,3
66,9
62,5
45,9
62,1
58,1
50,1
59,4
55,4
52,2
58,9
73,8
68,1
46,1
65,0
59,2
73,9
2011
2003–2011
pp
61,0
67,5
63,1
46,2
62,4
58,4
51,1
60,1
58,4
53,8
59,5
74,6
68,4
46,4
65,4
59,7
74,2
61,5
67,8
63,9
46,6
62,8
58,6
51,9
60,9
58,7
54,9
60,0
74,9
68,6
46,7
65,7
60,4
74,5
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,155
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,092
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ....................... 0,021
Programy regionalne ......................................................................... 0,290
Kapitał ludzki ..................................................................................... 0,131
Infrastruktura .................................................................................... -0,271
Inne .................................................................................................... 0,001
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,207
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,238
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,167
136
2010
%%
62,0
68,1
64,3
47,2
63,3
58,8
52,7
61,5
59,2
56,9
60,0
75,4
69,0
47,4
65,8
61,0
74,8
63,5
69,3
65,2
48,5
64,4
59,8
54,5
63,1
60,8
60,7
61,0
76,5
70,1
50,0
66,8
62,6
76,0
6,1
4,1
5,3
5,0
4,8
4,4
8,0
6,9
9,4
13,8
5,0
4,4
4,2
8,0
3,9
7,1
3,9
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Nazwa wskaźnika
Odsetek dzieci wiejskich objętych wychowaniem przedszkolnym
Jednostka miary
Procent
Definicja (opis)
Odsetek dzieci w wieku 3-5 lat objętych wychowaniem przedszkolnym w placówkach na wsi
Źródło: danych
Bank Danych Lokalnych GUS
Definicja wskaźnika syntetycznego
Zwiększenie wartości wskaźnika pomiędzy rokiem 2003 i 2011
Dane źródłowe
Treść
2004
Polska
Dolnośląskie
Kujawsko-Pomorskie
Lubelskie
Lubuskie
Łódzkie
Małopolskie
Mazowieckie
Opolskie
Podkarpackie
Podlaskie
Pomorskie
Śląskie
Świętokrzyskie
Warmińsko-Mazurskie
Wielkopolskie
Zachodniopomorskie
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
%
17,5
14,7
10,8
12,2
17,9
16,9
20,3
14,1
46,6
15,2
5,9
13,6
36,3
12,4
8,1
25,8
6,4
19,1
15,7
11,6
13,0
18,7
18,9
22,4
15,9
49,8
16,8
6,4
15,6
39,3
14,1
9,2
27,5
7,0
21,4
17,9
12,7
14,7
22,7
21,0
25,6
18,7
52,8
18,8
7,7
16,9
43,3
15,5
10,3
30,8
8,2
23,1
18,9
13,3
15,5
22,6
23,0
27,0
21,6
55,5
20,9
8,0
18,9
47,4
16,7
11,2
32,4
9,5
2003–2011
pp
28,5
24,2
17,6
20,8
27,3
28,3
33,6
26,9
60,1
27,1
12,7
22,2
53,6
22,2
18,4
37,9
13,6
37,5
34,9
27,3
31,3
35,1
38,0
41,9
37,0
63,1
35,4
21,7
34,7
61,5
33,7
21,2
44,2
24,8
43,1
38,8
32,4
37,7
42,7
43,8
47,9
43,5
66,4
41,4
27,4
39,9
65,3
42,8
27,9
47,8
30,1
52,0
48,1
42,2
48,2
49,0
52,2
57,1
55,0
70,4
50,8
40,8
49,7
71,8
50,9
38,2
53,7
37,8
35,3
33,8
32,1
36
32,1
35,5
37,8
41,5
26,4
36,6
34,8
37,4
38,4
38,2
30,7
29,2
30,6
Korelacja z wydatkami UE
Wydatki ogółem ..................................................................................... -0,232
Wydatki ogółem bez dopłat bezpośrednich ........................................... -0,082
Wydatki z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności ....................... 0,042
Programy regionalne ........................................................................ -0,166
Kapitał ludzki .................................................................................... -0,146
Infrastruktura .................................................................................... -0,271
Inne .................................................................................................... 0,207
Wydatki ze środków na Wspólną Politykę Rolną ................................... -0,315
Dopłaty bezpośrednie ....................................................................... -0,454
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich ........................................... -0,157
137
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Aneks C. Prognoza PKB dla województw na lata 2010–2011
Celem analizy była konstrukcja prognoz PKB dla województw na 2010 i 2011 r. Po przeglądzie
literatury rozważyliśmy dwa podejścia:
–
–
sporządzenie prognozy na podstawie 16 modeli dla województw
sporządzenie prognozy na podstawie konstrukcji jednego modelu panelowego (przekrojowoczasowego).
Po analizach wstępnych lepsze wyniki w zakresie dokładności odzwierciedlenia zmienności PKB w
województwach, jak i samych prognoz lepsze wyniki uzyskaliśmy z zastosowania metody 1.
W niniejszym dokumencie przedstawiamy te wyniki (prognozy znajdują się w pliku prognoza.xls).
W chwili obecnej udoskonalamy model panelowy, zobaczymy jakie będą jego wyniki.
Analiza wstępna
Jako potencjalne zmienne objaśniające ( predykatory) rozpatrywaliśmy następujące zmienne, których
wartości dostępne są .
pkb_pl (PKB na poziomie kraju 1995-2011),
pkb (PKB na poziomie woj. 1995-2009),
wyd_gosp (przeciętne miesięczne wydatki gospodarstw domowych per capita 1998-2011),
ceny (wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych 2003-2011),
doch_bud (dochody budżetów woj. 1999-2011),
nau_tech (nakłady na działalność innowacyjną w przedsiębiorstwach ogółem 2005-2011),
akt_ogol (aktywni zawodowo ogółem 1995-2011),
akt_prac (aktywni zawodowo pracujący 1995-2011),
akt_bez (aktywni zawodowo bezrobotni 1995-2011),
prod_przem (produkcja sprzedana przemysłu 2006-2011),
pdm (podmioty gospodarki narodowej ogółem 2002-2011),
prod_bud (produkcja sprzedana budownictwa 2009-2011),
2
pow (powierzchnia ogółem w km 2008-2011),
pdm_now (podmioty nowo zarejestrowane 2009-2011),
lud (ludność 1995-2011),
przy_prze (przychody z całokształtu działalności przedsiębiorstw 2005-2011),
wyn_fin (wyniki finansowe przedsiębiorstw netto 2005-2011).
139
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
W następnym kroku przeprowadzono analizę korelacji pomiędzy PKB dla województw, a w/w
zmiennymi (korelacje dla danych panelowych). Oczywiście analizowane szeregi czasowe są
niestacjonarne (PKB~I(1)), ale są jednocześnie tak krótkie, że nie analizowano korelacji dla
pierwszych różnic.
Współczynniki korelacji liniowej wybranych zmiennych z PKB
wyd_gosp
0,99
ceny
0,65
doch_bud
0,94
nau_tech
0,76
akt_ogol
0,44
akt_prac
0,48
akt_bez
-0,38
prod_prze
0,94
pdm
0,96
prod_bud
0,98
pow
-0,91
pdm_now
-0,17
Lud
0,69
przy_przed
0,99
wyn_fin
0,82
Do dalszego badania wybrano zmienne: wyd_gosp (przeciętne miesięczne wydatki gospodarstw
domowych per capita) oraz pkb_pl, ze względu na wynik korelacji oraz długość szeregów czasowych.
Modele
Po wstępnej analizie różnych modeli, biorąc pod uwagę krótkość szeregów czasowych do estymacji
75
wykorzystaliśmy estymator UMNK Hildretha-Lu . Modele estymowane KMNK wykazywały
autokorelację pierwszego rzędu reszt, na co wskazywała statystyka Durbina-Watsona. W kolejnym
kroku model dla każdego województwa szacowano metodą Hildretha-Lu z wykorzystaniem obserwacji
z lat 1999-2009 (ze względu na opóźnienia szereg czasowy skrócił się jeszcze o jeden rok). Estymacji
76
dokonano w programie Gretl .
Wyniki modelowania dla każdego z woj. wykazały, że najlepszą prognozę zarówno pod względem
2
skorygowanego wskaźnika R , błędu prognozy ex ante, jak i odchyleń sumy PKB dla województw od
danych dla kraju uzyskano z modelu
pkbwt = α + β⋅pkbplt + γ⋅wgt-1 + εt,
εt, = ρ⋅ εt,-1 + ϑt,
gdzie indeks
oznacza czas,
– województwo,
oznacza dane dla Polski,
to wydatki
gospodarstw domowych,
to składnik losowy o średniej 0 oraz stałej i skończonej wariancji,
natomiast , ,
i
to parametry podlegające estymacji. Taki model dla każdego województwa
charakteryzował się homoskedastycznymi, nieskorelowanym składnikiem losowym o rozkładzie
normalnym. Uzyskane w pierwszym kroku prognozy skorygowano w celu sumowalności do wartości
PKB dla kraju (korekta była nieznaczna i wyniosła 0,33% dla 2010 r. i 0,03% dla 2011 r.).
75
C. Hildreth, J.Y. Lu, Demand Relations with Autocorrelated Disturbances, Technical Report 276, Michigan State
University Agricultural Experiment Station, East Lansing, MI; J. Neter, W. Wasserman, M. H. Kutner, Applied
Regression Models, Homewood, Irwin 1989.
76
Zob. T. Kufel, Ekonometria. Rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem programu GRETL. wydanie 3, PWN,
Warszawa.2011
140
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Aneks D. Badane kategorie wydatków
Tabela poniżej zawiera listę programów, które zostały uwzględnione w prezentowanym w raporcie
rozliczeniu wydatków finansowanych środkami pochodzącymi z budżetu UE. W kolumnie „Klasyfikacja
w układzie zagregowanym” wskazano do której z sześciu zagregowanych grup wydatków zaliczaliśmy
wydatki z danego programu.
Lp.
Nazwa
Okres
programowania
1
Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego
2004–2006
2
Regionalne Programy Operacyjne
2007–2013
3
Program Operacyjny „Rozwój Polski Wschodniej”
2007–2013
4
Program Operacyjny „ Rozwój Zasobów Ludzkich”
2004–2006
5
Program Operacyjny „Kapitał Ludzki”
2007–2013
6
Fundusz Spójności
2004–2013
7
Sektorowy Program Operacyjny „ Transport”
2004–2006
8
Program Operacyjny „Infrastruktura i Środowisko”
2007–2013
9
Sektorowy Program Operacyjny „Wzrost
konkurencyjności przedsiębiorstw”
2004–2006
12
Sektorowy Program Operacyjny „Rybołówstwo
i przetwórstwo ryb”
Sektorowy Program Operacyjny „Restrukturyzacja
i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój
obszarów wiejskich”
Program Operacyjny „Innowacyjna Gospodarka”
13
Program Operacyjny „Pomoc Techniczna”
2007–2013
14
Dopłaty dla rolników
2004–2013
15
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich
2004–2013
16
Program PHARE
Do 2004
17
Program SAPARD
Do 2004
10
11
Klasyfikacja w układzie
zagregowanym
Programy
regionalne
Kapitał ludzki
Infrastruktura
2004–2006
2004–2006
Pozostałe
programy strukturalne
2007–2013
Wspólna Polityka
Rolna
Programy
przedakcesyjne
141
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Bibliografia
Bradley J., Zaleski J., Tomaszewski P., Zembaty M., Ocena wpływu Narodowych Strategicznych Ram
Odniesienia i Programów Operacyjnych na lata 2007-2013 na polską gospodarkę przy pomocy modelu
makroekonomicznego HERMIN. Raport zbiorczy, Wrocławska Agencja Rozwoju Regionalnego,
Wrocław 2006
Bukowski M., Pelle D., Saj W. M., Wpływ funduszy unijnych na gospodarkę Polski w latach 2004–
2020, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa 2008
Corruption Perceptions Index 2012, Transparency International, Berlin 2012, dostępny na stronie
internetowej Transparency International: http://cpi.transparency.org/cpi2012/press/
Domański B., Dylematy polityki rozwoju polskich regionów, w: Kukliński A., Woźniaka J. (red.), Transformacja sceny europejskiej i globalnej XXI wieku, Strategie dla Polski, Urząd Marszałkowski
Województwa Małopolskiego, Kraków 2012
Fitoussi J., Sen A., Stiglitz J., Report by the Commission on the Measurement of Economic Performance
and Social Progress, Commission sur la Mesure de la Performance Économique et du Progrès Social,
Paris 2009, dostępny na stronie internetowej:
www.stiglitz-sen-fitoussi.fr/documents/rapport_anglais.pdf
Gospodarowanie rolniczymi zasobami wodnymi (w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich
2007–2013), Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa 2012
Hildreth C., Lu J.Y., Demand Relations with Autocorrelated Disturbances, Technical Report 276,
Michigan State University Agricultural Experiment Station, East Lansing, MI; 1960
Kaczor T., Model MaMoR2. Informacje o konstrukcji i założeniach, Instytut Badań nad Gospodarką
Rynkową, Warszawa 2006
Kaczor T., Prognoza oddziaływania makroekonomicznego realizacji Narodowych Strategicznych Ram
Odniesienia 2007 – 2013, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2006
Kaczor T., Mackiewicz-Łyziak J., Michniewicz N., Socha R., Soszyński K., Wpływ realizacji polityki
spójności na kształtowanie się głównych wskaźników dokumentów strategicznych NPR 2004–2006 i
NSS 2007 – 2013. Raport końcowy 2009. Tom I Opis, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową,
PreVision, Warszawa 2009
Kufel T., Ekonometria. Rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem programu GRETL, wyd. 3, PWN,
Warszawa 2011
Mackiewicz-Łyziak J., Malinowska-Misiąg E., Misiąg W., Osiński R., Tomalak M., Dochody i wydatki publiczne w latach 2008–2009. Analiza regionalna, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2011
143
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Mackiewicz M., Malinowska-Misiąg E., Misiąg W., Tomalak M., Dochody i wydatki publiczne. Analiza
regionalna, Ministerstwo Gospodarki i Pracy, Warszawa 2004
Mackiewicz M., Malinowska-Misiąg E., Misiąg W., Tomalak M., Przestrzenne rozmieszczenie
dochodów i wydatków publicznych w Polsce w 2003 roku, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową,
Warszawa 2005
Mackiewicz-Łyziak J., Malinowska-Misiąg E., Misiąg W., Osiński R., Tomalak M., Dochody i wydatki
publiczne w latach 2008–2009. Analiza regionalna, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową,
Warszawa 2011
Mackiewicz-Łyziak J., Misiąg W., Tomalak M., Dochody i wydatki publiczne w latach 2006–2007.
Analiza regionalna, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2009
Mackiewicz M., Malinowska-Misiąg E., Misiąg W. (red.), Tomalak M., Ramy finansowe strategii Rozwoju województw na lata 2007–2013, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2006,
dostępne na stronie internetowej Ministerstwa Rozwoju Regionalnego:
http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/informator/nsro/ekspertyzy/sty_1/misiag_ramy_finansowe_rpo.pdf
Malinowska-Misiąg E., Misiąg W., Tomalak M., Przestrzenne zróżnicowanie dochodów i wydatków
publicznych w Polsce w latach 2004–2005, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa
2007
Misiąg W., Siedem lat wdrażania budżetu zadaniowego – refleksje i prognozy, w: MarchewkaBartkowiak K., Szpringer Z. (red.), Budżet zadaniowy, „Studia BAS” Nr 1(33) 2013, Wydawnictwo
Sejmowe Kancelarii Sejmu, Warszawa 2013
Misiąg W., Tomalak M., Analiza algorytmów podziału środków publicznych z punktu widzenia polityki
regionalnej, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Warszawa 2009
Neter J., Wasserman W., Kutner M. H., Applied Regression Models, Homewood, Irwin 1989
Ocena wpływu realizacji PROW 2007–2013 na gospodarkę Polski. Prezentacja wyników, Instytut
Badań Strukturalnych, Warszawa 2012
Plan stabilności I rozwoju – wzmocnienie gospodarki Polski wobec światowego kryzysu finansowego,
dokument przyjęty przez Radę Ministrów 27 listopada 2008 r., dostępny na stronie internetowej
http://www.poprzedniastrona.premier.gov.pl/s.php?id=2793
Płatności bezpośrednie – kampanie 2004–2011 – stan na dzień 29.02.2012
(http://www.arimr.gov.pl/pomoc-unijna/wdrazane-programy-i-dzialania-dane-liczbowe/zrealizowaneplatnosci-obszarowe.html)
Polska. Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007–2013 wspierające wzrost gospodarczy
i zatrudnienie – Narodowa Strategia Spójności, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2006
Polska – wskaźniki makroekonomiczne, publikacja elektroniczna Głównego Urzędu Statystycznego
http://www.stat.gov.pl/gus/wskazniki_makroekon_PLK_HTML.htm
Raport o stanie technicznym nawierzchni sieci dróg krajowych na koniec 2004 roku, Generalna
Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, Warszawa 2005
Raport o stanie technicznym sieci dróg krajowych na koniec 2011 roku, Generalna Dyrekcja Dróg
Krajowych i Autostrad, Warszawa 2012, dostępne na stronie internetowej Generalnej Dyrekcji Dróg
Krajowych i Autostrad:
https://www.gddkia.gov.pl/userfiles/articles/s/system-oceny-stanu-nawierzchni_6165/Raport%20na%
20koniec%202011.pdf
144
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Raport z postępów wdrażania Regionalnych Programów Operacyjnych na lata 2007–2013. Rok 2011,
Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2012
Realizacja programu aktywizacji zawodowej osób do 30 roku życia w województwie lubuskim,
Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa 2012
Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego na lata 2007–2013, przyjęty przez
Zarząd Województwa Podkarpackiego, dostępny na stronie internetowej www.rpo.podkarpackie.pl/
Schepelmann P., Goossens J., Maakipa A. (red.), Towards Sustainable Development, Wuppertal
Institute for Climate, Environment and Energy, Wuppertal 2010
Skumulowane przepływy finansowe między RP a UE w 2011 r., publikacja internetowa Ministerstwa
Finansów http://www.archbip.mf.gov.pl/
Sprawozdanie okresowe z realizacji Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko za II półrocze
2007, 2008, 2009, 2010 oraz 2011 r., dostępne na stronie internetowej
www.pois.gov.pl/AnalizyRaportyPodsumowania/Strony/default.aspx
Sprawozdanie okresowe z realizacji Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka za II półrocze
2007, 2008, 2009, 2010 oraz 2011 r., dostępne na stronie internetowej
http://www.poig.gov.pl/AnalizyRaportyPodsumowania/Strony/default.aspx
Sprawozdanie okresowe z realizacji Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej za II półrocze
2007, 2008, 2009, 2010 oraz 2011 r., dostępne na stronie internetowej
http://www.polskawschodnia.gov.pl/AnalizyRaportyPodsumowania/Strony/default.aspx#zakladka=2&strona=1
Sprawozdanie roczne z realizacji Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowiska 2011, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2012
Sprawozdanie z działalności Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za rok 2011, Agencja
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Warszawa 2012
Sprawozdanie z realizacji Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki za II półrocze 2007, 2008, 2009, 2010
oraz 2011 r.
(www.efs.gov.pl/AnalizyRaportyPodsumowania/Strony/default.aspx?zakladka=1&strona=1#zakladka=1&str
ona=1)
Sprawozdanie z realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 za lata 2007,
2008, 2009, 2010, oraz 2011 (http://www.minrol.gov.pl/pol/Wsparcie-rolnictwa-i-rybolowstwa/PROW2007-2013/Dokumenty-analizy-raporty)
Tabele wskaźników monitorowania PROW, Europejska Sieć na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich,
http://enrd.ec.europa.eu/policy-in-action/rural-development-policy-in-figures/rdp-monitoring-indicatortables/pl/rdp-monitoring-indicator-tables_pl.cfm
Transfery finansowe między Polską a UE według stanu na dzień 31 marca 2013 r. (część opisowa),
publikacja internetowa Ministerstwa Finansów:
http://www.mf.gov.pl/ministerstwo-finansow/dzialalnosc/unia-europejska/transfery-finansowe-polska-ue
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 1 lipca 2005 roku z dnia 1 lipca 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego
„Narodowy program zwalczania chorób nowotworowych (Dz. U. Nr 148, poz. 1200, z późn. zm.)
Ustawa z dnia 25 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. 2005 nr 249 poz. 2104, z późn. zm.) –
uchylona
145
OCENA EFEKTYWNOŚCI WYKORZYSTANIA POMOCY FINANSOWEJ UNII EUROPEJSKIEJ JAKO INSTRUMENTU
POLITYKI SPÓJNOŚCI SPOŁECZNO-GOSPODARCZEJ ORAZ POPRAWY WARUNKÓW ŻYCIA
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. – ustawa o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240,
z późn. zm.)
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz. U.
Nr 157, poz. 1241, z późn. zm.)
Ustawa budżetowa na rok 2013. Uzasadnienie – tom I, Rada Ministrów, Warszawa 2012
Wdrażanie budżetu państwa w układzie zadaniowym – ocena procesów: planowania, monitorowania i
sprawozdawczości, Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa 2012
Worldwide Governance Indicators, strona internetowa Banku Światowego:
http://info.worldbank.org/governance/wgi/index.asp
Wpływ realizacji polityki spójności na kształtowanie się głównych wskaźników dokumentów
strategicznych – Narodowego Planu Rozwoju 2004-2006 i Narodowej Strategii Spójności 2007-2013
oraz innych wybranych wskaźników makroekonomicznych na poziomie krajowym i regionalnym. 2009
– Raport roczny. Część I – omówienie wyników, Instytut Badań Strukturalnych, Warszawa 2009
Wyjść poza PKB. Pomiar postępu w zmieniającym się świecie, komunikat Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego, KOM(2009) 433, Bruksela 2009
Wykaz beneficjentów, którzy otrzymali pomoc finansową w ramach PO „Zrównoważony rozwój sektora
rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007–2013, w 2007, 2008, 2009, 2010 i 2011
(http://www.minrol.gov.pl/pol/Wsparcie-rolnictwa-i-rybolowstwa/PO-RYBY-2007-2013/Kontrola-monitoringsprawozdawczosc-PO-RYBY-2007-2013)
Wykorzystanie środków Unii Europejskiej na realizację projektów aktywizacji zawodowej bezrobotnych
w ramach komponentu regionalnego programu operacyjnego kapitał ludzki 2007–2013, Najwyższa
Izba Kontroli, Warszawa 2012
Wykorzystanie środków UE w ramach Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007–2013.
Informacja miesięczna za marzec 2013 r., Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2013
https://www.mrr.gov.pl/fundusze/fundusze_europejskie/wykorzystanie_funduszy/sprawozdania_miesieczn
e/strony/lista.aspx
Wykorzystanie środków UE w ramach Strategii Wykorzystania Funduszu Spójności na lata 2004–
2006 oraz Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007–2013
(http://www.mrr.gov.pl/aktualnosci/fundusze_europejskie_2004_2006/Documents/NSRO_miesieczna_
lipiec_2012.pdf)
Zadłużenie, publikacja internetowa Ministerstwa Zdrowia:
http://www.mz.gov.pl/wwwmz/index?mr=b3&ms=0&ml=pl&mi=0&mx=0&ma=3917
Zaleski J., Tomaszewski P., Wojtasiak A., Bradley J., Modyfikacja i uaktualnienie modelu HERMIN dla
Polski, Wrocławska Agencja Rozwoju Regionalnego, Wrocław 2004
Zestawienie metodologii algorytmów, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2007
146
;
Download

Ocena efektywności wykorzystania pomocy finansowej Unii