PRAWO ADMINISTRACYJNE
dr Michał Miłosz
POJĘCIE PRAWA ADMINISTRACYJNEGO
1
Całość norm prawnych powszechnie obowiązujących jako
jednolity SYSTEM PRAWA.
WYBRANE KRYTERIA WYODRĘBNIANIA GAŁĘZI PRAWA
kryterium przedmiot regulacji [jest to również kryterium
wyodrębniania DZIEDZIN PRAWA]
kryterium metody regulacji (metoda cywilno-, karno-,
administracyjno-prawna);
kryterium zasad prawa;
kryterium charakteru norm prawnych;
charakterystyczne instytucje prawne;
kodyfikacje;
tradycja historyczna;
potrzeby dydaktyczne.
ZAKRES POJĘCIA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO –
RÓŻNE KONCEPCJE
• brak
jest
definicji
legalnej
pojęcia
prawa
administracyjnego.
• koncepcja
szerokiego
ujmowania
pojęcie
prawa
administracyjnego jako zespołu norm materialnych,
formalnych i ustrojowych – tzw. prawo administracyjne w
szerokim znaczeniu (sensu largo).
• prawo administracyjne w znaczeniu szerokim to zespół
norm prawnych regulujących organizację i funkcjonowanie
administracji publicznej oraz zachowanie się podmiotów w
stosunku do niej nie podporządkowanych w zakresie nie
unormowanym przez przepisy należące do innych gałęzi
prawa.
2
Koncepcja
wąskiego
ujmowania
pojęcia
prawa
administracyjnego i wyodrębnienie wśród gałęzi prawa:
1. prawa
ustroju administracji publicznej (prawa
administracyjnego ustrojowego),
2. administracyjnego prawa proceduralnego,
3. prawa administracyjnego (materialnego),
– prawo administracyjne w wąskim znaczeniu (sensu
stricto).
koncepcja
prawa
administracyjnego
profesora W. Dawidowicza odwołująca się do charakteru
norm prawa administracyjnego.
• Prawo materialne – obejmuje gałęzie prawa regulujące
bezpośrednio stosunki społeczne - normy prawa
materialnego regulują obowiązki i uprawnienia adresatów
oraz ograniczają ich wolności.
• Prawo formalne (proceduralne) – obejmuje gałęzie prawa
regulujące tryb i zasady, które wyznaczają postępowanie
mające na celu stosowanie norm prawa materialnego.
• Prawo
ustrojowe – obejmuje normy regulujące
organizację i zasady funkcjonowania organów władzy.
3
• METODY
DEFINIOWANIA
ADMINISTRACYJNEGO
POJĘCIA
PRAWA
- definicje negatywne / pozytywne
- definicje określające pojęcie prawa administracyjnego
poprzez odwołanie się do pojęcia administracji publicznej,
- definicje opierając do cech prawa administracyjnego (np.
cechy władztwa administracyjnego),
- definicje odwołujące się do charakterystyki norm prawa
administracyjnego.
• Definicja M. Jaroszczyńskiego
prawo administracyjne to „ ... gałąź prawa, która obejmuje
ogół norm regulujących stosunki społeczne wynikające w
procesie
administracyjnej
działalności
organów
państwowych”
[M. Jaroszczyński, M. Zimmermann, W. Brzeziński, Polskie
prawo administracyjne, cześć ogólna, Warszawa 1956]
4
• Definicja J. Starościaka
„gałąź prawa, która reguluje działalność organów
państwowych, podejmowaną w
celu
wykonania
ustalonych prawem zadań organizatorskich wypełnianych
w swoistych formach działania” – definicja odwołująca się
do kategorii prawnych form działania
„trzon prawa administracyjnego stanowią te przepisy,
które mogą stanowić podstawę powstania stosunku
administracyjnoprawnego” – definicja odwołująca się do
kategorii stosunku administracyjno-prawnego
[J. Starościak, Prawo administracyjne, Warszawa 1978]
DEFINICJA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO OPIERAJĄCA SIĘ
NA CHARAKTERYSTYCE NORM PRAWA ADMINISTRACYJNEGO
Prawo administracyjne (materialne): gałąź prawa, którą
tworzy zespół norm powszechnie obowiązujących, o
charakterze ogólnym i abstrakcyjnym, związanych
funkcjonalnie z organami administracji w sensie ich
stosowania lub kontroli przestrzegania,
• których przedmiotem jest regulacja praw i obowiązków
podmiotów nie podporządkowanych organizacyjnie ani
służbowo administracji publicznej oraz
• które
nadają
organów
administracji
publicznej
kompetencje do jednostronnego regulowania sytuacji
prawnej podmiotów zewnętrznych oraz do kontroli
przestrzegania prawa i do stosowania środków
egzekucyjnych w celu przywrócenia stanu zgodnego z
prawem.
5
• W teorii prawa wyróżniono dwa zasadnicze rodzaje
oddziaływania prawa na sytuację prawną adresatów:
bezpośrednie oraz pośrednie oddziaływanie norm
prawnych.
• Za tym teoretycznym rozróżnieniem w nauce prawa
administracyjnego przyjmuje się, że w powszechnie
obowiązującym prawie administracyjnym istnieją dwa
zasadnicze sposoby kształtowania sytuacji prawnej.
• Wiążą się one z występowaniem w ramach prawa
administracyjnego dwóch typów norm materialnych:
- norm bezpośrednio regulujących sytuację prawną
adresatów,
- norm prawnych pośrednio regulujące sytuację prawną
adresatów.
NORMY
PRAWA
ADMINISTRACYJNEGO
BEZPOŚREDNIO REGULUJĄCE SYTUACJE PRAWNĄ
ADRESATÓW
• normy ustanawiające bezpośrednio (tzn. bez udziału
organu administracyjnego) uprawnienia lub obowiązki
adresatów, którzy znajdą się w określonej sytuacji
określonej przez prawo - normy te są bezpośrednio
źródłem obowiązków lub uprawnień.
• normy te tworzą po stronie adresata uprawnienia i
obowiązki bez konieczności uruchomiania procesu
stosowania prawa i wydania decyzji administracyjnej.
• Funkcjonalnie związane są z nimi normy, które
wyposażają
organy
administracji
publicznej
w
kompetencje do kontroli przestrzegania prawa oraz do
stosowania środków egzekucyjnych w celu przywrócenia
stanu zgodnego z prawem.
6
NORMY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO POŚREDNIO
REGULUJĄCE SYTUACJE PRAWNĄ ADRESATÓW
• normy takie nie tworzą konkretnie-indywidualnej sytuacji
prawnej adresata, do jej ukształtowania konieczne jest akt
stosowania normy (wydanie decyzji administracyjnej), w
wyniku czego zostaje określona sytuacja prawna
określonego podmiotu normy te tworzą po stronie
adresata uprawnienia i obowiązki bez konieczności
uruchomiania procesu stosowania prawa i wydania
decyzji administracyjnej,
• istnienie tych norm wymaga ustanowienia dla organów
administracji państwowej kompetencje do stosowania
prawa,
• również i w zakresie tego typu regulacji organy
administracji publicznej również mają kompetencje do
kontroli przestrzegania prawa oraz prowadzenia egzekucji
administracyjnej.
Niezależnie od założonego mechanizmu regulacji sytuacji
prawnej (bezpośredniego lub pośredniego) normy prawa
administracyjnego wyznaczająco do zasady sposoby
kształtowania sytuacji administracyjnoprawnej, a
rzadziej, w drodze wyjątku, mogą stanowić podstawę
do powstania skutków cywilnoprawnych.
Oznacza to, że charakter skutku prawnego nie musi być
zatem tożsamy z administracyjno-prawnym charakterem
stosowanej regulacji.
7
• W.
Dawidowicz,
Warszawa 1978
Polskie
prawo
administracyjne,
„do kategorii norm prawa administracyjnego należą te
normy prawne, które są stosowane „niespornie” przez
organy administracji państwowej w stosunku do
podmiotów organizacyjnie im nie podporządkowanych na
wniosek tych podmiotów lub z urzędu celem ustalenia
konsekwencji
prawnych
normy
(indywidualnych
uprawnień i obowiązków) dla określonego podmiotu w
określonej sprawie)”
„spośród norm prawnych regulujących bezpośrednio
stosunki społeczne do prawa administracyjnego
zaliczymy te norm prawne, w zakresie których służą
organom administracji państwowej kompetencje do
„niespornej” kontroli ich przestrzegania przez podmioty
nie podporządkowane organizacyjnie
tym organom,
a także kompetencje do stosowania wobec tych
podmiotów sankcji o charakterze egzekucyjnym.”
CECHY MATERIALNEGO PRAWA
ADMINISTRACJNEGO
8
• PRAWO
ADMINISTRACYJNE
POWSZECHNE
JAKO
PRAWO
• Normy prawa administracyjnego zawarte są wyłącznie w
źródłach prawa o powszechnej mocy obowiązującej, które
tworzą tzw. zamknięty system źródeł prawa.
Obowiązują one powszechnie w znaczeniu:
- podmiotowym (obowiązują erga omnes, co oznacza, że
dotyczą każdego, kto znajduje się w sytuacji określonej w
normie),
- przestrzennym (dotyczą każdego, kto przebywa na
terytorium obowiązywania normy, np. w państwie, w
jednostce samorządu terytorialnego, na obszarze
specjalnym).
• PRAWO
ADMINISTRACYJNE
JAKO
OCHRONY INTERESU PUBLICZNEGO
PRAWO
• Podstawową
funkcją
prawa
administracyjnego
materialnego jest normatywne regulacja określonych
stosunków
społecznych, w celu ochrony ogólnych
interesów zbiorowych społeczeństwa i państwa jako
całości z jednoczesnym poszanowaniem interesów
indywidualnych i zabezpieczenie uprawnień jednostki
przed niezgodnym z prawem postępowaniem innych
podmiotów
9
• PRAWO ADMINISTRACYJNE JAKO IUS COGENS
• Normy
prawa administracyjnego mają charakter
bezwzględnie
obowiązujący,
w
obrębie
prawa
administracyjnego nie występują normy względnie
dyspozytywne.
• PRAWO
ADMINISTRACYJNE
OBYWATELSKIE
JAKO
PRAWO
• Celem
prawa administracyjnego materialnego jest
określenie w sposób bezpośredni lub pośredni sytuacji
prawnej
podmiotów
„zewnętrznych”
nie
podporządkowanych
administracji
publicznej,
nie
związanych organizacyjnie z administracją publiczną (nie
pozostających w stosunkach zależności organizacyjnej
typu nadrzędność podporządkowanie) – osób
fizycznych i innych podmiotów prawnych.
10
• PRAWO
ADMINISTRACYJNE
CHARAKTERZE NIESPORNYM
JAKO
PRAWO
O
• Prawo administracyjne jest prawem niekontradyktoryjnym,
cecha to odnosi się do stosunków między jednostką a
organem administracji publicznej w procesie realizowania
norm prawa administracyjnego, cecha ta oznacza, że
między jednostką a organem nie występuje wówczas
„:spór o prawo”. Zarówno normy prawa administracyjnego
bezpośrednio regulujące, jak i pośrednio kształtujące
sytuację prawną adresatów, władczo i jednostronnie
określają zachowania adresatów owych norm.
• PRAWO ADMINISTRACYJNE JAKO PRAWO SĄDOWE
ta oznacza, że akty i czynności prawne
podejmowane przez organy administracji wobec obywateli
(jednostek) na podstawie norm prawa administracyjnego
poddane są kontroli sprawowanej przez sądownictwo
administracyjne oraz w pewnych przypadkach kontroli
sądownictwa powszechnego.
• Cecha
11
• PRAWO
ADMINISTRACYJNE
JAKO
PRAWO
DYSPONUJĄCE ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ W POSTACI
EGZEKUCJI ADMINISTRACYJNEJ
• Wykonywanie
obowiązków publicznoprawnych może
nastąpić w trybie dobrowolnym lub w drodze
zastosowania przymusu państwowego albowiem
nieprzestrzeganie przez jednostki publiczno-prawnych
obowiązków wynikających bezpośrednio z norm prawa
administracyjnego lub skonkretyzowanych w akcie
administracyjnym wydawanym na podstawie norm prawa
administracyjnego, sankcjonowana jest możliwością
użycia przymusu administracyjnego.
• Egzekucja administracyjna jest jedną z form przymusu
państwowego służącą doprowadzeniu do wykonania
obowiązków poddanych egzekucji administracyjnej, w
sytuacji gdy zobowiązane do tego podmioty nie wykonały
ich
dobrowolnie.
W celu zapewnienie realizacji obowiązków w drodze
egzekucji administracyjnej stosuje się określone prawem
środki przymusu, zwane środkami egzekucyjnymi.
• Egzekucja administracyjna prowadzona jest w ramach
postępowania egzekucyjnego w administracji.
12
• PRAWO
ADMINISTRACYJNE
NIESKODYFIKOWANE
JAKO
PRAWO
regulacji prawnej, obejmującej całość życia
publicznego w państwie, oraz potrzeba dostosowania
regulacji do specyfiki poszczególnych dziedzin (ochrona
danych osobowych, organizacja zgromadzeń publicznych,
żeglugi morskiej) uniemożliwia opracowani jednolitego,
zwartego
i
wszechstronnego
kodeksu
prawa
administracyjnego – materialnego.
• Obszar
• PRAWO
ADMINISTRACYJNE
NIESKODYFIKOWANE (c.d.)
JAKO
PRAWO
• Istnieją
regulacje w miarę kompleksowo regulujące
niektóre dziedziny życia społecznego np.: ustawa o
gospodarce nieruchomościami z 2004 r., ustawa o
swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r., ustawa
Prawo o ochronie środowiska z 2001 r. itp.
• Podejmowane były i nadal są pewne próby opracowania
przepisów ogólnych prawa administracyjnego, których
celem było określenie typowych instytucji, konstrukcji i
rozwiązań prawnoadministracyjnych – tzw. część ogólna
prawa administracyjnego
13
• PRAWO
ADMINISTRACYJNE
NIESKODYFIKOWANE
JAKO
PRAWO
• Zmienność w czasie
• Inną cechą prawa administracyjnego jest bardzo duża
zmienność w czasie norm prawa administracyjnego
materialnego wynikająca z konieczności dostosowywania
prawa do zmieniających się warunków społecznych ale
również determinowana bieżącymi zmianami politycznymi
w państwie.
• EUROPEIZACJA
PRAWA
ADMINISTRA-CYJNEGO
MATERIALNEGO
• Obecnie
postępuje
proces
europeizacji
prawa
administracyjnego
materialnego,
związany
bezpośredniego z obowiązywaniem niektórych norm
prawa UE w krajowym porządku prawym, a także
koniecznością implementowania przepisów unijnego
prawa administracyjnego do polskiego krajowego
porządku prawa.
14
GENEZA PRAWA ADMINISTRACYJNEGO
ORAZ NAUKI PRAWA
ADMINISTRACJNEGO
• M. Szubiakowski, Rozdział III. Geneza o rozwój prawa
administracyjnego, [w:] Prawo administracyjne, pod red.
M. Wierzbowskiego, Warszawa 2009 (LexisNexis,
wcześniej Wydawnictwa Prawnicze PWN).
• Prawo administracyjne, pod red. J. Bocia, Wrocław 2010
(Kolonia Limited) Rozdział II – I. Z rodowodu polskiej
nauki prawa administracyjnego.
15
STOSUNEK MATERIALNEGO
PRAWA ADMINISTRACJNEGO
DO INNYCH GAŁĘZI PRAWA
Prawo administracyjne a prawo konstytucyjne
• „Prawo
konstytucyjne
stanowi
dla
prawa
administracyjnego swego rodzaju część ogólną w tym
zakresie, w jakim prawo konstytucyjne wyznacza zasady
ustroju organów administracji lub normuje podstawy
innych rozwiązań prawa administracyjnego […]” (Z.
Leoński)
16
Prawo administracyjne a prawo cywilne
• przedmiot regulacji (stosunki cywilnoprawne / stosunku
•
•
•
•
administracyjnoprawne),
kwestia funkcjonalnego związania z administracją
(stosowanie prawa administracyjnego przez organy
administracji),
metoda regulacji,
prawa publiczne a prawo prywatne,
charakter norm prawnych.
Prawo administracyjne a prawo pracy
• przedmiot regulacji,
• metoda
regulacji
–
występowanie
zarówno
cywilnoprawnej, jak i administracyjnoprawnej metody
regulacji,
• prawa publiczne a prawo prywatne,
• charakter norm prawnych.
17
Prawo administracyjne a prawo karne
• metoda regulacji (prawo administracyjne i prawo karne to
prawa publiczne),
• charakter norm prawnych,
• kwestia funkcjonalnego związania z administracją
(stosowanie prawa administracyjnego przez organy
administracji),
• zabezpieczenie wykonywania obowiązków określonych
prawem administracyjnym przez normy prawa karnego.
Kwestia relacji zakresu gałęzi prawa a przedmiotu
regulacji poszczególnych aktów normatywnych.
Akty normatywne nie muszą zawierać norm wyłącznie z
jednej gałęzi prawa – po pierwsze poszczególne akty
normatywne mogą zawierać normy zaliczane do prawa
administracyjne sensu largo (np. ustawa Prawo
budowlane), po drugie akty normatywne mogą również
zawierać normy z zakresu różnych gałęzi prawa (np.
ustawa o aktach stanu cywilnego).
18
Download

Prawo administracyjne (POJĘCIE i CECHY)