PLAN NAUKOWY
INSTYTUTU HEMATOLOGII
I TRANSFUZJOLOGII
NA ROK 2016
Warszawa, czerwiec 2015
I. CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA
Działalność naukowa Instytutu Hematologii i Transfuzjologii finansowana jest przez
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ze środków na działalność statutową, Narodowe
Centrum Nauki (NCN), Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR), Fundację na rzecz
Nauki Polskiej (FNP) - projekty badawcze (granty) oraz dofinansowywana przez IHiT ze
środków własnych.
Prace naukowe przewidywane do realizacji w 2016 r. zgrupowano w 4 tematach głównych:
Temat 1 – Hematologia a zdrowie publiczne
Temat 2 - Bezpieczna krew
Temat 3 - Komórkowe i molekularne składniki krwi w stanach zdrowia i choroby
Temat 4 - Specjalistyczne metody diagnostyki i terapii chorób krwi
i grantach:
Terapie epigenetyczne w onkologii
(GRANT NARODOWEGO CENTRUM BADAŃ I ROZWOJU)
Badania przedkliniczne i kliniczne nad przeciwnowotworowym działaniem nowej
cząsteczki, pochodnej TRAIL, ukierunkowanej na sygnalizację śmierci komórki
(GRANT NARODOWEGO CENTRUM BADAŃ I ROZWOJU)
Zapobieganie alloimmunologicznej małopłytkowości płodów i noworodków w Polsce
(Badania finansowane ze środków Programu Polsko- Norweska Współpraca Badawcza,
prowadzonego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach Norweskiego
Mechanizmu Finansowego na lata 2009 - 2014, w ramach Umowy Projektu nr Pol
Nor/203111/69/2013)
Ocena roli czynnika transkrypcyjnego FOXO1 w chłoniakach strefy brzeżnej
(PROJEKT REALIZOWANY ZE ŚRODKÓW FUNDACJI HR. J. POTOCKIEGO)
Wpływ mutacji aktywujących BRAF na nadekspresję immunoregulacyjnych cząstek
Gal1 i PD-L1
w czerniaku
(GRANT NARODOWEGO CENTRUM NAUKI)
Identyfikacja kluczowych efektorów szlaku sygnałowego kinazy SYK prowadzących do
zahamowania apoptozy i różnicowania komórek ostrej białaczki szpikowej (OBSz)
(GRANT NARODOWEGO CENTRUM NAUKI)
Integralność białek kompleksu ligazy E3 ubikwityny jako biomarker odpowiedzi na
leczenie immunomodulujące u chorych na szpiczaka plazmocytowego
(GRANT NARODOWEGO CENTRUM NAUKI)
Łącznie Plan naukowy IHiT na 2016 r. obejmuje 38 prac (w tym 10 prac
doktorskich) (stan na czerwiec 2015 r.)
2
II. CHARAKTERYSTYKA DZIAŁALNOŚCI POSZCZEGÓLNYCH
ZAKŁADÓW, KLINIK I SAMODZIELNYCH PRACOWNI
Zakład Diagnostyki Hematologicznej
1)
2)
3)
4)
5)
Pracownia Genetyki
Pracownia Immunofenotypowania
Pracownia Hematologii Doświadczalnej
Pracownia Patomorfologii
Pracownia Analityki Medycznej
Pracownia Genetyki
Pracownicy Służby Zdrowia:
Dr Katarzyna Borg - kierownik
Dr Iwona Solarska
Dr Urszula Bany-Łasiewicz
Mgr Hanna Makuch-Łasica
Mgr Grażyna Nowak
Iwona Kania
Pracownia Immunofenotypowania
Adiunkt:
Dr Urszula Podstawka
Pracownicy Służby Zdrowia:
Dr Jolanta Woźniak - kierownik
Mgr Agnieszka Krzywdzińska
Pracownia Hematologii Doświadczalnej
Samodzielny pracownik nauki:
Prof. nadzw. dr hab. Przemysław Juszczyński - kierownik
Dr Emilia Białopiotrowicz
Dr Patryk Górniak
Dr Ewa Jabłońska
Dr Przemysław Kiliszek
Dr Anna Polak
Dr Tomasz Sewastianik
Dr Maciej Szydłowski
Pracownia Patomorfologii
Samodzielny pracownik nauki:
Prof. dr hab. Monika Prochorec-Sobieszek - kierownik
Adiunkt:
Dr Anna Szumera-Ciećkiewicz
Pracownicy Służby Zdrowia:
Lek. Olga Szymańska-Giemza
Mgr Edyta Derezińska
3
W 2016 roku realizowane będą następujące projekty:
1. Projekt „Eptheron: Epigenetic therapies in Oncology”. Projekt realizowany będzie przez
konsorcjum Eptheron (Selvita S.A., Uniwersytet Jagielloński, COI, IHiT, Politechnika
Wrocławska, Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego). Modyfikacje
epigenetyczne determinują strukturę i stopień upakowania chromatyny, przez co wpływają na
ekspresję genów i szerokie spektrum procesów biologicznych ważnych dla różnicowania i
proliferacji komórek. Zaburzenia regulacji epigenetycznej, wynikające ze zmienionej
aktywności enzymów wpływających na modyfikacje epigenetyczne stanowią częstą cechę
nowotworów człowieka. Mutacje dehydrogenazy izocytrynianowej (IDH1/2), obecne w
znacznej części glejaków i ostrych białaczek szpikowych prowadzą do utraty naturalnej
aktywności katalitycznej i produkcji -ketoglutaranu (-KG) i nabycia nowej funkcji produkcji 2-hydroxyglutaranu (2-HG). 2-HG hamuje aktywność dioksygenaz zależnych od KG, w tym hydroksylaz DNA, demetylaz histonowych i hydroksylaz prolinowych. Wskutek
tych zaburzeń, dochodzi do hipermetylacji DNA, białek histonowych i zaburzeń w ekspresji
genów, metabolizmie komórek i ich różnicowaniu. Z tego względu, farmakologiczna
interwencja hamująca aktywność zmutowanych IDH1/2 i innych wtórnie deregulowanych
enzymów może stanowić racjonalną strategię terapeutyczną w nowotworach człowieka z ich
zaburzoną funkcją. Celem projektu EPTHERON (EPigenetic THerapies in ONcology),
łączącego zróżnicowane zaplecze naukowe i doświadczenie instytucji naukowych i
przedsiębiorcy, jest stworzenie nowych cząstek hamujących aktywność zmutowanych
IDH1/2, metylotransferaz histonowych i hydroksylaz prolinowych. Rola tych enzymów w
onkogenezie zostanie poddana dogłębnym badaniom. Otrzymane związki zostaną zbadane w
modelach in vitro i in vivo nowotworów litych i hematopoetycznych, a biomarkery
wrażliwości zostaną zdefiniowane w kompleksowych badaniach metabolomicznych i
genetycznych. Efektem prac będą nowe cząsteczki o aktywności przeciwnowotworowej i
nowym mechanizmie działania które w kolejnych fazach rozwoju będą mogły być testowane
w badaniach klinicznych.
2. Projekt „Oncotrail” (Badania przedkliniczne i kliniczne nad przeciwnowotworowym
działaniem nowej cząsteczki, pochodnej TRAIL, ukierunkowanej na sygnalizację śmierci
komórki - powołanie Krajowego Ośrodka Badań Klinicznych wczesnej fazy w onkologii),
będzie realizowany przez konsorcjum złożone z COI, IHiT, CMKP, IMID i Adamed. Cząstka
TRAIL (TNF-related apoptosis inducing ligand) selektywnie indukuje apoptozę w niektórych
komórkach nowotworowych i z tego względu jego zastosowanie terapeutyczne budzi duże
nadzieje. TRAIL i inni agoniści receptorów TRAIL mają akceptowalny profil
bezpieczeństwa, jednak niewielką skuteczność z powodu złożonych mechanizmów
antyapoptotycznych w komórce nowotworu. Przełamanie tej oporności możliwe jest dzięki
nowej, unikalnej cząsteczce AD-O56.9 łączącej ligand TRAIL z efektorowym peptydem
powodującym uszkodzenia błon mitochondriów komórek nowotworowych. Poprzez
indukowanie alternatywnych dróg śmierci komórki, AD-O56.9 wykazuje silną aktywność
przeciwnowotworową w liniach komórkowych wrażliwych i opornych na TRAIL i prowadzi
do całkowitych remisji w modelach zwierzęcych. Celem projektu ONCOTRAIL są badania
nad cząsteczką AD-O56.9 od etapu badań przedklinicznych, poprzez badania toksykologiczne
po badania kliniczne fazy I/Ib. Proponowane badania translacyjne pozwolą na
wielopłaszczyznową charakterystykę próbek nowotworów oraz wykażą potencjalne
biomarkery dla aktywności AD-O56.9.
3. Kontynuowane będą prace realizowane w ramach grantów Narodowego Centrum Nauki i
Fundacji hr. J. Potockiego
Do priorytetowych projektów naukowych ZDH w 2016 roku należeć będą projekty
STRATEGMED „Eptheron” i „Oncotrail”.
4
Zakład Transfuzjologii
1)
2)
3)
4)
5)
6)
Pracownia Zapewnienia Jakości
Pracownia Transfuzjologii Klinicznej z Bankiem Krwi
Pracownia Transfuzjologii Laboratoryjnej z Bankiem Komórek Krwiotwórczych
Pracownia Organizacji Służby Krwi
Ośrodek Dawców Szpiku
Pracownia Mikrobiologii
Samodzielni pracownicy nauki:
Prof. dr hab. Magdalena Łętowska - kierownik
Prof. dr hab. Halina Seyfried - konsultant
Pracownia Zapewnienia Jakości
Adiunkt:
Dr Elżbieta Lachert – kierownik
Asystent:
Dr Jolanta Kubis
Pracownicy Służby Zdrowia:
Mgr Marta Gawryś
Mgr Ewa Potocka
Mgr Agata Płodzich
Tech. Elżbieta Wiśniakowska
Elżbieta Kowalczyk
Pracownia Transfuzjologii Klinicznej z Bankiem Krwi
Samodzielny pracownik nauki:
Prof. dr hab. Ryszard Pogłód – kierownik
Pracownicy Służby Zdrowia:
Lek. Lech Rzymkiewicz
Mgr Karolina Milewska
Mgr Beata Wiśniewska
Iwona Dziarnowska
Bożena Knyt
Monika Matusz
Ewa Pietrowiak
Mgr Milena Prusaczyk
Ewa Szczepańska
Marzena Wójcik
Elżbieta Zawirska
Pracownia Transfuzjologii Laboratoryjnej z Bankiem Krwiotwórczych Komórek
Pracownicy Służby Zdrowia:
Mgr Artur Ejduk – p.o. kierownika
Mgr Tomasz Jankowski
Mgr Karolina Pieńko
Tech. Andrzej Bogdanik
Tech. Małgorzata Pawlik
5
Pracownia Organizacji Służby Krwi
Adiunkt:
Dr Aleksandra Rosiek
Pracownicy Służby Zdrowia:
Mgr Anna Tomaszewska – kierownik
Mgr Krystyna Dudziak
Inż. Krzysztof Sutkowski - st. inspektor ds. informatyki
Paweł Kłobukowski - st. inspektor ds. informatyki
Ośrodek Dawców Szpiku
Adiunkci:
Dr Aleksandra Dąbrowska
Pracownicy Służby Zdrowia:
Lek. Monika Grzegorek – kierownik
Lek. Lech Rzymkiewicz
Mgr Aleksandra Czajkowska
Monika Kacprzak
Pracownia Mikrobiologii
Pracownicy Służby Zdrowia:
Mgr Ewa Mik - kierownik
Mgr Anna Kuziak
Tech. Bożena Wasilewska
Działalność naukowa Zakładu Transfuzjologii w 2016 roku obejmować będzie przede
wszystkim prace związane z realizacją tematu nr 2 „Bezpieczna krew”. W ramach współpracy
z innymi Pracowniami i Zakładami zostaną wykonane następujące prace:
1. „Ocena jakości koncentratów krwinek płytkowych, przechowywanych w roztworze
wzbogacającym T–PAS+”. Celem tej pracy będzie sprawdzenie własności funkcjonalnych
krwinek płytkowych przechowywanych w roztworze wzbogacającym T–PAS+ oraz ocena
przy jakiej proporcji osocza i roztworu wzbogacającego jakość przechowywanych KKP
będzie najwyższa.
2. „Analiza przetoczeń koncentratu krwinek czerwonych (KKCz) w Instytucie Hematologii i
Transfuzjologii w okresie 2014-2016”. Cele badania to: analiza rocznego zużycia KKCz w
klinikach IHiT w okresie kolejnych 3 lat, ocena przestrzegania wskazań do przetoczenia
KKCz oraz ocena występowania reakcji poprzetoczeniowych.
3. „Działalność jednostek organizacyjnych służby krwi w Polsce w 2015 roku”. Celem
badania jest przedstawienie podstawowych aspektów działalności jednostek organizacyjnych
polskiej służby krwi w roku 2015 oraz porównanie uzyskanych wyników z obserwacjami z lat
wcześniejszych, przy uwzględnieniu m.in.: organizacji służby krwi, liczby dawców, liczby i
metod donacji poszczególnych składników krwi, dodatkowych metod preparatyki (w tym
inaktywacji biologicznych czynników chorobotwórczych w labilnych składnikach krwi).
4. „Analiza czynników wpływających na zmienność stanu zasobów składników krwi na
terenie Polski”. Celem badania jest identyfikacja czynników wpływających na zmienność
stanu zasobów składników krwi na terenie Polski, przy uwzględnieniu m.in.: rodzaju i grupy
krwi składnika, zmienności sezonowej w poszczególnych miesiącach, zróżnicowania
regionalnego.
6
Zakład Immunologii Hematologicznej i Transfuzjologicznej
1)
2)
3)
4)
5)
6)
Pracownia Konsultacyjna Immunologii Krwinek Czerwonych
Pracownia Immunologii Leukocytów i Płytek Krwi
Pracownia Immunopatologii Ciąży
Pracownia Genetyki Komorek Krwi i Chimeryzmu
Pracownia Niedokrwistości Uwarunkowanych Genetycznie
Pracownia Grup Krwi i Prób Zgodności
Samodzielni pracownicy nauki:
Prof. dr hab. Ewa Brojer - kierownik
Adiunkci:
Dr Katarzyna Guz
Dr Agnieszka Orzińska
Dr Małgorzata Uhrynowska
Asystent:
Mgr Justyna Spychalska
Pracownicy Służby Zdrowia:
Dr Bogumiła Michalewska
Mgr Pamela Bartoszewicz
Mgr Justyna Bednarz
Mgr Anna Główka
Mgr Ewa Gołaszewska
Mgr Anna Kiszło
Mgr Edyta Klimczak-Jajor
Mgr Agnieszka Kowalska
Mgr Magdalena Krzemieniowska
Mgr Katarzyna Kuziora
Mgr Patrycja Łopacz
Mgr Hanna Łopieńska
Mgr Magdalena Michalik
Mgr Anna Myślińska
Mgr Justyna Pastuszka
Mgr Monika Pelc-Kłopotowska
Mgr Anna Piekarska
Mgr Magdalena Piłat
Mgr Sylwia Purchla-Szepioła
Mgr Hanna Pyl
Mgr Joanna Skulimowska
Mgr Justyna Smolarczyk-Wodzyńska
Mgr Ewelina Sokół
Mgr Beata Wojciechowska
Mgr Agnieszka Wróbel
Inż. Jadwiga Sak-Budzisz
Beata Sierocka
W roku 2016 planujemy utworzyć profesjonalny bank próbek osób z chorobami i
powikłaniami poprzetoczeniowymi wynikającymi z alloimmunizacji, z wrodzonymi i
nabytymi niedokrwistościami oraz dawców krwi o unikalnych fenotypach/genotypach
7
antygenów komórek krwi. Kontynuować będziemy badania dla identyfikacji dawców krwi nie
posiadających tzw. antygenów powszechnie występujących.
W dziedzinie badań nad konfliktem matczyno-płodowym skoncentrujemy się nad konfliktem
w antygenie HPA-1a. W ramach grantu PREVFNAIT pt. „Zapobieganie alloimmunologicznej
małopłytkowości płodów i noworodków w Polsce” będziemy dążyć do opracowania systemu
powszechnych badań przeglądowych antygenu HPA–1a i analizy ich efektywności i kosztów.
Badania nad AIMP/N na materiale pochodzącym od kobiet ze zrealizowanym konfliktem
będą też prowadzone w ramach pracy doktorskiej.
Podejmiemy współpracę z Centrum Zdrowia Dziecka nad ekspresją kotwicy GPI u chorych z
wrodzonymi zaburzeniami glikozylacji.
Priorytetowe projekty naukowe:
1. Badania wybranych antygenów grup krwi w Polsce w celu identyfikacji dawców bez
antygenów powszechnie występujących.
2. Zapobieganie alloimmunologicznej małopłytkowości płodów i noworodków w Polsce – w
ramach grantu z programu Polsko-Norweska Współpraca Naukowo-Badawcza.
3. Utworzenie biobanku próbek dawców i chorych.
8
Zakład Wirusologii
1) Pracownia Badań Weryfikacyjnych
2) Pracownia Wirusologii Klinicznej
3) Pracownia Kontroli Jakości i Analiz
Samodzielny pracownik nauki:
Prof. nadzw. dr hab. Piotr Grabarczyk - kierownik
Pracownicy Służby Zdrowia:
Mgr Aleksandra Kalińska
Mgr Aneta Kopacz
Mgr Dorota Kubicka-Russel
Mgr Grzegorz Liszewski
Mgr Justyna Śledź
Mgr Joanna Sierżęga
Mgr Ewa Sulkowska
Mgr Katarzyna Tkaczuk
Mgr Paula Bryłka
Mgr Paulina Zwolińska
Tech. Anna Chrzanowska
Tech. Ewa Noceń
Tech. Anna Potępa
Zofia Grzywacz
W 2016 roku Zakład Wirusologii będzie kontynuował działalność naukową dotyczącą
bezpieczeństwa przetoczeń w Polsce. Zgromadzone dane epidemiologiczne poszerzone o
dane dotyczące zakażeń u dawców wielokrotnych zostaną wykorzystane do kalkulacji, z
zastosowaniem odpowiednich modeli matematycznych, oceny aktualnego ryzyka zakażeń
wirusami przenoszonymi drogą krwi. Ważnym elementem aktualizacji oceny ryzyka zakażeń
przez transfuzję będą badania dot. czułości analitycznej oraz klinicznej testów używanych w
polskim krwiodawstwie. Ryzyko powikłań potransfuzyjnych dotyczy nie tylko wirusów
obligatoryjnie badanych u dawców krwi, ale także tych, które nie są rutynowo badane.
Ważnym elementem analizy tego aspektu ryzyka będą badania dotyczące epidemiologii
zakażeń wirusem zapalenia wątroby typu E (HEV). W krajach Europy Zachodniej i
Południowej zakażenia HEV stanowią istotny problem epidemiologiczny, jednak ich
znaczenie kliniczne wciąż wymaga wyjaśnienia. Częstość zakażeń w Polsce również
pozostaje nieznana.
Kontynuowane będą badania dot. czynników warunkujących eliminację lub przetrwanie
zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV) we wczesnej fazie zakażenia.
Analizowane będą zmienność genetyczna wirusa oraz odpowiedź immunologiczna (grant
Narodowego Centrum Nauki).
Priorytetowe projekty naukowe:
„Badanie czynników warunkujących eliminację lub przetrwanie zakażenia wirusem zapalenia
wątroby typu C (HCV) we wczesnej fazie zakażenia: wpływ zmienności genetycznej wirusa
oraz odpowiedzi immunologicznej”
Celem projektu jest zbadanie czynników oddziałujących we wczesnej fazie zakażenia, które
warunkują eliminację lub przetrwanie zakażenia HCV. Analizowane są czynniki zarówno ze
strony gospodarza: aktywacja odpowiedzi układu immunologicznego i uwarunkowania
9
genetyczne (genotyp IL28B), jak również ze strony wirusa: złożoność populacji oraz
występowanie charakterystycznych motywów sekwencji HVR1 i 5’UTR HCV przy użyciu
technik głębokiego sekwencjonowania. Badaniami została objęta unikalna grupa dawców
krwi, u których w trakcie badań przeglądowych stwierdzono HCV w tzw. okienku
serologicznym, tj. na wczesnym etapie zakażenia (RNA HCV dodatni, anty-HCV ujemni).
Dodatkowym efektem projektu będzie uzyskanie wartościowych próbek, bardzo szczegółowo
scharakteryzowanych, które w przyszłości będą mogły być wykorzystywane do oceny testów
przeglądowych wprowadzanych do krwiodawstwa.
Badania podstawowe.
Narodowe Centrum Nauki, grant Opus, badania będą prowadzone we współpracy z prof. M.
Radkowskim (Warszawski Uniwersytet Medyczny; I Wydział Lekarski; Zakład
Immunopatologii Chorób Zakaźnych i Pasożytniczych), Pracownicy Zakładu Wirusologii
IHiT w projekcie występują w roli wykonawców badań (w tym kierownik ZW w roli
głównego wykonawcy).
Dodatkowo podjęta zostanie ponowna próba uzyskania środków na finansowanie
(NCN/NCBiR) badań dotyczących wyłaniających się czynników zakaźnych istotnych dla
bezpieczeństwa transfuzji krwi w Polsce, w tym wirusa zapalenia wątroby typu E (HEV) –
projekt był opisywany szczegółowo w Planie naukowym IHiT na rok 2014. W roku 2015
zebrano blisko 6.000 próbek od dawców – po 200 od dawców pierwszorazowych oraz po 50
od dawców wielokrotnych z każdego z 22 Centrów Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa. Próbki
zbierane były w czterech grupach wiekowych. Znany jest dokładny wiek dawców oraz płeć.
Zebrany materiał może zostać wykorzystany do analizy epidemiologicznej dot. występowania
markerów zakażenia innymi wyłaniającymi się czynnikami zakaźnymi, szczególnie
wartościowe byłoby poszerzenie badań o HTLV-I/II i WNV, które są istotne nie tylko w
krwiodawstwie, ale także w transplantologii.
10
Zakład Immunogenetyki
1) Pracownia Zgodności Tkankowej
2) Pracownia Doboru Dawców Komórek Krwiotwórczych
Samodzielni pracownicy nauki:
Prof. nadzw. dr hab. Jacek Nowak - kierownik
Pracownicy Służby Zdrowia:
Dr Urszula Szlendak
Mgr Anna Bućko
Mgr Joanna Dziopa
Mgr Elżbieta Graczyk-Pol
Mgr Sławomir Gwozdowicz (1/2 etatu)
Mgr Renata Mika-Witkowska
Mgr Anna Marosz-Rudnicka
Mgr Klaudia Nestorowicz (1/2 etatu)
Mgr Marta Rogatko-Koroś
Mgr Emilia Wojciechowska
Lic. Agnieszka Gawron
Działalność naukowa Zakładu Immunogenetyki w 2016 r. będzie kontynuacją działalności
prowadzonej w poprzednich latach i obejmować będzie następujące kierunki:
1) Kontynuacja opracowania tematu częstości populacyjnej par HLA/KIR w polskiej
populacji.
2) Kontynuacja opracowania tematu znaczenie konstelacji genów KIR i ligandów HLA u
dawców i biorców przeszczepu komórek krwiotwórczych.
3) Badania w zakresie ekspresji cząsteczek HLA, poziomu fosfatydyloinozytolu oraz
występowania wewnątrzkomórkowych białek biorących udział w apoptozie w zależności od
ich związku z nocną napadową hemoglobinurią.
4) Kontynuacja opracowań wyników badań PCR-RFLP do genotypowania polimorfizmu
genów MHC klasy III: NFKBIL1, HSPA1A i B oraz NOTCH4 celem dokładniejszej
charakterystyki wpływu niezgodności haplotypów MHC na przebieg po transplantacji
krwiotwórczych komórek macierzystych od niespokrewnionego dawcy.
5) Określenie zasad modyfikacji algorytmu doboru niespokrewnionego dawcy
krwiotwórczych komórek macierzystych z uwzględnieniem liczby niezgodnych szerokich
haplotypów MHC.
6) Określenie zasad modyfikacji algorytmu doboru rodzinnego dawcy krwiotwórczych
komórek macierzystych z uwzględnieniem doboru dawcy haploidentycznego, jako
alternatywy w przypadku braku zgodnego dawcy rodzinnego i niespokrewnionego.
7) Znaczenie HLA klasy I w narkolepsji z katapleksją (projekt międzynarodowy wraz z
European Narcolepsy Network, EU-NN).
Priorytetowe projekty naukowe:
1. Ocena poziomu fosfatydyloinozytolu i białek enzymów zależnych od mutacji genu PIG-A
oraz ekspresji HLA-DR w komórkach układu krwiotwórczego u chorych z nocną napadową
hemoglobinurią.
2. Konstelacja genów KIR i ligandów HLA u dawców i biorców przeszczepu krwiotwórczych
komórek macierzystych.
11
Klinika Hematologii
1)
2)
3)
4)
5)
Oddział Diagnostyki Hematologicznej
Oddział Chorób Układu Krwiotwórczego
Oddział Chorób Układu Chłonnego
Oddział Intensywnej Opieki Hematologicznej
Poradnia Hematologiczna
Samodzielni pracownicy nauki:
Prof. dr hab. Krzysztof Warzocha - kierownik
Prof. dr hab. Ewa Lech-Marańda - z-ca kierownika
Prof. nadzw. dr hab. Joanna Góra-Tybor - kierownik Oddziału Chorób Układu
Krwiotwórczego
Prof. nadzw. dr hab. Krzysztof Jamroziak - kierownik Oddziału Chorób Układu Chłonnego
Adiunkci:
Dr Ilona Seferyńska - kierownik Oddziału Intensywnej Opieki Hematologicznej
Dr Ewa Mendek-Czajkowska
Pracownicy Służby Zdrowia:
Dr Bożena Budziszewska - kierownik Oddziału Diagnostyki Hematologicznej
Dr Aleksandra Hołowiecka
Dr Izabela Kopeć - Poradnia Hematologiczna dla Kobiet w Ciąży
Dr Agata Malenda
Dr Elżbieta Mądro
Dr Bartosz Puła
Lek. Monika Chełstowska
Lek. Monika Dąbrowska - kierownik Poradni Hematologicznej
Lek. Anna Ejduk
Lek. Małgorzata Jarzembowska
Lek. Agnieszka Kołkowska
Lek. Agnieszka Końska
Lek. Kinga Kos-Zakrzewska
Lek. Beata Kwaśniak
Lek. Wioletta Makowska
Lek. Anna Paczek
Lek. Elżbieta Patkowska
Lek. Joanna Sawczuk-Chabin
Lek. Urszula Walczak
Lek. Joanna Wasilewska
Lek. Ewa Zaczek
W 2016 roku planowana jest kontynuacja wdrażania i optymalizacji nowych metod
diagnostycznych oraz nowych metod leczenia nowotworów układu krwiotwórczego i
chłonnego. Większość nowych metod terapii będzie realizowana w ramach badań
prowadzonych we współpracy z Polską Grupą ds. Leczenia Białaczek u Dorosłych (PALG),
Polską Grupą Badawczą Chłoniaków (PLRG), Polską Grupą Szpiczakową (PGSz) oraz
Polskim Konsorcjum Szpiczakowym (PKSz) – stowarzyszeniem powołanym w 2014 r.,
którego celem jest propagowanie rozwoju badań klinicznych inicjowanych przez badacza
dotyczących terapii szpiczaka plazmocytowego (SzP) w Polsce.
Wdrażanie nowych metod leczniczych będzie realizowane w ramach badań klinicznych
sponsorowanych prowadzonych w Klinice oraz badań klinicznych własnych prowadzonych w
12
ramach PALG (protokół ALL6, protokół dotyczący oceny odpowiedzi w +7 dobie po
chemioterapii indukującej u chorych na ostre białaczki szpikowe) i PLRG (badanie PLRG8,
badanie dotyczące profilaktyki zajęcia ośrodkowego układu nerwowego u chorych na
chłoniaki rozlane z dużych komórek B, badanie dotyczące zastosowania bendamustyny u
pacjentów z nawrotową postacią chłoniaka Hodgkina, badanie nad zastosowaniem
radioterapii na węzły chłonne śródpiersia jako leczenia uzupełniającego pierwszej linii u
chorych na pierwotnego chłoniaka śródpiersia). Nowym badaniem będzie monitorowanie
populacji polskich chorych leczonych ibrutynibem w ramach program wczesnego dostępu do
leku Imbruvica dla chorych z nawrotową lub oporną CLL, którzy wyczerpali inne opcje
leczenia „Ibrutinib (PCI-32765, JNJ54179060) Named Patient Program” zainicjowanym
przez firmę Janssen-Cilag. Długotrwałe monitorowanie chorych leczonych ibrutynibem w
rutynowej praktyce klinicznej pozwoli na weryfikację danych na temat skuteczności i działań
niepożądanych ibrutynibu pochodzących z wyselekcjonowanych populacji leczonych w
badaniach klinicznych. Ważnym elementem działalności Kliniki będzie kontynuacja badań
epidemiologicznych dotyczących zachorowalności na nowotwory układu krwiotwórczego.
Dane epidemiologiczne pochodzące z utworzonego w 2004 r. w IHiT Rejestru Zachorowań
na Ostre Białaczki u Dorosłych w Polsce, zostaną porównane z danymi z Rejestru
prowadzonego przez NFZ. Uzyskane informacje mogą być pomocne do oszacowania
zapotrzebowania na specjalistyczne leczenie hematologiczne w kraju, a także mogą posłużyć
do oceny potencjalnej liczby chorych mogących wziąć udział w planowanych badaniach
klinicznych.
W temacie optymalizacji nowych metod diagnostycznych najważniejszym badaniem jest
projekt prowadzony w ramach PLAG dotyczący oceny choroby resztkowej metodą
molekularną w oparciu o rearanżację Ig/TCR w ostrej białaczce limfoblastycznej (OBL) oraz
badanie dotyczące oceny immunogenności Peg-Asparaginazy u chorych leczonych z powodu
OBL (kierownik projektu- prof. dr hab. med. E. Lech-Marańda). W Klinice kontynuowane
będzie również retrospektywne badanie oceniające znaczeniem obecności minimalnej
choroby resztkowej (MRD, minimal residual disease) oznaczanej metodą
immunofenotypowania u chorych na ostre białaczki szpikowe (OBS) na poszczególnych
etapach leczenia (kierownik projektu: prof. nadzw. dr hab. Joanna Góra-Tybor). Metoda ta
oparta jest o identyfikację fenotypów charakterystycznych dla blastów białaczkowych, tzw.
LAPs (leukemia associated phenotypes), co jest możliwe u około 80-90% chorych.
Dotychczasowe obserwacje wskazują, że ocena MRD po leczeniu indukującym remisję może
być ważnym czynnikiem prognostycznym, a także może przyczynić się do indywidualizacji
terapii poremisyjnej. Projekt badawczy będzie miał następujące cele: 1) scharakteryzowanie
rodzajów LAPs u chorych na OBS; 2) ocena częstości występowania dodatniej MRD w
poszczególnych grupach ryzyka OBS (niskie, pośrednie, wysokie); 3) ustalenie zależności
pomiędzy obecnością dodatniej MRD a ryzykiem wznowy, czasem do progresji (PFS,
progression-free survival) i całkowitym czasem przeżycia (OS, overall survival). W 2016 r.
planowane jest zakończenie projektu polegającego na ocenie wybranych polimorfizmów w
obrębie genu CRBN (cereblon), które mogą wpływać na ekspresję cereblonu oraz
warunkować skuteczność lub/i toksyczność terapii SzP za pomocą talidomidu i lenalidomidu
(kierownik projektu: prof. nadzw. dr hab. med. Krzysztof Jamroziak). Materiał do izolacji
genomowego DNA stanowiły próbki krwi obwodowej chorych na SzP leczonych w polskich
ośrodkach hematologicznych, którzy w przeszłości otrzymywali talidomid w pierwszej linii
leczenia lub lenalidomid w dowolnej linii terapii. Genotypowanie wybranych polimorfizmów
zostało wykonane w ramach współpracy z międzynarodowym konsorcjum szpiczakowym
IMMEnSE. W bieżącym roku zostanie przeprowadzona analiza statystyczna oceniająca
retrospektywnie związek analizowanych wariantów polimorficznych genu CRBN z
parametrami skuteczności leczenia talidomidem lub lenalidomidem (odpowiedź kliniczna,
13
PFS, OS) oraz nasileniem działań niepożądanych tych leków, szczególnie polineuropatii
obwodowej. Uzyskane wyniki mogą przyczynić się do indywidualizacji terapii SzP za
pomocą leków immunomodulujących.
Najważniejsze badania dotyczące nauk podstawowych, które będą prowadzone przez
pracowników Kliniki w 2016 roku przedstawiono poniżej.
Priorytetowe projekty naukowe:
1. Tytuł projektu: „Integralność białek kompleksu ligazy E3 ubikwityny jako biomarker
odpowiedzi na leczenie immunomodulujące u chorych na szpiczaka plazmocytowego”.
(Grant OPUS, Nr 2014/13/B/NZ5/03160, kierownik grantu: prof. dr hab. Ewa LechMarańda).
Ekspresja białka CRBN (cereblon) jest niezbędna do przeciwnowotworowego działania leków
immunomodulujących (IMiDs). Utrata lub niska ekspresja CRBN może stanowić biomarker
oporności na IMIDs u chorych na szpiczaka plazmocytowego (SzP). Znaczenie ekspresji
pozostałych białek kompleksu (DDB1 i CUL4A) dla odpowiedzi na IMiDs nie jest znane. W
dotychczas przeprowadzonych badaniach pilotażowych oceniono ekspresję dwóch białek
kompleksu tj. CUL4A i DDB1 metodą immunohistochemiczną w materiale archiwalnym
(trepanobiopsje) pochodzącym od chorych na SzP. Wysoką ekspresję CUL4A i DDB1
stwierdzono u 83% chorych na SzP. Obserwowano dodatnią korelację pomiędzy ekspresją
białek CUL4A i DDB1 (p= 0,001, 2 test). Ponadto, u chorych na SzP, którzy odpowiedzieli
na leczenie lenalidomidem w porównaniu z pacjentami nieodpowiadającymi na terapię,
zaobserwowano tendencję do wyższej ekspresji DDB1 (89,5% vs. 10,5%, p= 0,06, 2 test).
Nie stwierdzono różnic w ekspresji CUL4A w odniesieniu do odpowiedzi na leczenie
lenalidomidem, jednak częstość zgonów związanych z progresją SzP była wyższa u
pacjentów z niską ekspresją CUL4A w porównaniu do tych z wysoką ekspresją CUL4A (75%
vs. 28%, p=0,07, 2 test).
Główne zadania badawcze projektu:
1. Ocena ekspresji genów oraz białek CRBN, DDB1, CUL4A oraz Roc1 w ustalonych liniach
komórkowych szpiczaka plazmocytowego oraz komórkach szpiku kostnego (materiał
archiwalny) uzyskanego od 200 chorych na SzP.
2. Określenie roli CRBN, CUL4A, DDB1 oraz Roc1 w przeciwnowotworowym działaniu
IMiDs na podstawie badań czynnościowych z wykorzystaniem ustalonych linii komórkowych
szpiczaka plazmocytowego.
3. Ocena ekspresji białek IKZF1 oraz IKZF3 w kontekście integralności białek kompleksu
ligazy E3 ubikwityny na podstawie badań czynnościowych z wykorzystaniem ustalonych linii
szpiczaka plazmocytowego oraz w komórkach plazmatycznych wyizolowanych ze szpiku
kostnego od 50 dotychczas nieleczonych chorych na SzP.
4. Ocena potencjalnych korelacji pomiędzy ekspresją poszczególnych elementów kompleksu
E3 ligazy ubikwityny a parametrami klinicznymi i prognostycznymi u chorych na SzP.
2. Tytuł projektu: „Wpływ polimorfizmu genów enzymów metabolizujących aminy
katecholowe na skuteczność i tolerancję inhibitorów kinazy tyrozynowej BCR-ABL w terapii
przewlekłej białaczki szpikowej”. Kierownik projektu: prof. nadzw. dr hab. Krzysztof
Jamroziak.
Obecna terapia przewlekłej białaczki szpikowej (PBSz) polega na przewlekłym, codziennym
stosowaniu doustnych leków z grupy inhibitorów kinazy tyrozynowej BCR-ABL (TKI),
przede wszystkim imatynibu. Wykazano, że jednym z kluczowym czynników obniżających
skuteczność leczenia PBSz za pomocą TKI jest nieprzestrzeganie przez pacjentów zaleceń
lekarskich dotyczących dawkowania, przy czym pomijanie nawet pojedynczych dawek
14
imatynibu prowadzi do istotnego pogorszenie rokowania. Istotnym powodem nieregularnego
przyjmowania leków mogą być ich działania niepożądane. Większa część objawów
niepożądanych jest konsekwencją biologicznej aktywności leku, przy czym toksyczność TKI
wynika często z ich nieselektywnego działania w stosunku do kinazy BCR-ABL (tzw. efekty
off-target”). Jednak niektóre działania niepożądane są konsekwencją samego faktu przyjęcia
leku i związanych z tym negatywnych oczekiwań chorego, wynikających np. z wiedzy o
profilu działań niepożądanych stosowanego leku. W badaniach klinicznych kontrolowanych
placebo, u części osób w ramieniu kontrolnym obserwuje się niekorzystne objawy
charakterystyczne dla badanego leku, pomimo, że chorzy ci otrzymują obojętną substancję.
Mechanizm ten nazywany jest efektem nocebo (przeciwieństwo efektu placebo).
Natężenie efektu nocebo jest indywidualne i zależy prawdopodobnie od złożonych
mechanizmów psychologicznych. Uważa się jednak, że efekty placebo i nocebo są ściśle
kontrolowane przez określone mechanizmy neurobiologiczne w ośrodkowym układzie
nerwowym, miedzy innymi za pośrednictwem monoamin, i mogą mieć również określone
podłoże genetyczne. Wstępne analizy genetyczne wykazały korelację pomiędzy niektórymi
czynnościowymi wariantami genetycznymi enzymów metabolizujących aminy katecholowe,
szczególnie dopaminę, a wystąpieniem efektu nocebo i placebo. Miedzy innymi wykazano, że
funkcjonalny polimorfizm G/T (rs6323) genu oksydazy monoaminowej A (MAO) związany
ze zwiększenie aktywności MAO oraz niesynonimiczny polimorfizm Val158Met w genie Ometylotrasferazy katecholowej (COMT) korelują z redukcja efektu placebo i nasileniem
efektów typu nocebo. Wiedza o podłożu molekularnym efektu nocebo u chorych na PBSz
leczonych przewlekle imatynibem jest bardzo ograniczona. Celem badania będzie ocena
związku badanych wariantów genetycznych COMT i MAO ze skutecznością i tolerancją
imatynibu u chorych z rozpoznaniem PBSz. Materiałem do badań będzie genomowego DNA
wyizolowane od chorych na PBSz leczonych imatynibem. Oczekiwanym wynikiem pracy jest
weryfikacja, czy badane warianty genetyczne COMT i MAO są związane z wynikami
leczenia imatynibem chorych na PBSz. Wykazanie takiego związku sugerowałoby, że
przyczyną może być nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania imatynibu związane
z wystąpieniem objawów niepożądanymi typu efektu nocebo.
15
Klinika Transplantacji Komórek Krwiotwórczych
1) Oddział Kliniczny
2) Poradnia Potransplantacyjna
Dr Kazimierz Hałaburda - kierownik
Adiunkci:
Dr Barbara Nasiłowska-Adamska
Dr Agnieszka Tomaszewska
Asystent:
Dr Andrzej Szczepiński
W 2016 r. będą kontynuowane lub podejmowane kolejne zagadnienia badawcze dotyczące
różnych aspektów transplantacji komórek krwiotwórczych. Dotyczą one przede wszystkim
diagnostyki i profilaktyki powikłań potransplantacyjnych. Zagadnieniem, którym Zespół
Kliniki będzie zajmował się w 2016 r., jest choroba przeszczep przeciw gospodarzowi –
będzie kontynuowana praca oceniająca terapię cGvHD z zastosowaniem sirolimusu i
takrolimusu w ramach pracy planowej. Na koniec 2016 roku zostanie dokonana wstępna
ocena skuteczności tego leczenia i ewentualnych działań niepożądanych z nim związanych.
Ponadto we współpracy z Kliniką Onkologii i Chorób Wewnętrznych Centrum Onkologii Instytutu w Warszawie i Instytutem Kardiologii w Aninie będzie nadal prowadzone badanie
prospektywne oceniające wpływ chemioterapii/radioterapii mieloablacyjnej na występowanie
wczesnych
i
późnych
powikłań
kardiologicznych
pt.:
„Kardiotoksyczność
wysokodawkowanej chemioterapii z następowym przeszczepieniem macierzystych komórek
krwiotwórczych w materiale wieloośrodkowym”. Planowane jest także rozpoczęcie w 2016
roku obserwacyjnego badania prospektywnego dotyczącego profilaktyki występowania
reaktywacji CMV przy pomocy gancyklowiru u chorych po transplantacjach allogenicznych
komórek krwiotwórczych.
16
Klinika Zaburzeń Hemostazy i Chorób Wewnętrznych
1) Oddział Zaburzeń Hemostazy
2) Oddział Chorób Wewnętrznych
3) Poradnia Kinezyterapii
Samodzielny pracownik nauki:
Prof. dr hab. Jerzy Windyga - kierownik
Adiunkt:
Dr Anna Sikorska
Pracownicy Służby Zdrowia:
Dr Magdalena Górska-Kosicka
Dr Robert Wasilewski
Lek. Anna Buczma
Lek. Adela Gwozdowska
Lek. Sławomir Jurek
Lek. Joanna Sowińska (rezydent)
Zakład Hemostazy i Chorób Metabolicznych
1) Pracownia Hemostazy
2) Pracownia Choroby von Willebranda
3) Pracownia Porfirii
Samodzielni pracownicy nauki:
Prof. dr hab. Jerzy Windyga - kierownik
Prof. dr hab. Ksenia Bykowska
Pracownicy Służby Zdrowia:
Dr Agnieszka Lipniacka
Dr Edyta Odnoczko
Lek. Ewa Stefańska-Windyga (Przychodnia Specjalistyczna)
Mgr Paulina Adamczyk-Wojciechowska
Mgr Beata Baran
Mgr Ewelina Ejchman-Pac
Mgr Magdalena Marchewka
Działalność naukowa Kliniki i Zakładu dotyczy różnych problemów hemostazy, skaz
krwotocznych i zakrzepic oraz porfirii. W 2016 roku prowadzone będą badania w głównych
tematach nr 1 i 4 Planu naukowego IHiT. W ramach projektu „Optymalizacja rozpoznawania
i leczenia zaburzeń hemostazy - hemofilii powikłanej inhibitorem, choroby i zespołu von
Willebranda, rzadkich skaz krwotocznych pokrewnych hemofilii oraz stanów
prozakrzepowych” Zakład podejmie badania dotyczące indukcja tolerancji immunologicznej
(ITI) u chorych na hemofilię A powikłaną wieloletnią obecnością inhibitora czynnika VIII
(FVIII). Zasadniczym celem badania jest określenie skuteczności ITI z zastosowaniem
małych i standardowych dawek FVIII u dorosłych pacjentów z hemofilią A powikłaną
inhibitorem FVIII, których – w przeciwieństwie do dzieci – uważa się za źle rokujących, co
do uzyskania stanu immunotolerancji. Drugim badaniem realizowanym w ramach tego tematu
będzie ocena efektów trzeciorzędowej profilaktyki krwawień w grupie chorych na ciężką
hemofilię A i B. Jego celem jest opracowanie: 1) zasad kwalifikacji pacjentów z ciężką
17
hemofilią A i B do trzeciorzędowej profilaktyki krwawień oraz 2) zasad oceny skuteczności
trzeciorzędowej profilaktyki krwawień.
Nowym tematem badawczym ZH jest „Analiza mutacji w genie syntazy
hydroksymetylobilanu (HMBS) wykrytych w latach 2009-2016 w polskich rodzinach z ostrą
przerywaną porfirią (AIP)”. Zostaną rozpoczęte również badania dotyczące oceny
tromboelastometrycznych właściwości skrzepu oraz maksymalnego stężenia i potencjału
generowanej trombiny u polskich pacjentów z rzadko występującymi wrodzonymi
niedoborami czynników krzepnięcia krwi.
Wyniki uzyskanych danych pilotażowych posłużą do stworzenia aplikacji grantowej.
18
Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Metabolicznej
1)
2)
3)
4)
Oddział Chirurgii Ogólnej
Oddział Chirurgii Onkologicznej i Metabolicznej
Pracownia Endoskopowa
Poradnia Chirurgiczna
Samodzielni pracownicy naukowi:
Prof. dr hab. Andrzej B. Szczepanik - kierownik
Prof. dr hab. Alfred Jerzy Meissner - konsultant
Adiunkci:
Dr Wojciech Jaśkowiak
Dr Andrzej Misiak
Dr Konrad Pielaciński
Pracownicy służby zdrowia:
Prof. dr hab. Marek Dedecjus
Dr Sławomir Huszcza
Lek. Wojciech Dąbrowski
Lek. Sławomir Gajda
Lek. Michał Kuryłowicz
W 2016 r. w Klinice prowadzona będzie praca nad zastosowaniem rekombinowanego
aktywnego czynnika VII u chorych z wrodzonym niedoborem czynnika VII
(hypoprokonwertynemia) poddanych leczeniu chirurgicznemu. Ze względu na rzadkość skazy
krwotocznej podawana w piśmiennictwie liczba leczonych chorych jest niewielka. Schemat
leczenia substytucyjnego oraz dawkowanie czynnika rF VIIa są w dalszym ciągu w trakcie
oceny. W pracy zostanie oceniony opracowany w Instytucie Hematologii schemat
zabezpieczający hemostazę śród- i pooperacyjną.
Kontynuowana będzie prospektywna, randomizowana praca oceniająca wartość kliniczną
ciągłego śródoperacyjnego neuromonitoringu nerwu błędnego z analizą sygnału
elektrycznego w czasie rzeczywistym w prognozowaniu i prewencji uszkodzenia nerwów
krtaniowych wstecznych podczas operacji wycięcia tarczycy.
Prowadzone będą prace nad optymalizacją leczenia chirurgicznego chorych ze schorzeniami
hematologicznymi, zwłaszcza ze skazami krwotocznymi. Przedstawione będą zasady leczenia
omijającego przy zastosowaniu aktywowanych koncentratów zespołu protrombiny i
aktywnego rekombinowanego czynnika VII w endoskopowej skleroterapii żylaków przełyku
w hemofilii A powiązanej inhibitorem o wysokim mianie.
19
Klinika Chirurgii Naczyniowej
1) Oddział Chirurgii Naczyniowej
2) Poradnia Chirurgii Naczyniowej
3) Pracownia Radiologii Zabiegowej
Samodzielni pracownicy naukowi:
Prof. nadzw. dr hab. Piotr Szopiński - kierownik
Adiunkt:
Dr Eliza Pleban
Asystent:
Dr Adam Wiszniewski
Pracownicy Służby Zdrowia:
Dr Marcin Janas
Dr Jacek Michalak
Dr Maciej Stryga
Lek. Radosław Bilski
Lek. Tomasz Dobrowolski
Lek. Marcin Sitarz
Działania naukowe Kliniki w 2016 roku będą obejmowały przygotowanie materiałów i
kontynuację prac związanych z prowadzeniem dwóch projektów badawczych. Kontynuowana
będzie praca w ramach projektu „Analiza wyników angioplastyki tętnicy udowej
powierzchownej z użyciem cewnika balonowego powlekanego paclitaxelem w zależności od
stopnia uwapnienia blaszki miażdżycowej, ocenianego metodą wirtualnej histologii (IVUS)”.
Planowane jest także rozpoczęcie prac z nowego tematu „Badanie stężenia aminokwasów w
surowicy pacjentów ze zwężeniem tętnicy szyjnej wewnętrznej leczonych implantacją stentu
lub endarterektomią”. W ramach przewodu doktorskiego prowadzone będą badania z tematu
„Ocena wyników odległych angioplastyki tętnic podudzia przy użyciu cewników balonowych
pokrytych paclitaxelem u chorych na cukrzycę”.
Organizowane będą także szkolenia indywidualne i cykliczne warsztaty z zakresu chirurgii
naczyniowej dla lekarzy z Polski i zagranicy oraz dla pielęgniarek.
20
Temat 1 „Hematologia a zdrowie publiczne”
21
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 1.1
1/006/2010 1/006/2010
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 1.1 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 1.1 w Planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 1.1 w Planie Naukowym 2015)
Epidemiologia chorób nowotworowych układu krwiotwórczego
Wstęp: W Instytucie Hematologii i Transfuzjologii został utworzony Rejestr Zachorowań na
Ostre Białaczki u Dorosłych w Polsce, który w 2004 roku uzyskał akceptację Generalnego
Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Rejestr opierał się na zgłoszeniach zachorowań
przesyłanych ze wszystkich ośrodków hematologicznych w kraju.
Od 2013 włączymy do Rejestru dane dotyczące pacjentów leczonych z powodu wszystkich
rodzajów nowotworów układu krwiotwórczego w Klinice Hematologii IHT. Dane będą
zbierane na podstawie kart zgłoszenia nowotworu, przekazywanych do Zakładu
Epidemiologii Centrum Onkologii. Dane zebrane na podstawie zgłoszeń posłużą analizie
danych odnośnie struktury wiekowej chorych, podtypu poszczególnych nowotworów i
rodzaju leczenia.
Hipoteza badawcza: Dane uzyskane z Rejestru i prowadzonych baz danych mogą być
pomocne do oszacowania zapotrzebowania na specjalistyczne leczenie hematologiczne w
kraju, w tym na wysokonakładowe procedury lecznicze, jak przeszczepianie szpiku. Dane te
służyć również będą szacowaniu liczebności chorych w planowanych próbach klinicznych.
Dotychczasowa realizacja celów badania: W ramach dotychczasowej pracy zgromadzono,
zarchiwizowano w bazie danych dane ankietowe z partycypujących ośrodków. Uzyskano
również dane z Rejestru NFZ dotyczące zachorowań i zgonów z powodu ostrych białaczek.
W 2015 r. wykonano analizę statystyczną oraz porównano dane z Rejestru Zachorowań na
Ostre Białaczki u Dorosłych w Polsce z danymi NFZ. Wstępne wyniki opublikowano w
pracy: Seferyńska I., Warzocha K.: „Raport z rejestru zachorowań na ostre białaczki u osób
dorosłych w Polsce w latach 2004-2010 prowadzonego przez Instytut Hematologii i
Transfuzjologii w imieniu Polskiej Grupy ds. Leczenia Białaczek u Dorosłych (PALG)”
Hematologia 2014; 5, 2: 162-172.
Proponowane modyfikacje planu: Podsumowanie danych z rejestru uzyskanych od 2004
roku oraz porównanie danych z rejestru z danymi uzyskanymi z NFZ. Dane NFZ mogą
stanowić bardziej kompletne źródło informacji niż dane ankietowe. Od 2013 r. włączone
zostały do Rejestru dane dotyczące pacjentów leczonych z powodu wszystkich rodzajów
nowotworów układu krwiotwórczego w Klinice Hematologii IHiT.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Dane uzyskane z Rejestru i
prowadzonych mogą być pomocne do oszacowania zapotrzebowania na specjalistyczne
leczenie hematologiczne w kraju. Dane te służyć również będą szacowaniu liczebności
chorych w planowanych próbach klinicznych.
Pozostały okres realizacji pracy w latach: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Publikacja uzyskanych wyników w postaci pracy
oryginalnej.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Publikacja
Wykonawcy: K. Warzocha, I. Seferyńska, E. Lech-Marańda, B.K. Budziszewska, B.
Kalinowska
22
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 1.2
1/001/2016 1/…../2016
(PRACA NOWA)
Opracowanie algorytmu badań HLA: Badanie antygenów zgodności tkankowej dla
doboru zgodnego w HLA rodzinnego dawcy komórek krwiotwórczych
a w razie niepowodzenia umożliwienia wszczęcia doboru dawcy niespokrewnionego
lub doboru dawcy haploidentycznego
Wstęp: Projekt obejmuje modyfikację przyjętego obecnie w Polsce algorytmu badań HLA
pod nazwą „badanie antygenów zgodności tkankowej przy typowaniu dawców szpiku”,
finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jako świadczenie NFZ nr
5.10.00.0000016. Algorytm wykonania tych badań został przyjęty w 2004 roku (ostatnia
modyfikacja w 2007 r.). Merytoryczna zawartość algorytmu jest ograniczona do
jednorazowego wykonania typowania HLA pacjenta i członków jego najbliższej rodziny w
zakresie HLA-A, B i DRB1 na poziomie niskiej rozdzielczości lub metodą serologiczną, o
ograniczonej wiarygodności. Zakres ten nie spełnia wymogów Europejskiej Federacji
Immunogenetyki (EFI). Od tego czasu doszło do kilku pomyłek w typowaniu HLA w
związku z brakiem typowania weryfikacyjnego. Nastąpił również rozwój metod badawczych
w zakresie genotypowania HLA oraz zgromadzono szereg danych klinicznych w na temat
znaczenia niezgodności HLA i zakresu oraz poziomu rozdzielczości wykonywanych badań
zgodności tkankowej w procesie selekcji dawcy komórek krwiotwórczych dla bezpieczeństwa
biorcy i skuteczności przeszczepienia komórek krwiotwórczych. Zmieniła się również
dostępność różnych grup potencjalnych dawców, w tym doszło do znacznego zmniejszeni
odsetka chorych posiadających zgodnego rodzinnego dawcę (z ok. 25-30% do 18-22%).
Bardzo istotne było również wdrożenie nowej metody postępowania podczas przeszczepień
haploidentycznych bez wstępnej eliminacji komórek T w połączeniu z podaniem wysokich
dawek cyklofosfamidu po przeszczepieniu (Haplo-BMT ptCy). Metoda ta uczyniła
transplantację od rodzinnego dawcy haploidentycznego bardziej bezpieczną i dostępną dla
ośrodków transplantacyjnych nieposiadających specjalistycznego laboratorium wykonującego
selekcję komórek z T-deplecją, w tym dla większości klinik transplantacji szpiku w Polsce.
Jednorazowe badanie HLA może być obarczone błędem technicznym lub administracyjnym.
Stwarza to zagrożenie bezpieczeństwa pacjenta poprzez możliwość omyłkowego stwierdzenia
braku zgodnego dawcy rodzinnego. Wszczęcie poszukiwania dawcy niespokrewnionego na
podstawie niepotwierdzonych wyników może się przyczynić do dramatycznego opóźnienia
transplantacji, jak to miało miejsce w jednym z krajowych ośrodków. Problem ten jako tzw.
istotne zdarzenie niepożądane, jest obecnie wyjaśniany przez komisję powołaną przez MZ, w
skład której wchodzi pracownik IHiT. Waga problemu jest istotna, gdyż sytuacja taka może
doprowadzić do przeszczepienia szpiku od nieoptymalnego dawcy niespokrewnionego.
Dlatego konieczne jest uwzględnienie w algorytmie doboru rodzinnego dawcy dodatkowych
badań weryfikacyjnych. Możliwość doboru rodzinnego dawcy haploidentycznego nie jest w
dotychczasowej procedurze uwzględniona, co uniemożliwia wykorzystanie tych szeroko
dostępnych dawców (większość pacjentów posiada krewnego I stopnia lub rodzeństwo
połowicznie zgodne). Aktualna procedura pozostaje w tyle za rozwojem transplantologii.
Hipoteza badawcza: Propozycja stworzenia zmodyfikowanej procedury NFZ, która mogłaby
rozwiązać problemy związane z bezpieczeństwem biorcy szpiku, dostępnością rodzinnego
dawcy haploidentycznego i tempem rozpoczęcia doboru dawcy niespokrewnionego:
1. Brakuje w obecnym systemie możliwości wiarygodnego potwierdzenia wstępnych,
jednorazowych badań HLA-A, B i DRB1 w rodzinach.
2. Zakres badań obejmujący tylko 3 loci jest zbyt wąski, a jego poszerzenie o typowanie C i
DQB1 mogłoby uwiarygodnić zgodność szerokich haplotypów MHC pomiędzy rodzinnym
dawcą a pacjentem.
23
3. Zbadanie pacjenta kierowanego do doboru dawcy niespokrewnionego już na wstępie w
zakresie A, B, C, DRB1 i DQB1 mogłoby przyśpieszyć dobór niespokrewniony.
4. Stworzenie możliwości doboru rodzinnego dawcy haploidentycznego byłoby z wielką
korzyścią dla chorych, gdyż metoda Haplo-BMT ptCy jest coraz częściej wykorzystywana w
transplantologii szpiku w związku z wysoką dostępnością i w znacznym stopniu zaczyna
wypierać transplantacje krwi pępowinowej.
Cele badania: Poprawa bezpieczeństwa biorcy szpiku oraz umożliwienie wykonania
przeszczepienia komórek krwiotwórczych ze wskazań życiowych przez:
- wybór dawcy rodzinnego identycznego w HLA na podstawie zweryfikowanych wyników
badań lub
- wybór dawcy rodzinnego częściowo niezgodnego w HLA na podstawie zweryfikowanych
wyników badań,
- rozszerzenie badań zgodności tkankowej pacjenta do zakresu wymaganego przy kwalifikacji
do doboru dawcy niespokrewnionego lub
- wybór rodzinnego dawcy haploidentycznego na podstawie zweryfikowanych wyników
badań HLA.
Plan realizacji projektu i metodyka: Analiza piśmiennictwa, analiza przypadków własnych
i z innych ośrodków, sporządzenie draftu „opisu świadczenia” i przygotowanie argumentacji,
konsultacja z konsultantami krajowymi, przewodniczącymi towarzystw naukowych,
klinicystami i specjalistami i przedstawicielami jednostek kontrolujących. Przekazanie
wniosku do konsultantów i przewodniczących towarzystw celem zgłoszenia wniosku do MZ.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Dostosowanie praktyki medycznej
w Polsce w zakresie selekcji rodzinnych i haploidentycznych dawców szpiku do aktualnych
standardów bezpieczeństwa i skuteczności poprzez:
1. Wiarygodne potwierdzenie istnienia zgodnego dawcy rodzinnego o pełnej zgodności z
pacjentem w zakresie szerokich haplotypów HLA lub
2. Wiarygodny dobór dawcy haploidentycznego lub
3. Wykluczenie istnienia zgodnego dawcy rodzinnego, pozwalające skierować pacjenta na
szybką ścieżkę doboru dawcy niespokrewnionego.
Rodzaj pracy: praca rozwojowa.
Referencje:
- Sureda et al. (2015) Indications for allo- and auto-SCT for haematological diseases, solid tumours and immune disorders:
current practice in Europe, 2015. Bone Marrow Transplantation, 1–20. doi: 10.1038/bmt.2015.6
- Howard et al. (2015) Recommendations for Donor Human Leukocyte Antigen Assessment and Matching for Allogeneic
Stem Cell Transplantation: Consensus Opinion of the Blood and Marrow Transplant Clinical Trials Network (BMT CTN).
Biol Blood Marrow Transplant 21 4-7.
- Kekre N, Antin JH. Hematopoietic stem cell transplantation donor sources in the 21st century: choosing the ideal donor
when a perfect match does not exist. Blood. 2014;124(3):334-343.
- Effie W. Petersdorf, Theodore A. Gooley, Claudio Anasetti, Paul J. Martin, Anajane G. Smith, Eric M. Mickelson, Ann E.
Woolfrey, John A. Hansen. Optimizing Outcome After Unrelated Marrow Transplantation by Comprehensive Matching of
HLA Class I and II Alleles in the Donor and Recipient. Blood 1998;92(10):3515-3520.
- Valcárcel et al. One antigen mismatched related vs. HLA-matched unrelated donor hematopoietic transplantation in adults
with acute leukemia: CIBMTR results in the era of molecular HLA typing. Biol Blood Marrow Transplant. 2011;17(5):640–
648.
- Bayraktar et al. Strategies in haploidentical stem cell transplantation in adults. Turk J Hematol 2013;30:342-350.
- Kasamon et al. Nonmyeloablative HLA-haploidentical BMT with high-dose posttransplantation cyclophosphamide: Effect
of HLA disparity on outcome. Biol Blood Marrow Transplant. 2010;16(4):482–489.
Okres realizacji pracy: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Przygotowanie algorytmu, sporządzenie opisu
świadczenia, zebranie uwag konsultantów.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Sprawozdanie.
Wykonawcy: J. Nowak, U. Szlendak, J. Dziopa, E. Wojciechowska, A. Bućko, K.
Nestorowicz, S. Gwozdowicz, A. Malinowska, D. Pawliczak, A. Drapała (RN 14.03.2016)
24
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 1.3
1/002/2016 1/…../2016
(PRACA NOWA)
Analiza mutacji w genie syntazy hydroksymetylobilanu (HMBS) wykrytych w latach
2009-2016 w polskich rodzinach z ostrą przerywaną porfirią (AIP)
Wstęp: Ostra przerywana porfiria (AIP), jedna z czterech ostrych porfirii wątrobowych, jest
chorobą metaboliczną, uwarunkowaną genetycznie, wywołaną obniżoną aktywnością syntazy
hydroksymetylobilanu (HMBS). Niedobór HMBS spowodowany jest mutacjami w genie
kodującym ten enzym. Badanie mutacji w genie HMBS jest obecnie najlepszą metodą
wykrywania (wykrywalność 98,1%) bezobjawowych nosicieli defektywnego genu. W bazie
danych Pracowni Porfirii zarejestrowanych jest 384 rodzin z AIP, w tym 675 osób z jawną
postacią AIP i 1194 osoby z utajoną postacią choroby. W pracy doktorskiej z 2008 roku
„Mutacje genu deaminazy porfobilinogenu (PBGD) w rodzinach polskich z ostrą przerywaną
porfirią (AIP)” przebadano 274 osoby ze 100 rodzin, w tym 118 z jawną i 75 osób z utajoną
postacią AIP, wykryto 51 różnych mutacji, w tym 16 nowych.
Hipoteza badawcza: Analiza mutacji w genie HMBS wykrytych w latach 2009-2016 pozwoli
odpowiedzieć na pytania: 1) w ilu rodzinach z AIP zarejestrowanych w bazie danych
Pracowni Porfirii wykryta jest mutacja sprawcza, 2) ile mutacji w genie HMBS wykryto, w
tym ile nowych, 3) jakiego typu są to mutacje, jaki jest ich charakter i w jakich fragmentach
genu HMBS występują najczęściej.
Cele badania: Określenie liczby rodzin z AIP oraz osób z jawną i utajoną postacią choroby, u
których wykryto mutacje sprawcze; określenie liczby, typu, charakteru i częstości
występowania wykrytych mutacji, ze szczególnym uwzględnieniem mutacji nowych.
Plan realizacji projektu i metodyka: Praca będzie miała charakter retrospektywny (poza
rokiem 2016) i przeprowadzona zostanie w oparciu o analizę danych zebranych w Pracowni
Porfirii w latach 2009-2016.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Ustalenie, w których rodzinach z
AIP wykryta jest mutacja sprawcza, co ma duże znaczenie dla diagnozowania
bezobjawowych członków rodziny; ustalenie, w których rodzinach z AIP nie wykryto jeszcze
mutacji sprawczej z powodu braku badań genetycznych u pacjentów z jawną postacią
choroby i próba dotarcia do takich pacjentów z informacją o możliwości i znaczeniu
wykonania u nich badań genetycznych.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane
Referencje:
1. Puy H, Gouya L, Deybach JC: Porphyrias. Lancet 2010, 375, 924-937.
2. Wathley SD, Badminton M: Role of genetic testing in the management of patients with inherited porphyria
and their familiers. Ann Cli Biochem 2013, 50, 204–216.
3. Szlendak U: Mutations of porphobilinogen deaminase gene (PBGD) in Polish Families with acute intermittent
Porphyria (AIP). Doctoral Thesis, Institute of Haematology and Transfusion Medicine, Warsaw, 2009.
4. Whatley SD, Mason NC, Woolf JR, Newcombe RG, Elder GH, Badminton MN: Diagnostic strategies for
autosomal dominant acute porphyrias: retrospective analysis of 467 unrelated patients referred for mutational
analysis of the HMBS, CPOX or PPOX gene. Clin Chem 2009, 55, 1406–1414.
Okres realizacji pracy w latach: 2016
Zadania do wykonania w 2016 r.: Wykonanie całej pracy.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Nazwiska wykonawców: A. Lipniacka, R. Wasilewski, J. Windyga
25
Temat 2 „Bezpieczna krew”
26
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 2.1
2/001/2016 2/…../2016
(PRACA NOWA)
Ocena jakości koncentratów krwinek płytkowych (KKP)
przechowywanych w roztworze wzbogacającym T–PAS+
Wstęp: Wdrożenie do rutynowego przechowywania KKP roztworu nowej generacji -T–
PAS+ znacznie poprawi bezpieczeństwo przetaczanych KKP poprzez zmniejszenie ryzyka
wystąpienia alergicznych i gorączkowych reakcji poprzetoczeniowych, a zastąpione
roztworem wzbogacającym osocze może być zużyte do innych celów. Zanim jednak roztwór
T–PAS+ zostanie wprowadzony do rutynowego stosowania, konieczne jest dokonanie oceny
jakości KKP przechowywanych w omawianym roztworze nowej generacji. Należy w
szczególności określić optymalny stosunek osocza do roztworu wzbogacającego w
mieszaninie służącej do przechowywania KKP.
Hipoteza badawcza: Należy przypuszczać, że KKP przechowywane w roztworze
wzbogacającym nowej generacji T–PAS+ będą charakteryzować się wysoką jakością
funkcjonalną.
Cele badania: Celem badania będzie ocena jakości funkcjonalnej krwinek płytkowych
przechowywanych przez 5 dni w mieszaninie składającej się z osocza i roztworu
wzbogacającego T–PAS+.
Plan realizacji projektu i metodyka: Jakość KKP przechowywanych w mieszaninie osocza
i roztworu wzbogacającego nowej generacji oceniana będzie na podstawie badań
biochemicznych i funkcjonalnych przechowywanych przy jego wykorzystaniu krwinek
płytkowych. Uzyskane wyniki zostaną porównane z wynikami analogicznych badań
wykonanych w grupie kontrolnej (KKP przechowywane w 100% osoczu). KKP otrzymywane
będą poprzez zlewanie 8-10 kożuszków leukocytarno–płytkowych (zgodnych w układzie
ABO) oraz 2 jednostek osocza. Otrzymane KKP dzielone będą na dwie równe wagowo
porcje. Jedna z porcji zawieszana będzie w osoczu a druga w mieszaninie składającej się z
70% roztworu wzbogacającego T–PAS+ i 30 % osocza. Grupę kontrolną (K) stanowić będą
koncentraty krwinek płytkowych zawieszane tylko w osoczu, natomiast grupę badaną (B)
stanowić będą KKP zawieszane w w/w mieszaninie. Oba rodzaje KKP przechowywane będą
do 5 dni w temp. 20-24°C w warunkach stałego mieszania. Badania przeprowadzane będą w
1, 3 i 5 dniu przechowywania. Zarówno w KKP grupy kontrolnej (K), jak i KKP grupy
badanej (B), wykonane będą następujące badania laboratoryjne: oznaczanie liczby krwinek
płytkowych i średniej objętości krwinek płytkowych (MPV), oznaczanie pH, pO2, pCO2;
zdolność krwinek płytkowych do odpowiedzi na szok hipotoniczny (HRS), oznaczanie
ekspresji antygenów CD 42b i CD 62 metodą cytometryczną, badanie stężenia glukozy i
dehydrogenazy mleczanowej.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Przeprowadzone badania pozwolą
uzyskać odpowiedź na pytanie, jaki jest optymalny stosunek osocza do roztworu
wzbogacającego, w przypadku gdy do przechowywania KKP stosowany jest roztwór nowej
generacji T–PAS+. Badania te ułatwią pracownikom centrów krwiodawstwa i
krwiolecznictwa wdrożenie preparatyki KKP przechowywanych w roztworze wzbogacającym
T–PAS+.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane
Referencje:
1. Cardigan R., Sutherland J., Garwood M., Bashir S., Tuner C., Smith K., Hancock V., Wiltshire M., Pergande
C.,Williamson L.M.: In vitro function of buffy coat-derived platelet concentrates stored for 9 days in CompoSol,
PASII or 100% plasma in three different storage bags. Vox Sanguinis 2008, 94: 103-112.
2. Diedrich B., Sandgren P., Jansson B., Gulliksson H., Svensson L., Shanwell A.,: In vitro and in vivo effects of
potassium and magnesium on storage up to 7 days of apheresis platelet concentrates in platelet additive solution.
Vox Sanguinis 2008, 94: 96-102.
27
3. Hornsey V.S., McColl K., Drummond O., McMillan L., Morrison A., Morrison L., MacGregor I.R., Prowse
C.V.: Extended storage of platelets in SSP platelet additive solution. Vox Sanguinis 2006, 91: 41-46.
4. Meer P.F., Gulliksson H., AuBuchon J.P., Prowse C., Richter E., Wilde-Eggen J.: Tnterruption of agitation of
platelet concentrates: effects on in vitro parameters. Vox Sanguinis 2005, 88: 227-234.
5. Gulliksson H., AuBuchon J.P., Vesterinen M., Sandgren P., Larsson S., Picard C.A., Herschel I., Roger J.,
Tracy J.E., Langweiler M., : Storage of platelets in additive solutions: a pilot in vitro study of the effects of
potassium and magnesium Vox Sanguinis 2002, 82: 131-136
Okres realizacji pracy: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Realizacja całej pracy.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Praca przygotowana do druku/publikacja.
Wykonawcy: E. Lachert, A. Płodzich, A. Rosiek, R. Pogłód, M. Łętowska
28
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 2.2
2/002/2016 2/…../2016
(PRACA NOWA)
Analiza przetoczeń koncentratu krwinek czerwonych (KKCz)
w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii w okresie 2014-2016
Wstęp: Zwiększenie zapotrzebowania na składniki krwi i perspektywa zmniejszenia zasobów
krwi wynikająca przede wszystkim z sytuacji demograficznej (starzenie się społeczeństwa
implikujące zarówno zmniejszenie liczby krwiodawców, jak i wzrost liczby pacjentów ze
schorzeniami wymagającymi leczenia krwią), wymagają, aby szpitale oceniły swą aktualną
sytuację w zakresie oceny prawidłowości krwiolecznictwa i podjęły działania zmierzające do
zmniejszenia liczby niezgodnych ze wskazaniami przetoczeń składników krwi.
Przeprowadzane w wielu krajach analizy wskazują na niewłaściwe stosowanie KKCz.
Jednocześnie, coraz większa liczba badań wskazuje, że stosowanie składników krwi,
zwłaszcza KKCz, w oparciu o tzw. wskazania restrykcyjne jest co najmniej równoważne w
kontekście skuteczności i bezpieczeństwa z praktyką przetaczań opartą o tzw. wskazania
liberalne (dopuszczającą wyższe wartości progowe stężenia Hb do transfuzji KKCz).
Hipoteza badawcza: Przetaczanie KKCz w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii jest
zgodne z aktualnymi wskazaniami, przy zachowaniu zasad bezpieczeństwa krwiolecznictwa.
Zużycie składników krwi w okresie 3 lat w okresie 2013-2015 nie wzrosło.
Cele badania: Analiza zużycia KKCz w Klinikach IHiT w okresie rocznym w okresie
kolejnych 3 lat. Ocena poprawności krwiolecznictwa (przestrzegania wskazań do
przetoczenia KKCz). Ocena występowania reakcji poprzetoczeniowych.
Plan realizacji projektu i metodyka: Analiza zostanie przeprowadzona w oparciu o
zamówienia na KKCz złożone do Banku Krwi w latach 2014-2016. Podstawowym
ocenianym parametrem analizy będzie liczba jednostek KKCz wydanych z Banku Krwi.
Zużycie, tj. liczba przetoczonych jednostek KKCz, oceniane będzie w odniesieniu do
rozpoznania choroby, wieku i płci pacjenta, a także liczby łóżek i liczby hospitalizowanych
pacjentów. Ocena poprawności prowadzonego krwiolecznictwa i przestrzegania wskazań do
transfuzji oparta będzie na analizie wartości podstawowego wskaźnika laboratoryjnego
stanowiącego wskazanie do przetoczenia KKCz, tj. stężenia Hb. Analiza powikłań
poprzetoczeniowych po KKCz zostanie przeprowadzona w oparciu o przesyłane z Klinik do
Banku Krwi zgłoszenia powikłań poprzetoczeniowych. Metody: analiza retrospektywna.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Analiza w/w parametrów pozwoli
na ustalenie wielkości zużycia KKCz w Klinikach IHiT w poszczególnych latach, przy
uwzględnieniu liczby łóżek i pacjentów. Pozwoli też na ustalenie, czy przetoczenia odbywają
się zgodnie ze wskazaniami. W przypadku stwierdzenia niekorzystnych zmian w zużyciu
KKCz, możliwe będzie opracowanie działań korygujących.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane.
Referencje:
1. Carson JL, Terrin ML, Noveck H i wsp. FOCUS Investigators. Liberal or restrictivetransfusion in high-risk
patients after hip surgery. N Engl J Med. 2011; 365:2453-62.
2. Carson JL, Carless PA, Hebert PC. Outcomes using lower vs. higher hemoglobin thresholds for red blood cell
transfusion. JAMA 2013;309:83-84
3. Politsmakher A, Doddapaneni V, R, Dosik H .Effective Reduction of Blood Product Use in a Community
Teaching Hospital: When Less Is More. Am J Med. 2013;126:894–902
4. Szczepiorkowski ZM, Dunbar NM. Transfusion guidelines: when to transfuse.Hematology Am Soc Hematol
Educ Program. 2013;2013:638-44.
5. Shander A, Fink A, Javidroozi M i wsp. Appropriateness of allogeneic red blood cell
transfusion: the
international consensus conference on transfusion outcomes. Transfus Med Rev. 2011; 25:232-246.
6. Hofmann A, Farmer S, Towler SC. Strategies to preempt and reduce the use of blood products: an Australian
perspective. Current Opinion in Anesthesiology 2012. 25: 66-73.
29
Okres realizacji pracy: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Realizacja całej pracy.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Praca przygotowana do druku/publikacja.
Wykonawcy: R. Pogłód, A. Rosiek, M. Grzegorek, E. Lachert, M. Łętowska
30
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 2.3
2/003/2016 2/…../2016
(PRACA NOWA)
Ocena ryzyka wirusowych zakażeń potransfuzyjnych w Polsce
Wstęp: W poprzednich latach gromadzone były, a następnie weryfikowane dane dot.
wykrywania zakażeń wirusami zapalenia wątroby typu B, C i HIV u polskich dawców krwi.
Obejmują one liczbę zakażonych osób seropozytywnych (z anty-HCV, anty-HIV oraz z
HBsAg) oraz dawców zakażonych na wczesnym etapie zakażenia (bez markerów
serologicznych, ale z wykrytymi kwasami nukleinowymi wirusów). Badania przeglądowe
krwi dawców są unikalnym źródłem danych epidemiologicznych, ponieważ stanowią
najobszerniejsze tego typu regularnie wykonywane badanie - każdego roku, każdy z
markerów zakażenia zostaje przebadany w ponad milionie próbek pobieranych od około 300
tysięcy dawców.
Częstość wykrywanych zakażeń u krwiodawców zależy zarówno od powszechności
występowania patogenu w populacji, jak i jakości prowadzonych badań (m.in. ich czułości,
algorytmu potwierdzania wyników reaktywnych). Mimo stosowania bardzo czułych metod,
które osiągnęły maksymalną możliwą czułość (czynnikiem ograniczającym jest przede
wszystkim objętość badanego materiału), wciąż istnieje ryzyko przeniesienia czynnika
zakaźnego z toczonym składnikiem krwi. Ryzyko to wynika m.in. z istnienia tzw. „okienka
diagnostycznego” czyli okresu czasu między zakażeniem dawcy a momentem, kiedy marker
zakażenia osiąga stężenie, które może zostać wykryte w badaniu przeglądowym. Ryzyko
przeniesienia zakażenia ze składnikiem krwi dawcy badanego przeglądowo (tzw. „ryzyko
resztkowe”) jest zatem wypadkową m.in. sytuacji epidemiologicznej na danym terenie oraz
czułości stosowanych testów. W poprzednich latach Zakład Wirusologii IHiT uczestniczył w
badaniach wieloośrodkowych, których celem była ocena czułości analitycznej oraz klinicznej
testów przeglądowych stosowanych m.in. w Polsce.
W ostatnich latach zostały opracowane modele matematyczne, które pozwalają obliczyć
prawdopodobieństwo przeniesienia zakażenia przez krew sprawdzaną przed przetoczeniem w
badaniu przeglądowym na obecność markerów zakażenia HCV, HBV i HIV. Dotychczas tego
typu kalkulacje zostały przeprowadzone jedynie dla RCKiK w Warszawie w oparciu o dane z
roku 2012. Zgodnie z uzyskanymi wynikami ryzyko zakażenia na milion przetoczonych
koncentratów krwinek czerwonych (KKCz) przy zastosowaniu testów TMA i prowadzeniu
badań w pojedynczych donacjach (IDT) wynosi 0,16. W przypadku HIV ryzyko wynosi 0,15.
Ekstrapolując te dane na cały kraj (IDT metodą TMA), w ciągu 10 lat można spodziewać się
1-2 (1,78) zakażeń HCV i zbliżonej liczby zakażeń HIV (1,68). Przy zastosowaniu badań
MP8 prawdopodobieństwo zakażenia każdym z wirusów przez KKCz jest dwukrotnie
wyższe.
Hipoteza badawcza: Ryzyko resztkowe zakażenia HCV, HBV oraz HIV zależy od sytuacji
epidemiologicznej na danym obszarze oraz od czułości metody badań przeglądowych NAT.
W związku z tym, że w poszczególnych regionach Polski odnotowuje się różną częstość
poszczególnych zakażeń a badania przeglądowe wykonywane są dowolnym z dopuszczonych
(po ewaluacji w IHiT) do badań systemów, które różnią się czułością, należy spodziewać się,
że parametr ten jest zróżnicowany w różnych częściach Polski.
Cele badania: Określenie ryzyka zakażenia HBV, HCV i HIV przez transfuzję w
poszczególnych regionach Polski uwzględniając aktualną sytuację epidemiologiczną.
Parametr będzie kalkulowany dla systemów o różnej czułości.
Plan realizacji projektu i metodyka: Zgromadzenie danych epidemiologicznych za rok
2014 i 2015 oraz ich weryfikacja. Uzupełnienie danych dotyczących zapadalności (dane dot.
dawców wielokrotnych oraz zakażeń seronegatywnych, obejmujące m.in. okres między
donacją indeksową (w której wykryto markery zakażenia) oraz ostatnią donacją ujemną.
31
Kalkulacja ryzyka z zastosowaniem modelu RDE (Incidence rate and infectious WP risk-day
equivalent) opracowanego przez Weusten i wsp. (2011) oraz modelu NAT-yield and WP ratio,
Busch M i wsp. (2007). Analiza danych, dyskusja wyników na zjeździe naukowym oraz
przygotowanie publikacji.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Uzyskane wyniki będą miały
istotną wartość praktyczną. Pozwolą w sposób racjonalny dobierać metodykę prowadzenia
badań przeglądowych w zależności od sytuacji epidemiologicznej regionu.
Rodzaj pracy: Badanie naukowe stosowane.
Referencje:
1. Bruhn R, Lelie N, Custer B, Busch M, S. Kleinman, International NAT Study Group Prevalence of human
immunodeficiency virus RNA and antibody in first-time, lapsed, and repeat blood donations across five
international regions and relative efficacy of alternative screening scenarios. Transfusion 2013;53 Suppl 3:2399412.
2. Bruhn R, Lelie N, Busch M, Kleinman S, and the International NAT Study Group. Relative efficacy of nucleic
acid amplification testing and serologic screening in preventing hepatitis C virus transmission risk in seven
international regions. Transfusion, Article first published online: 27 FEB 2015 | DOI: 10.1111/trf.13024
3. Grabarczyk P, Koppelman M, Boland F, Sauleda S, Fabra C, Cambie G, Kopacz A, O’Riordan K, van
Drimmelen H, Vermeulen M, O’Riordan J, Lelie N. Inclusion of human immunodeficiency virus type 2 (HIV-2)
in a multiplex transcription mediated amplification assay does not affect detection of HIV-1 and hepatitis B and
C virus genotypes: A multi-Center performance evaluation study. Transfusion, accepted for publication
09_01_2015
4. Vermeulen M, van Drimmelen H, Coleman C, Mitchel J, Reddy R, Lelie N. A mathematical approach to
estimate the efficacy of individual-donation and minipool nucleic acid amplification test options in preventing
transmission risk by window period and occult hepatitis B virus infections. Transfusion. 2014; 54(10): 2496-504.
5. Weusten J, Vermeulen M, van Drimmelen H, Lelie N. Refinement of a viral transmission risk model for blood
donations in seroconversion window phase screened by nucleic acid testing in different pool sizes and repeat test
algorithms. Transfusion. 2011;51 (1): 203-15.
6. Busch MP, Glynn SA, Stramer SL, Strong DM, Caglioti S, Wright DJ, Pappalardo B, Kleinman SH; NHLBIREDS NAT Study Group. A new strategy for estimating risks of transfusion-transmitted viral infections based
on rates of detection of recently infected donors. Transfusion. 2005; 45(2): 254-64.
Okres realizacji pracy: 2 lata (2016-2017).
Zadania do wykonania w 2016 r.: Zgromadzenie danych epidemiologicznych za rok 2014 i
2015 oraz ich weryfikacja. Uzupełnienie danych dotyczących zapadalności (dane dot.
dawców wielokrotnych oraz zakażeń seronegatywnych, obejmujące m.in. okres miedzy
donacją indeksową oraz ostatnią donacją ujemną). Wstępna kalkulacja ryzyka dla
poszczególnych regionów z uwzględnieniem prowadzenia badań przeglądowych systemami o
różnej czułości.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport
Wykonawcy: P. Grabarczyk, E. Sulkowska, M. Łętowska, A. Kopacz
32
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 2.4
2/003/2015 2/003/2015
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 2.3 w Planie Naukowym 2015)
Opracowanie metod identyfikacji dawców bez antygenów grupowych o wysokiej
częstości występowania dla chorych immunizowanych
Wstęp: Chorzy, którzy ulegli immunizacji antygenami erytrocytów o wysokiej częstości
występowania stanowią istotny problem dla transfuzjologów. Muszą otrzymywać krew bez
antygenów, do których skierowane są obecne u nich przeciwciała. Dawcy o takich fenotypach
są trudno osiągalni. Według definicji wprowadzonej przez Międzynarodowe Towarzystwo
Przetaczania Krwi ISBT do dawców rzadkiej grupy krwi zalicza się takich, których fenotyp
występuje w populacji rzadziej niż 1/1000. ISBT rekomenduje, by w poszczególnych krajach
tworzyć rejestry takich dawców oraz banki krwi od nich pobranej, na wypadek konieczności
transfuzji u zimmunizowanego chorego. Każdy kraj powinien typować takich dawców i
włączać się do tworzenia ogólnoświatowego rejestru. Zakres badań w poszczególnych krajach
może być różny i powinien być ustalany na podstawie obserwacji wykrywania przeciwciał do
antygenów powszechnych u chorych danego kraju. W Polsce badania swoistości przeciwciał
do antygenów powszechnych wykonuje Pracownia Immunologii Krwinek Czerwonych
ZIHiT; wydaje ona też zalecenia dotyczące doboru krwi dla takich chorych, których
spełnienie sprawia trudności ze względu na brak odpowiednich dawców. Pracownia
identyfikuje tego typu przeciwciała u 80-100 pacjentów rocznie. RCKiK-i w miarę
możliwości przy pomocy surowicy immunizowanego chorego, wykonują w takich
przypadkach badania członków rodziny, czy mieszkańców regionu, z którego pochodzi chory.
Badania przy pomocy metod serologicznych mogą być jednak zastosowane w ograniczonym
zakresie ze względu na brak komercyjnie dostępnych odczynników. Konieczne jest więc
utworzenie w Polsce rejestru i banku krwi tych dawców, do którego włączy się dawców
wytypowanych przy pomocy metod molekularnych. Muszą one być wykonywane przy
pomocy metod o wysokiej przepustowości ze względu na konieczność przebadania dużej
liczby dawców (od jednego do kilku tysięcy). System badań masowych oparty na
zastosowaniu biorobotów opracowaliśmy ostatnio w ramach grantu PREVFNAIT.
Opracowaliśmy go z myślą o perspektywicznych zastosowaniach dla masowych badań
dawców w celu utworzenia rejestru dawców rzadkich grup. Przygotowując się do tych badań
zamierzamy wystandaryzować w ciągu najbliższych dwóch lat metody oparte na technice
real-time PCR do identyfikacji dawców bez antygenów powszechnie występujących: Kp(b),
K0, LAN, Rh51, Co(a), Yt(a), Di(b), Jr(a-), Lu(b-), Wr(b) i innych, w miarę identyfikacji,
przeciwciał u badanych chorych.
Hipoteza badawcza: Metody biologii molekularnej pozwolą na identyfikację dawców nie
posiadających antygenów powszechnych, do których wykrywa się przeciwciała w Polsce.
Wystandaryzowane metody będą mogły być użyte do utworzenia rejestru/banku dawców do
celów transfuzjologicznych.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Na podstawie informacji o sekwencjach
nukleotydów kodujących analizowane antygeny (głównie polimorfizmy SNP) zawarte w
bazach danych www.ensembl.org/index.html, www.ncbi.nlm.nih.gov/projects/SNP/ zostaną
wykonane badania techniką real-time PCR z sondami MGB dla wykrywania polimorfizmów
SNP: Kp(a/b), Co(a/b), Yt(a/b), Di(a/b), Wr(a/b), Lu(a/b). Zaczęto wdrażanie metod
wykrywania trzech najczęściej spotykanych mutacji null w genie ABCG2, kodującym
antygen Jra i wstępnie przeanalizowano rodzinę osoby o fenotypie Jr(a-), wykrywając
mutację 7ABCG2 706T. Dla wykrywania najczęstszych mutacji generujących fenotyp Lan(a) będzie wdrażana technika real-time PCR z SYBR Green, zaś dla wykrywania fenotypu Vel
ujemny - technika real-time PCR HRM. Zabezpieczono materiał genetyczny od rodziny
pacjentki z fenotypem Lan(a-), Jr(a-). Standaryzacja metod będzie przeprowadzana przy
33
użyciu DNA izolowanego od chorych bez antygenu powszechnego (unikalne próbki z
zasobów pracowni konsultacyjnej) oraz kolejnych dawców krwi. Izolacja DNA i badania
techniką real-time PCR będą prowadzone przy pomocy metod zautomatyzowanych z użyciem
stacji pipetujących w skali 96), w celu przedstawienia oferty dla RCKiK, by móc wykonać je
w odpowiednio liczebnej grupie polskich dawców krwi. Dla weryfikacji genotypów rzadkich
zidentyfikowanych w badaniach przesiewowych dawców zostaną wykonane badania
potwierdzające testem FluoGene Rare firmy Inno-Train.
Proponowane modyfikacje planu realizacji projektu: Poszerzenie metodyki badań o dwie
inne techniki real-time PCR (z SYBR Green i HRM). Wdrożenie techniki testem FluoGene
Rare firmy Inno-Train.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Opracowane metody zostaną
zastosowane do masowych badań u krwiodawców wykonywanych przy pomocy metod w
pełni zautomatyzowanych. Oferta wykonania badań zostanie przedstawiona decydentom w
dziedzinie krwiodawstwa.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane.
Referencje:
1. Revelli N i wsp. The Lombardy Rare Donor Programme Blood Transfus. Jan 2014.
2. Hillyer CD, Shaz BH, Winkler AM, Reid M. Integrating molecular technologies for red blood cell typing and
compatibility testing into blood centers and transfusion services. Transf. Med. Rev. 2008; 22: 117.
3. Meny GM, Flickinger C, Marcucci C The American Rare Donor Program J Crit Care. 2013 Feb;28(1):110.
Okres realizacji pracy: 2 lata.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Zaprojektowanie primerów i sond oraz wykonanie badań
dla 8 antygenów.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport
Wykonawcy: K. Guz, B. Michalewska, A. Orzińska, M. Pelc-Kłopotowska, H. Łopieńska, E.
Brojer
34
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 2.5
2/004/2015 2/004/2015
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 2.4 w Planie Naukowym 2015)
Epidemiologia zakażeń wirusem zapalenia wątroby typu E w Polsce
na podstawie analizy serologicznych i molekularnych markerów zakażenia
u dawców krwi – badania wstępne
Wstęp: HEV jest małym, bezotoczkowym wirusem hepatotropowym RNA. Wirusowe
zapalenie wątroby typu E (WZW E) jest chorobą tzw. „brudnych rąk". Wirus przenoszony
jest drogą pokarmową, ale udokumentowano także wiele przypadków przeniesienia zakażenia
przez przetoczenia krwi i jej składników. Zazwyczaj zakażenie przebiega bezobjawowo i w
większości przypadków ulega spontanicznemu ograniczeniu, jednak u niektórych osób
przebieg infekcji może mieć charakter ostry lub piorunujący prowadząc nawet do śmierci.
Swoiste przeciwciała anty-HEV klasy IgG/IgM oraz RNA wirusa wykrywane są zarówno w
surowicy, jak i w stolcu. Przypadki klinicznie ostrego przebiegu infekcji obserwowane są
przede wszystkim u osób z obniżoną odpornością. Również zakażenia przewlekłe
obserwowano dotychczas przede wszystkim wśród pacjentów w stanie immunosupresji,
szczególnie po przeszczepach z utrzymującym się RNA HEV. Dane uzyskane w ostatnim
czasie wskazują na powszechność zakażeń HEV w Europie. RNA HEV wykrywane jest w
Holandii w 1/1761 donacji, w Austrii 1/10 000 donacji, w Anglii 1/2848 donacji, we Francji
1/2218 - 1/3800 donacji. Markery przebytego zakażenia (anty-HEV) wykrywane są
wielokrotnie częściej. Przeciwciała skierowane do wirusa obecne są u 13,5% dawców w
Austrii, 6-10% w USA, ok. 20% w Holandii, 14,5% w Niemczech. Dotychczas nie ma
obszerniejszych analiz dot. sytuacji epidemiologicznej w Polsce. W jednej z ostatnich
publikacji wykazano obecność przeciwciał u 15,9% z 182 pacjentów jednego ze szpitali.
Według niektórych autorów dane dotyczące występowania markerów zakażenia HEV wśród
dawców wskazują na konieczność rozpoczęcia badań przeglądowych u krwiodawców. Jednak
wydaje się, że wiedza dotycząca zakaźności wirusa, skuteczności różnych metod
diagnostycznych oraz znaczenia klinicznego wirusa wciąż pozostaje niewystarczająca do
podjęcia decyzji co do wprowadzenia dodatkowych metod zapobiegania zakażeniom HEV
przez transfuzję.
Hipoteza badawcza: Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu E może występować na
terenie Polski i stanowić potencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa przetoczeń krwi.
Potwierdzenie tej hipotezy będzie stanowić punkt wyjścia do określenia zasięgu
geograficznego i skali epidemii w Polsce.
Cele badania: Ustalenie epidemiologii zakażeń HEV w populacji polskiej na podstawie
badań przeciwciał anty-HEV oraz anty-WNV oraz materiału genetycznego wirusów u osób
bez objawów (dawcy krwi). Dokonanie analizy występowania markerów zakażenia w
różnych regionach kraju, grupach wiekowych.
Plan realizacji projektu i metodyka: W pierwszej kolejności badane będą swoiste
przeciwciała w reprezentatywnej grupie pierwszorazowych dawców (po 100 próbek dla
każdego z 21 RCKIK, w grupach wiekowych o takiej samej liczebności 19-29, 30-39, 40-49,
50-59 i ponad 60 lat), w przypadku uzyskania wyniku reaktywnego wykonane zostanie
badanie RNA wirusa. W przypadku identyfikacji próbek zakażonych badanie polimorfizmu
(analiza dostępnych próbek look back i follow-up, charakterystyka wirusologiczna:
sekwencjonowanie, analiza ilościowa, analiza dostępnych danych klinicznych (morfologia,
parametry biochemiczne itp.).
Dotychczasowa realizacja celów badania: Zgromadzono materiał (osocze) do
przeprowadzenia badań z 22 Centrów Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa z całej Polski. Każde
centrum przesłało do Zakładu Wirusologii IHiT po 150-200 próbek od dawców
pierwszorazowych z podziałem na cztery grupy wiekowe i płeć oraz dodatkowo po 50 próbek
35
osocza od losowo wybranych dawców wielokrotnych. Aktualnie trwają przygotowania do
rozpoczęcia badań markerów zakażenia HEV (metody serologiczne oraz NAT).
Proponowane modyfikacje planu: Proponujemy uzupełnić grupę badaną o próbki
pochodzące od biorców krwi (chorych po transplantacjach, allo HSCT, n~150).
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Analiza sytuacji epidemiologicznej
oraz znaczenia klinicznego HEV konieczna jest dla rozważenia wprowadzenia metod
zapobiegania zakażeniom przez transfuzję.
Rodzaj pracy: Badanie naukowe stosowane.
Referencje:
1. Fischer C, Hofmann M, Danzer M, et al. Seroprevalence and incidence of hepatitis E in Blood Donors in
Upper Austria. PLOS ONE 10, 3
2. Bura M, Michalak M, Chojnicki M, et al. Seroprevalence of anti-HEV IgG in 182 Polish patients. Postepy
Higieny I Medycyny Doswiadczalnej 69: 320-326.
3. Teshale E.H, Denniston M.M., Drobeniuc J, et al. Decline in Hepatitis E Virus Antibody Prevalence in the
United States From 1988-1994 to 2009-2010. Journal Of Infectious Diseases 211, 3: 366-373.
Hogema B.M, Molier M, Slot E, et al. Past and present of hepatitis E in the Netherlands. Transfusion 54, 12:
3092-3096.
4. Hewitt P, Ijaz S, Brailsford S.R, et al. Hepatitis E virus in blood components: a prevalence and transmission
study in southeast England. Lancet 384, 9956: 1766-1773.
5. Pillonel J, Gallian P, Sommen C, et al. Assessment of a transfusion emergent risk: The case of HEV
Transfusion Clinique Et Biologique 21, 4-5: 162-166.
6. Gallian P, Piquet Y, Assal A, et al. Hepatitis E virus: Blood transfusion implications. Transfusion Clinique Et
Biologique 21, 4-5: 173-177.
7. Gallian P, Lhomme S, Piquet Y, et al. Hepatitis E Virus Infections in Blood Donors, France. Emerging
Infectious Diseases 20, 11: 1914-1917.
8. Wenzel J.J, Sichler M, Schemmerer M, et al. Decline in Hepatitis E Virus Antibody Prevalence in
Southeastern Germany, 1996-2011. Hepatology 60, 4: 1180-1186.
9. Andonov A, Rock G., Lin L, et al. Serological and molecular evidence of a plausible transmission of hepatitis
E virus through pooled plasma. Vox Sanguinis 107, 3: 213-219.
Okres realizacji pracy: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Dokończenie badań markerów zakażenia HEV u
dawców, badania u biorców krwi, analiza wyników oraz przygotowanie publikacji.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Publikacja.
Wykonawcy: A. Kalińska, M. Łętowska, R. Pogłód, K. Hałaburda, J. Antoniewicz-Papis, P.
Grabarczyk, E. Sulkowska, A. Kopacz
36
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 2.6
2/005/2015 2/005/2015
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 2.5 w Planie Naukowym 2015)
Przeglądowe badania czynników zakaźnych przenoszonych drogą krwi w Polsce doskonalenie metodyki i analiza wyników
Wstęp: Wprowadzenie do krwiodawstwa badań przeglądowych wykrywających markery
zakażenia wirusów przenoszonych przez krew ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa
toczonej krwi. Stosowane w Centrach Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa testy i metody przed
wprowadzeniem do użycia podlegają ewaluacji w IHiT, gdzie sprawdzana jest m.in
deklarowane przez producentów czułość i swoistość. Mimo stosowania bardzo czułych metod
prowadzenia badań przeglądowych wciąż istnieje (niewielkie) prawdopodobieństwo zakażeń
potransfuzyjnych (TT-HXV). Ryzyko to wynika z istnienia tzw. okienka diagnostycznego;
występowania czynników zakaźnych, które nie są badane u dawców oraz braku
stuprocentowej
efektywności
pozostałych
procedur zapobiegających TT_HXV
(leukoredukcji, inaktywacji, wywiadu epidemiologicznego oraz badania lekarskiego). Innym
czynnikiem, który może zmniejszyć efektywność badania przeglądowego jest polimorfizm
wirusa (w szczególności dotyczący antygenu HBs). Wykazano, że występowanie m.in. tzw.
„mutantów ucieczki” może spowodować istotne obniżenie czułości klinicznej testu, a nawet
jej całkowitą utratę. Konsekwencją wystąpienia takiego zjawiska jest brak wykrycia
zakażenia i przeniesienie go na biorców.
Innym ważnym dla gospodarki krwią/dostępności krwi parametrem ocenianych testów jest
swoistość. Jego niski poziom kształtuje dodatkowe koszty towarzyszące prowadzeniu badań
przeglądowych, gdyż każda próbka reaktywna musi przejść kosztowne badania
weryfikacyjne. Wyniki fałszywie reaktywne uszczuplają zasoby/dostępność krwi i jej
składników, ponieważ żadna donacja z wynikiem powtarzalnie reaktywnym, nawet jeśli jest
to wynik nieswoisty, nie może być przetoczona. Wynik nieswoisty jest następstwem m.in.
tzw. „wyników biologicznie fałszywie reaktywnych”. Częstość tego zjawiska zależy od
metody i może się różnić między różnymi populacjami.
Badania ewaluacyjne w IHiT pozwalają ustalić swoistość oraz czułość kliniczną testu na
próbkach od polskich dawców krwi oraz służą ocenie czułości nie tylko względem
pojedynczych form polimorficznych (które badane są w trakcie przyznawania CE IVD), ale w
odniesieniu do podtypów zakażających mieszkańców Polski. Wyniki uzyskiwane w trakcie
oceny mają znaczenie globalne, ponieważ dotyczą nowych testów, które są lub będą dostępne
w różnych rejonach świata. W roku 2015 zakończono ocenę testów Monolisa HCV Ag-Ab
ULTRA v2 firmy BIO-RAD (test IV generacji) oraz anty-HCV II Elecsys firmy Roche na
aparacie cobas e601. Trwa ocena testów NAT nowej generacji firmy Roche,
wykorzystujących polimerazę o zwiększonej efektywności (Test MPX, system cobas 6800).
Dane dot. czułości aktualnie używanych testów przeglądowych konieczne są do oceny
bieżącego ryzyka zakażeń przez transfuzję.
Hipoteza badawcza: Zarówno czułość kliniczna, jak i swoistość testów Monolisa HCV AgAb ULTRA v2 firmy BIO-RAD, anty-HCV II Elecsys firmy Roche na aparacie cobas e601
oraz MPX w systemie cobas 6800 są nie mniejsze niż w testach dotychczas używanych.
Cele badania: Dotychczasowe badania, m.in. na unikalnym panelu próbek NAT yields (IHiT)
oraz na panelach serokonwersji wykazały, że test Monolisa HCV Ag-Ab ULTRA v2 firmy
BIO-RAD, anty-HCV II Elecsys firmy Roche istotnie skracają okres okienka serologicznego.
Wstępne wyniki dla systemu cobas 6800 wskazują na dalsze skrócenie okienka
diagnostycznego.
Plan realizacji projektu i metodyka: Weryfikacja danych epidemiologicznych dotyczących
wykrywania czynników zakaźnych w centrach krwiodawstwa: HCV (anty-HCV, RNA HCV),
HBV (HBsAg, DNA HBV), HIV (anty-HIV, RNA HIV), B19V (DNA B19V), treponema
37
pallidum (przeciwciała). Analiza danych statystycznych (częstości wyników powtarzalnie
reaktywnych, wyników potwierdzonych, trendy w czasie, częstość w poszczególnych
regionach itp.). Analiza źródeł zakażenia na podstawie ankiet epidemiologicznych
wypełnionych przez osoby, u których wykryto zakażenie. Zgromadzenie danych do oceny
ryzyka resztkowego (przede wszystkim dawcy zakażeni w okienku oraz dawcy wielokrotni).
Uzupełnianie bazy dotyczącej „świeżych” zakażeń (dawcy zakażeni w okienku oraz dawcy
wielokrotni) oraz zakażeń ukrytych HBV (OBI) – charakterystyka dawcy oraz
charakterystyka wirusologiczna w szczególności analiza polimorfizmu). Badanie paneli
rozcieńczeń materiału referencyjnego zawierającego określone stężenie markerów zakażenia
oraz próbek od zakażonych dawców krwi (w miarę dostępności osocze zbadane testami
ilościowymi, oceniony polimorfizm wirusa itp.).
Proponowane modyfikacje planu: brak.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Pogłębiona analiza wyników
oceny testów przeglądowych jest istotna dla gospodarki krwią w Polsce i w innych krajach –
pozwala ocenić 1/ pozostałe ryzyko zakażeń (planowane w 2016 w ramach Planu naukowego
IHiT) oraz 2/ wpływ stosowania testów na częstość dyskwalifikacji dawców krwi.
Rodzaj pracy: Badanie naukowe stosowane.
Referencje:
Łętowska M. [red] Medyczne zasady pobierania krwi, oddzielania jej składników i wydawania obowiązujące w
jednostkach organizacyjnych publicznej służby krwi. Rozdział 8 Diagnostyka czynników zakaźnych
przenoszonych przez krew. Ewa Brojer, Maria Mikulska, Piotr Grabarczyk, Instytut Hematologii i
Transfuzjologii, Warszawa 2011.
M. Mikulska, E. Sulkowska, E.Noceń, P. Grabarczyk, G. Liszewski, E. Brojer, M. Łętowska oraz Zespół ds.
Wirusologicznych Badań Epidemiologicznych RCKiK Częstość zakażeń wirusem HIV wśród krwiodawców w
Polsce w latach 2008-2010. XXIV Zjazd PTHiT, Lublin, 18-20 września 2011, Acta Haematologica Polonica
2011, 42, Supp.: P-92.
Brojer E, Grabarczyk P, Liszewski G, Mikulska M, Allain J-P, Łętowska M, and the Polish Blood Transfusion
Service Viral Study Group. Characterization of HBV DNA positive/HBsAg negative blood donors identified in
the Polish NAT screening program. Hepatology 2006, 44(6): 1666-1674.
Brojer E, Gronowska A, Medyńska J, Grabarczyk P, Mikulska M, Łętowska M, Kryczka W, Gietka A. The HCV
genotype frequency in HCV RNA positive/anti-HCV negative blood donors identified in NAT screening
program in Poland. Transfusion 2004, 44(12): 1706-1710.
Brojer E, Grabarczyk P, Kopacz A, Liszewski G, Mikulska M, Magdalena L. Decade of viral nucleic acid testing
(NAT) in Poland (2000–2010); methods and yields. The 21st Regional Congress of the ISBT, Europe - Lisbon,
Portugal, June 18-22, 2011. Vox Sanguinis 2011, 101, 1 Supp. P-313.
Grabarczyk P, Garmiri P, Liszewski G, Doucet D, Sulkowska E, Brojer E, Allain J-P. and Polish Blood
Transfusion Centers Viral Study Group. Molecular and serological characterization of hepatitis B virus genotype
A and D infected blood donors in Poland. Journal of Viral Hepatitis 2010, 17: 444-452.
Grabarczyk P. Badanie polimorfizmu wirusów przenoszonych drogą krwi w Polsce — wirusa zapalenia wątroby
typu B (HBV) oraz parvowirusa B19 (B19V). Journal of Transfusion Medicine 2011, tom 4, nr 2, 45–81.
Candotti D, Grabarczyk P, Ghiazza P, Roig R, Sauleda S, Ludicone P, Schmidt M, Bird A, Crookes R, Brojer E,
Miceli M, Amiri A, Li Ch, Allain J-P. Epidemiology and molecular characterization of occult hepatitis B
infection (OBI) in European asymptomatic blood donors. Journal of Hepatology 2008, 49(4): 537-547.
Grabarczyk P., Gdowska J., Liszewski G., Kopacz A., Piotrowski D., Górska J., Kuśmierczyk J, van Drimmelen
H.,Lelie N., Lętowska M.,Brojer E. Head to head comparison of 1st and 2nd generation HBV/HCV/HIV-1 TMA
blood screening assays. 31st International Congress of the ISBT in joint cooperation with the 43rd Congress of
the DGTI, Berlin, Germany, June 26 – 1 July, 2010, Satelite symposium “Setting new standards in blood safety
testing”.
Pozostały czas realizacji pracy: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Charakterystyka donacji panelu ewaluacyjnego, analiza
danych oraz przygotowanie publikacji.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r: Publikacja w czasopiśmie międzynarodowym oraz w
krajowym
Wykonawcy: A. Kopacz, G. Liszewski, D. Kubicka-Russel, E. Sulkowska, P. Grabarczyk, A.
Kalińska, M. Łętowska
38
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 2.7
2/004/2016 2/…../2016
(PRACA NOWA)
Działalność jednostek organizacyjnych służby krwi w Polsce w 2015 roku
Wstęp: Zadaniem współczesnej służby krwi jest zarówno zapewnienie odpowiedniego do
aktualnych potrzeb zaopatrzenia w bezpieczne składniki krwi do przetoczeń, jak i
dostarczenie materiału wyjściowego do wytwarzania produktów krwiopochodnych. Służba
krwi na całym świecie odgrywa zatem niezwykle ważną rolę w systemach opieki zdrowotnej,
a jej pracownicy muszą w swojej codziennej pracy rozwiązywać szereg problemów, będących
udziałem współczesnego krwiodawstwa i krwiolecznictwa. Pobieraniem krwi i oddzielaniem
jej składników w Polsce zajmują się jednostki organizacyjne publicznej służby krwi, nad
którymi nadzór merytoryczny pełni Instytut Hematologii i Transfuzjologii.
Hipoteza badawcza: W roku 2015 w wynikach działalności polskiej służby krwi wystąpiły
zjawiska zarówno pozytywne, jak i negatywne z punktu widzenia zapewnienia dostępności i
bezpieczeństwa krwi i jej składników, niejednokrotnie będące następstwem wieloletnich
tendencji.
Cele badania: Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie podstawowych aspektów
działalności jednostek organizacyjnych polskiej służby krwi w roku 2015 oraz porównanie
uzyskanych wyników z obserwacjami z lat wcześniejszych, przy uwzględnieniu m.in.: zasad
organizacji służby krwi, liczby dawców, liczby i metod donacji poszczególnych składników
krwi, dodatkowych metod preparatyki (w tym inaktywacji biologicznych czynników
chorobotwórczych w labilnych składnikach krwi).
Plan realizacji projektu i metodyka: Analiza retrospektywna danych przesyłanych przez
Centra Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w postaci rocznych sprawozdań z działalności w
roku 2015. Wykorzystane zostaną dane zgłoszone według ujednoliconego wzoru
(szczegółowy formularz), opracowanego przez IHiT wspólnie z Narodowym Centrum Krwi
(NCK).
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Przedstawienie analizy
podstawowych aspektów funkcjonowania jednostek organizacyjnych polskiej służby krwi w
minionym roku oraz porównanie uzyskanych wyników z danymi z lat wcześniejszych może
służyć jako punkt wyjścia do analizy występujących problemów, porównania doświadczeń
oraz oceny stosowanych metod. Celem tego działania jest wypracowanie optymalnych
rozwiązań, a w konsekwencji wprowadzenie usprawnień działania i poprawę zaopatrzenia
polskiej służby zdrowia w bezpieczną krew i jej składniki.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane.
Referencje:
1. Dyrektywa 2002/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 stycznia 2003 r., ustanawiająca normy
jakości i bezpiecznego pobierania, testowania, przetwarzania, przechowywania i dystrybucji krwi ludzkiej i
składników krwi oraz zmieniająca dyrektywę 2001/83/WE.
2. European Directorate for the Quality of Medicines & HealthCare (EDQM). Guide to the preparation, use and
quality assurance of blood components. Recommendation No. R (95) 15, wyd. 17, 2013.
3. Łętowska, M. (red.). Medyczne zasady pobierania krwi, oddzielania jej składników i wydawania,
obowiązujące w jednostkach organizacyjnych publicznej służby krwi. Instytut Hematologii i Transfuzjologii,
Warszawa, 2014.
4. Ustawa dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. Nr 106, poz. 681 z późn. zm.).
Okres realizacji pracy: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Realizacja całej pracy.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Praca przygotowana do druku/publikacja.
Wykonawcy: A. Rosiek, A. Tomaszewska, E. Lachert, R. Pogłód, J. Antoniewicz-Papis, M.
Łętowska
39
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 2.8
2/005/2016 2/…../2016
(PRACA NOWA)
Analiza czynników wpływających na zmienność stanu zasobów
składników krwi na terenie Polski
Wstęp: Krew, składniki krwi i produkty krwiopochodne należą do najczęściej stosowanych
środków leczniczych. Pomimo, że w Polsce odbywa się co roku ponad 1 000 000 donacji krwi
i jej składników, okresowo występujące ich braki (dotyczące szczególnie KKCz) stanowią od
lat istotny problem, a zarazem popularny temat doniesień w środkach masowego przekazu.
Hipoteza badawcza: Stan zasobów składników krwi cechuje się zmiennością wynikającą z
szeregu czynników, wpływających na bieżącą działalność jednostek organizacyjnych
publicznej służby krwi.
Cele badania: Celem badania jest analiza czynników wpływających na zmienność stanu
zasobów składników krwi na terenie Polski przy uwzględnieniu w szczególności: rodzaju i
grupy krwi poszczególnych składników, zmienności sezonowej występującej w
poszczególnych miesiącach, zróżnicowania regionalnego.
Plan realizacji projektu i metodyka: Analiza retrospektywna danych na temat stanu
zasobów składników krwi (koncentrat krwinek czerwonych różnych grup, a także osocze
świeżo mrożone), podawanych codziennie przez Centra Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Identyfikacja czynników
wpływających na zmienność zasobów krwi na terenie Polski może stanowić punkt wyjścia dla
analizy związanych z nią problemów, a w następstwie umożliwić wypracowanie optymalnych
rozwiązań w celu poprawy zaopatrzenia polskiej służby zdrowia w adekwatną ilość krwi i jej
składników.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane.
Referencje:
1. Dyrektywa 2002/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 stycznia 2003 r., ustanawiająca normy
jakości i bezpiecznego pobierania, testowania, przetwarzania, przechowywania i dystrybucji krwi ludzkiej i
składników krwi oraz zmieniająca dyrektywę 2001/83/WE.
2. European Directorate for the Quality of Medicines & HealthCare (EDQM). Guide to the preparation, use and
quality assurance of blood components. Recommendation No. R (95) 15, wyd. 17, 2013.
3. Łętowska, M. (red.). Medyczne zasady pobierania krwi, oddzielania jej składników i wydawania,
obowiązujące w jednostkach organizacyjnych publicznej służby krwi. Instytut Hematologii i Transfuzjologii,
Warszawa, 2014.
4. Ustawa dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. Nr 106, poz. 681 z późn. zm.).
5. Greinacher A., Fendrich K, Hoffmann W. Demographic Changes: The Impact for Safe Blood Supply.
Transfus Med Hemother. 2010; 37(3): 141-148.
Okres realizacji pracy: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Realizacja całej pracy.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Praca przygotowana do druku/publikacja.
Wykonawcy: A. Rosiek, A. Tomaszewska, E. Lachert, J. Antoniewicz-Papis, R. Pogłód, M.
Łętowska
40
Temat 3 „Komórkowe i molekularne
składniki krwi w stanach zdrowia i choroby”
41
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 3.1
3/004/2014 3/004/2014
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 3.16 w Planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 3.4 w Planie Naukowym 2015)
Diagnostyka i patogeneza chorób nowotworowych układu krwiotwórczego i chłonnego
Wstęp Zdefiniowanie czynników patogenetycznych w chorobach nowotworowych układu
krwiotwórczego i chłonnego jest podstawą wdrożenia nowych testów diagnostycznych i
zaplanowania nowoczesnych terapii. Opracowanie nowych i optymalizacja dotychczasowych
metod diagnostycznych w tych chorobach pozwala na lepsze ich rozpoznawanie i
zastosowanie odpowiedniego leczenia.
Hipoteza badawcza Celem pracy jest opracowanie i zastosowanie nowych testów/technik
diagnostycznych w oparciu o mechanizmy patogenetyczne nowotworów układu
krwiotwórczego i chłonnego.
Dotychczasowa realizacja celów badania W ramach tematu opublikowano prace
oryginalne, opisy przypadków oraz prace poglądowe objęte oddzielnymi formularzami
sprawozdań.
Proponowane modyfikacje planu realizacji projektu wraz z uzasadnieniem Planowana
jest kontynuacja publikacji prac dotyczących optymalizacji diagnostyki i poszukiwania
czynników patogenetycznych w chorobach nowotworowych układu krwiotwórczego i
chłonnego.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne Optymalizacja diagnostyki i
zdefiniowanie nowych czynników patogenetycznych mających znaczenie diagnostyczne w
zakresie nowotworów układu
chłonnego i krwiotwórczego umożliwia ustalenie
prawidłowego, zgodnego z najnowszymi standardami
rozpoznania, co wpływa na
zastosowanie odpowiedniego, często celowanego leczenia i bardzo często wyleczenie chorego
z chorobą nowotworową, co niesie za sobą szereg oczywistych korzyści zdrowotnych i
ekonomicznych.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane
Pozostały okres realizacji pracy w latach: 3 lata
Zadania do wykonania w 2016 roku: Kontynuacja prac.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: praca przygotowana do druku / publikacja
Wykonawcy: M. Prochorec-Sobieszek, A. Szumera-Ciećkiewicz, O. Szymańska-Giemza, J.
Woźniak, U. Podstawka, K. Borg, M. Szydłowski, A. Polak, P. Górniak, E. Białopiotrowicz,
E. Jabłońska, M. Kraj, H. Makuch-Łasica, I. Solarska, M. Wojtas, G. Nowak, E. DerezińskaWołek, M. Noyszewska-Kania, P. Juszczyński (RN 14.03.2016)
42
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 3.2
3/001/2016
(PRACA NOWA)
Stworzenie banku próbek osocza, krwi i DNA Zakładu Immunologii Hematologicznej
i Transfuzjologicznej
Wstęp: Badania naukowe prowadzone w Zakładzie Immunologii Hematologicznej
i Transfuzjologicznej (ZIHiT) dotyczą chorób i powikłań poprzetoczeniowych wynikających
z alloimmunizacji komórkami krwi i obejmują także zagadnienia analizy podłoża
genetycznego różnych antygenów komórek krwi. Badania prowadzone są we współpracy
międzynarodowej oraz we współpracy z Regionalnymi Centrami Krwiodawstwa i
Krwiolecznictwa (RCKiK). Na najbliższe lata zaplanowano badania u kobiet w ciąży i u
krwiodawców, od których pozyskamy unikalny materiał (dawcy homozygotyczni w różnych
antygenach, wśród których poszukiwać będziemy dawców o rzadkich grupach krwi; kobiet z
przeciwciałami do różnych antygenów). Wysiłek podejmowany dla pozyskania tego materiału
jest bardzo duży. Stąd konieczność, by materiał ten został zarchiwizowany i mógł być
wykorzystany w dalszych projektach naukowych, m.in. dla poszukiwania czynników
predykcyjnych alloimmunizacji.
Hipoteza badawcza: Stworzenie i utrzymywanie profesjonalnie skonstruowanego banku
próbek i rejestru danych jest konieczne dla podejmowania badań naukowych w dziedzinie
alloimmunizacji antygenami komórek krwi i polimorfizmów antygenów komórek krwi. To
także jeden z elementów realizacji zadań statutowych IHiT w dziedzinie krwiodawstwa.
Cele badania: Utworzenie banku próbek do badań naukowych, ekspertyz i opinii.
Plan realizacji projektu i metodyka: W ramach grantu PREVFNAIT
opracowano zautomatyzowane, przeprowadzane pod nadzorem programów komputerowych
metody separacji różnego materiału do bankowania (osocze, pełna krew, DNA). Dla
stworzenia profesjonalnego biobanku wdrożono też moduł zarządzania informacjami o
zgromadzonym materiale w 96-dołkowych płytkach oraz w probówkach z kodem 2D
(oprogramowanie ARCA skomunikowane ze stacją pipetującą i skanerami kodów 2D dla
płytek i probówek). W ramach programu Optimed utworzono moduł PREVFNAIT, gdzie
gromadzi się dane kliniczne i wyniki badań. Na tym module wzorowane będą odpowiednie
moduły tworzonego obecnie banku i rejestru. Dla usprawnienia badań przesiewowych
opracowano moduł zleceń grupowych według listy, z elektronicznym zaciąganiem wyników
do systemu i ich automatycznym wydrukiem. W tworzeniu banku próbek osocza, krwi i DNA
ZIHiT wykorzystane będą doświadczenia z grantu PREVFNAIT i utworzone będą moduły
analogiczne do PREVFNAIT, służące do zarządzania biobankiem i dla elektronicznego
wprowadzania wyników badań masowych. Wiele elementów na poziomie programów
OPTIMED i ARCA korzystałoby z już utworzonych rozwiązań i byłoby wzbogacone o
kolejne niezbędne elementy. Dla zainicjowania tematu biobanku nawiązano już współpracę z
RCKiK, które będą przesyłały wyselekcjonowane próbki do badań.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Biobank próbek i rejestr danych
jest konieczny dla podejmowania zadań naukowych. Jest też potrzebny do wykonywania
zadań wynikających z nadzoru IHiT nad służbą krwi, na które przeznaczone są fundusze
przyznawane przez Ministerstwo Zdrowia (MZ). W ramach dotacji nie można natomiast
wykonać struktury zarządzania bankiem, o który aplikujemy w ramach obecnej pracy
planowej. Bank jest też potrzebny do badań służących wydawaniu opinii dotyczących
odczynników oraz wszelkich rekomendacji, w tym przygotowywanych dla MZ.
Rodzaj pracy: rozwojowa.
Referencje:
................
Okres realizacji pracy w latach: 2016-2018
43
Zadania do wykonania w 2016 r.: Utworzenie odpowiednich modułów w ramach systemów
Optimed i ARCA dla separowania, archiwizowania i zarządzania próbkami biobanku oraz
utworzenie rejestrów do wprowadzania danych osobowych, klinicznych, diagnostycznych i
sterowania procesem zleceń badań z elektronicznym przechwytem wyników do bazy.
Utworzenie infrastruktury informatycznej banku na podstawie doświadczeń z grantu
PREVFNAIT.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Nazwiska wykonawców: A. Orzińska, K. Guz, B. Michalewska, M. Pelc-Kłopotowska, H.
Łopieńska, M. Uhrynowska, I. Kopeć, M. Michalik, P. Łopacz, A. Wróbel, B.
Wojciechowska, E. Brojer
44
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 3.3
3/002/2016
(PRACA NOWA)
Ocena ekspresji cząsteczek glikozylofosfatydyloinozytolu (GPI) i białek związanych
z GPI na komórkach krwi i/lub linii komórkowych u pacjentów z podejrzeniem
wrodzonych zaburzeń glikozylacji
Wstęp: W biosyntezie glikozylofosfatydyloinozytolu (glycosylphosphatidylinositol, GPI)
zaangażowanych jest szereg białek enzymatycznych, których mutacje prowadzą do obniżenia
lub zniesienia ekspresji cząsteczek GPI, pełniących rolę kotwicy dla wielu białek (GPIanchored proteins, GPI-AP) obecnych w zewnętrznej warstwie błony komórkowej. Do tej
pory zidentyfikowano mutacje w sześciu genów (PIGA, PIGL, PIGM, PIGN, PIGO i PIGV)
biorących udział w szlaku biosyntezy GTI. Ekspresja GPI jest w IHiT oceniana przy pomocy
metod cytometrii przepływowej w diagnostyce nocnej napadowej hemoglobinurii. U chorych
z opóźnieniem rozwoju umysłowego opisano mutacje niektórych genów zaangażowanych w
syntezę GPI. Są to mutacje w genie PGAP2 kodującym białko uczestniczące w przebudowie
kwasów tłuszczowych kotwicy GPI, która zachodzi w aparacie Golgiego i jest konieczne dla
stabilnego związku białek zakotwiczonych GPI i tratw błony komórkowej. Opisano też kilka
przypadków wrodzonych mutacji w genie PIGN związanych z zaburzeniami neurologicznymi
i opóźnieniem rozwoju. U chorych tych, w badaniach za pomocą cytometrii przepływowej,
wykazano dysfunkcję glikolipidu GPI i zmniejszoną ekspresję białek związanych z GPI na
komórkach krwi i fibroblastach. W opisanych przez zespół Centrum Zdrowia Dziecka dwóch
przypadkach chorych również obserwowano defekt w białkach związanych z GPI. U innych
pacjentów ze wstępnym rozpoznaniem wrodzonych zaburzeń glikozylacji (CDGs, congenital
disorders of glycosylation), u których nie stwierdzono odchyleń w profilu glikozylacji
transferryny, profil ekspresji GPI jest nieznany.
Hipoteza badawcza: Oznaczenie profilu GPI metodą cytometrii przepływowej w
granulocytach może być przydatnym testem skriningowym u pacjentów z podejrzeniem
wrodzonych zaburzeń glikozylacji, u których klasycznie stosowany test przesiewowy wypadł
negatywnie, tzn. nie stwierdzono odchyleń w profilu glikozylacji transferryny. Profil ekspresji
GPI u osób z „klasycznymi” defektami CDGS jest nieznany - wykonanie badań wypełni tę
lukę.
Cele badania: 1) Zweryfikowanie hipotezy, że oznaczenie profilu GPI w granulocytach
może być przydatnym testem skrinningowym u pacjentów z podejrzeniem wrodzonych
zaburzeń glikozylacji, u których klasycznie stosowany test przesiewowy wypadł negatywnie.
2) Dokonanie oceny zachowania się profilu GPI w klasycznych defektach CDGS.
Plan realizacji projektu i metodyka: Materiał badany obejmować będzie: 1) Grupa badana dwoje pacjentów IPCZD z potwierdzonym molekularnie defektem biosyntezy GPI (PGAP2 i
PIGN) i ewentualnie 1-2 nowo zidentyfikowane przypadki. 2) Grupa referencyjna 3-5 z
potwierdzonym biochemicznie zespołem CDGS i/lub fruktozemią lub galaktozemią przed i
po wprowadzeniu diety eliminacyjnej, z uwzględnieniem wartości CDT.
Badania w IHiT obejmować będą przesiewowy test FLAER na leukocytach (wiązanie
inaktywowanej aerolizyny do cząsteczek GPI. Jeśli wiązanie będzie niższe lub całkowicie
zniesione, to oznacza, że na komórkach jest niedobór lub całkowity brak kotwic GPI.
Dodatkowo oceniona będzie ekspresja białek związanych z GPI: CD24 na granulocytach,
CD14 na monocytach. Jest bowiem prawdopodobne, że na komórkach chorych obecne są
kotwice GPI (komórki są FLAER dodatnie), ale są one defektywne i nie są nośnikiem białka
(np. CD24 ujemne).
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Wyniki będą miały zarówno
znaczenie teoretyczne, bo zagadnienie profilu GPI u chorych z defektami CDGS jest
nieznane. Ich wyniki będą miały dużą wartość publikacyjną.
45
Dodatkowo, cel projektu ma aspekt praktyczny. Badanie przy pomocy metod stosowanych
rutynowo w IHiT może być przydatnym testem przeglądowym u pacjentów z podejrzeniem
wrodzonych zaburzeń glikozylacji, u których klasycznie stosowany test przesiewowy wypadł
negatywnie. Potwierdzenie takich wyników umożliwi rozszerzenie prowadzonych w
Zakładzie badań diagnostycznych i zabieganie o nowych klientów. Koszty projektu są
niewielkie w porównaniu z oczekiwanymi rezultatami.
Rodzaj pracy: badanie naukowe podstawowe.
Referencje:
1. Maydan G, Noyman I, Har-Zahav A, Neriah ZB, Pasmanik-Chor M, Yeheskel A, Albin-Kaplanski A, Maya I,
Magal N, Birk E, Simon AJ, Halevy A, Rechavi G, Shohat M, Straussberg R, Basel-Vanagaite L. Multiple
congenital anomalies-hypotonia-seizures syndrome is caused by a mutation in PIGN. J Med Genet. 2011
Jun;48(6):383-9. doi: 10.1136/jmg.2010.087114. Epub 2011 Apr 14.
2. Brady PD, Moerman P, De Catte L, Deprest J, Devriendt K, Vermeesch JR. Exome sequencing identifies a
recessive PIGN splice site mutation as a cause of syndromic congenital diaphragmatic hernia. Eur J Med Genet.
2014 Sep;57(9):487-93. doi: 10.1016/j.ejmg.2014.05.001. Epub 2014 May 20.
3. Ohba C, Okamoto N, Murakami Y, Suzuki Y, Tsurusaki Y, Nakashima M, Miyake N, Tanaka F, Kinoshita T,
Matsumoto N, Saitsu H. PIGN mutations cause congenital anomalies, developmental delay, hypotonia, epilepsy,
and progressive cerebellar atrophy. Neurogenetics. 2014 May;15(2):85-92. doi: 10.1007/s10048-013-0384-7.
Epub 2013 Nov 20. Erratum in: Neurogenetics. 2014 May;15(2):93.
4. Borowitz MJ, Craig FE, DiGiuseppe JA, Illingworth AJ, Rosse W, Sutherland DR, Wittwer CT, Richards SJ.
Guidelines for the Diagnosis and Monitoring of Paroxysmal Nocturnal Hemoglobinuria and Related Disorders
by Flow Cytometry. Cytometry Part B-Clinical Cytometry 2010:78B(4):211-228.
5. Hernandez-Campo PM, Almeida J, Sanchez ML, Malvezzi M, Orfao A. Normal patterns of expression of
glycosylphosphatidylinositol-anchored proteins on different subsets of peripheral blood cells: A frame of
reference for the diagnosis of paroxysmal nocturnal hemoglobinuria. Cytometry Part B-Clinical Cytometry.
2006; 70B: 71-81
Okres realizacji pracy w latach: 2 lata (2016-2017)
Zadania do wykonania w 2016 r.: Cytometryczna ocena ekspresji kotwic GPI (test FLAER)
oraz białek związanych z GPI (CD24, CD14, CD59) na komórkach krwi u chorych z
rozpoznanymi mutacjami w genach PIGN i PGAP2. Porównanie ekspresji GPI i GPI-AP u
chorych i zdrowych osób.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport
Nazwiska wykonawców: E. Brojer, J. Spychalska, E. Klimczak-Jajor, M. Uhrynowska, E.
Pronicka i wsp. IPCZD
46
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 3.4
3/003/2016
(PRACA NOWA)
Badanie stężenia aminokwasów w surowicy pacjentów ze zwężeniem tętnicy szyjnej
wewnętrznej leczonych implantacją stentu lub endarterektomią
Wstęp: Endarterektomia (CEA) i stentowanie (CAS) tętnicy szyjnej wewnętrznej są to dwa
zabiegi chirurgiczne wykonywane w celu usunięcia zwężenia tętnicy szyjnej i zapobieganiu
udarom niedokrwiennym mózgu. CEA zaczęto wykonywać w połowie 1950 roku.
Stentowanie tętnicy szyjnej po raz pierwszy wykonano w 1989 roku. Metoda ta stała się
interesującą alternatywą dla CEA, ponieważ jest krótsza i mniej inwazyjna, pozwala uniknąć
znieczulenia ogólnego i cięcia na szyi. W 2002 r. wprowadzono pierwsze systemy
neuroprotekcji mające zapobiegać incydentom neurologicznym podczas implantacji stentu. W
ostatnim czasie pojawiły się doniesienia na temat wzrostu stężenia glutaminianiu u pacjentów
po stentowaniu tętnicy szyjnej sugerujące, że ta metoda może się wiązać z większym
uszkodzeniem mózgu.
Hipoteza badawcza: Zmiana stężenia aminokwasów w surowicy pacjentów poddanych
leczeniu dwoma metodami może pomóc ocenić, czy któraś z metod wiąże się z większym
uszkodzeniem tkanki mózgowej.
Cele badania: Celem pracy jest ocena zmian stężenia aminokwasów u pacjentów leczonych z
powodu zwężenia tętnicy szyjnej wewnętrznej endarterektomią i implantacją stentu.
Plan realizacji projektu i metodyka: U kolejnych pacjentów poddawanych stentowaniu lub
endarterektomii tętnicy szyjnej wewnętrznej pobrane zostaną próbki krwi. Po odseparowaniu
surowicy próbki zostaną przekazane do Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej
Polskiej Akademii Nauk do dalszej analizy. Wyniki zostaną poddane analizie statystycznej i
po opracowaniu przedstawione w formie publikacji i doniesienia zjazdowego.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Wykazanie możliwości
uszkodzenia mózgu podczas zastosowania jednej z metod leczenia będzie ważnym
argumentem w dyskusji nad wyższością jednej z metod.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane.
Referencje:
1. Kastrup A, Nägele T, Gröschel K, Schmidt F, Vogler E, Schulz J, Ernemann U (2006) Incidence of new brain
lesions after carotid stenting with and without cerebral
protection. Stroke 37:2312-2316.
2. Roffi M, Mathias K (2013) History of carotid artery stenting. J Cardiovasc Surg (Torino) 54:1-10.
3. Krajcer Z (2005) Carotid stenting. Tex Heart Inst J 32:369-371.
4. Veith FJ (2008) Perspective: carotid stenting and the history of disruptive technology in vascular surgery.
Semin Vasc Surg 21:115-116.
5. Gahremanpour A, Perin EC, Silva G (2012) Carotid artery stenting versus endarterectomy: a systematic
review. Tex Heart Inst J 39:474-487.
6. Liu ZJ, Fu WG, Guo ZY, Shen LG, Shi ZY, Li JH (2012) Updated systematic review and meta-analysis of
randomized clinical trials comparing carotid artery stenting and carotid endarterectomy in the treatment of
carotid stenosis. Ann Vasc Surg 26:576-90.
7. Nombela F, Blanco M, Pérez de la Ossa N, Caniego JL, Sobrino T, Escudero D, Campos F, Moro MÁ,
Lizasoaín I, Dávalos A, Castillo J, Vivancos J (2013) Neuronal excitotoxicity after carotid angioplasty and stent
placement procedures. Radiology 268:515-520.
Okres realizacji pracy w latach: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Całość pracy.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Publikacja.
Nazwiska wykonawców: P. Szopiński, E. Pleban
47
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 3.5
3/005/2016
(RN 14.03.2016)
(PRACA NOWA)
Patogeneza nabytej choroby von Willebranda (VWD) u chorych z nadpłytkowością
samoistną (ET) na podstawie analizy klinicznej oraz laboratoryjnej oceny niedoboru
czynnika von Willebranda (VWF), aktywacji płytek krwi, stopnia generacji trombiny i
częstości występowania czynników ryzyka zakrzepicy
Wstęp: Za przyczynę nabytej choroby von Willebranda (VWD) u chorych z ET uznaje się
absorpcję multimerów czynnika von Willebranda (VWF) na powierzchni płytek krwi lub/i
ich degradację przez enzymy proteolityczne takie jak ADAMTS13, katepsynę G i elastazę
granulocytarną a także plazminę. Niedobór czynnika von Willebranda (typ1) lub obniżone
stężenie wysokocząsteczkowych multimetrów VWF (typ 2A) stanowi u tych chorych ryzyko
wystąpienia skazy krwotocznej.
Nasze badania przeprowadzone w latach 2011-2014, opublikowane na XXVI Zjeździe PTHiT
w Poznaniu (praca wyróżniona) wykazały brak korelacji pomiędzy wystąpieniem nabytej
choroby von Willebranda a wystąpieniem skazy krwotocznej u chorych z ET i słabą
korelację z liczbą płytek krwi a także znacznie częstsze występowanie mutacji JAK2 (V617)
u chorych z AVWS(70%) niż bez AVWS(44%). Ponadto wykazaliśmy, że u badanych
chorych z ET (z AVWS i bez AVWS) ryzyko wystąpienia zakrzepicy było takie same.
Pomimo uzyskania interesujących wyników przebadana grupa chorych była zbyt mała do
wyciągnięcia istotnych wniosków.
Hipoteza badawcza: Nasza hipoteza badawcza zakłada: - niedobór VWF i wystąpienie skazy
krwotocznej u chorych z ET są wtórne do aktywacji płytek krwi. AVWS jest markerem
aktywacji płytek krwi; - nabyty niedobór VWF prowadzi do skazy krwotocznej. Wystąpienie
mutacji JAK2 zmniejsza ryzyko krwawień.
Cele badania: W obecnej pracy planowane jest przeprowadzenie badań w grupie 100-150
chorych z ET w celu : - wyjaśnienia czy niedobór czynnika von Willebranda (VWF)
wykazuje korelację z aktywacją płytek krwi; - ustalenie korelacji pomiędzy wystąpieniem
skazy krwotocznej/zakrzepicy, aktywacją płytek krwi, liczbą płytek krwi, liczbą
granulocytów, generacją trombiny i czynnikami ryzyka zakrzepicy (JAK2, czynnikim V
Leiden, mutacją genu protrombiny); - opracowanie wyników łącznie z wynikami uzyskanymi
w latach 2011-2014.
Plan realizacji projektu i metodyka: 1/ Grupę badaną będą stanowić chorzy (100 osób) ze
świeżo rozpoznanym ET, którzy wyrażą zgodę na udział w pracy i przeprowadzenie objętych
tą pracą badań. W całej grupie zostanie przeprowadzony wywiad rodzinny i chorobowy w
kierunku skazy krwotocznej i zakrzepicy. 2/ Badania laboratoryjne będą oceniały: - niedobór
VWF; - aktywację płytek krwi - stężenie PF4, mikropłytki; - generację trombiny (F1+2);
- obecność mutacji prozakrzepowych.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Uzyskane wyniki mają znaczenie
poznawcze, pozwolą na ocenę ryzyka powikłań krwotocznych u chorych z ET, mogą mieć
wpływ na profilaktykę skazy krwotocznej/zakrzepicy u chorych z ET.
Rodzaj pracy: badanie naukowe podstawowe.
Referencje:
1. Tefferi A., Barbui T.: Polycythemia vera and Essentials thrombocythemia: 2015 update on diagnosis, riskstratification and management. Am J Hematol 2015, 90, 162-173.
2. Goyal J., Reddy VV., Margues MB.: Acquired von Willebrand’s disease In myelofibrosiis and Essentials
thrombocythemia. Haemophilia 2013, 19(4):e256-7.
3.Federici AB., Budde U., Castaman G., Rand JH., Tiede A.: Current diagnostics and Therapeutic Approaches to
patients with acquired von Willebrand syndrome:A 2013 update.
Semin Thromb Hemost 2013, 39, 191-201
4. Szanto T., Schlammadinger A., Staeelens S., De Meyer S.F., Freson K., Pareyn I., Vauterin S., Harsfalvi J.,
Deckman H., Vanhoorelbeke K.: The A/T 1381 polymorphism In the A1 domain of von Willebrand factor
48
influences the affinity of von Willebrand factor for platelet glycoprotein Ibα. Thromb.Haemost., 2007, 98, 178185.
5. Bowen DJ., Collins PW., An amino acid polymorphism In von Willebrand factor correlates with increased
susceptibility to proteolysis by ADAMTS13. Blood 2004, 103, 941-947.
6. Donner M et al.: An HpH1-polymorphism In von Willebrand factor gene, and its frequency among patients
with various forms of von Willebrand’s disease. Br J Haematol. 1991, 78, 403-407.
Okres realizacji pracy w latach: 3 lata (2016-2018).
Zadania do wykonania w 2016 r.: Opracowanie ankiety, przygotowanie materiału do badań
(osocze cytrynianowe, bezpłytkowe i DNA) od 30-50 chorych z ET. Wykonanie badań w
kierunku niedoboru czynnika VWF, obecności czynników prozakrzepowych.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Nazwiska wykonawców: K. Bykowska, E. Mendek-Czajkowska, A. Bućko, B. Baran, B.
Sokołowska, B. Ceglarek, K. Warzocha, J. Windyga
49
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 3.6
3/004/2016
(RN 14.03.2016)
(PRACA NOWA)
Powiązania białka szoku cieplnego HSP90α i sirtuiny 1 (SIRT1) w patogenezie
chłoniaków rozlanych z dużych komórek B
Wstęp: Nadekspresja białek opiekuńczych z grupy białek szoku cieplnego (HSPs) jest
istotnym elementem patogenezy nowotworów, gdyż prowadzi do stabilizacji kluczowych
onkogenów. Dlatego HSPs stanowią racjonalny cel terapeutyczny w komórkach
nowotworowych. Część chłoniaków rozlanych z dużych komórek B (DLBCL) charakteryzuje
się nadekspresją białka szoku cieplnego HSP90α (1). Badania z użyciem inhibitorów HSP90
wykazały, że białko to może stanowić atrakcyjny cel terapeutyczny w DLBCL (1,2).
Mechanizmy prowadzące do nadekspresji HSP90α w komórkach DLBCL pozostają
niewyjaśnione. Jednym z regulatorów ekspresji genu dla HSP90α jest czynnik transkrypcyjny
HSF1 (heat shock factor 1), którego aktywność zależy od sirtuiny 1 (SIRT1), (3). Białko
SIRT1 deacetyluje histony oraz liczne białka niehistonowe związane z nowotworzeniem,
takie jak p53, FOXO i Bcl6. Zwiększona ekspresja SIRT1 jest niekorzystnym czynnikiem
rokowniczym w DLBCL (4). Badania przeprowadzone w Zakładzie Hematologii
Eksperymentalnej ujawniły, że linie modelowe DLBCL z nadekspresją HSP90α
charakteryzują się zwiększonym poziomem SIRT1. Mechanizmy odpowiadające za
nadekspresję SIRT1 w DLBCL nie zostały do tej pory zbadane. Eksperymenty
koimmunoprecypitacji wykazały, że nadekspresja SIRT1 jest wynikiem zwiększonej
stabilności tego białka w komórkach DLBCL wynikającej z bezpośredniego oddziaływania
SIRT1 z HSP90α. Zahamowanie aktywności SIRT1 z użyciem inhibitora sirtuin (tenowina-6)
w liniach modelowych prowadziło do obniżenia ekspresji genu HSP90α i w konsekwencji do
śmierci komórek DLBCL.
Hipoteza badawcza: Nasze dotychczasowe badania wskazują na istnienie mechanizmów
wzajemnej regulacji pomiędzy SIRT1 i HSP90α. Nadekspresja HSP90α w chłoniakach
DLBCL przyczynia się do zwiększonej stabilności SIRT1 w komórce, zaś zwiększony
poziom SIRT1 prowadzi do nadekspresji HSP90α. Zakładamy, że farmakologiczne
przerwanie patogenetycznego sprzężenia pomiędzy SIRT1 i HSP90α z użyciem inhibitorów
obydwu białek może stanowić racjonalne połączenie w terapii chłoniaków DLBCL.
Cele badania: Określenie regionu białka SIRT1 odpowiedzialnego za bezpośrednie
oddziaływanie z HSP90α. Ocena wpływu łącznego zastosowania komercyjnie dostępnych
inhibitorów sirtuin i HSP90 na żywotność komórek DLBCL. Zbadanie molekularnego
mechanizmu odpowiedzialnego za cytotoksyczność inhibitorów sirtuin. Zbadanie ekspresji
białek SIRT1 i HSP90α w diagnostycznych skrawkach parafinowych od chorych na DLBCL.
Plan realizacji projektu i metodyka: Region białka SIRT1 oddziałujący z HSP90α zostanie
zdefiniowany metodą koimmunoprecypitacji przy użyciu linii komórkowej HEK oraz
specjalnie zaprojektowanych wektorów ze wstawkami kodującymi fragmenty SIRT1. Ocena
toksyczności kombinacyjnego zastosowania inhibitorów SIRT1 i HSP90 na komórki linii
DLBCL zostanie przeprowadzona testem MTS. W celu zbadania molekularnych
mechanizmów odpowiadających za cytotoksyczność inhibitorów sirtuin w komórkach
DLBCL, oceniony zostanie wpływ podania tych związków na deacetylację i aktywność
wybranych substratów SIRT1 metodami western blot oraz ilościowym PCR w czasie
rzeczywistym. Korelacja pomiędzy ekspresją białek SIRT1 i HSP90α w materiale
pierwotnym zostanie oceniona metodą immunohistochemii w Pracowni Patomorfologii.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Proponowane badania mają na celu
wyjaśnienie molekularnych mechanizmów prowadzących do nadekspresji SIRT1 i HSP90α w
chłoniakach DLBCL. Uzyskane rezultaty mogą przynieść biologiczne uzasadnienie dla
łączenia inhibitorów SIRT1 i HSP90 w terapii tego typu chłoniaków.
50
Rodzaj pracy: badanie naukowe podstawowe/badanie naukowe stosowane
Referencje:
1. Abramson JS, Chen W, Juszczynski P, i wsp. 2008. The heat shock protein 90 inhibitor IPI504 induces apoptosis of AKT-dependent diffuse large B-cell lymphomas. Br J Hematol 144:
358-66.
2. Cerchietti LC, Lopes EC, Yang SN, i wsp. 2009. A purine scaffold Hsp90 inhibitor
destabilizes Bcl6 and has specific anti-tumor activity in Bcl6 dependent B-cell lymphoma.
Nat Med 15: 1369-76.
3. Westerheide SD, Anckar J, Stevens Jr. SM, i wsp. 2009. Stress-inducible regulation of heat
shock factor 1 by the deacetylase SIRT1. Science 323: 1063-1066.
4. Jang KY, Hwang SH, Kwon KS, i wsp. 2008. SIRT1 expression is associated with poor
prognosis of diffuse large B-cell lymphoma. Am J Surg Pathol 32:1523-31.
Okres realizacji pracy w latach: 2 lata (2016-2017).
Zadania do wykonania w 2016 r.: Określenie regionu SIRT1 odpowiedzialnego za
bezpośrednie oddziaływanie z HSP90α. Ocena wpływu łącznego zastosowania komercyjnie
dostępnych inhibitorów sirtuin i HSP90 na żywotność komórek DLBCL.
Nazwiska wykonawców: E. Białopiotrowicz, M. Noyszewska-Kania, M. ProchorecSobieszek, P. Juszczyński
51
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 3.7
3/006/2016
(RN 14.03.2016)
(PRACA NOWA)
Charakterystyka funkcjonalna klonogennych komórek ostrej białaczki limfoblastycznej
(OBL): rola komórkowych mechanizmów regulacji potencjału redox.
Wstęp: Ostra białaczka limfoblastyczna (OBL) to heterogenna pod względem klinicznym i
molekularnym grupa złośliwych rozrostów klonalnych wywodzących się z komórek
prekursorów limfocytów B. Obecne standardy terapeutyczne pozwalają na uzyskanie
całkowitej remisji w większości przypadków OBL, jednak u 20 % dzieci i 60 % dorosłych
chorych dochodzi do wznów [1, 2]. Za najważniejszy czynnik predykcyjny pozwalający
przewidywać nawrót choroby uznaje się obecnie stan MRD (ang. minimal residual disease).
Dodatni stan MRD po leczeniu indukującym wskazuje, że w heterogennej populacji blastów
OBL znajdują się klony zdolne do uniknięcia apoptozy wywołanej przez stosowane leki.
Procesy śmierci i przeżycia komórek są ściśle kontrolowane przez wewnątrzkomórkowy stan
redox. W fizjologicznych warunkach równowaga pomiędzy produkcją reaktywnych form
tlenu (ROS) a usuwaniem ROS jest warunkiem zachowania homeostazy redox. Do zaburzeń
stanu redox bardzo często dochodzi w komórkach nowotworowych na skutek zwiększonej
produkcji ROS oraz zwiększonej aktywności systemów komórkowych pośredniczących w
redukcji ROS. W ten sposób komórki nowotworowe nabywają zdolności do kontroli
procesów życia i śmierci. Istotne znaczenie ma również fakt, że utrzymanie niskiego stężenia
wewnątrzkomórkowego ROS jest kluczowe dla zachowania potencjału do samoodnowy
hematopoetycznej komórki macierzystej (HSC) i utrzymania jej w fazie G0 [3]. Z danych
literaturowych wynika, że jest to cecha wspólna z białaczkową komórką macierzystą (LSC)
w przypadku ostrej białaczki szpikowej (AML) oraz nowotworową komórką macierzystą
(CSC) w raku piersi [4, 5]. Cechą odróżniającą HSC od LSC jest metabolizm energetyczny.
Glikoliza jest niezbędna do przetrwania HSC, a metabolizm OXPHOS jest niezbędny do
przetrwania populacji komórek LSC w AML, wyłączenie tego metabolizmu specyficznie
eliminuje populacje LSC pozostając bez wpływu na HSC [4]. Ponieważ metabolizm
OXPHOS jest kluczowy dla przetrwania LSC, a przepływ elektronów przez łańcuch
oddechowy sprzyja wyciekowi ROS, komórki te muszą być zaopatrzone w efektywne
systemy redukcji ROS aby zapobiec nadmiernej proliferacji i utrzymać potencjał do
samoodnowy. Komórki AML CD34+ (wzbogacone w LSC) oraz komórki raka piersi Thy1+
CD24+ Lin– (wzbogacone w CSC) charakteryzują się wyższą ekspresją systemów
eliminujących ROS, co jest podstawą utrzymania homeostazy redox [4, 5]. Ponieważ z
naszych obserwacji wynika, że komórki OBL o wyższym potencjale klonogennym
charakteryzują się nadekspresją genów zaangażowanych w metabolizm ROS przypuszczamy,
że utrzymanie tej populacji w komórkach OBL może zależeć od podobnego mechanizmu jaki
istnieje w komórkach LSC w AML.
Podsumowując, zależność nowotworowych komórek macierzystych od metabolizmu
OXPHOS i wyższa aktywność systemów eliminujących ROS mogą być konserwowanym
mechanizmem biologicznym identyfikującym komórki macierzyste w białaczkach.
nowotworowych komórek macierzystych w wielu typach nowotworów, również w OBL.
Wyższa aktywność systemów eliminujących ROS w komórkach macierzystych sugeruje
ponadto, że komórki te mogą być potencjalnie wrażliwe na czynniki zmieniające równowagę
redox. Z tego powodu szczegółowe zrozumienie biologii redox komórek OBL może stać się
podstawą opracowania celowanych form terapii efektywnie eliminujących komórki o
wyższym potencjale klonogennym w OBL.
Hipoteza badawcza: Niskie stężenie wewnątrzkomórkowego ROS, zależność od
metabolizmu OXPHOS oraz wyższa aktywność systemów eliminujących ROS charakteryzują
komórki OBL o wyższym potencjale klonogennym. Deregulacja metabolizmu
52
energetycznego i homeostazy redox doprowadzi do eliminacji komórek opornych na
konwencjonalne cytostatyki i zmniejszy ryzyko wznowy.
Cele badania:
Plan realizacji projektu i metodyka:
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Przewidujemy, iż identyfikacja
mechanizmów kluczowych dla utrzymania populacji komórek OBL o wyższym potencjale
klonogennym stanie się w przyszłości podstawą do opracowania celowanych form terapii
wykorzystujących czynniki modulujące homeostazę redox i metabolizm energetyczny w
OBL.
Rodzaj pracy:
Referencje:
1. Bassan R. Evolving strategies for the management of high-risk adult acute lymphoblastic leukemia.
Haematologica. 2005 Oct;90(10):1299. PubMed PMID: 16219555. eng.
2. Klumper E, Pieters R, Veerman AJ, Huismans DR, Loonen AH, Hählen K, et al. In vitro cellular drug
resistance in children with relapsed/refractory acute lymphoblastic leukemia. Blood. 1995
Nov;86(10):3861-8. PubMed PMID: 7579354. eng.
3. Jang YY, Sharkis SJ. A low level of reactive oxygen species selects for primitive
hematopoietic stem cells that may reside in the low-oxygenic niche. Blood. 2007
Oct;110(8):3056-63. PubMed PMID: 17595331. Pubmed Central PMCID: PMC2018677.
eng.
4. Lagadinou ED, Sach A, Callahan K, Rossi RM, Neering SJ, Minhajuddin M, et al. BCL-2
inhibition targets oxidative phosphorylation and selectively eradicates quiescent human
leukemia stem cells. Cell Stem Cell. 2013 Mar;12(3):329-41. PubMed PMID: 23333149.
Pubmed Central PMCID: PMC3595363. eng.
5. Diehn M, Cho RW, Lobo NA, Kalisky T, Dorie MJ, Kulp AN, et al. Association of reactive
oxygen species levels and radioresistance in cancer stem cells. Nature. 2009
Apr;458(7239):780-3. PubMed PMID: 19194462. Pubmed Central PMCID: PMC2778612.
eng.
Okres realizacji pracy w latach: 2 lata (2016-2017).
Zadania do wykonania w 2016 r.: Analiza bioinformatyczna poziomu ekspresji genów
zaangażowanych w metabolizm mitochondrialnych oraz układów związanych z redukcją
reaktywnych form tlenu w blastach OBL w oparciu o istniejące dane mikromacierzowe;
Określenie aktywności metabolicznej populacji OBL z niską i wysoka zawartością ROS
(poziom mleczanu, ATP);
Ocena wrażliwości w/w populacji na inhibitory metabolizmu OXPHOS i systemów
eliminujących ROS w połączeniu lub bez DNR; (poziom ATP, klonogenność, apoptoza, cykl
komórkowy);
Identyfikacja markerów różnicujących populacje OBL z niską i wysoką zawartością ROS
(poziom ekspresji genów regulujących potencjał redox i potencjał macierzystości)
Nazwiska wykonawców: Wykonawcy: A. Polak, P. Górniak, M. Szydłowski, E. LechMarańda, H. Makuch-Łasica, P. Juszczyński
53
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 3.8
(RN 27.06.2014)
(PRACA NOWA)
Kinaza cyklinozależna 8 jako cel terapeutyczny w chłoniakach rozlanych
z dużych komórek B
Wstęp: Kinazy zależne od cyklin (CDK) regulują wejście komórki w kolejne fazy cyklu
komórkowego oraz mogą kontrolować transdukcję sygnałów, różnicowanie i apoptozę
komórek. Ich aktywność podlega nadzorowi punktów kontrolnych na drodze mechanizmów
molekularnych. Zablokowanie CDK w komórkach nowotworowych może prowadzić do
upośledzenia proliferacji i indukcji apoptozy. Kompleks Cykliny C (CCNC) - CDK8 i jej
homologa CDK19 (homologia całkowita na poziomie 77%, o obrębie domeny katalitycznej
94%) odgrywa kluczową rolę w regulacji transkrypcji1. Z jednej strony pełni funkcję
regulatora negatywnego poprzez fosforylację i supresję czynników transkrypcyjnych (np.
STAT1/5 i SMAD2)2-4; z drugiej natomiast aktywuje transkrypcję na drodze podstawowych
mechanizmów transkrypcyjnych i poprzez uruchomienie szlaków p53 i Wnt/β-kateniny5,6.
Geny dla CCNC i CDK19 leżą obok siebie w rejonie 6q21; delecję potwierdzono w wielu
nowotworach m.in. raku płuca, jajnika, prostaty, białaczkach, mięsaku kościopochodnym7.
Równoczesną delecję CCNC i CDK19 stwierdzono w 10% T-ALL8 i 7% DLBCL7. Obniżenie
ekspresji CDK19 obserwowano w białaczkach, chłoniakach oraz raku przełyku natomiast
nadekspresję i amplifikację CDK8 stwierdzono w około 50% raków jelita grubego9,6. W
pierwszych badaniach w raku jelita grubego uzyskano obiecujące wyniki dotyczące wpływu
hamowania CDK8 na blokowanie proliferacji komórek nowotworowych9. Gorsze rokowanie
obserwowano również u chorych na raka piersi i w grupie pacjentek z rakiem jajnika
opornym na terapię platyną . Podwójna rola pełniona przez kompleks CDK8 (onkogen vs. gen
supresorowy) determinuje konieczność przeprowadzania analizy skuteczności terapii
inhibitorami CDK8 w zależności od typu histopatologicznego nowotworu. Chłoniak rozlany z
dużych komórek B (DLBCL) jest najczęstszym chłoniakiem nieziarniczym u dorosłych;
stanowi 35% wszystkich chłoniaków B-komórkowych i niemal 80% chłoniaków
agresywnych. Stanowi jedną z najbardziej heterogennych grup nowotworów pod względem
biologicznym i genetycznym. Aktualny podział obejmuje klasyfikację powstałą w oparciu
podgrupy molekularne [Cell of Orgin (COO) - 2 kategorie: z komórek B ośrodków
rozmnażania (GCB) i z aktywowanych komórek B (ABC) lub Comprehensive Cluster (CCC)
- 3 kategorie: host response, B-cell receptor signaling/proliferation, oxidative
phosphorylation]10,11,12. O złożoności mechanizmów molekularnych wpływających na
aktywację lub hamowanie czynników transkrypcyjnych może świadczyć fakt, iż w
przygotowywanej najnowszej klasyfikacji WHO 2017 przewiduje się wprowadzenie kategorii
wysokozłośliwego chłoniaka z komórek B z rearanżacją BCL2 lub/i BCL6 i z towarzyszącą
nadekspresją MYC. Grupa ta charakteryzuje się słabszą reakcją na chemioterapię i znacznie
gorszym rokowaniem13,14. Aktualnie nie ma dostępnych wyników badań pozwalających na
doprecyzowanie mechanizmów wpływających na aktywność kompleksu CDK8 w DLBCL
wraz z określeniem zależnych od niego substratów. Spośród nowotworów hematologicznych
dostępne skąpe dane obejmują przede wszystkim ostre białaczki szpikowe15-18.
Hipoteza badawcza: Wstępne bioinformatyczne analizy wskazują na podwyższoną ekspresję
CDK8 w chłoniakach DLBCL typu ABC. Ponieważ CDK8 odpowiada za kalityczna
aktywność kompleksu Mediatora (wiążącego się do DNA w ob.rębie tzw. super-enhancerów),
CDK8 może regulować transkrypcję onkogenów zależnych od super-enhancerów.
Zablokowanie kompleksu CDK8 w liniach komórkowych DLBCL może zatem spowodować
apoptozę komórek nowotworowych.
Cele badania: Ocena immunohistochemicznej ekspresji CDK8 z uwzględnieniem podziału
na podgrupy molekularne ABC / GCB DLBCL (klasyfikacja WHO 2008) i "double-
54
expressor” high grade B-cell lymphoma (MYC and BCL2 and/or BCL6) high grade B-cell
lymphoma (klasyfikacja WHO 2017). Ocena aktywności kompleksu CDK8 na liniach
komórkowych z określeniem substratów E2F1. Ocena skutków inhibicji : SEL120 i shCDK8
Plan realizacji projektu i metodyka: Materiał utrwalony pochodzący od pacjentów z
DLBCL:
- Selekcja bloków parafinowych i próba utworzenia multibloku;
- Immunohistochemiczna ocena CDK8 (metoda półilościowa i oprogramowanie do analizy
obrazu Definies);
- Reklasyfikacja grupy high grade B-cell lymphoma “double expressor”.
Linie komórkowe:
- Ocena ekspresji CDK8 w panelu linii – WB;
- Ocena skutków inhibicji : SEL120 i shCDK8;
- Apoptoza, cykl komórkowy (PI), żywotność(MTS);
- Ekspresja p-E2F1, STAT5 S726, STAT1 S727 (WB) geny sygnaturowe E2F1/kompleksu
Mediatora (RQ PCR).
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Otrzymane wyniki będą stanowić
minimalną podstawę do rozszerzenia badań nad scharakteryzowaniem mechanizmów
molekularnych regulujących działanie kompleksu CDK8. Określenie skutków inhibicji
kompleksu CDK8 przez SEL120 może stanowić potencjalny cel terapeutyczny w DLBCL.
Rodzaj pracy: badanie naukowe podstawowe
Referencje:
1. Allen BL, Taatjes DJ. The Mediator complex: a central integrator of transcription. Nature reviews Molecular
cell biology 2015;16:155-66.
2. Bancerek J, Poss ZC, Steinparzer I, et al. CDK8 kinase phosphorylates transcription factor STAT1 to
selectively regulate the interferon response. Immunity 2013;38:250-62.
3. Putz EM, Gotthardt D, Hoermann G, et al. CDK8-mediated STAT1-S727 phosphorylation restrains NK cell
cytotoxicity and tumor surveillance. Cell reports 2013;4:437-44.
4. Alarcon C, Zaromytidou AI, Xi Q, et al. Nuclear CDKs drive Smad transcriptional activation and turnover in
BMP and TGF-beta pathways. Cell 2009;139:757-69.
5. Donner AJ, Szostek S, Hoover JM, Espinosa JM. CDK8 is a stimulus-specific positive coregulator of p53
target genes. Molecular cell 2007;27:121-33.
6. Morris EJ, Ji JY, Yang F, et al. E2F1 represses beta-catenin transcription and is antagonized by both pRB and
CDK8. Nature 2008;455:552-6.
7. Trakala M, Malumbres M. Cyclin C surprises in tumour suppression. Nature cell biology 2014;16:1031-3.
8. Li N, Fassl A, Chick J, et al. Cyclin C is a haploinsufficient tumour suppressor. Nature cell biology
2014;16:1080-91.
9. Firestein R, Bass AJ, Kim SY, et al. CDK8 is a colorectal cancer oncogene that regulates beta-catenin activity.
Nature 2008;455:547-51.
10. Caro P, Kishan AU, Norberg E, et al. Metabolic signatures uncover distinct targets in molecular subsets of
diffuse large B cell lymphoma. Cancer cell 2012;22:547-60.
11. Chen L, Monti S, Juszczynski P, et al. SYK inhibition modulates distinct PI3K/AKT- dependent survival
pathways and cholesterol biosynthesis in diffuse large B cell lymphomas. Cancer cell 2013;23:826-38.
12. Monti S, Savage KJ, Kutok JL, et al. Molecular profiling of diffuse large B-cell lymphoma identifies robust
subtypes including one characterized by host inflammatory response. Blood 2005;105:1851-61.
13. Hu S, Xu-Monette ZY, Tzankov A, et al. MYC/BCL2 protein coexpression contributes to the inferior
survival of activated B-cell subtype of diffuse large B-cell lymphoma and demonstrates high-risk gene
expression signatures: a report from The International DLBCL Rituximab-CHOP Consortium Program. Blood
2013;121:4021-31; quiz 250.
14. Swerdlow SH, Campo E, Pileri SA, et al. The 2016 revision of the World Health Organization classification
of lymphoid neoplasms. Blood 2016;127:2375-90.
15. Aleem E, Arceci RJ. Targeting cell cycle regulators in hematologic malignancies. Frontiers in cell and
developmental biology 2015;3:16.
16. Dodurga Y, Oymak Y, Gunduz C, et al. Leukemogenesis as a new approach to investigate the correlation
between up regulated gene 4/upregulator of cell proliferation (URG4/URGCP) and signal transduction genes in
leukemia. Molecular biology reports 2013;40:3043-8.
55
17. Hales EC, Taub JW, Matherly LH. New insights into Notch1 regulation of the PI3K-AKT-mTOR1 signaling
axis: targeted therapy of gamma-secretase inhibitor resistant T-cell acute lymphoblastic leukemia. Cellular
signalling 2014;26:149-61.
18. Pelish HE, Liau BB, Nitulescu, II, et al. Mediator kinase inhibition further activates super-enhancerassociated genes in AML. Nature 2015;526:273-6.
Okres realizacji pracy w latach: 2016-2017
Zadania do wykonania w 2016 r.:
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.:
Nazwiska wykonawców: A. Szumera-Ciećkiewicz, M. Prochorec-Sobieszek,
Noyszewska-Kania, M. Szydłowski, E. Jabłońska, P. Juszczyński
56
M.
Temat 4 „Specjalistyczne metody diagnostyki
i terapii chorób krwi”
57
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.1
4/016/2010 4/016/201
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.1/ 4.2 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.1 / 4.2 w Planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.1 / 4.2 w Planie Naukowym 2015)
Optymalizacja metod diagnostycznych i leczenia chorób nowotworowych układu
krwiotwórczego i chłonnego
Wstęp: Badania diagnostyczne służą do ustalenia rozpoznania chorób, czynników
prognostycznych, monitorowania wyników leczenia. Determinują wybór metod leczenia u
chorych. Na całym świecie prowadzone są próby udoskonalenia diagnostyki w celu
zwiększenia wyleczalności chorób nowotworowych układu krwiotwórczego i chłonnego.
W ostatnich latach wyniki badań cytogenetycznych i molekularnych stały się podstawą
rozpoznawania, prognozowania i oceny skuteczności leczenia.
Odsetek uzyskiwanych trwałych remisji w chorobach nowotworowych układu
krwiotwórczego i chłonnego jest wciąż niski, a odsetek nawrotów choroby jest wciąż
znaczny. Na całym świecie prowadzone są próby udoskonalenia metod leczenia celem
zwiększania wyleczalności chorób rozrostowych.
Hipoteza badawcza: Zastosowanie nowych metod leczenia chorób nowotworowych układu
krwiotwórczego i chłonnego, jak też zastosowanie nowych metod diagnostycznych (metody
cytogenetyczne oraz biologii molekularnej) pozwoli na lepszą diagnostykę, stratyfikację
prognostyczną oraz optymalizację metod leczenia.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Celem pracy jest kontynuacja oceny skuteczności
nowych metod leczenia nowotworów układu krwiotwórczego i chłonnego, jak też wdrażanie i
optymalizacja nowych metod diagnostycznych, w tym cytogenetycznych i molekularnych.
Większość nowych metod diagnostycznych i nowych metod leczenia będzie realizowana we
współpracy z Polską Grupą ds. Leczenia Białaczek u Dorosłych (PALG), Polską Grupą
Badawczą Chłoniaków (PLRG), Polską Grupą Szpiczakową (PGSz) oraz Polskim
Konsorcjum Szpiczakowym.
Proponowane modyfikacje planu realizacji projektu wraz z uzasadnieniem: Planowana
jest kontynuacja prowadzonych prac. Badania będą wykonywane według obowiązujących
światowych standardów diagnostycznych. Ponadto będą prowadzone nowatorskie badania
nad ustaleniem nowych czynników prognostycznych oraz monitorowaniem choroby
resztkowej z zastosowaniem badań immunofenotypowych i molekularnych.
Planowane jest również kontynuowanie wdrażanie nowych metod leczenia chorych wg
programów terapeutycznych wprowadzanych przez PALG, PLRG i PGSz. Wyniki badań
będą raportowane do ośrodków koordynujących badania kliniczne, jak również poddawane
analizie wewnętrznej.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Opracowanie bardziej skutecznych
metod diagnostycznych w chorobach nowotworowych układu krwiotwórczego i chłonnego i
zastosowanie uzyskanych danych do optymalizacji metod leczenia.
Opracowanie bardziej skutecznych metod leczenia chorób nowotworowych układu
krwiotwórczego i chłonnego.
Pozostały okres realizacji pracy w latach: 3 lata.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Kontynuacje prac realizowanych dotychczas w ramach
PALG, PLRG i PGSz dotyczących diagnostyki i leczenia ostrych i przewlekłych białaczek,
chłoniaków i szpiczaka plazmocytowego.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raporty i publikacje, w tym część z nich przedstawiana
będzie podczas konferencji PALG, PLRG oraz PGSz.
Nazwiska wykonawców K. Warzocha, E. Lech-Marańda, P. Juszczyński, K. Jamroziak, J.
Góra-Tybor, I. Seferyńska, B.K. Budziszewska, E. Mendek-Czajkowska, A. Malenda, B.
58
Puła, E. Mądro, A. Hołowiecka, M. Dąbrowska, T. Szpila, A. Ejduk, J. Sawczuk-Chabin, A.
Kołkowska-Leśniak, E. Patkowska, W. Makowska, A. Paczek, M. Chełstowska, B. Kwaśniak,
M. Jarzembowska, A. Końska, K. Kos-Zakrzewska, U. Walczak, J. Wasilewska, I. Solarska,
H. Makuch-Łasica, K. Borg, B. Kruk
59
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.2
4/002/2015 4/002/2015
(PRACA KONTYNUOWANA Nr 4.4 w Planie Naukowym 2015)
Ocena biosyntezy i klirensu czynnika von Willebranda (vWF) metodą oznaczania
propeptydu czynnika von Willebranda (vWFpp) u chorych z wrodzoną chorobą von
Willebranda (vWD) i nabytym zespołem von Willebranda (AVWS)
Wstęp: Wrodzona choroba von Willebranda jest to skaza krwotoczna, dziedziczona
autosomalnie dominująco. Jest ona spowodowana niedoborem osoczowej glikoproteiny
(czynnika von Willebranda, VWF). VWF bierze udział w adhezji i agregacji płytek krwi
(hemostaza pierwotna) i krzepnięciu (stabilizacja cz VIII, hemostaza wtórna). Nabyty zespół
von Willebranda (AVWS) charakteryzuje się podobnymi objawami klinicznymi jak wrodzona
choroba von Willebranda (VWD). Podobnie jak we wrodzonej VWD jest on spowodowany
niedoborem tego samego, co w VWD osoczowego białka (VWF). AVWS pojawia się
najczęściej w przebiegu chorób o podłożu immunologicznym, nowotworach stałych,
chorobach mielo- i limfoproliferacyjnych, sercowo-naczyniowych, niedoczynności tarczycy,
lub po zastosowaniu niektórych antybiotyków, leków przeciwdrgawkowych, środków
zwiększających objętość osocza czy po rekombinowanym cz. VIII. Przyczyn niedoboru VWF
w AVWS może być kilka: adsorpcja na powierzchni komórek, pojawienie się
autoprzeciwciał, mechaniczna degradacja lub proteoliza. Jedną z metod pozwalających na
ocenę biosyntezy VWF u chorych z wrodzoną VWD i AVWS jest oznaczenie propeptydu
VWF (vWFpp). Propeptyd VWF jest to fragment syntetyzowanej w komórkach śródbłonka
lub megakariocytach cząsteczki VWF, biorący udział w procesie multimeryzacji VWF.
Obecność mutacji w vWFpp upośledza proces multimeryzacji i magazynowania vWF. Po
multimeryzacji monomerów vWF, na drodze proteolizy (pod wpływem furyny), VWF pp
zostaje odłączony od cząsteczki VWF. Niekowalencyjny kompleks vWFpp i VWF jest
magazynowany w ciałkach Weibel-Palade komórek śródbłonka i ziarnistości alfa płytek, a
następnie, pod wpływem czynników fizjologicznych i patologicznych, uwalniany do krążenia.
Po uwolnieniu kompleks VWF-VWFpp dysocjuje i jego składowe pojawiają się niezależnie w
krążeniu. W osoczu vWFpp krąży jako homodimer. Stężenie vWFpp w prawidłowym osoczu
wynosi 1µg/ml (1j/dl), a jego czas półtrwania 2-3 godz.; natomiast stężenie vWF: Ag - około
10µg/ml (1j/dl) a czas półtrwania 8-12 godz. Oznacza to, że stosunek vWFpp do VWF:Ag
wynosi w osoczu prawidłowym 1. Badania Madbhushi i wsp. (Blood, 2012) sugerują, że
vWFpp w krążeniu może wiązać się z vWF i w ten sposób bierze udział w regulowaniu
pierwotnej (płytkowej) hemostazy. Obniżone stężenie vWFpp w osoczu, świadczy o
zmniejszonej syntezie czynnika von Willebranda (typ 1 i 3 VWD oraz AVWS w przebiegu
niedoczynności tarczycy. Upośledzone stężenie antygenu vWF przy prawidłowym stężeniu
vWFpp jest dowodem na skrócony czas półtrwania VWF w krążeniu. Skrócony klirens vWF:
Ag występuje w AVWS, u części chorych z wrodzonym typem 1 VWD o ciężkim przebiegu
(vWF: Ag<20j/ml), u których stosowanie DDAVP może być nieskuteczne, a także u chorych
z typem 3 VWD z autoprzeciwciałami (8.1 - 8.7). W przeciwieństwie do vWF:RCo, stężenie
provWF jest niezależne od grupy krwi (8.8). Oznaczanie vWFpp ma duże znaczenie nie tylko
w diagnostyce VWD i AVWS, ale także u chorych z zakrzepową mikroangiopatią i DIC.
Badanie vWFpp nie jest dotychczas w Polsce wykonywane.
Hipoteza badawcza: Celem pracy jest wyjaśnienie, czy na podstawie stężenia VWFpp w
osoczu i przy zastosowaniu wybranego testu można wnioskować: 1) o prawidłowości
biosyntezy VWF w komórkach śródbłonka; 2) klirensie VWF z krążenia; 3) różnicować
VWD i AVWS.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Zgodnie z harmonogramem, zgromadzono i
opracowano piśmiennictwo dotyczące VWFpp. Przygotowano próbki do badań VWFpp od 50
60
osób z prawidłowym stężeniem VWF, 73 z obniżonym stężeniem VWF (AVWD) i 27 z
podejrzeniem AVWS. Zakupiono odczynniki.
Proponowane modyfikacje planu realizacji projektu wraz z uzasadnieniem: Wyniki
badań zostaną przedstawione na PTHiT w roku 2017 a nie jak podaliśmy omyłkowo w 2015
roku. Poszerzenie grup badanych do 50 osób z prawidłowym VWF, 100 z wrodzoną VWD
lub podejrzeniem wrodzonej choroby von Willebranda.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Zastosowanie w diagnostyce
rutynowej i badaniach naukowych nad AVWS i wrodzoną VWD.
Rodzaj pracy: Badanie naukowe stosowane.
Referencje:
1. Haberichter SL., Castaman G., Budde U., Peake I., Goodeve A., Rodeghiero F., FedericiAB., Batlle J., Meyer
D., Mazurier C., Goudemand J., Eikenboom J., Schneppenheim R., Ingerslev J., Vorlova Z., Hhabart D.,
Holmberg L., Llethagen S., Pasi J., Hill FGH., Montgomery RR.: Identification of type 1 von Willebrand disease
patients with reduced von Willebrand factor survival by assay of the vWF propeptide in the European study:
Molecular and clinical markers for the diagnosis and management of type 1 vWD (MCMDM-1VWD). Blood,
2008, 111, 4979-4985.
2. Federici AB.: vWF propetide: a useful marker in VWD. Blood 2006, 3229-3230.
3. Haberichter SL., Christopherson PA., Flood VH.: Critical importance of VWF propeptide (VWFpp) In the
diagnosis of type 1 v on Willebrand disease (VWD). 55th ASH Annual meeting and exposition, New Orleans,
LA, 2013, 331
4. Hubbard AR., Hamill ML., Heath AB.: Assignment of a value for von Willebrand factor propeptide to the
WHO 6th is factor VIII/von Willebrand factor, plasma (07/316). WHO/Bs/2011.2171 Expert Committee on
biological standarization, Geneva 17 to 21 October 2011.
5. Federici AB., Canciani MT.: Clinical and laboratory versus molecular markers for a correct classification of
von Willebrand disease. Haematol., 2009, 94, 610615.
6. Federici AB., Budde U., Castaman G., Rand JH., Tiede A.: Current diagnostics and therapeutic approaches to
patients with acquired von Willebrand syndrome: A 2013 update
7. Budde U., Drewke E. Mainusch K., Schnepeneim R.: Laboratory diagnosis of congenital von Willebrand
disease. Sem., Thromb. Hemost., 2002, 28 173-180
8. Ito-Habe N., Wada H., Matsumoto T., Ohishi K., Toyoda H., Ishikawa E., Nomura S., Komada Y., Ito M.,
Nobori T., Katayama N.: Elevated von Willebrand factor propeptide for diagnosis of thrombotic
microangiopathy and for predicting a poor outcome. Int J Hematol., 2011, 93, 47-52.
9. Habe K., Wada H., Ito-Habe N, Hhatada T., Matsumoto T., Ohishi K., Maruyama K., Imai H., Mazutami H.,
Nobori T.: Plasma ADAMTS13, von Willebrand factor (AWF) and AWF propeptide profiles In patients with
DIC and related diseases. Thromb Res 2012, 129, 598-602.
10. Casonato A., Daidone V., Padrini R.: Assessment oof von Willebrand factor propeptide improves the
diagnosis of von Willebrand disease. Semin Thromb Hemost 2011, 37, 456-463.
11. Madabhushi SR., Shang C., Dayananda KM., Rittenhouse-Olson K., Murphy M., Ruan TE., Montgomery
RR., Neelamegham S.: Von Willebrand factor (VWF) propeptide binding to VWF D’D3 domain attenuates
platelet activation and adhesion. Blood 2012, 119, 4769-4778.
12. Eikenboom J., Federico AB., Dirven RJ., Castaman G., Rodeghiero F., Budde U., Schneppenheim R., Batlle
J., Canciani MT., Goudemand J., Peake I., Goodeve A., MCMDM-1VWD Study Group. Blood 2013, 121, 23362339.
Okres realizacji pracy w latach: 2 lata (2015-2016)
Zadania do wykonania w 2016 r.: Wykonanie zaplanowanych badań: VWFpp, VWF:RCo,
VWF:Ag. Opracowanie wyników i przygotowanie doniesienia na zjazd w 2017 roku.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Nazwiska wykonawców: K. Bykowska, E. Mendek-Czajkowska, B. Baran, J. Windyga
61
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.3
4/003/2015 4/003/2015
(PRACA KONTYNUOWANA Nr 4.5 w Planie Naukowym 2015)
Optymalizacja rozpoznawania i leczenia zaburzeń hemostazy - hemofilii powikłanej
inhibitorem, choroby i zespołu von Willebranda, rzadkich skaz krwotocznych
pokrewnych hemofilii oraz stanów prozakrzepowych, m.in. wywołanych niedoborem
ADAMTS13
Indukcja tolerancji immunologicznej u chorych na hemofilię A powikłaną wieloletnią
obecnością inhibitora czynnika VIII
Ocena efektów trzeciorzędowej profilaktyki krwawień w grupie chorych na ciężką
hemofilię A i B
Wstęp: Klinika Zaburzeń Hemostazy i Chorób Wewnętrznych oraz Zakład Hemostazy i
Chorób Metabolicznych aktywnie uczestniczy w szeregu projektów naukowych i
edukacyjnych, których celem jest optymalizacja zarówno metod diagnostycznych
(klinicznych i laboratoryjnych), jak i sposobów leczenia różnych zaburzeń hemostazy.
Przykładami mogą być: poszukiwanie optymalnych metod laboratoryjnego monitorowania
stosowania nowych doustnych inhibitorów czynników krzepnięcia IIa i Xa, próba
wykorzystania testów oceniających globalnie hemostazę w celu diagnozowania i leczenia
wrodzonych skaz krwotocznych i trombofilii, uczestnictwo w próbach klinicznych
oceniających bezpieczeństwo i skuteczność m.in. modyfikowanych genetycznie białek w
leczeniu hemofilii i choroby von Willebranda. Ponadto we współpracy z ośrodkami i
organizacjami krajowymi i zagranicznymi realizowane są różne projekty naukowe, zarówno o
charakterze eksperymentów badawczych, ale także oparte o badania ankietowe, które swoją
tematyką mieszczą się w zaproponowanym tytule obecnej pracy.
Hipoteza badawcza: Prace obecnego projektu będą koncentrować się wokół 4 głównych
hipotez: a) należy udoskonalić proces terapeutyczno-diagnostyczny hemofilii powikłanej
inhibitorem o dużym mianie, albowiem leczenie krwawień w tej skazie wykazuje
niezadawalającą skuteczność, a do monitorowania stosowania koncentratów omijających
inhibitor wykorzystuje się jedynie obserwację kliniczną; b) test z desmopresyną u pacjentów z
chorobą von Willebranda dostarcza nie tylko informacji terapeutycznych, ale także
diagnostycznych; c) algorytmy postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w rzadkich
skazach krwotocznych pokrewnych hemofilii wymagają istotnego udoskonalenia; d)
poszerzenie wiedzy na temat czynników ryzyka w stanach zakrzepowo-zatorowych, w tym
m.in. roli niedoboru ADAMTS13.
Cele badania/Dotychczasowa realizacja celów badania: W 2015 r. realizowane są zadania:
a) oceny skuteczności koncentratów czynników krzepnięcia u pacjentów z hemofilią i
chorobą von Willebranda; b) stan EBM odnośnie leczenia hemostatycznego pacjentów z
wrodzonymi skazami krwotocznymi, którzy są poddawani operacjom chirurgicznym; c)
związek rodzaju stosowanego koncentratu czynnika VIII z ryzykiem wytworzenia inhibitora
w populacji pacjentów z hemofilią A; d) ocena powinowactwa do czynnika VIII przeciwciał
neutralizujących i nieneutralizujących czynnik VIII u ludzi.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Aktualizacja stanu wiedzy
dotyczącej rozpoznawania i leczenia wybranych zaburzeń hemostazy, umożliwiająca
optymalne postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne w grupie chorych na wrodzone i
nabyte skazy krwotoczne.
Proponowane modyfikacje planu realizacji projektu wraz z uzasadnieniem: bez
modyfikacji.
62
Referencje:
1. Dargaud Y., Lienhart A., Negrier C. Prospective assessment of thrombin generation test for dose monitoring
of bypassing therapy in hemophilia patients with inhibitors undergoing elective surgery. Blood 2010, 116: 57345737.
2. Federici A.B. The use of desmopressin in von Willebrand disease: the experience of the first 30 years (19772007). Haemophilia 2008, 14 (supl. 1), 5-14.
3. Rodeghiero F., Castaman G., Tosetto A. How I treat von Willebrand disease. Blood 2009; 114: 1158-1165.
Nichols W. L., Hultin M. B., James A. H., Manco-Johnson M. J., Montgomery R. R., Ortel T. L., Rick M. E.,
Sadler J. E., Weinstein M., Yawn B. P. von Willebrand disease (VWD): evidence-based diagnosis and
management guidelines, the National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) Expert Panel report (USA).
Haemophilia 2008; 14: 171-232.
4. Mariani G., Dolce A., Batorova A., Auerswald G., Schved J. F., Siragusa S., Napolitano M., Bjerre J., K.
Ingerslev, J. Ingerslev on behalf of the STER and the International Factor VII Deficiency Study Groups.
Recombinant, activated factor VII for surgery in factor VII deficiency: a prospective evaluation – the surgical
STER. Br J Haematol 2011, 152: 340-346.
5. Antunes S. V., Tangada S., Stasyshyn O. i wsp. Randomized comparison of prophylaxis and on-demand
regimens with FEIBA NF in the treatment of haemophilia A and B with inhibitors. Haemophilia 2014; DOI:
10.1111/hae.12246
6. Pier Mannuccio Mannucci, Paul Alexander Kyrle, Sam Schulman, Jorge Di Paola, Reinhard Schneppenheim,
Joan Cox Gill. Prophylactic efficacy and pharmacokinetically guided dosing of a von Willebrand factor/factor
VIII concentrate in adults and children with von Willebrand's disease undergoing elective surgery: a pooled and
comparative analysis of data from USA and European Union clinical trials. Blood Transf 2013; 11: 533-540.
7. E. Santagostino, M. E. Mancuso, A. Tripodi i wsp. Severe hemophilia with mild bleeding phenotype:
molecular characterization and global coagulation profile. J Thromb Haemost 2010; 8: 737-743.
8. Spero R. Cataland and Haifeng M. Wu How I treat: the clinical differentiation and initial treatment of adult
patients with atypical hemolytic uremic syndrome. Blood 2014; 123: 2478-2484.
Okres realizacji pracy w latach: 2 lata (2016-2017)
Zadania do wykonania w 2016 r.: Aktualizacja postępowania okołooperacyjnego w
hypoprokonwertynemii; optymalizacja leczenia choroby von Willebranda i hemofilii, m.in.
postępowanie okołooperacyjne; długoterminowa profilaktyka krwawień w hemofilii
powikłanej inhibitorem; stosowanie kwasu traneksamowego u pacjentów leczonych
koncentratem aktywowanych czynników zespołu protrombiny; rola niedoboru ADAMTS13 w
wybranych stanach zakrzepowo-zatorowych.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport
Nazwiska wykonawców: J. Windyga, K. Bykowska, A. Gwozdowska, A. Buczma, A.
Sikorska, E. Stefańska-Windyga, B. Ceglarek, M. Górska-Kosicka, J. Sowińska, S. Jurek, R.
Wasilewski, B. Baran, E. Odnoczko
63
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.4
4/006/2015 4/006/2015
(PRACA KONTYNUOWANA Nr 4.8 w Planie Naukowym 2015)
Zastosowanie rekombinowanego aktywnego czynnika VII w zabezpieczeniu hemostazy u
chorych z wrodzonym niedoborem czynnika VII poddanych leczeniu operacyjnemu
Wstęp: Wrodzony niedobór czynnika VII (hypoprokonwertynemia) jest rzadką dziedziczoną
recesywnie skazą krwotoczną, której częstość występowania ocenia się na 1:500 000,
jednakowo dotycząca mężczyzn i kobiet. W Polsce niedobór czynnika VII jest czwartą pod
względem częstości występowania skazą krwotoczną. Klinicznymi objawami skazy są
samoistne krwawienia do różnych narządów i powikłania krwotoczne, występujące po
zabiegach pooperacyjnych. Objawy słabo korelują z aktywnością czynnika VII w osoczu. W
profilaktyce śródoperacyjnych powikłań krwotocznych stosuje się osocze świeżo mrożone,
koncentraty zespołu protrombiny, osoczopochodny koncentrat czynnika VII oraz
rekombinowany, aktywny czynnik VII (rFVIIa). W chwili obecnej uważa się, że leczeniem
substytucyjnym z wyboru w zabezpieczeniu hemostazy u chorych z hypoprokonwertynemią
poddawanych leczeniu operacyjnemu jest rFVIIa. Jednakże ze względu na rzadkość skazy
krwotocznej liczba leczonych chirurgicznie chorych jest niewielka. Wieloośrodkowy,
międzynarodowy rejestr STER (Seven Treatment Evaluation Registry) w 2010 roku
obejmował zaledwie 34 chorych z wrodzonym niedoborem czynnika VII leczonych
operacyjnie, u których wykonano 41 operacji. Dawkowanie czynnika VII oraz schemat
leczenia substytucyjnego są w dalszym ciągu w trakcie klinicznej oceny.
Hipoteza badawcza: Ocena, czy zastosowanie rFVIIa jest skutecznym i bezpiecznym
sposobem zabezpieczenia hemostazy u chorych z wrodzonym niedoborem czynnika VII
poddawanych leczeniu operacyjnemu.
Cele badania: Celem badania jest ocena lokalnego (opracowanego w Instytucie) schematu
leczenia rekombinowanym, aktywnym czynnikiem VII, zabezpieczającym hemostazę
śródoperacyjną i zapobiegającym powikłaniom krwotocznym po leczeniu operacyjnym
chorych z wrodzonym niedoborem czynnika VII.
Plan realizacji projektu i metodyka: Projekt przewidziany jest na 2 lata. W pierwszej fazie
będzie obejmował akwizycję danych klinicznych pacjentów z hypoprokonwertynemią
operowanych w Klinice Chirurgii, u których zastosowano jako lek zabezpieczający hemostazę
rFVIIa. Dotychczasowe doświadczenia obejmują 9 chorych leczonych chirurgicznie, u
których wykonano takie operacje jak: strumektomię, cholecystektomię laparoskopową,
operacje przepuklin i żylaków kończyn dolnych, wycięcie nowotworu jelita grubego. U
chorych tych zastosowano rFVIIa w zależności od aktywności czynnika VII (FVII:C) dzieląc
je na grupy chorych z aktywnością poniżej i powyżej 10% normy. U chorych z ciężkim
niedoborem stosowano początkowo rFVIIA, w dawce 30 ug/kg, a następnie 15 ug/kg przez 7
dni pooperacyjnych. Monitorowano czas protrombinowy oraz aktywność czynnika VII w
osoczu. U żadnego pacjenta nie stwierdzono powikłań krwotocznych, a utrata krwi była
porównywalna z utratą krwi u pacjentów bez skazy krwotocznej poddawanych takim samym
operacjom. Kolejnym etapem będzie analiza danych i optymalizacja schematu leczenia
substytucyjnego przy użyciu rFVIIa.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Dotychczasowe doświadczenia obejmują 9
chorych leczonych chirurgicznie, u których wykonano takie operacje jak strumektomię,
cholecystektomię laparoskopową, operacje przepuklin i żylaków kończyn dolnych, wycięcie
nowotworu jelita grubego. U chorych tych zastosowano rFVIIa w zależności od aktywności
czynnika VII (FVII:C) dzieląc je na grupy chorych z aktywnością poniżej i powyżej 10%
normy. U chorych z ciężkim niedoborem stosowano początkowo rFVIIA w dawce 30ug/kg, a
następnie 15 ug/kg przez 7 dni pooperacyjnych. Monitorowano czas protrombinowy oraz
aktywność czynnika VII w osoczu. U żadnego pacjenta nie stwierdzono powikłań
64
krwotocznych a utrata krwi była porównywalna z utratą krwi u pacjentów bez skazy
krwotocznej poddawanych takim samym operacjom. Kolejnym etapem będzie analiza danych
i optymalizacja schematu leczenia substytucyjnego przy użyciu rFVIIa.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: W pracy pragniemy udowodnić, że
zastosowanie rFVIIa w profilaktyce krwawień śródoperacyjnych i pooperacyjnych u chorych
z wrodzonym niedoborem czynnika VII jest skutecznym i bezpiecznym sposobem
postępowania. Skutek praktyczny: wdrożenie do praktyki klinicznej schematu leczenia przy
zastosowaniu rFVIIa.
Rodzaj pracy: Badanie naukowe stosowane.
Proponowane modyfikacje: nie dotyczy.
Referencje:
Brenner B, Wills J. Experience with recombinant-activated factor VII in 30 patients with congenital factor VII
deficiency. Haemophilia 2007; 13:55-62.
Mariani G, Dolce A, Batorova A et al. Recombinant, activated factor VII for surgery in factor VII deficiency; a
prospective evaluation – the surgical STER. Br J Heamatol doi:10.1111/j 1365-2141.2010.08287.x
Mariani G, Konkle BA, Ingerslev J. Congenital factor VII deficienncy: therapy with recombinant activated factor
VII – a critical appraisal. Haemophilia 2006; 12:19-27.
Tran HT, Tjonnfjord GE, Paus A et al. rFVIIa administered by continuous infusion during surgery in patient
with severe congenital FVII deficiency. Haemophilia 2011 ; 17:1-7.
Windyga J, Żbikowski P, Ambroziak P et al. Management of factor VII-deficient patients undergoing joint
surgeries – preliminary results of locally developed treatment regimen. Haemophilia 2013; 19:82-93.
Pozostały okres realizacji pracy: 2 lata (2015-2017)
Zadania do wykonania w 2016 r.: Gromadzenie i analiza danych klinicznych z
zastosowaniem opracowanego w IHiT protokołu leczenia substytucyjnego. Przygotowanie
publikacji.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Nazwiska wykonawców: A. Szczepanik, A. Misiak, A. Wiszniewski, K. Pielaciński, W.
Dąbrowski, S. Huszcza
65
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.5
4/001/2016 4/…../2016
(PRACA NOWA)
Opis polskiej populacji w zakresie częstości genów i haplotypów KIR oraz częstości
występowania genotypów licencjonujących komórki NK (pary receptor KIRodpowiadający ligand HLA)
Wstęp: Istotną rolą komórek NK jest nadzór immunologiczny nad powstającymi
spontanicznie komórkami nowotworowymi. Funkcja cytobójcza komórek NK jest
uruchamiana poprzez rozpoznanie aktywujących ligandów występujących na powierzchni
transformowanych komórek nowotworowych przez aktywujące receptory komórek NK.
Własne komórki organizmu są chronione przed atakiem cytotoksycznych komórek NK dzięki
ekspresji hamujących receptorów KIR (iKIR), które rozpoznają hamujące ligandy (własne
cząsteczki HLA klasy I - HLA I) występujące na powierzchni niemal wszystkich komórek
organizmu. Ligacja iKIR-HLA I hamuje komórki NK przed niszczeniem własnych
prawidłowych komórek. Badania in vitro i na modelach zwierzęcych wykazały jednak
dodatkowy, ciekawy efekt ligacji iKIR-HLA I, a mianowicie silne zwiększenie potencjału
cytotoksycznego komórek NK. Zjawisko to określono jako edukację lub licencjonowanie
dojrzałych komórek NK. Tylko licencjonowane komórki NK wykazują pełną aktywność
cytotoksyczną, a komórki nie wykazujące ekspresji iKIR lub nie napotykające odpowiedniego
ligandu HLA w środowisku nie podlegają licencjonowaniu i wykazują słabą cytotoksyczność
po aktywacji. Klony komórek NK różnią się liczbą i swoistością występujących na ich
powierzchni receptorów KIR (hamujące KIR mają ekspresję stochastyczną, czyli mniej lub
bardziej przypadkową, a aktywujące KIR – dominującą, tzn. niemal wszystkie NK prezentują
kodowane aKIR). Własne badania kliniczne (Nowak et al. 2015) wykazały ponadto, że ligacja
aktywujących KIR z odpowiadającymi im ligandami HLA I może prowadzić do obniżenia
potencjału cytotoksycznego komórek NK (downward education). W badaniu tym im większa
była liczba odpowiednich par aKIR-HLA I u dawcy HSC tym mniej korzystne było PFS i RI
u biorcy. Wyniki te wskazują na funkcjonalne znaczenie edukacji komórek NK również w
zakresie par aktywujący KIR-HLA I, dla immunologicznego nadzoru nad nowotworem.
Równowaga pomiędzy licencjonowanymi/edukowanymi a nielicencjonowanymi klonami
komórek NK może mieć związek ze skutecznością nadzoru immunologicznego nad
spontanicznie powstającymi transformowanymi komórkami nowotworowymi.
Hipoteza badawcza: Opis swoistości i liczebności genów KIR w polskiej populacji wraz z
danymi HLA umożliwi ocenę licencjonowania/edukacji komórek NK u zdrowych osób.
Potencjalne różnice w zakresie liczby lub swoistości licencjonujących par genów i/aKIRHLA I u pacjentów z chorobami nowotworowymi w stosunku do grupy kontrolnej osób
zdrowych będą dotyczyły licencjonowanych/edukowanych klonów komórek NK, a więc tych,
które są najbardziej skuteczne i w pełni aktywne w zakresie cytotoksyczności
przeciwnowotworowej (iKIR-HLA I) oraz klonów komórek NK o obniżonym potencjale
cytotoksycznym (aKIR-HLA I). Zachorowanie na chorobę nowotworową układu
krwiotwórczego może być zależne od obniżonej skuteczności nadzoru immunologicznego ze
strony komórek NK w związku z nierównowagą w zakresie profilu ich
licencjonowania/edukacji.
Cele badania: 1) Stworzenie grupy kontrolnej zdrowych osób z polskiej populacji,
prawidłowo opisanej w zakresie częstości i swoistości genów i haplotypów KIR oraz liczby i
swoistości licencjonujących/edukujących par KIR-HLA I. 2) Testowanie hipotezy roboczej
nt. związku zjawiska licencjonowania/edukacji komórek NK z nadzorem immunologicznym i
rozwojem AML lub ALL u chorych. Grupa pacjentów będzie się wywodziła spośród osób z
ustaloną diagnozą nowotworowej choroby układu krwiotwórczego przewidzianych do
transplantacji komórek krwiotwórczych.
66
Plan realizacji projektu i metodyka: Genotypowanie KIR u ok. 350 zdrowych dawców z
polskiej populacji (metodą SSP lub SSO-Luminex). Genotypowanie KIR u ok. 200 pacjentów
z AML lub ALL. Genotypowanie HLA u wszystkich osób grupy kontrolnej i pacjentów
(badania wykonywane na bieżąco do doboru par niespokrewniony dawca-biorca szpiku).
Stworzenie baz danych obejmujących allele HLA i geny KIR (rozróżnienie KIR2DS4del i
KIR4DS4norm !) osób zdrowych i pacjentów. Określenie przynależności grupowej HLA I do
grup ligandów: C1, C2, Bw4, A3/11 i A1101/1102/C0102/0202/0302/0401/0501/1402/1601.
Określenie występowania odpowiadających sobie par hamujących i aktywujących KIR-HLA I
u każdej osoby badanej: pary hamujące - C1:KIR2DL2/3, C2:KIR2DL1, Bw4:KIR3DL1 i
A3/11:KIR3DL2;
pary
aktywujące
–
C1:KIR2DS2/3,C2:KIR2DS1,Bw4:KIR3DS1,A1101/1102/C0102/0202/0302/0401/0501/140
2/1601:
KIR2DS4norm
i
A1101/1102/C0102/0202/0302/0401/0501/1402/1601:KIR2DS4del).
Podsumowanie liczebności par KIR-HLA u każdej osoby badanej, odrębnie w zakresie
aktywacji i hamowania. Segregacja fazowa haplotypów KIR (metoda manualna lub adaptacja
własnej metody PHASE). Zgromadzenie dostępnych w literaturze danych odnośnie częstości
genów i haplotypów KIR w innych populacjach. Analizy statystyczne: częstość, liczebność,
asocjacje z wybranymi chorobami nowotworowymi. Porównania populacyjne.
Przygotowanie tabel i rycin. Przygotowanie manuskryptu pracy doktorskiej.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Prawidłowy opis polskiej populacji
w zakresie genów i haplotypów KIR. Porównania populacyjne, mogące mieć znaczenie dla
programów rekrutacji dawców komórek krwiotwórczych do rejestrów niespokrewnionych
dawców szpiku. Nowatorski opis polskiej populacji w zakresie swoistości i liczebności par
genów licencjonujących/edukujących komórki NK. Określenie związku i potencjalnego
znaczenia licencjonowania/edukacji komórek NK w etiopatogenezie wybranych chorób
nowotworowych układu krwiotwórczego. Przygotowanie manuskryptu pracy doktorskiej.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane.
Referencje:
- Niokou D, Spyropoulou-Vlachou M, Darlamitsou A, Stavropoulos-Giokas C. Distribution of killer cell
immunoglobulin-like receptors in the Greek population. Hum Immunol. 2003;64(12):1167-76.
- Farag et al. (2002) Natural killer cell receptors: new biology and insights into the graft-versus-leukemia effect.
Blood 100: 1935-47.
- Re F, Staudacher C, Zamai L, Vecchio V, Bregni M. Killer cell Ig-like receptors ligand-mismatched,
alloreactive natural killer cells lyse primary solid tumors. Cancer. 2006;107(3):640-648.
- Ruggeri L, Mancusi A, Capanni M, et al. Donor natural killer cell allorecognition of missing self in
haploidentical hematopoietic transplantation for acute myeloid leukemia: challenging its predictive value. Blood.
2007;110(1):433-440.
- Brunstein et al. Negative effect of KIR alloreactivity in recipients of umbilical cord blood transplant depends
on transplantation conditioning intensity. Blood 2009; 113(22): 5628-34
- Kim et al. (2005) Licensing of natural killer cells by host major histocompatibility complex class I molecules.
Nature 436:709-13.
- Thomas LM, Peterson ME, Long EO. Cutting edge: NK cell licensing modulates adhesion to target cells. J
Immunol. 2013;191(8):3981-5.
- Joncker NT, Shifrin N, Delebecque F, Raulet DH. Mature natural killer cells reset their responsiveness when
exposed to an altered MHC environment. J Exp Med 2010;207:2065-72.
- Elliott JM, Wahle JA, Yokoyama WM. MHC class I-deficient natural killer cells acquire a licensed phenotype
after transfer into an MHC class I-sufficient environment. J Exp Med 2010;207:2073-9.
- Nowak et al. (2014) Donor NK cell licensing in control of malignancy in hematopoietic stem cell transplant
recipients. American Journal of Hematology 2014, 89(10): E176-83.
- Nowak et al. (2015) Role of donor activating KIR-HLA ligand-mediated NK cell education status in control of
malignancy in hematopoietic cell transplant recipients. Biology of Blood and Marrow Transplantation 21 (5),
829-39.
- Graef, T., Moesta, A.K., Norman, P.J., Abi-Rached, L., Vago, L., Older Aguilar, A.M., Gleimer, M.,
Hammond, J.A., Guethlein, L.A., Bushnell, D.A., et al. (2009). KIR2DS4 is a product of gene conversion with
67
KIR3DL2 that introduced specificity for HLA-A*11 while diminishing avidity for HLA-C. J Exp Med 206,
2557-2572
- Karabon L, Jedynak A, Giebel S, Wołowiec D, Kielbinski M, Woszczyk D, Kapelko-Slowik K, Kuliczkowski
K, Frydecka I. KIR/HLA gene combinations influence susceptibility to B-cell chronic lymphocytic leukemia and
the clinical course of disease. Tissue Antigens. 2011;78(2):129-38.
- Majorczyk E, Pawlik A, Łuszczek W, Nowak I, Wiśniewski A, Jasek M, Kuśnierczyk P. Associations of killer
cell immunoglobulin-like receptor genes with complications of rheumatoid arthritis. Genes Immun.
2007;8(8):678-83.
- Hsu KC, Chida S, Geraghty DE, Dupont B. The killer cell immunoglobulin-like receptor (KIR) genomic
region: gene-order, haplotypes and allelic polymorphism. Immunol Rev. 2002;190:40-52.
Okres realizacji pracy: 2 lata (2016-2017)
Zadania do wykonania w 2016 r.: Genotypowanie KIR u 350 osób grupy kontrolnej i 200
pacjentów z AML lub ALL. Kompletowanie baz danych grupy kontrolnej, pacjentów i
częstości w populacjach zewnętrznych. Przyporządkowanie HLA klasy I osób badanych do
grup ligandów KIR. Testowanie metod segregacji fazowej haplotypów: metody manualnej i
algorytmu PHASE. Wstępne analizy.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Wykonawcy: J. Nowak, R. Mika-Witkowska
68
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.6
4/002/2016 4/…../2016
(PRACA NOWA)
Genetyczna charakterystyka i znaczenie kliniczne nabycia nowego zakresu
licencjonowania komórek NK dawcy poprzez ligację KIR-HLA u biorców
z nowotworami krwi po transplantacji komórek krwiotwórczych
od niezgodnego w HLA dawcy
Wstęp: Istotną rolą komórek NK jest nadzór immunologiczny nad powstającymi
spontanicznie komórkami nowotworowymi. Funkcja cytobójcza komórek NK jest
uruchamiana poprzez rozpoznanie aktywujących ligandów występujących na powierzchni
transformowanych komórek nowotworowych przez aktywujące receptory komórek NK.
Własne komórki organizmu są chronione przed atakiem cytotoksycznych komórek NK dzięki
ekspresji hamujących receptorów KIR (iKIR), które rozpoznają hamujące ligandy (własne
cząsteczki HLA klasy I - HLA I) występujące na powierzchni niemal wszystkich komórek
organizmu. Ligacja iKIR-HLA I hamuje komórki NK. Badania in vitro i na modelach
zwierzęcych wykazały jednak dodatkowy, ciekawy efekt ligacji iKIR-HLA I, a mianowicie
silne zwiększenie potencjału cytotoksycznego komórek NK. Zjawisko to określono jako
edukację lub licencjonowanie dojrzałych komórek NK. Tylko licencjonowane komórki NK
wykazują pełną aktywność cytotoksyczną, a komórki nie wykazujące ekspresji iKIR lub nie
napotykające odpowiedniego ligandu HLA w środowisku nie podlegają licencjonowaniu i
wykazują słabą cytotoksyczność po aktywacji. Klony komórek NK różnią się liczbą i
swoistością występujących na ich powierzchni receptorów KIR (hamujące KIR mają
ekspresję stochastyczną, czyli mniej lub bardziej przypadkową, a aktywujące KIR –
dominującą, tzn. większość klonów NK prezentuje kodowane aKIR). Badania na modelach
zwierzęcych wykazały, że po przeniesieniu licencjonowanych komórek NK do środowiska
bez odpowiedniego ligandu HLA komórki NK w ciągu kilku dni tracą „licencję” na zabijanie
komórek nowotworowych (zjawisko określono jako downward resetting – utrata licencji).
Potwierdzono również zjawisko odwrotne – nabywanie licencjonowania, jeśli
nielicencjonowane komórki NK posiadające iKIR zostaną umieszczone w środowisku
licencjonujących HLA I. Powyższe badania in vitro i in vivo zostały wstępnie potwierdzone
przez nasze badania kliniczne w transplantacjach komórek krwiotwórczych u chorych z
nowotworami układu krwiotwórczego i chłonnego (Nowak et al. 2014). Wykazaliśmy między
innymi, że brak HLA klasy I u niezgodnego biorcy wpływa wybitnie niekorzystnie na
przeżycie biorcy i wznowę choroby nowotworowej, ale tylko w konstelacji, kiedy u dawcy
występował zarówno odpowiedni receptor KIR jak i odpowiadający mu ligand HLA I.
Potwierdziło to obserwowany wcześniej in vitro i in vivo fakt, że u dawcy komórki NK
podlegały licencjonowaniu, a po transplantacji następował u biorcy zanik licencjonowania
aktywnego klonu komórek NK dawcy. Jednocześnie brak u biorcy HLA I nie związanego z
licencjonowaniem u dawcy nie powodował pogorszenia wskaźników przeżycia i wznowy w
stosunku do biorców, którzy otrzymali przeszczep zgodny w całym zakresie HLA (10 alleli
zgodnych na 10 badanych), u których licencjonowanie komórek NK dawcy nie uległo
zmianie po transplantacji. Obecne badanie na rozszerzonej grupie par dawca biorca będzie
zmierzało do wyjaśnienia komplementarnej hipotezy badawczej dotyczącej możliwości
nabycia przez komórki NK dawcy licencjonowania w stosunku do posiadanych przez dawcę
receptorów KIR, do których dawca nie posiada ligandu HLA. Dodatkowy swoisty ligand
HLA u biorcy może się pojawić wskutek niezgodności HLA I pomiędzy dawcą a biorcą i
doprowadzić do licencjonowania tych klonów komórek NK, które u dawcy licencjonowane
nie były (upward licensing). Możliwość wystąpienia takiej korzystnej regulacji komórek NK
zasugerowali w swoich badaniach na modelu zwierzęcym Elliott et al. (2010). Kliniczna
69
ocena zjawiska będzie możliwa dzięki modelowi HSCT z pojedynczą niezgodnością pary
dawca-biorca w zakresie HLA klasy I.
Rycina 1. Stratyfikacja pacjentów z niezgodnością ligandu HLA I w zakresie zmiany
licencjonowania komórek NK dawcy po HSCT.
Donor
pool
KIR genotype
Cognate HLA
ligands
for
some KIRs
1-4 licensing
Change in
Recipient pool Stratified recipients
HSC with mismatched
T
HLA I
licensing
Missing ligandDownward
statusresetting
for licensing pair
Mismatched HLA IUnchanged
Not involved in
licensing
Newlicensing
HLA ligand
Upward
licensing
status
Cognate with not
donor
involved
KIR
Mixed cases with
Hypothesis:
pairs, out of:
different
Different tumor
C1:KIR2DL2/3
licensing status
immunosurveillance
C2:KIR2DL1
(different
outcomes
in malignant recipients
Bw4:KIR3DL1
are possible)
in strata
A3/11:KIR3DL2
Hipoteza badawcza: Skuteczność nadzoru immunologicznego nad komórkami
nowotworowymi u biorcy przeszczepu komórek krwiotwórczych może być uzależniona od
zmiany statusu licencjonowania komórek NK dawcy spowodowanej niezgodnością HLA
klasy I pomiędzy dawcą a biorcą oraz konstelacją KIR u dawcy w postaci zaniku
licencjonowania, braku zmiany licencjonowania lub nabycia dodatkowego licencjonowania.
W przypadku nabycia dodatkowej licencji (upward licensing) komórki NK dawcy mogą
lepiej nadzorować wznowę/progresję nowotworu biorcy.
Cele badania: Genotypowanie KIR u dawców i przyporządkowanie specyficzności HLA do
grup ligandów KIR u dawców i biorców pozwoli na określenie rodzaju zmiany
licencjonowania komórek NK po transplantacji i pozwoli na dokonanie stratyfikacji
pacjentów w następujących grupach: zanik licencjonowania, bez zmiany licencjonowania,
nabycie dodatkowego licencjonowania. Na podstawie zgromadzonych danych klinicznych
pacjentów po transplantacji krwiotwórczych komórek macierzystych z powodu nowotworu
układu krwiotwórczego lub chłonnego zostaną porównawczo ocenione następujące punkty
końcowe w grupach stratyfikacyjnych: PFS (progression free survival – przeżycie wolne od
progresji choroby), RI (relapse incidence – częstość wznowy), OS (overall survival –
całkowite przeżycie), aGvHD (acute graft versus host disease - ostra choroba przeszczep
przeciw gospodarzowi), TRM (transplantation related mortality – śmiertelność związana z
przeszczepieniem).
Plan realizacji projektu i metodyka: Genotypowanie KIR u ok. 200 dawców i biorców
(metoda KIR-SSO Luminex). Genotypowanie HLA u ok. 200 dawców i biorców (wykonane
w ramach procedur doboru pary niespokrewniony dawca-biorca). Stworzenie baz danych
obejmujących allele HLA i geny KIR (rozróżnienie KIR2DS4del i KIR4DS4norm !) biorców
i dawców. Stworzenie bazy danych klinicznych. Określenie przynależności grupowej HLA I
do
grup
ligandów:
C1,
C2,
Bw4,
A3/11
i
A1101/1102/C0102/0202/0302/0401/0501/1402/1601.
Określenie
występowania
odpowiadających sobie par hamujący lub aktywujący KIR-HLA I u każdej osoby badanej:
pary hamujące - C1:KIR2DL2/3, C2:KIR2DL1, Bw4:KIR3DL1 i A3/11:KIR3DL2; pary
aktywujące
–
C1:KIR2DS2/3,C2:KIR2DS1,
Bw4:KIR3DS1,
70
A1101/1102/C0102/0202/0302/0401/0501/1402/1601:KIR2DS4norm
i
A1101/1102/C0102/0202/0302/0401/0501/1402/1601:KIR2DS4del).
Podsumowanie liczebności par KIR-HLA u każdej osoby badanej, odrębnie w zakresie
aktywacji i hamowania. Stratyfikacja pacjentów w zakresie: zaniku licencjonowania, braku
zmiany licencjonowania i nabycia dodatkowego licencjonowania. Porównania statystyczne w
zakresie PFS, RI, OS, aGvHD i TRM. Analiza wielowariacyjna. Przygotowanie tabel i rycin.
Przygotowanie manuskryptu pracy doktorskiej.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Przewidywane jest wykazanie
poprawy nadzoru immunologicznego nad nowotworami układu krwiotwórczego i chłonnego
w grupie chorych z konstelacją HLA-KIR oznaczającą ‘nabycie dodatkowego
licencjonowania’ komórek NK po transplantacji w stosunku do pozostałych grup chorych.
Pozwoli to na prospektywne wykorzystanie badań KIR u potencjalnych dawców szpiku w
procedurze immunogenetycznego doboru optymalnego dawcy dla chorych z nowotworami.
W zakresie podstawowej immunologii komórek NK wykazanie istotnych różnic pomiędzy
grupami stratyfikacyjnymi pozwoli na uzupełnienie i rozwinięcie aktualnej hipotezy ‘missing
self’, która obejmuje niezgodność ligandu HLA bez uwzględnienia zmienionego
licencjonowania w podgrupach. W przypadku braku potwierdzenia hipotezy badawczej
określone zostaną warunki weryfikacji hipotezy na większej grupie badanej.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane.
Referencje:
- Farag et al. (2002) Natural killer cell receptors: new biology and insights into the graft-versus-leukemia effect.
Blood 100: 1935-47.
- Re F, Staudacher C, Zamai L, Vecchio V, Bregni M. Killer cell Ig-like receptors ligand-mismatched,
alloreactive natural killer cells lyse primary solid tumors. Cancer. 2006;107(3):640-648.
- Ruggeri L, Mancusi A, Capanni M, et al. Donor natural killer cell allorecognition of missing self in
haploidentical hematopoietic transplantation for acute myeloid leukemia: challenging its predictive value. Blood.
2007;110(1):433-440.
- Brunstein et al. Negative effect of KIR alloreactivity in recipients of umbilical cord blood transplant depends
on transplantation conditioning intensity. Blood 2009; 113(22): 5628-34
- Kim et al. (2005) Licensing of natural killer cells by host major histocompatibility complex class I molecules.
Nature 436:709-13.
- Thomas LM, Peterson ME, Long EO. Cutting edge: NK cell licensing modulates adhesion to target cells. J
Immunol. 2013;191(8):3981-5.
- Joncker NT, Shifrin N, Delebecque F, Raulet DH. Mature natural killer cells reset their responsiveness when
exposed to an altered MHC environment. J Exp Med 2010;207:2065-72.
- Elliott JM, Wahle JA, Yokoyama WM. (2010) MHC class I-deficient natural killer cells acquire a licensed
phenotype after transfer into an MHC class I-sufficient environment. J Exp Med 207:2073-9.
- Nowak et al. (2014) Donor NK cell licensing in control of malignancy in hematopoietic stem cell transplant
recipients. American Journal of Hematology 2014, 89(10): E176-83.
- Nowak et al. (2015) Role of donor activating KIR-HLA ligand-mediated NK cell education status in control of
malignancy in hematopoietic cell transplant recipients. Biology of Blood and Marrow Transplantation 21 (5),
829-39.
- Peterson ME, Long EO. Inhibitory receptor signaling via tyrosine phosphorylation of the adaptor Crk.
Immunity 2008; 29: 578–588.
- Chodniewicz D, Klemke RL. Regulation of integrin-mediated cellular responses through assembly of a
CAS/Crk scaffold. Biochim Biophys Acta 2004; 1692: 63–76.
- Arai A, et al. CrkL activates integrin-mediated hematopoietic cell adhesion through the guanine nucleotide
exchange factor C3G. Blood 1999; 93: 3713–3722.
- Katagiri K, et al. RAPL, a Rap1-binding molecule that mediates Rap1-induced adhesion through spatial
regulation of LFA-1. Nat Immunol 2003; 4: 741–748.
Okres realizacji pracy: 2 lata (2016-2017)
Zadania do wykonania w 2016 r.: Genotypowanie KIR u ok. 200 dawców i biorców
(metoda KIR-SSO Luminex). Genotypowanie HLA u ok. 200 dawców i biorców (badania
wykonywane na bieżąco do doboru par niespokrewniony dawca-biorca). Stworzenie baz
danych obejmujących allele HLA i geny KIR (rozróżnienie KIR2DS4del i KIR4DS4norm)
71
biorców i dawców. Stworzenie bazy danych klinicznych. Określenie przynależności grupowej
HLA I do grup ligandów KIR. Określenie występowania odpowiadających sobie par
składających się z hamującego lub aktywującego KIR i HLA I u każdej osoby badanej.
Podsumowanie liczebności par KIR-HLA u każdej osoby badanej w zakresie aktywacji i
hamowania. Stratyfikacja pacjentów w zakresie: zaniku licencjonowania, braku zmiany
licencjonowania i nabycia dodatkowego licencjonowania.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Sprawozdanie.
Wykonawcy: J. Nowak, M. Rogatko-Koroś
72
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.7 4/001/2014 4/001/2014
(PRACA KONTYNUOWANA Nr 4.3 w Planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA Nr 4.9 w Planie Naukowym 2015)
Sirolimus w skojarzeniu z takrolimusem w leczeniu przewlekłej choroby przeszczep
przeciwko gospodarzowi u chorych po transplantacji allogenicznych komórek
krwiotwórczych
Wstęp: Przewlekła choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (cGvHD) i jej następstwa
stanowią główną przyczynę chorobowości i śmiertelności pacjentów po transplantacjach
allogenicznych komórek krwiotwórczych (aSCT). cGvHD stwierdza się u 40-70% chorych po
transplantacji. Wykazano, że nasilenie objawów w przebiegu cGvHD (postać ograniczona lub
rozległa) odwrotnie koreluje z prawdopodobieństwem przeżycia po przeszczepieniu.
Rozpoznanie ustala się na podstawie objawów klinicznych, chociaż pożądane jest
histopatologiczne potwierdzenie rozpoznania. Leczenie cGvHD polega obecnie na eskalacji
dawek już stosowanych leków immunosupresyjnych w skojarzeniu z glikokortykosteroidami
stosowanymi przewlekle. Za główny mechanizm odpowiedzialny za rozwój cGvHD uznaje
się upośledzenie rozwoju tolerancji immunologicznej przeszczepionych limfocytów wobec
antygenów biorcy. Dlatego atrakcyjne wydaje się zastosowanie w leczeniu cGvHD sirolimusu
- leku sprzyjającemu generacji limfocytów T regulatorowych. Obecnie stosowane leki
immunosupresyjne działając przede wszystkim przez hamowanie syntezy i ekspresji receptora
dla Il-2 hamują także proliferację Treg. Dotychczasowe nieliczne publikacje wskazują, że
profilaktyka ostrej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi takrolimusem w skojarzeniu
z sirolimusem jest prawdopodobnie bardziej skuteczna niż postępowanie standardowe. Dane
dotyczące leczenia cGvHD są fragmentaryczne. Dotyczą niewielkich grup chorych, przede
wszystkim z postacią oporną na leczenie sterydami. Ich wyniki są jednak bardzo zachęcające
do stosowania sirolimusu w leczeniu cGvHD w pierwszej linii leczenia, a nie tylko w
postaciach sterydoopornych.
Hipoteza badawcza: Sirolimus w skojarzeniu z takrolimusem jest skutecznym leczeniem
pierwszego rzutu przewlekłej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Do chwili obecnej (styczeń - kwiecień 2014) do
badania włączono 8 chorych.
Proponowane modyfikacje planu realizacji projektu wraz z uzasadnieniem: Realizacja
pracy nie wymaga modyfikacji na obecnym etapie.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Leczenie cGvHD skojarzeniem
sirolimusu i takrolimusu może się okazać postępowaniem bardziej skutecznym od
dotychczasowych. Jeśli uzyskane wyniki okażą się korzystne, mogą stanowić podstawę do
zmiany dotychczas stosowanego leczenia.
Rodzaj pracy: Badanie naukowe stosowane.
Referencje:
Filipovich A H, Weisdorf D, Paveltic S i wsp.: National Institutes of Health Consensus Development Project on
Criteria for Clinical Trials in Chronic Graft-Versus-Host Disease: Diagnosis and Staging Working Group eport.
Biol Blood Marrow Transplant. 2005 (11): 945-955
Jurado M, Vallejo C, Perez-Simon J A i wsp.: Sirolimus as Part of Immunosuppressive Therapy for Refractory
Chronic Graft-versus-Host Disease. Biol Blood Marrow Transplant. 2007(13): 701-706
Cutler C, Antin J H: Sirolimus Immunosuppression for Graft-vesus Host Disease Prophylaxis and Therapy: an
Update. Curr Opin Hematol 2010(17): 500-504
Pidala J, Tomblyn M, Nishihori T i wsp.: Sirolimus Demonstrates Activity in the Primary Therapy of Acute
Graft-versus-Host Disease Without Systemic Glucocorticosteroids. Haematologica 2011 69(9): 1352-1356
Abouelnasr A, Roy J, Cohen S i wsp.: Defining the Role of Sirolimus in the Management of Graft-versus-Host
Disease: From Prophylaxis to Treatment. Biol Blood Marrow Transplant. 2013(19): 12-21
Pozostały okres realizacji pracy: 1 rok.
73
Zadania do wykonania w 2016 roku: Dalsza rekrutacja chorych do badania; ocena wyników
leczenia i działań niepożądanych.
Forma rozliczenia pracy w 2016: Raport.
Wykonawcy: K. Hałaburda, A. Tomaszewska, B. Nasiłowska-Adamska, A. Szczepiński
74
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.8
4/003/2014 4/003/2014
(PRACA KONTYNUOWANA Nr 4.5 w Planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA Nr 4.11 w Planie Naukowym 2015)
Prospektywna, randomizowana ocena wartości ciągłej stymulacji nerwu błędnego
w prognozowaniu i prewencji uszkodzenia nerwów krtaniowych wstecznych
podczas operacji wycięcia tarczycy
Wstęp: Ze względu na ciągle istniejące ryzyko uszkodzenia NKW w trakcie operacji
gruczołu tarczowego, na początku lat sześćdziesiątych zaproponowano wdrożenie narzędzi
diagnostycznych pod postacią neuromonitoringu, służących śródoperacyjnej identyfikacji
nerwu krtaniowego wstecznego, co miało umożliwić lepszą identyfikację tego nerwu, a co za
tym idzie jego ochronę przed uszkodzeniem. Technika śródoperacyjnego neuromonitoringu
(IONM) ewoluowała intensywnie w ostatnich latach prowadząc do ciągłej stymulacji nerwu
błędnego (NX) z analizą sygnały elektrycznego w czasie rzeczywistym.
Hipoteza badawcza: 1. Ciągły śródoperacyjny neuromonitoring nerwów krtaniowych
wstecznych (CIONM) pozwala na śródoperacyjne rozpoznanie zaburzeń funkcji NKW.
2. Zastosowanie analizy trendów sygnału CIONM pozwala na prewencję uszkodzenie NKW.
Cele badania: Celem badania jest ocena wartości klinicznej ciągłego śródoperacyjnego
neurmonitoringu (CIONM) w prewencji i prognozowaniu uszkodzenia NKW. Ocena wartości
ciągłej stymulacji.
Plan realizacji projektu i metodyka: W roku 2014 rozpoczęto akwizycję danych
klinicznych pacjentów operowanych zastosowania CIONM oraz pacjentów operowanych bez
IONM i operowanych z przerywanym IONM NKW. Kolejnym etapem będzie prospektywną
analiza z randomizacją danych klinicznych, parametrów śródoperacyjnych i obserwacji
follow-up pacjentów (N=60) podzielonych na trzy wyżej wymienione grupy.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: W pracy pragniemy udowodnić, iż
wartość rutynowego stosowania IONM w skutecznej prewencji obustronnej parezy NKW.
Ponadto pragniemy zoptymalizować technikę CIONM tak, aby w niedalekiej przyszłości
mogła być rutynowo stosowana w operacjach tarczycy. Dotychczasowe nasze i europejskie
doświadczenia potwierdzają słuszność tych założeń.
Proponowane modyfikacje planu: nie ma
Rodzaj pracy: Praca rozwojowa
Referencje:
1. Lamade W, Meyding-Lamade U, Buchhold C, et al. First continuous nerve monitoring in thyroid gland surgery. Chirurg.
2000; 71: 551–557.
2. Ulmer C, Friedrich C, Kohler A, Rieber F, Basar T, Deuschle M, Thon KP, Lamadé W. Impact of continuous
intraoperative neuromonitoring on autonomic nervous system during thyroid surgery. Head Neck. 2011; 33: 976-984.
3. Dralle H, Lorenz K, Machens A. State of the art: surgery for endemic goiter-a plea for individualizing the extent of
resection instead of heading for routine total thyroidectomy.Langenbeck's Archives of Surgery. 2011; 396: 1137-1143.
4. Dralle H, Sekulla C, Lorenz K, Brauckhoff M, Machens A. German IONM Study Group. Intraoperative monitoring of the
recurrent laryngeal nerve in thyroid surgery. World J Surg. 2008; 32: 1358-1366.
5. Chiang FY, Lu IC, Kuo WR, Lee KW, Chang NC, Wu CW. The mechanism of recurrent laryngeal nerve injury during
thyroid surgery--the application of intraoperative neuromonitoring. Surgery. 2008; 143: 743-749.
Pozostały okres realizacji pracy: 1 rok
Zadania do wykonania w 2016 r.: Aktualizacja danych klinicznych pacjentów z
zastosowaniem ciągłego precyzyjnego śródoperacyjnego neuromonitoringu oraz pacjentów
operacyjnych bez zastosowania neuromonitoringu.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Wykonawcy: M. Dedecjus, S. Huszcza, A. Misiak, K. Pielaciński, W. Dąbrowski,
A.B. Szczepanik
75
KARTA PRACY PLANOWEJ 4.9
4/011/2013
4/011/2013
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.32 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.21 w Planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.16 w Planie Naukowym 2015)
Patofizjologia i diagnostyka chorób spowodowanych immunizacją w stosunku do
komórek krwi i wrodzonych niedokrwistości i małopłytkowości
Cel pracy/Aktualny stan wiedzy: Alloimmunizacja i autoimmunizacja antygenami
obecnymi na komórkach krwi, a także wrodzone i nabyte defekty tych komórek są podłożem
szeregu chorób hematologicznych, których diagnostykę prowadzi Zakład Immunologii.
Diagnostyka ta jest sukcesywnie modyfikowana i unowocześniana.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Publikowanie prac poglądowych i
oryginalnych oraz prezentacja wykładów dotyczących patofizjologii tych schorzeń i postępów
w diagnostyce jest istotne dla upowszechniania wiedzy na ten temat.
Pozostały okres realizacji pracy: 2 lata.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Pisanie prac, doniesień i prezentacja wykładów.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Przygotowanie raportu o upowszechnianiu wiedzy lub/i
publikacji.
Wykonawcy: K. Maślanka, M. Uhrynowska, B. Michalewska, K. Guz, A. Orzińska, H.
Łopieńska, M. Pelc-Kłopotowska, J. Bednarz, A. Kowalska, M. Michalik, A. Wróbel, A.
Główka, E. Sokół, M. Piłat, J. Smolarczyk-Wodzyńska, J. Skulimowska, A. Kiszło, J.
Spychalska, H. Pyl, E. Gołaszewska, A. Myślińska, E. Klimczak-Jajor, B. Wojciechowska, K.
Kuziora, E. Brojer, A. Sikorska, B. Ceglarek
76
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.10 4/007/2015 4/007/2015
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.19 w planie Naukowym 2015)
Ocena procesu doboru dawcy i klinicznego wyniku transplantacji KKM w zależności
od czasu trwania doboru, pochodzenia etnicznego dawców i stopnia zgodności
szerokich haplotypów MHC
Wstęp: Skuteczność leczenia transplantacją krwiotwórczych komórek macierzystych (KKM)
zależy w znacznej mierze od stopnia zgodności HLA, ale również od dostępności dawcy i
czasu trwania doboru. Odsetek chorych, dla których udaje się dobrać optymalnego lub
akceptowalnego pod względem immunogenetycznym oraz bliskiego pod względem
etnicznym dawcę zależy bezpośrednio od liczebności krajowych i międzynarodowych
rejestrów.
Hipoteza
badawcza:
Szczegółowa
analiza
poszczególnych
etapów
doboru
niespokrewnionego dawcy KKM pozwoli na określenie słabych i mocnych stron procedury i
wprowadzenie modyfikacji algorytmu sprzyjających przeżyciu biorców i ograniczeniu
powikłań. Analiza haplotypowa pozwoli na wykazanie czy nieznane składniki MHC
sprzężone z badanymi allelami HLA w obrębie szerokich haplotypów MHC mają kliniczne
znaczenie w transplantacji KKM.
Dotychczasowa realizacja celów badania: - Analiza zleceń doboru z uwzględnieniem
kontynuacji na przełomie roku kalendarzowego. Scalenie kontynuowanych okresów
finansowania procedur dla tego samego pacjenta. Wyróżnienie pacjentów, dla których
wystąpiła konieczność doboru zastępczego dawcy (back-up) i określenie powodów.
- Rozpoczęcie kompletowania bazy danych obejmującej tryb doboru (daty diagnozy,
wszczęcia doboru, zakończenia doboru, efekt doboru, genotypy i stopień zgodności HLA, kraj
pochodzenia dawcy, dane demograficzne i wstępne dane kliniczne pacjenta i dawcy).
- Rozpoczęcie kompletowania informacji, że przeszczepienie nastąpiło (ID rzeczywistego
dawcy, data Tx, daty punktów końcowych, dane ankiety zdrowotnej, uzupełnienie danych
demograficznych).
- Określenie chorych, dla których nie dobrano akceptowalnego dawcy oraz przyczyn braku
dawcy w latach 2004-2013, zebranie danych o liczebności rejestrów w poszczególnych latach.
- Przygotowanie bazy do oceny stopnia zgodności HLA oraz stopnia zgodności szerokich
haplotypów MHC pomiędzy biorcą a dawcą w parach dobranych w IHiT.
Plan realizacji projektu i metodyka: Analiza zleceń doboru z uwzględnieniem kontynuacji
na przełomie roku kalendarzowego. Stworzenie bazy danych obejmującej efekt doboru, daty
punktów końcowych, genotypy i stopień zgodności HLA, kraj pochodzenia dawcy, dane
ankiety zdrowotnej i demograficzne. Przeprowadzenie analizy haplotypowej przy użyciu
oprogramowania PHASE 2.0 (University of Washington) i Phase_KEY 1.0 (IHiT) i
określenie stopnia zgodności szerokich haplotypów MHC. Przeprowadzenie analiz
statystycznych GvHD i punktów końcowych.
Proponowane modyfikacje planu: Wniosek o zmianę wykonawcy: Wykreślenie mgr A.
Witkowskiej spośród wykonawców w związku z urlopem macierzyńskim. Włączenie mgr S.
Gwozdowicza w poczet wykonawców pracy w zastępstwie wykreślonej osoby.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Badanie pozwoli określić:
- czy dobór w zakresie szerokich haplotypów MHC powinien być włączone do algorytmu
doboru dawcy KKM; - w jaki sposób dokładność doboru HLA, rejestr pochodzenia dawcy,
rozpoznanie choroby podstawowej, faza choroby i czas trwania doboru wpływa na efekt
transplantacji; jaka jest zależność skuteczności doboru dawcy od liczebności krajowego
rejestru dawców szpiku. Praca pozwoli na skompletowanie danych laboratoryjnych,
klinicznych i demograficznych do pracy doktorskiej E. Graczyk-Pol.
Rodzaj pracy: Praca rozwojowa.
77
Referencje:
1) E. Graczyk-Pol, A. Marosz-Rudnicka, R. Mika-Witkowska, A. Długokęcka, M. Rogatko-Koroś, A. Lange, S.
Mizia, K. Bogunia-Kubik, B. Wysoczańska, M. Markiewicz, A. Koclęga, S. Kyrcz-Krzemień, M. Barańska, J.
Wachowiak, L. Gil, A. Czyż, A. Łojko, M. Komarnicki, M. Mielcarek, K. Kałwak, A. Tomaszewska, B.
Nasiłowska-Adamska, A. Szczepiński, B. Mariańska, K. Hałaburda, A. Gronkowska, W. W. Jędrzejczak, J.
Styczyński, M. Bieniaszewska, A. Kucharska, A. Hellmann, J. Dybko, K. Kuliczkowski, K. Drabko, J.
Kowalczyk, T. Czerw, S. Giebel, J. Hołowiecki, J. Goździk, A. Golec, J. Dziopa, U. Szlendak, A. Gawron, J.
Czyż, K. Warzocha, J. Nowak. HLA inferred MHC haplotype disparity better predicted hematopoietic stem cell
transplant outcome than HLA allele/antigen disparity in standard risk recipients; for Polish Immunogenetics
Study Group. Tissue Antigens 2013, 81(5), 315-316, abstract P36.
2) R. Mika-Witkowska, E. Graczyk-Pol, A. Marosz-Rudnicka, A. Długokęcka, M. Rogatko-Koroś, A. Lange, S.
Mizia, K. Bogunia-Kubik, B. Wysoczańska, M. Markiewicz, A. Koclęga, S. Kyrcz-Krzemień, M. Barańska, J.
Wachowiak, L. Gil, A. Czyż, A. Łojko, M. Komarnicki, M. Mielcarek, K. Kałwak, A. Tomaszewska, B.
Nasiłowska-Adamska, A. Szczepiński, B. Mariańska, K. Hałaburda, A. Gronkowska, W. W. Jędrzejczak, J.
Styczyński, M. Bieniaszewska, A. Kucharska, A. Hellmann, J. Dybko, K. Kuliczkowski, K. Drabko, J.
Kowalczyk, T. Czerw, S. Giebel, J. Hołowiecki, J. Goździk, A. Golec, J. Dziopa, U. Szlendak, A. Gawron, J.
Czyż, K. Warzocha, J. Nowak. Acute and chronic GvHD are differently influenced by the level of HLA allelic
and haplotypic disparity: a Polish Immunogenetics Study Group. Tissue Antigens 2013, 81(5), 307-308, abstract
P17.
3) A. Marosz-Rudnicka, E. Graczyk-Pol, R. Mika-Witkowska, A. Długokęcka, M. Rogatko-Koroś, A. Lange, S.
Mizia, K. Bogunia-Kubik, B. Wysoczańska, M. Markiewicz, A. Koclęga, S. Kyrcz-Krzemień, M. Barańska, J.
Wachowiak, L. Gil, A. Czyż, A. Łojko, M. Komarnicki, M. Mielcarek, K. Kałwak, A. Tomaszewska, B.
Nasiłowska-Adamska, A. Szczepiński, B. Mariańska, K. Hałaburda, A. Gronkowska, W. W. Jędrzejczak, J.
Styczyński, M. Bieniaszewska, A. Kucharska, A. Hellmann, J. Dybko, K. Kuliczkowski, K. Drabko, J.
Kowalczyk, T. Czerw, S. Giebel, J. Hołowiecki, J. Goździk, A. Golec, J. Dziopa, U. Szlendak, A. Gawron, J.
Czyż, K. Warzocha, J. Nowak. Hematopoietic stem cell transplant outcome in malignant recipients was better
predicted by the disparity of HLA inferred MHC haplotypes than HLA-A, B, C, DRB1, DQB1 genotypes: a
Polish Immunogenetics Study Group. Tissue Antigens 2013, 81(5), 308, abstract P18.
Okres realizacji pracy w latach: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Uzupełnienie bazy danych. Wykonanie analizy fazowej
przez sekwencyjne zastosowanie oprogramowania Phase_KEY/PHASE 2.0/Phase_KEY. Po
skompletowaniu bazy danych przeprowadzona zostanie analiza haplotypowa przy użyciu
oprogramowania PHASE 2.0 (University of Washington) i Phase_KEY 1.0 (IHiT) wraz z
określeniem stopnia zgodności szerokich haplotypów MHC. Przeprowadzona zostanie
również analiz statystyczna GvHD i punktów końcowych oraz analiza trybu doboru
niespokrewnionych dawców wraz tempem doboru i przyczynami braku dawcy lub
dyskwalifikacji biorcy. Analiza wyników.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport / fragment pracy doktorskiej E. Graczyk-Pol
Nazwiska wykonawców: J. Nowak, E. Graczyk-Pol, A. Marosz-Rudnicka, K. Nestorowicz,
R. Mika-Witkowska, S. Gwozdowicz, M. Rogatko-Koroś
78
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.11 4/021/2012 4/021/2012
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.31 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.20 w Planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.21 w Planie Naukowym 2015)
Optymalizacja leczenia chirurgicznego chorych ze schorzeniami hematologicznymi oraz
bez zaburzeń hematologicznych
Wstęp: Klinika Chirurgii Ogólnej i Hematologicznej uczestniczy w projektach naukowych
I edukacyjnych, których celem jest optymalizacja leczenia chirurgicznego u chorych ze
schorzeniami hematologicznymi, a zwłaszcza z wrodzonymi i nabytymi skazami
krwotocznymi.
Hipoteza badawcza: Prace obecnego projektu będą koncentrować się wokół hipotez:
a) Sformułowanie algorytmu postępowania chirurgicznego w rzadkich skazach krwotocznych
pokrewnych hemofilii; b) Skuteczność splenektomii w rzadkich schorzeniach śledziony; c)
Opracowanie strategii leczenia omijającego inhibitor u chorych na hemofilię powikłaną
inhibitorem o wysokim mianie po zabiegach endoskopowych.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Przedstawiono pracę dotyczącą leczenia
chirurgicznego uwięźniętej przepukliny zachyłka krętniczo-kątniczego ze szczególnym
uwzględnieniem diagnostyki tego rzadkiego schorzenia. Przedstawiono również sposób
postępowania chirurgicznego w przypadku martwicy skóry - rzadkiego powikłania po
endoprotezoplastyce kolana u chorego na hemofilię A. Opublikowano pracę oceniającą
skuteczność laparoskopowej cholecystektomii w bezkamiczym zapaleniu pęcherzyka
żółciowego w przebiegu ostrej białaczki limfoblastycznej. Przedstawiono strategię
postępowania u chorej z martwicą żołądka w ciężkiej neutropenii.
Proponowane modyfikacje planu: Proponujemy kontynuację pracy w 2016 roku ze względu
na realizowane projekty i posiadany materiał kliniczny wymagający dalszych publikacji.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Aktualizacja stanu wiedzy
dotyczącej leczenia chirurgicznego chorych za skazami krwotocznymi i innymi schorzeniami
hematologicznymi umożliwiające optymalne postępowanie diagnostyczno-lecznicze.
Rodzaj pracy: praca rozwojowa
Referencje:
F.Peyvandi, Epidemiology and treatment of congenital fibrynogen deficiency, Tromb Res 2012 Dec;130 Suppl
2:S7
L. Bornikova, F. Peyvandi, G. Allen, J. Bernstein, MJ. Manco-Johnson, Hemophilia and Thrombosis Center,
Department of Medicine, University of Colorado, Aurora, CO 80045, USA, Fibrinogen replacement therapy for
congenital fibrinogen deficiency, J Thromb Haemost.2011 Sep;9(9):1687-704. Doi: 10.1111/j.15387836.2011.04424.x.
K. Tziomalos, S. Vakalopoulou, V. Perifanis, V. Garipidou, Second Propedeutic Department of Internal
Medicine, Medical School, Aristotle University of Thessaloniki, Hippokration Hospital, Thessaloniki Greece.
[email protected], Treatment of congenital fibrinogen deficiency: overview and recent findings, Vasc
Health Risk Manag. 2009;5:843-8. Epub 2009 Oct 12.
F. Peyvandi, R. Palla, M. Menegatti, PM. Mannucci, Angelo Bianchi Bonomi Hemophilia and Thrombosis
Center, IRCCS Maggiore Hospital, Mangiagalli and Regina Elena Foundation, University of Milan, Milan,
[email protected], Introduction. Rare bleeding disorders: general aspects of clinical features,
diagnosis, and management., Semin Thromb Hemost. 2009 Jun;35(4)Ł349+55.
F. Pezvandi, PH. Bolton-Maggs, A. Batorova, P. De Moerloose, A. Bianchi Bonomi Haemophili and
Thrombosis Center, Fondazione IRCCS Ca’Granada Ospedale Maggiore Policlinico, Universita degli Studi di
Milano and Luigi Villa Foudation, Milan, Italy. [email protected], Rare bleeding disorders., Haemophilia.
2012 Jul; 18 Suppl 4:148-53.
Okres realizacji pracy: 3 lata
Zadania do wykonania w 2016 r.: Analiza leczenia chirurgicznego pacjentów z rzadkimi,
wrodzonymi skazami krwotocznymi i rzadkimi schorzeniami śledziony. Gromadzenie i
analiza danych klinicznych, przygotowanie publikacji.
79
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Praca przygotowana do druku.
Wykonawcy: A.B. Szczepanik, S. Gajda, K. Pielaciński, A. Misiak, W. Dąbrowski, M.
Kuryłowicz
80
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.12 4/006/2013 RN 14.03.2016
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.27 w planie Naukowym 2013)
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.18 w planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.17 w planie Naukowym 2015)
Analiza wyników angioplastyki tętnicy udowej powierzchownej z użyciem
cewnika balonowego powlekanego paclitaxelem w zależności od stopnia
uwapnienia blaszki miażdżycowej, ocenianego metodą wirtualnej histologii (IVUS)
Wstęp: Badanie dotyczy oceny skuteczności i odległych wyników po plastyce balonowej
tętnicy udowej powierzchownej i podkolanowej wykonanych dwoma metodami: klasycznym
cewnikiem balonowym oraz cewnikiem pokrytym Paclitaxelem – substancją
immunosupresyjną mającą hamować przerost błony wewnętrznej tętnicy w miejscu
wykonanej endoplastyki. Do oceny stopnia po zabiegowej restenozy zastosowana będzie
metoda wewnątrznaczyniowego badania USG (IVUS) pozwalająca ocenić morfologię ściany
naczynia oraz budowę ściany wraz z wirtualną histopatologią. Równocześnie wyniki leczenia
oceniane będą w korelacji z okresem przyjmowania Clopidogrelu (lek p-płytkowy).
Hipoteza badawcza: W badaniu założono tezę, że cewnik balonowy pokryty Paclitaxelem
poprawi odległy wynik angioplastyki balonowej. Badanie metodą IVUS pozwoli wykazać
wpływ Paclitaxelu na hamowanie przerostu błony wewnętrznej tętnicy.
Cel badania: Celem badania jest porównanie skuteczności przezskórnej angioplastyki
balonowej w obrębie tętnicy udowej powierzchownej wykonanej cewnikiem balonowym
pokrytym paclitaxelem (lek antymitotyczny) w zależności od stopnia uwapnienia blaszki
miażdżycowej.
Plan realizacji projektu i metodyka: Ocena stopnia uwapnienia zmian miażdżycowych
tętnicy udowej powierzchownej wykonana zostanie ilościowo na podstawie wyników
wirtualnej histologii otrzymanych w trakcie wewnątrznaczyniowego badania USG (IVUS)
przeprowadzonego bezpośrednio przed plastyką balonową. Grupę kontrolną stanowić będą
pacjenci, u których plastyka wykonana zostanie klasycznym cewnikiem balonowym (również
po wykonaniu badania IVUS z opcją wirtualnej histologii). Analiza wyników plastyki tętnicy
udowej obejmowała będzie ocenę zmiany stopnia niedokrwienia kończyn dolnych w skali
Rutherforda, wartości wskaźnika kostka-ramię (ABI) oraz ocenę USG stopnia drożności
tętnicy po 3 i 6 miesiącach od zabiegu. Do badania włączonych będzie 100 chorych ze
zwężeniem lub niedrożnością tętnic w odcinku udowo-podkolanowym. Pacjenci podzieleni
zostaną losowo na 2 grupy, w zależności od rodzaju użytego cewnika balonowego. Ilościowa
ocena stopnia uwapnienia blaszki miażdżycowej wykonana będzie po zabiegu plastyki
balonowej. Każdy chory zakwalifikowany do leczenia będzie podpisywał świadomą zgodę na
włączenie go do badania.
GRUPA
I
II
LICZBA PACJENTÓW
W GRUPIE
50
50
Badanie kliniczne
(Ocena skali Rutherforda)
RODZAJ UŻYTEGO
CEWNIKA BALONOWEGO
Z PACLITAXELEM
BEZ LEKU – cewnik klasyczny
Schemat wizyt kontrolnych
Przed
Po zabiegu
zabiegiem
X
X
81
3 mies.
6 mies.
X
X
USG klasyczne TT. kończyn
dolnych
Ocena ABI
X
X
X
X
X
X
Podczas badania klinicznego oceniany będzie stopień niedokrwienia kończyny wg skali
Rutherforda. W przypadku wystąpienia pogorszenia ukrwienia kończyny pacjent zostanie
poddany właściwej diagnostyce obrazowej i niezbędnemu leczeniu, przewidzianemu dla
takich przypadków.
Badanie ultrasonografii wewnątrznaczyniowej przeprowadzone zostanie bezpośrednio przed
wykonaniem angioplastyki tętnicy udowej. W trakcie przeprowadzanych badań oceniane
będą:
- stopień drożności tętnicy,
- umiejscowienie (liczba, długość) i stopień zwężenia w obrębie leczonej tętnicy,
- ocena morfologiczna ściany tętnicy (histologia wirtualna) z ilościową oceną stopnia
uwapnienia blaszki miażdżycowej.
Celem oceny klinicznego wyniku leczenia oznaczany będzie podczas każdej wizyty
kontrolnej wskaźnik kostka-ramię (ABI).
U wszystkich pacjentów przeprowadzona zostanie z dostępu udowego ipsi- lub
kontrlateralnego przezskórna angioplastyka balonowa tętnic odcinka udowo-podkolanowego
z zastosowaniem klasycznego cewnika balonowego dobranego długością i średnicą do
długości zmian i średnicy naczynia. U 50 pacjentów zostanie dodatkowo wykonana
angioplastyka z zastosowaniem cewnika balonowego Freeway ™ 035 pokrytego
paclitaxelem.
Przed
wykonaniem
angioplastyki
zostanie
przeprowadzone
wewnątrznaczyniowe badanie ultrasonograficzne oceniające budowę ściany tętnicy oraz
stopień uwapnienia blaszki miażdżycowej (ilościowo). Na podstawie stopnia uwapnienia
zmian pacjenci podzieleni będą na dwie grupy:
1. Zmiany uwapnione mniej lub 50% objętości blaszki miażdżycowej
2. Zmiany uwapnione powyżej 50% objętości blaszki miażdżycowej
U wszystkich pacjentów po przeprowadzeniu skutecznej angioplastyki włączona zostanie
profilaktyka przeciwzakrzepowa w/g poniższego schematu:
1. Preparat kwasu acetylosalicylowego - podawany w jednej dawce 75 mg/24 godz., na stałe,
2. Clopidogrel - podawany w jednej dawce 75 mg/24 godz. przez 6 mies.
W badaniu USG oceniane będą: - długość i stopnień zwężeń w leczonym odcinku tętnicy,
- stopień restenozy, - zmiany w budowie poszczególnych warstw ściany tętnicy.
Ocena kliniczna dotyczyła będzie: - zmian kategorii w skali Rutherforda, - mian wartości
wskaźnika kostka ramię, - zmian dystansu chromania przestankowego.
Założony okres obserwacji chorych po plastyce balonowej to 6 miesięcy z możliwością
przedłużenia o kolejne 6 miesięcy. Po tym okresie wykonana zostanie ocena drożności tętnic
odcinka udowo-podkolanowego za pomocą ultrasonografii klasycznej. Pierwotna drożność
zdefiniowana została jako brak zwężeń światła przepływu powyżej 70%.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Wykazanie przewagi angioplastyki
balonowej, wykonanej balonem pokrytym Paclitaxelem oraz skuteczności i korzyści
zastosowania metody IVUS w ocenie zmian strukturalnych w ścianie tętnicy po zabiegach
wewnątrznaczyniowych.
Okres realizacji pracy: 3 lata.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Zabiegi angioplastyki i włączenie do badania kolejnych
chorych.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Wykonawcy: M. Sitarz, P. Szopiński
82
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.13 4/003/2016 4/…../2016
(PRACA NOWA)
Wpływ polimorfizmu genów enzymów metabolizujących aminy katecholowe na
skuteczność i tolerancję inhibitorów kinazy tyrozynowej BCR-ABL w terapii
przewlekłej białaczki szpikowej
Wstęp: Obecna terapia przewlekłej białaczki szpikowej (PBSz) polega na przewlekłym,
codziennym stosowaniu doustnych leków z grupy inhibitorów kinazy tyrozynowej BCR-ABL
(IKT), przede wszystkim imatynibu. Wykazano, że jednym z kluczowym czynników
obniżających skuteczność leczenia PBSz za pomocą TKI jest nieprzestrzeganie przez
pacjentów zaleceń lekarskich dotyczących dawkowania, przy czym pomijanie nawet
pojedynczych dawek imatynibu prowadzi do istotnego pogorszenie rokowania. Zgodnie z
wynikami badania ADAGIO (Adherence Assessment with Glivec: Indicators and Outcomes)
jedynie 14,2% pacjentów dokładnie przestrzega ustalonego schematu dawkowania imatynibu
(1).
Istotnym powodem nieregularnego przyjmowania leków mogą być ich działania niepożądane.
Istotna część objawów niepożądanych jest konsekwencją biologicznej aktywności leku, przy
czym toksyczność TKI wynika często z ich nieselektywnego działania w stosunku do kinazy
BCR-ABL (tzw. efekty off-target”). Jednak niektóre działania niepożądane są konsekwencją
samego faktu przyjęcia leku i związanych z tym negatywnych oczekiwań chorego,
wynikających np. z wiedzy o profilu działań niepożądanych stosowanego leku. W badaniach
klinicznych kontrolowanych placebo, u części osób w ramieniu kontrolnym obserwuje się
niekorzystne objawy charakterystyczne dla badanego leku, pomimo, że chorzy ci otrzymują
obojętną substancję. Mechanizm ten nazywany jest efektem nocebo (przeciwieństwo efektu
placebo).
Natężenie efektu nocebo jest indywidualne i zależy prawdopodobnie od złożonych
mechanizmów psychologicznych. Uważa się jednak, że efekty placebo i nocebo są ściśle
kontrolowane przez określone mechanizmy neurobiologiczne w ośrodkowym układzie
nerwowym, miedzy innymi za pośrednictwem monoamin, i mogą mieć również określone
podłoże genetyczne. Wstępne analizy genetyczne wykazały korelację pomiędzy niektórymi
czynnościowymi wariantami genetycznymi enzymów metabolizujących aminy katecholowe,
szczególnie dopaminę, a wystąpieniem efektu nocebo i placebo. Miedzy innymi wykazano, że
funkcjonalny polimorfizm G/T (rs6323) genu oksyzady monoaminowej A (MAO) związany
ze zwiększenie aktywności MAO oraz niesynonimiczny polimorfizm Val158Met w genie Ometylotrasferazy katecholowej (COMT) korelują z redukcja efektu placebo i nasileniem
efektów typu nocebo. Wiedza o podłożu molekularnym efektu nocebo u chorych na PBSz
leczonych przewlekle imatynibem jest bardzo ograniczona.
Hipoteza badawcza: Uważa się, że efekty nocebo są ściśle kontrolowane przez określone
mechanizmy neurobiologiczne w ośrodkowym układzie nerwowym, miedzy innymi za
pośrednictwem monoamin. Czynnościowe polimorfizmy enzymów metabolizujących aminy
katecholowe (COMT i MAO) mogą wpływać na częstość występowania działań
niepożądanych typu efektu nocebo i powodować przerwy w leczeniu obniżające skuteczność
leczenia PBSz. Obiektywne określenie populacji skłonnej do nocebo mogłoby umożliwić
stosowanie celowanych interwencji w określonych grupach, np. informowanie o konieczności
stosowania, ograniczenie informacji o działaniach niepożądanych do niezbędnego minimum,
monitorowanie stosowania się do zaleceń.
Cele badania: Ocena związku badanych wariantów genetycznych COMT i MAO ze
skutecznością i tolerancją imatynibu u chorych z rozpoznaniem PBSz.
Plan realizacji projektu i metodyka: Zgromadzenie materiału biologicznego od pacjentów z
rozpoznaniem PBSz leczonych za pomocą imatynibu oraz izolacja genomowego DNA.
83
Przygotowanie bazy obserwacji klinicznych na temat skuteczności i działań niepożądanych
podczas leczenia imatynibem. Genotypowanie wybranych wariantów polimorficznych COMT
i MAO. Analiza statystyczna uzyskanych wyników i przygotowanie publikacji.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Oczekiwanym wynikiem pracy jest
weryfikacja, czy badane warianty genetyczne COMT i MAO są związane z wynikami
leczenia PBSz imatynibem. Wykazanie takiego związku sugerowałoby, że przyczyną może
być nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania imatynibu związane z wystąpieniem
objawów niepożądanymi typu efektu nocebo.
Możliwość obiektywnego określenie populacji skłonnej do odpowiedzi typu nocebo
pozwoliłaby na stosowanie celowanych interwencji mających celu poprawę przestrzegania
zaleceń w określonych grupach pacjentów. Interwencje te mogłyby obejmować np. bardziej
aktywne informowanie o konieczności regularnego stosowania leku, ograniczenie informacji
o działaniach niepożądanych do niezbędnego minimum lub ściślejsze monitorowanie
przestrzegania zaleceń
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane.
Referencje:
Sacha T, Lewandowski K, Hellmann A Rekomendacje PALG dotyczące diagnostyki i leczenia przewlekłej
białaczki szpikowej w 2013 r. Acta Haematologica Polonica 2013
Noens L, van Lierde MA, De Bock R, et al.Prevalence, determinants, and outcomes of nonadherence to imatinib
therapy in patients with chronic myeloid leukemia: the ADAGIO study. Blood. 2009;113(22):5401-11
Leuchter AF. Monoamine oxidase a and catechol-o-methyltransferase functional polymorphisms and the placebo
response in major depressive disorder. J Clin Psychopharmacol. 2009 ;29(4);372-7.
Wendt L et al. Catechol-O-methyltransferase Val158Met polymorphism is associated with somatosensory
amplification and nocebo response. PLoS One.2014 ;9(9):e107665.
Wendt L et al. Catechol-O-methyltransferase Val158Met polymorphism is associated with somatosensory
amplification and nocebo response. PLoS One.2014 Sep 15;9(9):e107665
Hall KT, Kaptchuk TJ (2013) Genetic biomarkers of placebo response: whatcould it mean for future trial design?
Clin Investig (Lond) 3: 311–314.
Okres realizacji pracy: 2 lata (2016-2017)
Zadania do wykonania w 2016 r.: Bankowanie materiału biologicznego i izolacja DNA.
Genotypowanie wybranych polimorfizmów COMT i MAO. Analiza statyczna uzyskanych
wyników pod katem związku badanych wariantów genetycznych z odpowiedzią i
toksycznością imatynibu w PBSz.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Wykonawcy: K. Jamroziak, J. Kamińska, J. Góra-Tybor
84
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.14
4/004/2016
4/…../2016
(PRACA NOWA)
Ocena tromboelastometrycznych właściwości skrzepu oraz maksymalnego stężenia
i potencjału generowanej trombiny u polskich pacjentów z rzadko występującymi
wrodzonymi niedoborami czynników krzepnięcia krwi
Wstęp: Do grupy rzadko występujących skaz krwotocznych zalicza się niedobory
pojedynczych osoczowych czynników krzepnięcia (I, II, V, VII, X, XI, XIII) oraz niedobory
złożone (czynników V i VIII lub czynników zależnych od witaminy K – II, VII, IX i X).
Częstość występowania tych defektów waha się od 1 na 350 000 osób ogólnej populacji (w
przypadku niedoboru czynnika VII) do 1 na 2 000 000 (w przypadku niedoboru czynnika II
lub XIII). Rzadko występujące niedobory czynników krzepnięcia są chorobami
uwarunkowanymi genetycznie, dziedziczą się w sposób autosomalny recesywny. Na dzień 7
maja 2015 roku w Ogólnopolskim Rejestrze Wrodzonych Skaz Krwotocznych, prowadzonym
w IHiT, znajdowało się 409 pacjentów z rzadko występującymi wrodzonymi niedoborami
czynników krzepnięcia: 26 osób z niedoborem czynnika V, 21 - z niedoborem czynnika X, 0 z niedoborem czynnika II, 231 - z niedoborem czynnika VII, 51 - z niedoborem czynnika XI,
69 - z niedoborem czynnika I, 10 - z niedoborem czynnika XIII oraz 1 osoba ze złożonym
niedoborem czynników V i VIII. Ze względu na bardzo heterogenny obraz kliniczny skazy
krwotocznej w tej grupie pacjentów (u których stopień niedoboru czynnika krzepnięcia w
osoczu rzadko koresponduje z nasileniem krwawień) poszukuje się innych testów
laboratoryjnych umożliwiających ocenę stopnia ryzyka wystąpienia krwawień. Do testów
takich można zaliczyć: 1) badanie tromboelastometryczne (TEM, Thromboelastometry),
pozwalające ocenić właściwości fizyczne wytworzonego skrzepu oraz 2) badanie
maksymalnego stężenia i potencjału generowanej trombiny (TGA, Thrombin Generation
Assay) w osoczu. Analiza wyników TEM i TGA w powiązaniu z podłożem molekularnym
defektu, może istotnie przyczynić się do rozwoju diagnostyki i leczenia rzadkich skaz
krwotocznych. W badaniu zostaną wykorzystane dane pilotażowe uzyskane przy realizacji
innych projektów, w których poznano, np. podłoże molekularne większości przypadków
niedoboru czynników XIII, XI, V i VIII oraz VII.
Hipoteza badawcza: Rzadko występujące wrodzone skazy krwotoczne na tle niedoboru
czynników krzepnięcia charakteryzują się zróżnicowaną i trudną do oceny tendencją do
krwawień. Fakt ten obserwuje się zarówno u pacjentów z tym samym typem niedoboru, czy
tej samej aktywności niedoborowego czynnika krzepnięcia, a nawet z tą samą mutacją
odpowiedzialną za wystąpienie choroby. Poznanie właściwości wytworzonego skrzepu w
badaniu tromboelastometrycznym oraz określenie maksymalnego stężenia i potencjału
powstałej w osoczu trombiny być może przyczyni się do optymalizacji diagnostyki i leczenia
tej grupy pacjentów.
Cele badania: 1) Ocena tromboelastometrycznych właściwości utworzonego skrzepu w
grupie włączonych do badania pacjentów z rzadko występującymi niedoborami osoczowych
czynników krzepnięcia. 2) Ocena maksymalnego stężenia oraz potencjału wytwarzanej
trombiny w grupie włączonych do badania pacjentów z rzadko występującymi niedoborami
osoczowych czynników krzepnięcia. 3) Określenie podłoża molekularnego niedoboru
poszczególnych czynników krzepnięcia odpowiedzialnych za występowanie rzadkich skaz
krwotocznych w Polsce. 4) Analiza wpływu mutacji sprawczych u pacjentów z rzadko
występującymi skazami krwotocznymi na właściwości powstałego skrzepu oraz maksymalne
stężenie i potencjału generowanej trombiny w osoczu. 5) Próba oceny ryzyka wystąpienia
krwawień u pacjentów z rzadko występującymi niedoborami czynników krzepnięcia w
oparciu o wyniki uzyskanych testów laboratoryjnych.
85
Plan realizacji projektu i metodyka: 1) Badaniem zostanie objętych, co najmniej 100
niespokrewnionych pacjentów zarejestrowanych w Rejestrze Wrodzonych Skaz
Krwotocznych, prowadzonym w IHiT. 2) Po uzyskaniu świadomej zgody na udział w badaniu
od każdego pacjenta zebrany będzie wywiad odnośnie przebiegu klinicznego defektu, a
następnie pobrane zostaną próbki krwi obwodowej na testy wykonywane w krwi pełnej,
osoczu oraz na badania genetyczne. 3) Wszystkie testy laboratoryjne realizowane będą w
Zakładzie Hemostazy i Chorób Metabolicznych. Wśród nich w wybranych grupach pacjentów
wykonane zostaną: a) ocena tromboelestometryczna skrzepu ROTEM Delta z zastosowaniem
następujących aktywatorów: in-TEM, ex-TEM, fib-TEM, ap-TEM; b) ocena maksymalnego
stężenia i tempa generowanej trombiny oraz wyliczenie potencjału trombinowego osocza
(TGA, Technoclone); c) poszukiwanie mutacji sprawczych metodą bezpośredniego
automatycznego sekwencjonowania wg Sangera.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: a) wykorzystanie TEM i TGA w
cenie ryzyka wystąpienia powikłań krwotocznych u pacjentów z rzadko występującymi
skazami krwotocznymi; b) określenie podłoża genetycznego rzadko występujących skaz
krwotocznych i skorelowanie genotypu z fenotypem, czyli obrazem klinicznym co pozwoli
precyzyjniej sklasyfikować badane choroby pod kątem zagrożenia powikłaniami
krwotocznymi; c) rozszerzenie poradnictwa genetycznego rzadkich skaz krwotocznych i
weryfikacja epidemiologiczna stanu nosicielstwa tych defektów w Polsce.
Rodzaj pracy: badanie naukowe podstawowe.
Referencje:
1. Palla R, Peyvandi F, Shapiro AD. Rare bleeding disorders: diagnosis and treatment. Blood. 2015 Mar
26;125(13):2052-2061.
2. Mumford AD, Ackroyd S, Alikhan R, Bowles L, Chowdary P, Grainger J, Mainwaring J, Mathias M,
O'Connell N; BCSH Committee. Guideline for the diagnosis and management of the rare coagulation disorders:
a United Kingdom Haemophilia Centre Doctors' Organization guideline on behalf of the British Committee for
Standards in Haematology. Br J Haematol. 2014 Nov;167(3):304-26.
3. Peyvandi F, Menegatti M, Palla R.Rare bleeding disorders: worldwide efforts for classification, diagnosis, and
management. Semin Thromb Hemost. 2013 Sep;39(6):579-84.
4. Zekavat OR, Haghpanah S, Dehghani J, Afrasiabi A, Peyvandi F, Karimi M. Comparison of thrombin
generation assay with conventional coagulation tests in evaluation of bleeding risk in patients with rare bleeding
disorders. Clin Appl Thromb Hemost. 2014 Sep;20(6):637-44. doi: 10.1177/1076029613475473.
5. Van Geffen M, Menegatti M, Loof A, Lap P, Karimi M, Laros-van Gorkom BA, Brons P, Van Heerde WL
Retrospective evaluation of bleeding tendency and simultaneous thrombin and plasmin generation in patients
with rare bleeding disorders. See comment in PubMed Commons belowHaemophilia. 2012 Jul;18(4):630-8.
6. Ivaskevicius V, Windyga J, Baran B, Bykowska K, Daugela L, Watzka M, Seifried E, Oldenburg J. The first
case of combined coagulation factor V and coagulation factor VIII deficiency in Poland due to a novel
p.Tyr135Asn missense mutation in the MCFD2 gene. Blood Coagul Fibrinolysis. 2008 Sep;19(6):531-534.
7. Ivaskevicius V, Windyga J, Baran B, Schroeder V, Junen J, Bykowska K, Seifried E, Kohler HP, Oldenburg J.
Phenotype-genotype correlation in eight Polish patients with inherited Factor XIII deficiency: identification of
three novel mutations. Haemophilia . 2007 Sep;13(5):649-57.
Okres realizacji pracy w latach: 2016-2018 (3 lata)
Zadania do wykonania w 2016 r.: Zaprojektowanie świadomej zgody na badanie oraz
ankiety pacjenta w celu zebrania wywiadu chorobowego, kontakt telefoniczny lub listowny z
prośbą o zgłaszanie się. W grupie 30-50 pacjentów zakwalifikowanych do badania wykonanie zaplanowanych testów laboratoryjnych w Zakładzie Hemostazy i Chorób
Metabolicznych. Wstępna analiza uzyskanych wyników.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport etapowy.
Nazwiska wykonawców: J. Windyga, E. Odnoczko, B. Baran, K. Bykowska, E. StefańskaWindyga, A. Sikorska
86
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.15 4/008/2015 (RN 14.03.2016)
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.20 w planie Naukowym 2015)
Kinazy PIM w patogenezie chorób układu krwiotwórczego i chłonnego
Wstęp: Kinazy PIM (PIM1/2/3) ulegają nadekspresji w wielu nowotworach
hematologicznych i guzach litych [1]. W nowotworach hematologicznych nadekspresja tych
kinaz wynika z zaburzeń aktywności receptora FLT3, ekspresji kinazy BCR-ABL i aktywacji
osi JAK-STAT i czynnika transkrypcyjnego NFkB. Onkogenne działanie tych kinaz polega
regulacji kluczowych białek tj. Myc, NFkB-p65, BAD, 4EBP1 czy p53, przekładającą się na
promocję metabolizmu i cyklu komórkowego oraz działaniu antyapoptotycznym [2]. W
ostatnich latach wykazano, iż w chłoniaku grudkowym i chłoniaku rozlanym z dużych
komórek B (DLBCL) ekspresja kinaz PIM1 i PIM2 jest niekorzystnym czynnikiem
rokowniczym[3,4]. Kinazy PIM zostały także zdefiniowane w badaniach in vitro i in vivo
jako racjonalny cel terapeutyczny w przewlekłej i ostrej białaczce szpikowej, przewlekłej
białaczce limfocytowej, szpiczaku plazmocytowym czy DLBCL [4,5-7]. Stworzone
dotychczas inhibitory tych kinaz nie przechodziły do kolejnych faz badań klinicznych, min.
ze względu na kardiotoksyczność. Badania przeprowadzone w Pracowni Hematologii
Doświadczalnej wskazują, iż kinazy PIM ulegają ekspresji w liniach modelowych dla
chłoniaka Hodgkin’a (HL) i mogą być celem interwencji farmakologicznej w tej chorobie.
Ponadto, otrzymane dane wskazują, iż ekspresja kinaz PIM w komórkach HL zależy od
aktywności osi JAK-STAT i NFkB, a zasadniczym mechanizmem toksyczności inhibicji
kinaz PIM w HL jest osłabienie czynności osi NFkB, pełniącej centralną rolę w patogenezie
tej choroby. Do inaktywacji kinaz PIM w komórkach HL użyto nowego, wysoce
specyficznego inhibitora – SEL24-B489, opracowanego przez firmę Selvita S.A. (Kraków),
charakteryzującego się dużo niższą toksycznością w modelach in vivo, w porównaniu do
wspomnianych substancji.
Hipoteza badawcza: Komórki chłoniaka śródpiersia (PMBCL) charakteryzują się zbliżonym
profilem ekspresji genów do komórek HL, a także konstytutywną aktywacją osi JAK-STAT i
NFkB. Bioinformatyczna analiza mikromacierzy, wykonana w naszej Pracowni, wykazała
nadekspresję wszystkich trzech kinaz PIM w linii modelowej dla PMBCL – Karpas1106P. W
związku z powyższym zakładamy, iż kinazy PIM mogą ulegać ekspresji w PMBLC i
stanowić racjonalny cel terapeutyczny w tym chłoniaku. Jakkolwiek kinazy PIM zostały
zdefiniowane jako cel terapeutyczny w szpiczaku plazmocytowym, nie przeprowadzono
dotychczas badań mających na celu określenie czy ekspresja kinaz ma znaczenie
prognostyczne w tej chorobie.
Cele badania: Zbadanie aktywności JAK-STAT in NFkB w linii modelowej PMBLC –
Karpas 1106P oraz materiale klinicznym. Zbadanie ekspresji kinaz PIM1/2/3 w linii Karpas
1106P oraz w materiale klinicznym, ocena korelacji ekspresji tych kinaz z aktywnością JAKSTAT i NFkB i znaczenia ekspresji dla przebiegu choroby. Ocena konsekwencji inhibicji
farmakologicznej kinaz PIM w PMBCL. Ocena korelacji ekspresji kinaz PIM1/2/3 z
przebiegiem choroby w materiale klinicznym od chorych na szpiczaka plazmocytowego.
Plan realizacji projektu i metodyka: Ocena aktywności czynników transkrypcyjnych
STAT3/5 i NFkB (p65, c-Rel, RelB) oraz ekspresji kinaz PIM1/2/3 w materiale klinicznym
zostanie przeprowadzona metodą immunohistochemii w Pracowni Patomorfologii, a związek
między ich ekspresją a parametrami kliniczno-prognostycznymi zostanie zbadany we
współpracy z Kliniką Hematologii.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Proponowane badania mają na celu
scharakteryzowanie patogenetycznej i klinicznej roli kinaz PIM w PMLBCL i w MM.
Rodzaj pracy: badanie naukowe podstawowe / badanie naukowe stosowane
Referencje:
87
1.Brault L., Gasser C., Bracher F., Huber K., Knapp S., Schwaller J. PIM serine/threonine kinases in the
pathogenesis and therapy of hematologic malignancies and solid cancers. Haematologica. 2010; 95: 1004-15.
2.Nawijn M.C., Alendar A., Berns A. For better or for worse: the role of Pim oncogenes in tumorigenesis. Nat
Rev Cancer. 2011; 11: 23-34.
3.Schatz J.H., Oricchio E., Wolfe A.L. i wsp. Targeting cap-dependent translation blocks converging survival
signals by AKT and PIM kinases in lymphoma. J Exp Med. 2011; 208: 1799-807.
4.Brault L., Menter T., Obermann E.C. i wsp. PIM kinases are progression markers and emerging therapeutic
targets in diffuse large B-cell lymphoma. Br J Cancer. 2012; 107: 491-500.
5.Keeton E.K., McEachern K., Dillman K.S. i wsp. AZD1208, a potent and selective pan-Pim kinase inhibitor,
demonstrates efficacy in preclinical models of acute myeloid leukemia. Blood. 2014; 123: 905-13.
6.Chen L.S., Redkar S., Bearss D., Wierda W.G., Gandhi V. Pim kinase inhibitor, SGI-1776, induces apoptosis
in chronic lymphocytic leukemia cells. Blood. 2009; 114: 4150-7.
7.Chen L.S., Redkar S., Taverna P., Cortes J.E., Gandhi V. Mechanisms of cytotoxicity to Pim kinase inhibitor,
SGI-1776, in acute myeloid leukemia. Blood. 2011; 118: 693-702.
Okres realizacji pracy: 2 lata (2016-2017)
Zadania do wykonania w 2016 r.: Barwienia IHC; zebranie danych klinicznych.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport
Wykonawcy: M. Szydłowski, A. Szumera-Ciećkiewicz, M. Prochorec-Sobieszek, E. LechMarańda, A. Malenda, E. Jabłońska, P. Juszczyński
88
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.16 4/006/2016 (RN 14.03.2016)
(PRACA NOWA)
Ocena zastosowania technik wewnątrznaczyniowych w leczeniu powikłań po
klasycznych operacjach na poziomie aortalno-biodrowym
Wstęp: Operacje aorty brzusznej z zastosowaniem protez naczyniowych są rutynowymi
zabiegami przeprowadzanymi od ponad 50 lat w ośrodkach chirurgii naczyniowej na całym
świecie. Pomimo doskonałego opanowania techniki chirurgicznej procedury te nie są wolne
od poważnych odległych powikłań. Według szacunkowych danych występują one u 0,2¬ 15 % chorych. Najczęściej spotyka się tętniaki rzekome powstałe w okolicy zespoleń
naczyniowych, przetoki pomiędzy protezą a jelitem oraz wtórne zakażenia pomostów
naczyniowych. Wśród czynników odpowiedzialnych za wystąpienie późnych powikłań
wymienia się progresję zmian chorobowych zachodzących w aorcie i tętnicach biodrowych
oraz błędy techniczne popełnione podczas operacji pierwotnej. Istotny problem stanowią
także nowo powstałe tętniaki prawdziwe umiejscowione w aorcie powyżej lub poniżej
wszytej protezy naczyniowej. Większość powikłań po klasycznych operacjach aorty
brzusznej i tętnic biodrowych stanowi wskazanie do pilnej interwencji chirurgicznej.
Zaawansowany wiek, współistniejące choroby internistyczne oraz trudności techniczne
związane ze zmianą anatomii pola operacyjnego i zrostami wewnątrzbrzusznymi przekładają
się na dużą ilość powikłań i wysoką śmiertelność okołooperacyjną. Odsetek zgonów sięga 17
% w przypadku operacji planowych i waha się od 66 % do 100 % gdy operacja wykonywana
jest ze wskazań pilnych. Wysokie ryzyko wtórnych interwencji wymusiło poszukiwanie
nowych
mniej
inwazyjnych
metod
leczenia.
Obiecujące
wczesne
wyniki
wewnątrznaczyniowych operacji aorty brzusznej sprawiły, iż zaczęto rozważać zastosowanie
tej metody do leczenia powikłań po operacjach metodą klasyczną. Jak dotąd opisano w
literaturze jedynie około 200 takich przypadków.
Cel pracy: Celem pracy jest retrospektywna ocena możliwości zastosowania metod
wewnątrznaczyniowych w leczeniu późnych powikłań po klasycznych operacjach
naczyniowych w odcinku aortalno – biodrowym na podstawie materiału Kliniki Chirurgii
Naczyniowej Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie, I Kliniki Chirurgii
Ogólnej i Naczyniowej II Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego,
Oddziału Chirurgii Ogólnej i Naczyniowej Wojewódzkiego Szpitala Chirurgii Urazowej w
Warszawie
Materiał i metody: Analizie poddano pacjentów operowanych wewnątrznaczyniowo z
powodu tętniaków aorty brzusznej i tętnic biodrowych wspólnych w okresie od września
2002 roku do grudnia 2015 roku. Z grupy tej wyodrębniono chorych, dla których zabiegi
endowaskularne stanowiły wtórną interwencję mającą na celu leczenie powikłań
pooperacyjnych lub nowo powstałych tętniaków prawdziwych. Analizując badaną grupę
wzięto pod uwagę: wiek, płeć, wskazania do operacji pierwotnej, rodzaj wszytej protezy
naczyniowej, czas, jaki upłynął pomiędzy operacją, a reinterwencją wewnatrznaczyniową,
obecność objawów klinicznych poprzedzających reoperację, choroby współistniejące,
przynależność do grup ryzyka anestezjologicznego według klasyfikacji ASA (American
Society of Anaesthesiology), rodzaj zastosowanego stent-graftu, rodzaj znieczulenia użytego
podczas operacji wewnątrznaczyniowej, czas trwania zabiegu endowaskularnego, czas
fluoroskopii, objętość zużytego środka cieniującego, śródoperacyjną utratę krwi, dodatkowe
zabiegi wykonane podczas reoperacji oraz wczesne i odległe wyniki obserwacji.
Dotychczasowa realizacja badania: Praca w trakcie opracowywania wyników i
przygotowywania do publikacji.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Na podstawie wstępnych wyników
można stwierdzić, że leczenie endowaskularne powikłań po operacjach klasycznych odcinka
89
aortalno-biodrowego jest metodą bezpieczną i wiąże się z niewielkim odsetkiem powikłań
śródoperacyjnych oraz niską śmiertelnością. Zabiegi wewnątrznaczyniowe powinny być
brane pod uwagą podczas kwalifikacji pacjentów do reoperacji z powodu powikłań po
klasycznym leczeniu aorty brzusznej. Dotyczy to szczególnie chorych z licznymi chorobami
współistniejącymi, dla których postępowanie małoinwazyjne może być jedyną bezpieczną
metodą leczenia. Należy podkreślić, że możliwości endowaskularnego zaopatrzenia
ewentualnych powikłań odległych zależą w dużym stopniu od sposobu przeprowadzenia
operacji klasycznej, podczas której powinno się dążyć do odtworzenia pierwotnej anatomii
tętnic. Analiza przedstawionych przypadków wskazuje również na konieczność prowadzenia
obserwacji odległej nie tylko chorych po zabiegach wewnątrznaczyniowych, ale także po
operacjach klasycznych.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Rekrutacja chorych zakończona. Opracowanie materiału.
Przygotowanie publikacji.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Praca przygotowana do publikacji.
Nazwiska wykonawców: M. Stryga, P. Szopiński, A. Wiszniewski, E. Pleban, T.
Dobrowolski, J. Michalak, M. Janas, R. Bilski, M. Sitarz
90
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.17 4/007/2016 (RN 14.03.2016)
(PRACA NOWA)
Zastosowanie stent-graftów w leczeniu tętniaków aorty piersiowej i brzusznej
Wstęp: Tętniakiem nazywamy poszerzenie tętnicy o co najmniej 50% w stosunku do
wartości prawidłowej. Tętniak aorty piersiowej jest to poszerzenie aorty piersiowej powyżej
3,5 cm występujące w jej części wstępującej, zstępującej lub łuku aorty, a w odcinku
podnerkowym powyżej 3 cm. Najczęściej tętniaki aorty występują w części wstępującej aorty
lub poniżej odejścia tętnic nerkowych. Tętniakowe poszerzenie aorty może również
przechodzić przez jej rozwidlenie na tętnice biodrowe. Tętniaki aorty brzusznej występują 4-8
razy częściej u mężczyzn niż u kobiet, rozwijają się zwykle po 55. roku życia. Częstość
występowania tętniaków wzrasta wraz z wiekiem. Wśród mężczyzn powyżej 65. roku życia
rozpoznaje się go u około 7% badanych. Do czynników ryzyka należą: starszy wiek, płeć
męska, palenie tytoniu, przewlekła obturacyjna choroba płuc, nadciśnienie tętnicze,
hipercholesterolemia, miażdżyca zarostowa tętnic obwodowych, choroba niedokrwienna
serca, a także czynniki dziedziczne. W miarę powiększania się średnicy tętniaka wzrasta
ryzyko jego pęknięcia. Pęknięcie tętniaka obarczonej jest ok. 90% śmiertelnością. Ocenia się,
że przy średnicy poniżej 5cm, ryzyko pęknięcia jest mniejsze niż ryzyko zabiegu
chirurgicznego. Zasadniczym celem leczenia TAB jest zapobieganie śmiertelnemu,
powikłaniu jakim jest pęknięcie tętniaka. Na podstawie przeprowadzonych dużych
programów badawczych UK Small Aneurysm Trial i amerykańskiego Aneurysm Detection
and Management study (ADAM) przyjęto za granicę bezpieczeństwa i wskazanie do zabiegu
średnicę TAB powyżej 55 mm. Dla kobiet oraz dla mężczyzn z podwyższonym ryzykiem
pęknięcia przyjęto 50 mm. Znane są obecnie dwie metody leczenia zabiegowego: operacja
tradycyjna z rozległym otwarciem jamy brzusznej i zastąpieniem zmienionego odcinka aorty
sztuczną protezą naczyniową oraz zabieg wewnątrznaczyniowy z wszczepieniem stentgraftu
z dostępu przez tętnice udowe i umieszczeniu go w zdrowym odcinku aorty z jednoczesnym
wyłączeniem tętniaka. Śmiertelność okołooperacyjna w metodzie otwartej waha się w
zależności od ośrodka w granicach 1,2-5,6% w operacjach planowych. W przypadku leczenia
wewnątrznaczyniowego śmiertelność we wczesnym okresie po zabiegu (do 30 dni) jest
mniejsza niż w metodzie otwartej, natomiast w późniejszym okresie śmiertelność w tych
metodach jest zbliżona u chorych, którzy nadawali się do leczenia oboma sposobami.
Pierwsze zabiegi wewnątrznaczyniowe na aorcie piersiowej przeprowadzono w 1987, a na
brzusznej w 1989 (Nikołaj Volodos, Charków). W latach 90. ubiegłego stulecia metoda
wewnątrznaczyniowa zaczęła szybko się rozwijać co było związane z wprowadzaniem
nowych nowych typów stent-graftów. Obecnie większość chorych z tętniakiem aorty
zstępującej i brzusznej jest leczona w sposób małoinwazyjny. Wraz z rozwojem metody do
leczenia tą metodą kwalifikowani są pacjenci z tętniakami o coraz bardziej złożonej anatomii.
Wymaga to zastosowania coraz bardziej złożonych technik operacyjnych z użyciem stentgraftów fenestrowanych, branchowych, technik kominowych, a czasem także
przeprowadzenia zabiegów hybrydowych łączących obie metody leczenia. Jednym z
problemów jest także konieczność wykonania zabiegów naprawczych po wcześniejszych
operacjach zarówno klasycznych, jak i małoinwazyjnych. Sukces w przeprowadzaniu wyżej
wymienionych operacji z zastosowaniem nowych technologii jest możliwy wyłącznie dzięki
pracy zespołowej chirurgów naczyniowych, radiologów interwencyjnych i anestezjologów.
Uzyskiwanie dobrych wyników leczenia i minimalizowanie powikłań gwarantuje
wyposażenie ośrodka, w wysokiej klasy operacyjne sale hybrydowe oraz sprzęt jednorazowy
pozwalający na przeprowadzanie najbardziej skomplikowanych operacji naczyniowych.
Literatura:
91
Ashton HA, Buxton MJ, Day NE et al.: The Multicentre Aneurysm Screening Study (MASS) into the effect of
abdominal aortic aneurysm screening on mortality in men: a randomised controlled trial. Lancet 2002;
360(9345): 1531-1539.
Lindholt JS, Juul S, Fasting H, Henneberg EW: Screening for abdominal aortic aneurysms: single centre
randomised controlled trial. BMJ 2005; 330(7494): 750.
Norman PE, Jamrozik K, Lawrence-Brown MM et al.: Population based randomised controlled trial on impact of
screening on mortality from abdominal aortic aneurysm. BMJ 2004; 329(7477): 1259.
Scott RA, Wilson NM, Ashton HA, Kay DN: Influence of screening on the incidence of ruptured abdominal
aortic aneurysm: 5-year results of a randomized controlled study. Br J Surg 1995; 82(8): 1066-1070.
Singh K, Bonaa KH, Jacobsen BK et al.: Prevalence of and risk factors for abdominal aortic aneurysms in a
population-based study: The Tromso Study. Am J Epidemiol 2001; 154(3): 236-244.
Vega de Ceniga M, Gomez R, Estallo L et al.: Growth rate and associated factors in small abdominal aortic
aneurysms. Eur J Vasc Endovasc Surg 2006; 31(3): 231-236.
Brady AR, Fowkes FG, Greenhalgh RM et al.: Risk factors for postoperative death following elective surgical
repair of abdominal aortic aneurysm: results from the UK Small Aneurysm Trial. On behalf of the UK Small
Aneurysm Trial participants. Br J Surg 2000; 87(6): 742-749.
Lederle FA, Johnson GR, Wilson SE et al.: The aneurysm detection and management study screening program:
validation cohort and final results. Aneurysm Detection and Management Veterans Affairs Cooperative Study
Investigators. Arch Intern Med 2000; 160(10): 1425-1430.
Conrad MF, Crawford RS, Pedraza JD et al.: Long-term durability of open abdominal aortic aneurysm repair. J
Vasc Surg 2007; 46(4): 669-675.
McPhee JT, Hill JS, Eslami MH: The impact of gender on presentation, therapy, and mortality of abdominal
aortic aneurysm in the United States, 2001-2004. J Vasc Surg 2007; 45(5): 891-899.
Lobato AC, Camacho-Lobato L. A new technique to enhance endovascular thoracoabdominal aortic aneurysm
therapy--the sandwich procedure. Semin Vasc Surg. 2012 Sep;25(3):153-60.
Lindblad B, Bin Jabr A, Holst J, Malina M. Chimney Grafts in Aortic Stent Grafting: Hazardous or
Useful Technique? Systematic Review of Current Data. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2015 Dec;50(6):722-31
Fenestrated Endovascular Aortic Aneurysm Repair as a First Line Treatment Option to Treat Short Necked,
Juxtarenal, and Suprarenal Aneurysms.
Lim CS, Naji Y, Hussain ST, Pleban E, Wiszniewski A, Onida S, Mosquera Arochena NJ, Szopinski P.
Modified Sandwich-graft Technique Employing Aorfix and Viabahn Stent-grafts to Preserve Hypogastric Flow
in Cases of Complex Aortoiliac and Isolated Common Iliac Artery Aneurysms Including the Internal Iliac Artery
Ostium. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2016 Mar;51(3):364-70.
Cel pracy: Celem pracy jest retrospektywna i prospektywna ocena zastosowania
zaawansowanych metod wewnątrznaczyniowych w leczeniu chorych z tętniakami aorty
piersiowej, brzusznej i piersiowo-brzusznej.
Materiał i metody: Oceniane będą wyniki bliskie i odległe leczenia chorych po operacjach
wewnątrznaczyniowych i hybrydowych, w celu wyłączenia z krążenia tętniaków łuku aorty,
aorty zstępującej, brzusznej, a także w odcinku piersiowo-brzusznym przeprowadzonych w
Klinice Chirurgii Naczyniowej IHiT w latach 2010 – 2018. Szczególną grupę będą stanowić
pacjenci, którzy przy okazji leczenia tętniaka aorty brzusznej mieli wykonane dodatkowe
zabiegi na innych tętnicach.
Dotychczasowa realizacja badania: Opracowano dane pacjentów leczonych w latach 20102015 z użyciem zaawansowanych metod wewnątrznaczyniowych w leczeniu chorych z
tętniakami aorty piersiowej, brzusznej i piersiowo-brzusznej. Przygotowano do druku pracę
dotyczącą leczenia chorych z tętniakami aorty brzusznej i tętnic biodrowych z zachowaniem
przepływu przez tętnice biodrowe wewnętrzne dzięki umieszczonych w nich protezach
wewnątrznaczyniowych. Praca ma ukazać się prestiżowym czasopiśmie z dziedziny chirurgii
naczyniowej European Journal of Vascular and Endovascular Surgery. W opracowaniu
kolejne publikacje.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Chorzy z tętniakami aorty
piersiowej i brzusznej ze skomplikowaną anatomią mogą być operowani jedynie w ośrodkach
referencyjnych II a takim jest Klinika Chirurgii Naczyniowej IHiT. Doświadczenie zespołu i
ośrodka pozwala na wprowadzanie unikalnych i nie stosowanych dotychczas rozwiązań
technicznych oraz rozwój technik operacyjnych wprowadzanych w innych tego typu
ośrodkach. Klinika Chirurgii Naczyniowej IHiT jest jednym z wiodących ośrodków chirurgii
92
naczyniowej w Polsce i liczącym się ośrodkiem na arenie międzynarodowej. W Klinice w
przeciwieństwie do innych Klinik stosuje się większość dostępnych na rynku protez
naczyniowych, co pozwala na unikalną możliwość łączenia systemów czasie jednego zabiegu,
porównywania skuteczności leczenia różnymi stent-graftami, a także indywidualnego
dopasowania protezy wewnątrznaczyniowej do anatomii tętniaka. Poza publikacjami
dotyczącymi wyników leczenia planowane jest prowadzenie kursów i szkoleń dla chirurgów
naczyniowych z Polski i zagranicy. W czerwcu b.r. w Instytucie Hematologii zostanie
zorganizowana konferencja międzynarodowa z udziałem wybitnych specjalistów z całej
Europy. Tematem dwudniowego spotkania będzie praktyczne zastosowanie trzech nowych
systemów stent-graftów w leczeniu tętniaków aorty brzusznej. Podczas konferencji zostaną
przeprowadzone dla uczestników transmisje z operacji z sali hybrydowej przeprowadzonych
w sali hybrydowej dziedziny chirurgii naczyniowej, a w przyszłości aktywne włączenie się
Kliniki w proces szkolenia przyszłych chirurgów naczyniowych, co będzie miało wpływ na
podniesienie rangi polskich chirurgów naczyniowych na arenie międzynarodowej.
Okres realizacji pracy: 2016-2018
Zadania do wykonania w 2016 r.: Dalsze opracowywanie danych z zabiegów i obserwacji
odległej chorych. Przygotowanie publikacji i doniesień zjazdowych. Przygotowanie kursów
dla chirurgów naczyniowych.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Praca przygotowana do publikacji.
Nazwiska wykonawców: E. Pleban, P. Szopiński, J. Michalak, J. Iwanowski, T.
Dobrowolski, M. Stryga, M. Janas, R. Bilski, M. Sitarz, A. Wiszniewski
93
KARTA PRACY PLANOWEJ Nr 4.18
4/008/2016
(RN 27.06.2016)
(PRACA NOWA)
Przeszczepianie flory jelitowej i alogenicznych komórek krwiotwórczych od dawców
rodzinnych chorym poddawanym transplantacjom.
Wstęp: Prawidłowa flora jelitowa ma podstawowe znaczenie w homeostazie organizmu
ludzkiego (funkcje metaboliczne, strukturalne, ochronne i in.). Jej istotne zaburzenia
stwierdza się w szeregu chorób, począwszy od infekcyjnych, poprzez autoimmunizacyjne,
kończąc na otyłości. Znaczenie prawidłowego mikrobiomu jelitowego w regulacji odpowiedzi
immunologicznej zaczęto dostrzegać niedawno. Szczególnie istotną rolę mają niektóre
rodzaje beztlenowców, które hamują rozwój odpowiedzi zapalnej. Udowodniono, że
zaburzenia składu mikrobiomu (zmniejszenie różnorodności, zanikanie niektórych
beztlenowców) istotnie zwiększa ryzyko choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi
(GvHD – Graft versus Host Disease) i śmiertelności po alotransplantacjach, a nawet ryzyko
nawrotu choroby zasadniczej. Większość chorych poddawanych aloprzeszczepieniom
komórek krwiotwórczych ma istotnie zaburzony mikrobiom jelitowy na skutek wcześniejszej
chemioterapii, antybiotykoterapii oraz kolonizacji bakteriami lekoopornymi. W projekcie
planowana jest korekta składu flory jelitowej za pomocą przeniesienia od zdrowego osobnika,
będącego jednocześnie dawcą komórek krwiotwórczych. Skład mikrobiomu jelitowego
dawcy i biorcy będzie analizowany przez sekwencjonowanie podjednostki 16S rybosomu w
próbkach kału. Skuteczność korekcji mikrobiomu zostanie oceniona po trzykrotnym
przeniesieniu od dawcy przed transplantacją. Po regeneracji hematologicznej po
przeszczepieniu procedura zostanie powtórzona. Jednocześnie planowana jest u chorych
seryjna ocena biomarkerów we krwi charakterystycznych dla GvHD oraz stężenia indykanu w
moczu (odzwierciedlenie metabolizmu bakterii beztlenowych). Wyniki zostaną skorelowane z
danymi klinicznymi obejmującymi przede wszystkim częstość i nasilenie GvHD,
śmiertelność związaną z procedurą oraz częstość nawrotów. Przeprowadzenie u chorych
korekcji flory jelitowej przy pomocy materiału pobranego od dawców komórek
krwiotwórczych potencjalnie powinno zredukować częstość i nasilenie GvHD oraz korzystnie
wpłynąć na przebieg procedury transplantacyjnej. Planowane jest włączenie do badania około
30 chorych w ciągu 3 lat. Przed złożeniem wniosku o grant planowane jest przeprowadzenie
badania pilotażowego u pięciu chorych.
Cele badania: Zachowanie bioróżnorodności flory jelitowej i utrzymanie odpowiedniej ilości
korzystnych beztlenowców u chorych poddawanych alotransplantacjom. Potencjalnie
zmniejszenie ryzyka ostrej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi dzięki interakcji
limfocytów T dawcy z mikrobiomem jelitowym pochodzącym także od dawcy. Potencjalne
zmniejszenie śmiertelności nie związanej z nawrotem we wczesnym i późnym okresie
potransplantacyjnym (dane literaturowe). Potencjalne zmniejszenie ryzyka nawrotu choroby
zasadniczej.
Plan realizacji projektu i metodyka: Analiza mikrobiomu za pomocą sekwencjonowania
podjednostki 16S rybosomu – 6 oznaczeń u każdego badanego: 1/ wyjściowe oznaczenie u
dawcy i biorcy, 2/ Oznaczenie u biorcy przed rozpoczęciem kondycjonowania, po 2-krotnym
transferze od dawcy, 3/ Oznaczenie w okresie aplazji szpiku po transplantacji, 4/ Oznaczenie
około 30-35 doby po transplantacji, 7-10 dni po 3-cim transferze od dawcy, 5/ Oznaczenie
około 100-120 doby po transplantacji. Jednocześnie planowane jest oznaczanie biomarkerów
uznanych za charakterystyczne dla choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi oraz stężenia
indykanu w moczu, będącego odzwierciedleniem aktywności metabolizmu beztlenowców.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Jak w celach badania
Rodzaj pracy: badanie naukowe podstawowe/praca rozwojowa
94
Okres realizacji pracy: W roku 2016 przeprowadzenie badania pilotażowego na około 5
chorych w celu zwiększenia prawdopodobieństwa uzyskania grantu; w latach 2017, 2018,
2019 planowane jest przeprowadzenie badania na co najmniej 30 chorych.
Zadania do wykonania w 2016 r.: j.w.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Wykonawcy: K. Hałaburda, A. Tomaszewska, B. Nasiłowska-Adamska, A. Szczepiński, M.
Tormanowska
95
PRACE DOKTORSKIE
96
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.1
4/009/2013
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.30 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.23 w Planie Naukowym 2014)
Ocena wpływu wybranych czynników serologicznych i molekularnych
na przebieg alloimmunologicznej małopłytkowości płodowo/noworodkowej
spowodowanej przeciwciałami anty-HPA-1a
(PRACA DOKTORSKA)
Wstęp: Alloimmunologiczna małopłytkowość płodu/noworodka (AIMP/N) występuje z
częstością 1/1000 żywo urodzonych dzieci. Jest wynikiem konfliktu między matką i płodem
w zakresie antygenów płytek krwi (HPA) i w ok. 90% dotyczy niezgodności w zakresie
układu antygenowego HPA-1. Skutkiem konfliktu jest niszczenie płytek dziecka przez
matczyne alloprzeciwciała wytwarzane w wyniku uczulenia HPA-1a ujemnej matki
antygenem HPA-1a płodu odziedziczonym po ojcu. AIMP/N może prowadzić do wylewu do
ośrodkowego układu nerwowego, a w 10-20% przypadków nawet do śmierci płodu lub
noworodka; może występować już w pierwszej ciąży (1-4). Nie wszystkie kobiety HPA-1a
ujemne wytwarzają przeciwciała anty-HPA-1a. W indukcji ich tworzenia uczestniczą
limfocyty T, których odpowiedź zależy od repertuaru antygenów HLA-DR. Czynnikami
rokowniczymi mogą być: obecność u matki allelu DRB3*0101 (choć tylko ok. 30% kobiet z
tym allelem wytwarza przeciwciała anty-HPA-1a (5)) oraz dawka genu kodującego ten allel
(6). Nie wiadomo, czy czynnikami rokowniczymi ciężkości przebiegu klinicznego AIMP/N
mogą być również: 1/ stężenie przeciwciał anty-HPA-1a u matki, 2/ równoczesna obecność
przeciwciał anty-HLA niewiążących dopełniacza (mogą hamować niszczenie płytek dziecka
poprzez blokowanie aktywności niszczących je makrofagów, ale nie można wykluczyć ich
roli w zwiększonym niszczeniu płytek płodu (7)), 3/ inne allele HLA, w tym HLA DQB1,
HLA DRB4 i DRB5, które mogą uczestniczyć w prezentowaniu antygenu HPA-1a limfocytom
T i tym samym indukować wytwarzanie przeciwciał anty-HPA-1a. 4/ stężenie naturalnych
przeciwciał skierowanych do antygenów układu ABO (8, 9). Ich obecność zmniejsza
prawdopodobnie ryzyko wystąpienia małopłytkowości u płodu (10). Przeprowadzenie wyżej
wymienionych badań u zimmunizowanych kobiet ciężarnych HPA-1a ujemnych może być
przydatne w podjęciu decyzji o ich leczeniu w ciąży, mającym na celu zapobiec lub
zmniejszyć objawy AIMP/N.
Hipoteza badawcza: 1. Dawka genu DRB3*0101 oraz obecność alleli HLA DQB1, HLA
DRB4 i DRB5 mogą być czynnikiem predykcyjnym alloimmunizacji antygenem HPA-1a.
2. Ocena stężenia przeciwciał anty-HPA-1a, anty-HLA niewiążących dopełniacza i
przeciwciał grupowych mogą być pomocne w przewidywaniu ryzyka wystąpienia i ciężkości
przebiegu AIMP/N.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Na bieżąco systematyzowano dane prospektywne
na temat przebiegu ciąży oraz stanu klinicznego dzieci kobiet diagnozowanych w Pracowni
Immunologii Leukocytów i Płytek Krwi IHiT pod kątem konfliktu w zakresie antygenu HPA1a. Uzupełniano wcześniej sporządzony rejestr badanych matek i ich dzieci z AIMP/N.
Oceniono aktywność przeciwciał anty-HPA-1a przy użyciu standardu WHO anty-HPA-1a nr
03/152 (NIBSC, Wlk. Brytania) w 55 surowicach pochodzących od 38 kobiet ciężarnych.
Zakupiono testy do oznaczania antygenów HLA DRB3*0101, HLA DQB1*0201, HLA
DRB4*0101 i DRB5*0101 (Immucor, USA) – badania zostaną wykonane u około. 30 kobiet
HPA-1b/1b, które wytworzyły przeciwciała anty-HPA-1a i u około 30 kobiet z grupy ryzyka,
które nie uległy immunizacji tym antygenem w czasie ciąży. Na XIII European Symposium
on Platelet and Granulocyte Immunobiology, Bad Homburg, Niemcy zaprezentowano
doniesienie „Standardization of automatic FACS analysis for HPA-1a typing” autorstwa: A.
Wróbel, K. Guz, A. Orzińska i wsp. Na konferencji szkoleniowej „Postępy w
Immunohematologii 2014” przedstawiono doniesienie „Prezentacja przypadku klinicznego
97
AIMP/N” autorstwa A. Wróbel. Na konferencji naukowo-szkoleniowej „Diagnostyka
Transfuzjologiczna” przedstawiono wykład „Prezentacja przypadków klinicznych AIMP/N”
autorstwa A. Wróbel.
Proponowane modyfikacje planu realizacji projektu: brak.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Jeżeli stwierdzimy korelację
przeprowadzonych badań serologicznych i molekularnych z ciężkością przebiegu AIMP/N, to
mogą być one wprowadzone do praktyki klinicznej.
Rodzaj pracy: Badanie naukowe podstawowe.
Referencje:
1. Husebekk A, Skogen B, Killie MK et al. Foetal and neonatal alloimmune thrombocytopenia (FNAIT). ISBT
Science series 2011, 6: 261-264.
2. Maślanka K, Guz K, Żupańska B. Antenatal screening of unselected pregnant women for HPA-1a antigen,
antibody and alloimmune thrombocytopenia. Vox Sang. 2003;85: 326-327.
3. Kamphuis MM, Paridans N, Porcelijn L, Haas de M et al. Screening in pregnancy for fetal or neonatal
alloimmune thrombocytopenia:systematic review. Jour. Obstet. Gynecol. 2010, 1335-1343.
4. Uhrynowska M., Maślanka K., Żupańska B. Kliniczne i immunologiczne obserwacje w alloimmunologicznej
małopłytkowości płodowo-noworodkowej. Pediat. Pol., 2002, 3, 197-202.
5. Wu S, Maslanka K, Gorski J. An integrin polymorphism that defines reactivity with alloantibodies generates
an anchor for MHC class II peptide binding a model for undirectional alloiimune response. J.Immunol. 1997;
158: 3221-3226.
6. Sarab GA, Moss M, Barker RN, Urbaniak SJ. Naturally processed peptides spanning the HPA-1a
polymorphism are efficiently generated and displayed from platelet glycoprotein by HLA-DRB3*0101-positive
antigen-presenting cells. Blood 2009;114:1954-1957.
7. Tad de MW, Klohe E, Grosset A et al. Neonatal alloimmune thrombocytopenia with HLA alloimmunization:
case report with immunohematologic and placental findings. Pediatr. Develop. Pathol. 2002, 5: 200-205.
8. Thude H, Schorner U, Helfricht C et al. Neonatal alloimmune thrombocytopoenia caused by human leucocyte
antigen-B-27 antibody. Transf. Med. 2006, 16: 143-149.
9. Curtis BR, Fick A, Lochowicz AJ, McFarland JG et al. Neonatal alloimune thrombocytopenia associated with
maternal-fetal incompatibility for blood group B. 2008, Transfusion; 48: 358-364.
10. Ahlen MT, Husebekk A, Killie MK et al. The development of severe neonatal alloimmune thrombocytopenia
due to anti-HPA-1a antiobodies is correlated to maternal ABO genotypes. Clin.Develop. Immuno. 2012, 67:1-5.
11. Killie M.K., Kjeldsen-Kragh J., Randen I, Skogen B., Husebekk A. Evaluation of a new flow cytometric
HPA 1a screening method. A rapid and reliable tool for HPA 1a screening of blood donors and pregnant women.
Transfusion and Apheresis Science, 2004; 30:89-92.
Pozostały okres realizacji pracy: 1 rok.
Zadania do wykonania w 2016 roku: Oznaczenie genotypu HPA-1a (RQ-SSP) i
potwierdzenie serologiczne fenotypu HPA-1b/1b u kobiet badanych prospektywnie.
Oznaczenie allelu DRB3*0101 (PCR-SSP); dawki genu DRB3*0101 (RQ-PCR) i obecności
alleli HLA DQB1, HLA DRB4 i DRB5 (Luminex) u około 60 pacjentek. Ilościowe badania
przeciwciał anty-HPA-1a (technika MAIPA) u kobiet badanych prospektywnie. Ocena p-ciał
anty-HLA niewiążących dopełniacza (test ELISA) u kobiet, u których badanie to nie było
wykonane oraz u kobiet badanych prospektywnie. Ocena miana p-ciał z układu ABO (test
aglutynacji/kolumnowy) u kobiet, u których badanie to nie było wykonane oraz u kobiet
badanych prospektywnie.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Nazwiska wykonawców: A. Wróbel
98
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.2
4/012/2011
(PRACA KONTYNUOWANA - Nr 4.12 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA - Nr 4.8 w Planie Naukowym 2014)
Podłoże genetyczne i obraz kliniczny skazy krwotocznej u pacjentów
z niedoborem czynnika krzepnięcia VII w Polsce
(PRACA DOKTORSKA)
E. Stefańska-Windyga
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.3
4/013/2011
(PRACA KONTYNUOWANA - Nr 4.13 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA - Nr 4.9 w Planie Naukowym 2014)
Wpływ mutacji sprawczej na aktywność czynnika VIII mierzonej metodą
koagulacyjną jednostopniową i chromogenną oraz przebieg kliniczny
umiarkowanej i łagodnej hemofilii A
(PRACA DOKTORSKA)
B. Baran
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.4
4/018/2011
(PRACA KONTYNUOWANA - Nr 4.15 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA - Nr 4.10 w Planie Naukowym 2014)
Charakterystyka serologiczna i molekularna odmian antygenu RhD w Polsce
(PRACA DOKTORSKA)
M. Pelc-Kłopotowska
99
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.5
4/012/2013
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.34 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA - Nr 4.24 w Planie Naukowym 2014)
Odpowiedź suboptymalna na leczenie imatynibem u chorych na przewlekłą białaczkę
szpikową w fazie przewlekłej jako czynnik prognostyczny niepowodzenia leczenia
(PRACA DOKTORSKA)
Wstęp: W dobie zastosowania inhibitorów kinaz tyrozynowych (TKI) coraz częściej mówi
się o możliwości wyleczenia z przewlekłej białaczki szpikowej (CML). Rokowania u
pacjentów, u których wprawdzie nie doszło do całkowitego wyeliminowania komórek
białaczkowych obciążonych genem BCR/ABL1, ale którzy osiągnęli większą odpowiedź
molekularną (MMR) są również bardzo dobre i pozwalają prognozować wieloletnie przeżycia
wolne od progresji choroby (PFS). Istotnym parametrem określającym, czy wyniki leczenia są
zadowalające jest czas osiągnięcia odpowiedzi konkretnego typu w czasie terapii TKI.
Według zaleceń Europejskiej Sieci Białaczkowej (ELN) całkowita odpowiedź
hematologiczna (CHR) na leczenie imatynibem powinna zostać osiągnięta przed upływem 3
miesięcy od chwili diagnozy, całkowita odpowiedź cytogenetyczna (CCgR) do 12 miesięcy,
natomiast MMR do 18 miesięcy od rozpoznania i rozpoczęcia leczenia imatynibem. Kryteria
ELN odpowiedzi na leczenie imatynibem definiują między innymi takie pojęcia, jak
odpowiedź optymalna, niepowodzenie leczenia i odpowiedź suboptymalna. O ile wydźwięk
dwóch pierwszych jest jasny, to interpretacja ostatniego może być przedmiotem kontrowersji.
Według ostatnich rekomendacji ELN odpowiedź suboptymalna nie jest wskazaniem do
zmiany leczenia, a jedynie daje możliwość albo utrzymania dotychczasowej dawki imatynibu,
albo zwiększenia dawki imatynibu, albo zmiany leczenia na TKI II generacji. Opinia, że
odpowiedź suboptymalna powinna być traktowana jako niepowodzenie leczenia i stanowić
wskazanie do zmiany leczenia nie jest jednak powszechnie obowiązującą i nie znalazła
odzwierciedlenia w obowiązujących aktualnie kryteriach ELN, chociaż opublikowano
pojedyncze prace wskazujące na gorsze rokowanie u chorych, którzy uzyskali jedynie
odpowiedź suboptymalną w porównaniu z pacjentami optymalnie odpowiadającymi na
leczenie imatynibem. Dlatego Celem pracy doktorskiej będzie ocena częstości uzyskiwania
odpowiedzi suboptymalnej przez chorych na CML w fazie przewlekłej leczonych
imatynibem, w poszczególnych punktach czasowych i korelacji tej odpowiedzi z
niepowodzeniem leczenia, PFS i OS. Badanie będzie miało charakter wieloośrodkowy i
retrospektywny w oparciu o dane uzyskane na podstawie ankiety. Do analizy będzie
włączonych 9 polskich ośrodków hematologicznych, które wyraziły zgodę na udział w
badaniu, a szacowana liczba analizowanych chorych ma wynosić około 500.
Hipoteza badawcza: Założeniem pracy doktorskiej jest wykazanie, że nie uzyskanie
odpowiedzi optymalnej na leczenie inhibitorami kinazy tyrozynowej I generacji w
poszczególnych punktach czasowych zgodnie z zaleceniami ELN 2009, wiąże się z
niepowodzeniem leczenia w toku dalszej obserwacji.
Dotychczasowa realizacja celów badania: W pierwszym etapie pracy sporządzono ankietę
mająca na celu retrospektywną analizę oceny odpowiedzi na leczenie imatynibem w I linii
chorych na przewlekłą białaczkę szpikową (CML) w fazie przewlekłej. Ankiety rozesłano do
większości ośrodków hematologicznych w Polsce i chwilę obecną otrzymano 456 ankiet z
następujących ośrodków: Katedra i Klinika Hematologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w
Krakowie - 169 ankiet, Klinika Hematologii Nowotworów Krwi i Transplantacji Szpiku we
Wrocławiu - 89 ankiet, Klinika Hematologii, Chorób Wewnętrznych i Onkologii SPCSK w
Warszawie - 59 ankiet, Oddział Hematologiczny Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w
Olsztynie - 40 ankiet, Klinika Hematologii Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. M.
Kopernika w Łodzi - 34 ankiety, Klinika Hematologii Uniwersytetu Medycznego w
100
Białymstoku - 29 ankiet, Katedra i Klinika Hematologii i Transplantologii Uniwersytetu
Medycznego w Gdańsku - 20 ankiet, Oddział Hematologiczny Wojewódzki Szpital
Specjalistyczny w Legnicy - 16 ankiet. Ponadto zaktualizowano dane 80 chorych z Instytutu
Hematologii i Transfuzjologii. Na podstawie ankiet sporządzono bazę danych. Około 50 z
dotychczas przeanalizowanych ankiet nie zostało umieszczonych w bazie danych z uwagi na
brak istotnych informacji niezbędnych do dalszej analizy. Część z tych informacji zostanie
uzupełniona przez osoby, które sporządziły ankiety i dosłana w terminie późniejszym.
Zgromadzono część piśmiennictwa celem rozpoczęcia prac nad wstępem do rozprawy
doktorskiej.
Proponowane modyfikacje planu realizacji projektu wraz z uzasadnieniem: bez zmian.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Retrospektywna analiza wyników
leczenia imatynibem u chorych z fazą przewlekłą CML w Polsce ma na celu wykazanie, że
odpowiedź suboptymalna na leczenie TKI I generacji może być równoważna z
niepowodzeniem leczenia, a wczesna zmiana leczenia na TKI II generacji ma istotny wpływ
na wyniki leczenia u tych chorych. Analiza czynników klinicznych i laboratoryjnych
umieszczonych w ankiecie może wykazać możliwość wcześniejszej identyfikacji chorych
wysokiego ryzyka, którzy nie uzyskają odpowiedzi optymalnej na leczenie i mogą odnieść
korzyści kliniczne z zastosowania TKI II generacji w I linii.
Piśmiennictwo:
1. Baccarani M et al., Chronic Myeloid Leukemia: An Update of Concepts and Management Recommendations
of European LeukemiaNet
J Clin Oncol. 2009 Nov 2
2. Marin D et al., European LeukemiaNet criteria for failure or sub-optimal response reliably identify patients
with CML in early chronic phase treated with imatinib whose eventual outcome is poor. Blood. 2008 112:4437–
4444
3. Alvarado Y et al., Significance of suboptimal response to imatinib, as defined by the European LeukemiaNet,
in the long-term outcome of patients with early chronic myeloid leukemia in chronic phase. Cancer, 2009,
115.16: 3709-3718.
Pozostały okres realizacji pracy: 2013-2016.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Analiza statystyczna danych oraz przygotowanie pracy
doktorskiej.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Streszczenie zjazdowe, publikacje, praca doktorska.
Wykonawca: A. Kołkowska-Leśniak
101
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.6 4/013/2013
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.34 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA - Nr 4.25 w Planie Naukowym 2014)
Diagnostyka i epidemiologia wczesnego i ukrytego zakażenia DNA HBV u polskich
dawców krwi bez antygenu HBs w latach 2005-2012 (PRACA DOKTORSKA)
A. Kopacz
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.7
3/003/2013
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 3.15 w Planie Naukowym 2013)
Ocena wybranych komórkowych i immunomodulujących
czynników rokowniczych u chorych na chłoniaka Hodgkina
monitorowanych badaniem PET
(PRACA DOKTORSKA)
O. Szymańska-Giemza
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.8
4/019/2010
(PRACA KONTYNUOWANA - Nr 4.19 w Planie Naukowym 2011)
Rearanżacja genów kodujących części zmienne łańcuchów immunoglobulin i receptora
T-komórkowego w przebiegu ostrej białaczki limfoblastycznej
(PRACA DOKTORSKA)
H. Makuch-Łasica
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.9
3/003/2014
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 3.15 w Planie Naukowym 2014)
Rola kinaz MEK-ERK w indukowaniu oporności na glikokortykosteroidy
w komórkach ostrej białaczki limfoblastycznej (OBL)
(PRACA DOKTORSKA)
A. Polak
(przewód doktorski prowadzony w Centrum Onkologii)
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.10
4/020/2012
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.18 w Planie Naukowym 2015)
Ocena odległych wyników angioplastyki tętnic podudzia przy użyciu cewników
balonowych pokrytych paklitakselem u chorych na cukrzycę
(PRACA DOKTORSKA)
R. Bilski
102
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.11
4/005/2016
(RN 14.12.2015)
Charakterystyka przebiegu klinicznego z oceną jakości życia i identyfikacja mutacji sprawczych
w genie czynnika IX (F9) u pacjentów z ciężką hemofilią B w Polsce
(PRACA DOKTORSKA)
A. Buczma
KARTA PRACY PLANOWEJ 5.12
(RN 14.12.2015)
Wpływ aktywujących mutacji BRAF na ekspresję immunoregulacyjnych cząstek
galektyny-1 i PD-L1
(PRACA DOKTORSKA)
M. Wasylecka
103
PROJEKTY BADAWCZE, GRANTY
104
KARTA PRACY PLANOWEJ - EPTHERON
Terapie epigenetyczne w onkologii
Wstęp: Modyfikacje epigenetyczne determinują strukturę i stopień upakowania chromatyny,
przez co wpływają na ekspresję genów i szerokie spektrum procesów biologicznych ważnych
dla różnicowania i proliferacji komórek. Zaburzenia regulacji epigenetycznej, wynikające ze
zmienionej aktywności enzymów wpływających na modyfikacje epigenetyczne stanowią
częstą cechę nowotworów człowieka. Mutacje dehydrogenazy izocytrynianowej (IDH1/2),
obecne w znacznej części glejaków i ostrych białaczek szpikowych prowadzą do utraty
naturalnej aktywności katalitycznej i produkcji -ketoglutaranu (-KG) i nabycia nowej
funkcji - produkcji 2-hydroxyglutaranu (2-HG). 2-HG hamuje aktywność dioksygenaz
zależnych od -KG, w tym hydroksylaz DNA, demetylaz histonowych i hydroksylaz
prolinowych. Wskutek tych zaburzeń, dochodzi do hipermetylacji DNA, białek histonowych i
zaburzeń w ekspresji genów, metabolizmie komórek i ich różnicowaniu.
Hipoteza badawcza: Ze względu na powyższe uwarunkowania, farmakologiczna interwencja
hamująca aktywność zmutowanych IDH1/2 i innych wtórnie deregulowanych enzymów może
stanowić racjonalną strategię terapeutyczną w nowotworach człowieka z ich zaburzoną
funkcją.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Zgodnie z harmonogramem projektu
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Efektem prac będą nowe
cząsteczki o aktywności przeciwnowotworowej i nowym mechanizmie działania które w
kolejnych fazach rozwoju będą mogły być testowane w badaniach klinicznych
Rodzaj pracy: praca rozwojowa
Okres realizacji pracy: 2015-2017.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Według harmonogramu grantu
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport dla NCBiR
Wykonawcy: P. Juszczyński, E. Białopiotrowicz, P. Górniak, M. Prochorec-Sobieszek, B.
Budziszewska, B. Puła, T. Szpila, A. Szumera-Ciećkiewicz, E. Lech-Marańda
105
KARTA PRACY PLANOWEJ – ONCOTRAIL
Badania przedkliniczne i kliniczne nad przeciwnowotworowym działaniem nowej
cząsteczki, pochodnej TRAIL, ukierunkowanej na sygnalizację śmierci komórki
Wstęp: Cząstka TRAIL (TNF-related apoptosis inducing ligand) selektywnie indukuje
apoptozę w niektórych komórkach nowotworowych i z tego względu jego zastosowanie
terapeutyczne budzi duże nadzieje. TRAIL i inni agoniści receptorów TRAIL mają
akceptowalny profil bezpieczeństwa, jednak niewielką skuteczność z powodu złożonych
mechanizmów antyapoptotycznych w komórce nowotworu. Przełamanie tej oporności
możliwe jest dzięki nowej, unikalnej cząsteczce AD-O56.9 łączącej ligand TRAIL z
efektorowym peptydem powodującym uszkodzenia błon mitochondriów komórek
nowotworowych.
Hipoteza badawcza: Ze względu na budowę, cząstka AD-O56.9 będzie wykazywać działanie
toksycznie w stosunku do szerokiego spektrum nowotworów litych i hematologicznych.
Poprzez indukowanie alternatywnych dróg śmierci komórki, będzie wykazywać aktywność
przeciwnowotworową w liniach komórkowych wrażliwych i opornych na TRAIL.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Zgodnie z harmonogramem projektu
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Efektem prac będzie
wprowadzenie nowej biocząstki do badań klinicznych i pełne scharakteryzowanie
mechanizmu jej działania i potencjalnych biomarkerów.
Rodzaj pracy: badanie naukowe podstawowe / badanie naukowe stosowane / praca
rozwojowa (różne etapy badania spełniają definicję różnych rodzajów prac).
Okres realizacji pracy: 2015-2017.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Według harmonogramu grantu
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport dla NCBiR
Wykonawcy: P. Juszczyński, E. Białopiotrowicz, P. Górniak, M. Prochorec-Sobieszek, B.
Budziszewska, B. Puła, T. Szpila, A. Szumera-Ciećkiewicz, E. Lech-Marańda
106
KARTA PRACY PLANOWEJ - PREVFNAIT
Zapobieganie alloimmunologicznej małopłytkowości płodów i noworodków w Polsce
(Badania finansowane ze środków Programu Polsko- Norweska Współpraca Badawcza,
prowadzonego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach Norweskiego
Mechanizmu Finansowego na lata 2009 - 2014, w ramach Umowy Projektu nr Pol
Nor/203111/69/2013)
Wstęp: Alloimmunologiczna małopłytkowość płodów i noworodków (AIMP/N) jest
rozpoznawana co roku w krajach Unii Europejskiej u około 4000 płodów i noworodków.
Może ona prowadzić do krwawienia śródczaszkowego i do śmierci płodu lub jego
niepełnosprawności przez całe życie. AIMP/N najczęściej wstępuje, gdy organizm matki,
która nie posiada na płytkach krwi antygenu HPA -1a, wytwarza przeciwciała do takiego
antygenu obecnego na komórkach płodu. W Polsce, podobnie jak w innych krajach
alloimmunizacja antygenem HPA -1a oraz wynikająca w niej choroba płodu często bywają
nierozpoznane, a w konsekwencji nie zapobiega się jej i nie jest ona odpowiednio leczona.
Hipoteza badawcza: Wykonanie badań przeglądowych antygenu HPA-1a u 30 000 kobiet w
ciąży w Polsce pozwoli na identyfikację około 600 kobiet, które nie mają antygenu HPA-1a, a
tym samym są w grupie ryzyka wytworzenia przeciwciał mogących powodować chorobę
płodu. Te matki będą poddawane szczegółowej analizie genetycznych i innych biomarkerów
wskazujących na to zagrożenie i w razie ich wystąpienia będą poddawane specjalistycznej
opiece medycznej.
Cele badania: 1/ Opracowanie systemu tanich, powszechnych badań przeglądowych
antygenu HPA–1a. 2/ Określenie częstości genotypu HPA - 1bb, częstości alloimmunizacji
antygenem HPA1a i małopłytkowości u płodów/noworodków. 3/ Określenie wartości
predykcyjnej nowych i znanych biomarkerów AIMP/N. 4/ Wykazanie korzyści i opłacalności
typowania antygenów HPA-1 dla zapobiegania i możliwości leczenia AIMPN. 5/ Utworzenie
biobanku polsko/norweskiego do wykorzystania do przyszłych wspólnych badań.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Wykonano badania przeglądowe u ponad 8000
kobiet. Utworzono strukturę biobanku i zgromadzono w nim próbki osocza, DNA, krwi i
PBMC (>900 kompletów x2 – połowę wysłano do Norwegii). Napisano trzy prace poglądowe
(zostały przyjęte do druku) i 5 komunikatów zjazdowych.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Doraźne, krótkoterminowe
znaczenie projektu polega na objęciu optymalną opieką medyczną 600 HPA - 1a ujemnych
polskich kobiet, których płody są potencjalnie narażone na wystąpienie małopłytkowości; w
odleglejszej perspektywie projekt promuje powszechne badania HPA-1, co jest szczególnie
istotne ze względu na przyszłą immunoprofilaktykę konfliktu.
Rodzaj pracy: badanie naukowe stosowane.
Pozostały okres realizacji pracy: 1,5 roku.
Wykonawcy: E. Brojer, K. Maślanka, K. Guz, A. Orzińska, M. Uhrynowska, P.
Bartosiewicz, A. Główka, E. Klimczak-Jajor, M. Krzemieniowska, P. Łopacz, M. Michalik,
A. Piekarska, J. Skulimowska, J. Smolarczyk-Wodzyńska, A. Wróbel, J. Sak-Budzisz, B.
Sierocka
107
KARTA PRACY PLANOWEJ
Ocena roli czynnika transkrypcyjnego FOXO1 w chłoniakach strefy brzeżnej
(projekt realizowany ze środków Fundacji hr. J. Potockiego)
Wstęp: Czynnik transkrypcyjny FOXO1 odgrywa bardzo ważną rolę w homeostazie
limfocytów B. Jego aktywność pozostaje pod kontrolą osi PI3K-AKT i wpływa na ekspresję
genów odpowiedzialnych za kluczowe dla komórek B procesy, takie jak: proliferacja, cykl
komórkowy, apoptoza, odpowiedź na stres oksydacyjny i rekombinacja/edycja genów
immunoglobulinowych. Precyzyjnie regulowana aktywność tego czynnika transkrypcyjnego
jest niezbędna dla prawidłowego przebiegu różnicowania komórek pro-B, pre-B, a także
funkcjonowania i dalszego rozwoju dojrzałych/naiwnych limfocytów B. W naiwnych
limfocytach B u myszy, indukowalna delecja FOXO1 powoduje ekspansję limfocytów strefy
brzeżnej. Delecja kinaz regulujących aktywność FOXO1, PI3K i AKT powoduje natomiast
przeciwny fenotyp – mniejszą liczbę komórek strefy brzeżnej. Podobne zmiany w
proporcjach komórek B występują u myszy pozbawionych CD19, a równoczesna delecja
FOXO1 koryguje brak limfocytów B strefy brzeżnej.
Hipoteza badawcza: Zaburzenia aktywności osi PI3K-AKT-FOXO1 są częstą cechą
chłoniaków B-komórkowych człowieka, w tym chłoniaków rozlanych z dużych komórek B i
chłoniaków strefy płaszcza. W patogenezie chłoniaków strefy brzeżnej udział i znaczenie
aktywności tego układu sygnałowego nie jest znane. Z uwagi na wpływ utraty FOXO1 na
różnicowanie prawidłowych limfocytów B strefy brzeżnej, przyjęto hipotezę, że mechanizmy
strukturalne i czynnościowe prowadzące do utraty ekspresji/aktywności FOXO1 mogą
stanowić mechanizm patogenetyczny w rozwoju chłoniaków strefy brzeżnej.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Zgodnie z harmonogramem projektu
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Badanie ma charakter
przedkliniczny i stanowi podstawę do pogłębienia wiedzy o biologii i patogenezie chłoniaków
o niskim stopniu złośliwości.
Rodzaj pracy: badanie naukowe.
Okres realizacji pracy: 2015-2016.
Zadania do wykonania w 2016 r.: Według harmonogramu grantu.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Publikacja.
Wykonawcy: P. Juszczyński, P. Kiliszek, P. Górniak, M. Prochorec-Sobieszek, A. SzumeraCiećkiewicz
108
KARTA PRACY PLANOWEJ 3/002/2014
Mechanizmy regulacji ekspresji immunoregulacyjnego białka Galektyny 1
w komórkach nowotworowych z mutacjami szlaku RAS
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 3.14 w Planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 3.3 w Planie Naukowym 2015)
Wpływ mutacji aktywujących BRAF na nadekspresję immunoregulacyjnych
cząstek Gal1 i PD-L1 w czerniaku
(GRANT NARODOWEGO CENTRUM NAUKI)
Wstęp: Mutacje szlaku RAS stanowią najczęstsze aberracje genetyczne w nowotworach
człowieka. Dotyczą one zarówno nowotworów układu krwiotwórczego jak i guzów litych. W
czerniaku, agresywnym nowotworze wywodzącym się z melanocytów, najczęstszym
zaburzeniem molekularnym są mutacje kinazy B-RAF (występujące u ok. 70 % chorych) lub
mutacje N-Ras (ok. 15-20% chorych), prowadzące do niekontrolowanej, konstytutywnej
aktywacji tej kaskady i aktywacji czynników transkrypcyjnych, np. AP-1.
Innym ważnym mechanizmem patogenetycznym w czerniaku jest zdolność komórek tego
nowotworu do syntezy białek wpływających na zahamowanie przeciwnowotworowej
odpowiedzi immunologicznej gospodarza. Jednym z takich czynników jest białko PD-L1,
którego obecność na powierzchni komórek czerniakowych powoduje zahamowanie aktywacji
i limfocytów T w odpowiedzi na antygen. Przeciwciała rozrywające interakcje PD-L1 na
powierzchni komórki czerniakowej z receptorem PD-1 na komórkach T są w trakcie badań
klinicznych. Innym białkiem o dużym potencjale immunomodulacyjnym, którego obecność
wykazano w komórkach czerniaka jest galektyna 1 (Gal-1). Gal-1 jest białkiem należącym do
rodziny rozpuszczalnych lektyn rozpoznających glikany zawierające disacharydy zakończone
galaktozą lub N-acetylogalaktozaminą. Wiążąc glikozylowane receptory komórek Th1, Th17
i cytotoksycznych limfocytów T CD8+ (CD 45, CD43,CD7), indukuje ich apoptozę,
prowadząc do wymknięcia się komórek produkujących Gal-1 spod nadzoru
immunologicznego gospodarza.
Mechanizmy prowadzące do nadekspresji PD-L1 i Gal-1 w czerniaku nie są znane. W
naszych wcześniejszych badaniach nad mechanizmem nadekspresji tych cząstek w chłoniaku
Hodgkina wykazaliśmy, że kluczowym czynnikiem transkrypcyjnym indukującym
transkrypcję tych cząstek immunomodulacyjnych jest białko AP1 (Juszczynski i wsp. PNAS
2007). Wiąże się ono swoiście z sekwencją wzmacniającą genu Gal1. Zahamowanie
aktywności AP1 prowadziło do zmniejszenia ekspresji PD-L1 i Gal-1.
Hipoteza badawcza: Z uwagi na częste mutacje BRAF i N-RAS w czerniaku, prowadzące do
aktywacji kinaz MEK i ERK, a w konsekwencji do fosforylacji podjednostek czynnika
transkrypcyjnego AP1, postawiliśmy hipotezę, że wynikająca z mutacji BRAF lub N-RAS
konstytutywna aktywność osi MAPK w czerniaku prowadzi do nadekspresji cząstek
immunomodulacyjnych Gal-1 w mechanizmie zależnym od AP-1. Z tego względu,
zahamowanie aktywności BRAF swoistym inhibitorem (np. vemurafenibem) powinno
prowadzić do zmniejszenia ekspresji cząstek immunosupresyjnych w komórkach czerniaka i
wywierać efekt immunomodulujący.
Dotychczasowa realizacja celów badania: W roku 2014 uzyskano dofinansowanie projektu
z firmy Roche, który umożliwił wykonanie badań pilotażowych w celu potwierdzenia
przyjętych hipotez. Wykazano, że konstytutywnie aktywna kinaza MEK znacząco zwiększyła
aktywność enhancer Gal1 i PD-L1 z zachowanym miejscem wiązania czynnika AP-1.
Aktywna kinaza MEK nie wpłynęła natomiast na ekspresję reportera lucyferazowego w
wektorze zawierającym delecję czynnika AP-1. Wyniki tego badania wskazują, że
konstytutywnie aktywny szlak RAS/RAF/MEK zwiększa ekspresję Gal-1 i PD-L1 w
109
mechanizmie zależnym od AP-1. Z uzyskanych funduszy zakupiono z American Tissue
Culture Collection (ATCC, Manassas, VA, USA) linie komórkowe czerniaka z mutacją
BRAF (SK-MEL-5, SK-MEL-28 oraz A375). Zostaną one wykorzystane do dalszych badań
dotyczących wpływ mutacji BRAF-V600E na ekspresję białka PDL-1 oraz Gal-1 w
komórkach czerniaka.
Proponowane modyfikacje planu realizacji projektu: Rozszerzenie projektu według
harmonogramu grantu PRELUDIUM „Wpływ mutacji aktywujących BRAF na nadekspresję
immunoregulacyjnych cząstek Gal1 i PD-L1 w czerniaku”.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Oczekujemy, że przeprowadzone
badania wykażą, że zastosowanie vemurafenibu spowoduje zahamowanie ekspresji cząstek
immunomodulacyjnych i będzie powodować nasilenie przeciwnowotworowej odpowiedzi
immunologicznej gospodarza wywołanej obecnością nowotworu.
Rodzaj pracy: praca podstawowa
Referencje:
1.Flaherty KT, Hodi FS, Fisher DE. From genes to drugs: targeted strategies for melanoma. Nat Rev Cancer.
2012 May;12(5):349-61.
2.Juszczynski P, Ouyang J, Monti S, Rodig SJ, Takeyama K, Abramson J, et al. The AP1-dependent secretion of
galectin-1 by Reed Sternberg cells fosters immune privilege in classical Hodgkin lymphoma. Proc Natl Acad Sci
U S A. 2007 Aug 7;104(32):13134-9.
3.Pritchard AL, Hayward NK. Molecular pathways: mitogen-activated protein kinase pathway mutations and
drug resistance. Clin Cancer Res. 2013 May 1;19(9):2301-9.
4.Chapman PB, Hauschild A, Robert C, Haanen JB, Ascierto P, Larkin J, et al. Improved survival with
vemurafenib in melanoma with BRAF V600E mutation. N Engl J Med. 2011 Jun 30;364(26):2507-16.
5.Topalian SL, Hodi FS, Brahmer JR, Gettinger SN, Smith DC, McDermott DF, et al. Safety, activity, and
immune correlates of anti-PD-1 antibody in cancer. N Engl J Med. 2012 Jun 28;366(26):2443-54.
6.Brahmer JR, Tykodi SS, Chow LQ, Hwu WJ, Topalian SL, Hwu P, et al. Safety and activity of anti-PD-L1
antibody in patients with advanced cancer. N Engl J Med. 2012 Jun 28;366(26):2455-65.
7.Rubinstein N, Alvarez M, Zwirner NW, Toscano MA, Ilarregui JM, Bravo A, et al. Targeted inhibition of
galectin-1 gene expression in tumor cells results in heightened T cell-mediated rejection; A potential mechanism
of tumor-immune privilege. Cancer Cell. 2004 Mar;5(3):241-51.
8.Ouyang J, Juszczynski P, Rodig SJ, Green MR, O'Donnell E, Currie T, et al. Viral induction and targeted
inhibition of galectin-1 in EBV+ posttransplant lymphoproliferative disorders. Blood. 2011 Apr
21;117(16):4315-22.
9.Rodig SJ, Ouyang J, Juszczynski P, Currie T, Law K, Neuberg DS, et al. AP1-dependent galectin-1 expression
delineates classical hodgkin and anaplastic large cell lymphomas from other lymphoid malignancies with shared
molecular features. Clin Cancer Res. 2008 Jun 1;14(11):3338-44.
10.Green MR, Rodig S, Juszczynski P, Ouyang J, Sinha P, O'Donnell E, et al. Constitutive AP-1 activity and
EBV infection induce PD-L1 in Hodgkin lymphomas and posttransplant lymphoproliferative disorders:
implications for targeted therapy. Clin Cancer Res. 2012 Mar 15;18(6):1611-8.
Pozostały okres realizacji pracy w latach: 2 lata (2015-2017)
Zadania do wykonania w 2016 roku: Według harmonogramu grantu.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Wykonawcy: P. Juszczyński, M. Wasylecka (COI/IHiT), T. Sewastianik, P. Rutkowski
(COI)
110
KARTA PRACY PLANOWEJ – G 48
Fosforylacja kinazy SYK jako czynnik patogenetyczny, marker prognostyczny
i racjonalny cel terapeutyczny w ostrej białaczce szpikowej
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 3.5 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 3.5 w Planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 3.2 w Planie Naukowym 2015)
Identyfikacja kluczowych efektorów szlaku sygnałowego kinazy SYK prowadzących do
zahamowania apoptozy i różnicowania komórek ostrej białaczki szpikowej (OBSz)
(GRANT NARODOWEGO CENTRUM NAUKI)
Wstęp: Ostra białaczka szpikowa (OBSz) należy do heterogennej grupy złośliwych
nowotworów wywodzących się z komórek macierzystych lub prekursorowych komórek linii
mieloidalnej. Stransformowane komórki charakteryzują się zaburzeniami różnicowania,
niekontrolowaną proliferacją i opornością na sygnały proapoptotyczne. Podstawą leczenia tej
choroby jest kombinacja arabinozydu cytozyny z daunorubicyną oraz allogeniczne
przeszczepianie komórek krwiotwórczych. Pomimo iż zastosowanie intensywnej
chemioterapii pozwala na uzyskanie remisji u większości chorych kwalifikujących się do
takiego leczenia, u 60-80 % dochodzi do nawrotu choroby. Znaczna część chorych, zwłaszcza
osób w starszym wieku, ze względu na ogólny stan biologiczny i choroby współistniejące nie
może zostać zakwalifikowana do intensywnego leczenia i w tej grupie chorych rokowanie jest
szczególnie złe (1). Z tego względu tak ważna jest identyfikacja nowych celów
terapeutycznych mogących poprawić wyniki leczenia OBSz. Przeprowadzone w ostatnich
latach badania mające na celu identyfikację kluczowych mechanizmów patogenetycznych
ostrej białaczki szpikowej (OBSz) wskazały na istotny udział kinazy SYK (spleen tyrosine
kinase). Zahamowanie aktywności tej kinazy w wyniku interferencji RNA lub przy użyciu
niskocząsteczkowych inhibitorów skutkowało stymulacją różnicowania blastów
białaczkowych, zahamowaniem proliferacji oraz ich apoptozą (2). Bezpośrednią
konsekwencją zahamowania SYK w OBSz jest obniżona aktywność szlaków kinaz AKT,
mTORC1 i ERK1/2, jednak mechanizmy i białka efektorowe tych szlaków odpowiadające za
powyższe efekty biologiczne nie są znane.
Hipoteza badawcza: Kinaza SYK prowadzi do stymulacji proliferacji oraz zaburzeń w
różnicowaniu blastów OBSz, w wyniku aktywacji szlaków MAPK/ERK (ang. mitogen
activated protein kinase), PI3K/AKT oraz JAK/ STAT. Leki, których celem jest obniżenie
aktywności kinazy SYK, a tym samym szlaków PI3K/AKT oraz MAPK/ERK przyczynią się
do poprawy wyników leczenia chorych z OBSz.
Dotychczasowa realizacja celów badania: Ocena poziomu aktywności kinaz SYK, AKT,
ERK1/2 oraz STAT5 w liniach komórkowych OBsz oraz komórkach pierwotnych
uzyskanych od 5-ciu nowo zdiagnozowanych pacjentów z OBSz. Ocena wpływu ATPkompetycyjnego inhibitora kinazy SYK (R406) na aktywność kinazy SYK oraz kinaz AKT,
ERK i STAT5 leżących poniżej SYK w łańcuchu sygnałowym w liniach komórkowych OBSz
oraz pierwotnych blastach białaczkowych. Określenie wpływu inhibitora R406 na żywotność
linii komórkowych OBSz oraz proliferację pierwotnych blastów białaczkowych. Określenie
udziału kaskady sygnałowej MAPK/ERK w patogenezie OBSz. Określenie wpływu
zachowania SYK na ekspresję markerów komórki macierzystej (LSC). Uzyskanie
finansowania w ramach grantu PRELUDIUM.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Przewidujemy, iż identyfikacja
białek efektorowych regulowanych poprzez kinazę SYK zaangażowanych w stymulację
proliferacji oraz zahamowanie różnicowania blastów białaczkowych pozwoli w przyszłości na
terapeutyczne zastosowanie inhibitorów SYK, a w szczególności ich racjonalnych połączeń z
modulatorami powiązanych patogenetycznie szlaków sygnałowych w OBSz.
111
Referencje:
1. Stegmaier, K., Corsello, S.M., Ross, K.N., Wong, J.S., Deangelo, D.J., and Golub, T.R.. Gefitinib induces
myeloid differentiation of acute myeloid leukemia. Blood 2005: 106; 2841–2848.
2. Hahn CK, Berchuck JE, Ross KN, Kakoza RM, Clauser K, Schinzel AC, Ross L, Galinsky I, Davis TN, Silver
SJ, Root DE, Stone RM, DeAngelo DJ, Carroll M, Hahn WC, Carr SA,Golub TR, Kung AL, Stegmaier K.
Proteomic and genetic approaches identify Syk as an AML target. Cancer Cell: 2009; 16: 281-94.
Okres realizacji pracy: 2014-2016
Zadania do wykonania w 2016 r.: Według harmonogramu grantu
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: Raport.
Wykonawcy: A. Polak, A. Kołkowska-Leśniak, J. Woźniak, A. Krzywdzińska, P.
Juszczyński, E. Lech-Marańda, K. Warzocha
112
KARTA PRACY PLANOWEJ – G 49
Ekspresja genów i białek CRBN, CUL4A i DDB1 u chorych ze szpiczakiem
plazmocytowym i zespołem 5q- jako biomarker odpowiedzi na leki immunomodulujące
(PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.20 w Planie Naukowym 2013
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.12 w Planie Naukowym 2014
PRACA KONTYNUOWANA – Nr 4.13 w Planie Naukowym 2015)
Integralność białek kompleksu ligazy E3 ubikwityny jako biomarker odpowiedzi na
leczenie immunomodulujące u chorych na szpiczaka plazmocytowego
(GRANT NARODOWEGO CENTRUM NAUKI)
Wstęp: Mimo klinicznej skuteczności leków immunomodulujących (IMiDs) w szpiczaku
plazmocytowym ich mechanizm działania ani biomarker identyfikujący chorych, u których
leki te przyniosą efekt kliniczny nie są w pełni zrozumiałe. W ostatnich latach
zidentyfikowano mechanizm teratogennego działania talidomidu, zależny od ekspresji białka
CRBN (cereblon). Cereblon tworzy kompleks o aktywności ligazy E3 ubikwityny wraz z
białkami CUL4A i DDB1. Kompleks ten u zwierząt bierze udział w procesie formowania
kończyn. Działanie teratogenne talidomidu wynika z wiązania CRBN i zahamowania
aktywności enzymatycznej tego kompleksu. Ekspresja CRBN jest niezbędna do
przeciwszpiczakowego działania IMiD w modelu in vitro jak i u chorych. Wysoka ekspresja
tego białka wiązała się u chorych z lepszą odpowiedzią na talidomid i lenalidomid, a u
chorych z wtórną opornością na lenalidomid jest ona niższa o 20-90% niż u chorych
wrażliwych na ten lek. Utrata lub niska ekspresja CRBN może stanowić zatem biomarker
oporności na IMID. Znaczenie ekspresji pozostałych białek kompleksu (DDB1 i CUL4A)
dla odpowiedzi na IMiDs nie jest znane. W proponowanej pracy proponujemy zbadanie
ekspresji białka CRBN oraz CUL4a i DDB1 u chorych na SzP otrzymujących lenalidomid lub
talidomid w kontekście odpowiedzi na stosowane leczenie.
Hipoteza badawcza: W świetle powyższych obserwacji, można oczekiwać, że ekspresja
wszystkich białek kompleksu - CRBN, CUL4A i DDB1 stanowi warunek skuteczności leków
immunomodulujących u chorych na SzP.
Dotychczasowa realizacja celów badania: W dotychczas przeprowadzonych badaniach
oceniono ekspresję dwóch białek kompleksu tj. CUL4A i DDB1 metodą
immunohistochemiczną w materiale archiwalnym (trepanobiopsje) pochodzącym od chorych
na SzP i MDS 5q-. Wysoką ekspresję CUL4A i DDB1 stwierdzono u 83% chorych na SzP.
Obserwowano dodatnią korelację pomiędzy ekspresją białek CUL4A i DDB1 (p= 0,001, 2
test). Ponadto, u chorych na SzP, którzy odpowiedzieli na leczenie lenalidomidem w
porównaniu z pacjentami nieodpowiadającymi na terapię, zaobserwowano tendencję do
wyższej ekspresji DDB1 (89,5% vs. 10,5%, p= 0,06, 2 test). Nie stwierdzono różnic w
ekspresji CUL4A w odniesieniu do odpowiedzi na leczenie lenalidomidem, jednak częstość
zgonów związanych z progresją SzP była wyższa u pacjentów z niską ekspresją CUL4A w
porównaniu do tych z wysoką ekspresją CUL4A (75% vs. 28%, p=0,07, 2 test).
Proponowane modyfikacje planu realizacji projektu wraz z uzasadnieniem: W związku z
uzyskaniem grantu NCN na finansowanie powyższego projektu dostosowano tytuł pracy
planowej do tytułu grantu i rozszerzono o następujące cele badawcze:
1. Ocena ekspresji genów oraz białek CRBN, DDB1, CUL4A oraz Roc1 w ustalonych liniach
komórkowych szpiczaka plazmocytowego oraz komórkach szpiku kostnego (materiał
archiwalny) uzyskanego od 200 chorych na PCM.
2. Określenie roli CRBN, CUL4A, DDB1 oraz Roc1 w przeciwnowotworowym działaniu
IMiDs na podstawie badań czynnościowych z wykorzystaniem ustalonych linii komórkowych
szpiczaka plazmocytowego.
113
3. Ocena ekspresji białek IKZF1 oraz IKZF3 w kontekście integralności białek kompleksu
ligazy E3 ubikwityny na podstawie badań czynnościowych z wykorzystaniem ustalonych linii
szpiczaka plazmocytowego oraz w komórkach plazmatycznych wyizolowanych ze szpiku
kostnego od 50 dotychczas nieleczonych chorych na PCM.
4. Ocena potencjalnych korelacji pomiędzy ekspresją poszczególnych elementów kompleksu
E3 ligazy ubikwityny a parametrami klinicznymi i prognostycznymi u chorych na PCM.
Przewidywane wyniki i potencjalne skutki praktyczne: Ekspresja białek i genów
odpowiadających za biologiczne skutki działania talidomidu i lenalidomidu może stanowić
biomarker wrażliwości na te leki w SzP, który może zracjonalizować ich zastosowanie.
Referencje:
1. Ren S, Xu C, Cui Z, et al. Oncogenic CUL4A determines the response to thalidomide treatment in prostate
cancer.J Mol Med (Berl). 2012 [Epub ahead of print]
2. Lopez-Girona A, Mendy D, Ito T et al. Cereblon is a direct protein target for immunomodulatory and
antiproliferative activities of lenalidomide and pomalidomide. Leukemia 2012 doi: 10.1038/leu.2012.119. [Epub
ahead of print]
3. Ito T, Ando H, Suzuki T, et al. Identification of a primary target of thalidomide teratogenicity.Science.
2010; 327: 1345-50.
Pozostały okres realizacji pracy: 2015-2017.
Zadania do wykonania w 2016 r.: zgodnie z harmonogramem grantu.
Forma rozliczenia pracy w 2016 r.: streszczenie zjazdowe.
Wykonawcy: E. Lech-Marańda, A. Malenda, A. Szumera-Ciećkiewicz, P. Juszczyński, M.
Prochorec-Sobieszek, K. Warzocha
114
INDEKS
Antoniewicz-Papis J. 2.5, 2.7, 2.8
Baran B. 4.2, 4.3, 4.14, 5.3, 3.5 (RN 14.03.2016)
Bartosiewicz P. PREVFNAIT
Bednarz J. 4.9
Białopiotrowicz E. 3.1, EPTHERON, ONCOTRAIL, 3.6 (RN 14.03.2016)
Bilski R. 5.10, 4.16 (RN 14.03.2016), 4.17 (RN 14.03.2016)
Borg K. 3.1, 4.1
Brojer E. 2.4, 3.2, 3.3, 4.9, PREVFNAIT
Buczma A. 4.3, 5.11 (RN 14.12.2015)
Bućko A. 1.2 (RN 14.03.2016), 3.5 (RN 14.03.2016)
Budziszewska B. 1.1, 4.1, EPTHERON, ONCOTRAIL
Bykowska K. 4.2, 4.3, 4.14, 3.5 (RN 14.03.2016)
Ceglarek B. 4.3, 4.9, 3.5 (RN 14.03.2016)
Chełstowska M. 4.1
Dąbrowska M. 4.1
Dąbrowski W. 4.4, 4.8, 4.11
Dedecjus M. 4.8
Derezińska-Wołek E. 3.1 (RN 14.03.2016)
Dobrowolski T. 4.16 (RN 14.03.2016), 4.17 (RN 14.03.2016)
Drapała A. 1.2 (RN 14.03.2016)
Dziopa J. 1.2
Ejduk A. 4.1
Gajda S. 4.11
Główka A. 4.9, PREVFNAIT
Gołaszewska E. 4.9
Góra-Tybor J. 4.1, 4.13
Górniak P. 3.1, EPTHERON, ONCOTRAIL, projekt Fundacji hr. J. Potockiego, 3.7 (RN
14.03.2016)
Górska-Kosicka M. 4.3
Grabarczyk P. 2.3, 2.5, 2.6,
Graczyk-Pol E. 4.10,
Grzegorek M. 2.2,
115
Guz K. 2.4, 3.2, 4.9, PREVFNAIT
Gwozdowicz S. 4.10, 1.2 (RN 14.03.2016)
Gwozdowska A. 4.3
Hałaburda K. 2.5, 4.7, 4.18 (RN 27.06.2016)
Hołowiecka A. 4.1
Huszcza S. 4.4, 4.8
Iwanowski J. 4.17 (RN 14.03.2016)
Jabłońska E. 3.1, 4.15 (RN 14.03.2016), 3.8 (RN 27.06.2016)
Jamroziak K. 4.1, 4.13
Janas M. 4.16 (RN 14.03.2016), 4.17 (RN 14.03.2016)
Jarzembowska M. 4.1
Jurek S. 4.3
Juszczyński
P.
3.1,
4.1,
G
48,
G
50,
EPTHERON,
ONCOTRAIL,
proj.
Fund.J.Potockiego, 4.15 (RN 14.03.2016), 3.6 (RN 14.03.2016), 3.7 (RN 14.03.2016), 3.8
(RN 27.06.2016)
Kalinowska B. 1.1
Kalińska A. 2.5, 2.6
Kamińska J. 4.13
Kiliszek P. projekt Fundacji hr. J. Potockiego
Kiszło A. 4.9
Klimczak-Jajor E. 3.3, 4.9, PREVFNAIT
Kołkowska-Leśniak A. 4.1, 5.5
Końska A. 4.1
Kopacz A. 2.3, 2.5, 2.6, 5.6
Kopeć I. 3.2
Kos-Zakrzewska K. 4.1
Kowalska A. 4.9
Kraj M. 3.1
Kruk B. 4.1
Krzemieniowska M. PREVFNAIT
Krzywdzińska A. G 48
Kubicka-Russel D. 2.6
Kuryłowicz M. 4.11
Kuziora K. 4.9
116
Kwaśniak B. 4.1
Lachert E. 2.1, 2.2, 2.7, 2.8
Lech-Marańda E. 1.1, 4.1 G 48, EPTHERON, ONCOTRAIL, 4.15 (RN 14.03.2016), 3.7
(RN 14.03.2016)
Lipniacka A. 1.3
Liszewski G. 2.6
Łętowska M. 2.1, 2.2, 2.3, 2.5, 2.6, 2.7, 2.8
Łopacz P. 3.2, 4.8, PREVFNAIT
Łopieńska H. 2.4, 3.2, 4.9
Makowska W. 4.1
Makuch-Łasica H. 4.1, 5.8, 3.1 (RN 14.03.2016), 3.7 (RN 14.03.2016)
Malenda A. 4.1, 4.15 (RN 14.03.2016)
Malinowska A. 1.2 (RN 14.03.2016)
Marosz-Rudnicka A. 4.10
Maślanka K. 4.9, PREVFNAIT
Mądro E. 4.1
Mendek-Czajkowska E. 4.1, 4.2, 3.5 (RN 14.03.2016)
Michalak J. 4.16 (RN 14.03.2016), 4.17 (RN 14.03.2016)
Michalewska B. 2.4, 3.2, 4.9
Michalik M. 3.2, 4.9, PREVFNAIT
Mika-Witkowska R. 4.5, 4.10
Misiak A. 4.4, 4.8, 4.11
Myślińska A. 4.9
Nasiłowska-Adamska B. 4.7, 4.18 (RN 27.06.2016)
Nestorowicz K. 4.10, 1.2 (RN 14.03.2016)
Noyszewska-Kania M. 3.1 (RN 14.03.2016), 3.6 (RN 14.03.2016), 3.8 (RN 27.06.2016)
Nowak G. 3.1 (RN 14.03.2016)
Nowak J. 1.2, 4.5, 4.6, 4.10
Odnoczko E. 4.3, 4.14
Orzińska A., 2.4, 3.2, 4.9, PREVFNAIT
Paczek A. 4.1
Patkowska E. 4.1
Pawliczak D. 1.2 (RN 14.03.2016)
Pelc-Kłopotowska M., 2.4, 3.2, 4.9, 5.4
117
Piekarska A. PREVFNAIT
Pielaciński K. 4.4, 4.8, 4.11
Piłat M. 4.9
Pleban E. 3.4, 4.16 (RN 14.03.2016), 4.17 (RN 14.03.2016)
Płodzich A. 2.1
Podstawka U. 3.1
Pogłód R. 2.1, 2.2, 2.5, 2.7, 2.8
Polak A. 3.1, G 48, 5.9, 3.7 (RN 14.03.2016)
Prochorec-Sobieszek M. 3.1, EPTHERON, ONCOTRAIL, proj. Fund. hr J. Potockiego,
4.15 (RN 14.03.2016), 3.6 (RN 14.03.2016), 3.8 (RN 27.06.2016)
Pronicka E. 3.3
Puła B. 4.1, EPTHERON, ONCOTRAIL
Pyl H. 4.9
Rogatko-Koroś M. 4.6, 4.10
Rosiek A. 2.1, 2.2, 2.7, 2.8
Rutkowski P. G 50
Sak-Budzisz J. 4.8, PREVFNAIT
Sawczuk-Chabin J. 4.1
Seferyńska I. 1.1, 4.1
Sewastianik T. G 50
Sierocka B. PREVFNAIT
Sikorska A. 4.3, 4.9, 4.14
Sitarz M. 4.12 (RN 14.03.2016), 4.16 (RN 14.03.2016), 4.17 (RN 14.03.2016)
Skulimowska J. 4.9, PREVFNAIT
Smolarczyk-Wodzyńska J. 4.9, PREVFNAIT
Sokołowska B.(spoza IHiT) 3.5 (RN 14.03.2016)
Sokół E. 4.9
Solarska I. 4.1, 3.1 (RN 14.03.2016)
Sowińska J. 4.3
Spychalska J. 3.3, 4.9
Stefańska-Windyga E. 4.3, 4.14, 5.2
Stryga M. 4.16 (RN 14.03.2016), 4.17 (RN 14.03.2016)
Sulkowska E. 2.3, 2.5, 2.6
Szczepanik A. B. 4.4, 4.8, 4.11
118
Szczepiński A. 4.7, 4.18 (RN 27.06.2016)
Szlendak U. 1.2
Szopiński P. 3.4, 4.12 (RN 14.03.2016), 4.16 (RN 14.03.2016), 4.17 (RN 14.03.2016)
Szpila T. 4.1, EPTHERON, ONCOTRAIL
Szumera-Ciećkiewicz A. 3.1, EPTHERON, ONCOTRAIL, proj. Fund. hr. J. Potockiego,
4.15 (RN 14.03.2016), 3.8 (RN 27.06.2016)
Szydłowski M. 3.1, 4.15 (RN 14.03.2016), 3.7 (RN 14.03.2016), 3.8 (RN 27.06.2016)
Szymańska-Giemza O. 3.1, 5.7
Tomaszewska Anna 2.7, 2.8
Tomaszewska Agnieszka 4.7, 4.18 (RN 27.06.2016)
Tormanowska M. 4.18 (RN 27.06.2016)
Uhrynowska M. 3.2, 3.3, 4.9, PREVFNAIT
Walczak U. 4.1
Warzocha K. 1.1, 4.1, G 48, 3.5 (RN 14.03.2016)
Wasilewska J. 4.1
Wasilewski R. 1.3, 4.3
Wasylecka M. G 50, 5.12 (RN 14.12.2015)
Windyga J. 1.3, 4.2, 4.3, 4.14, 3.5 (RN 14.03.2016)
Wiszniewski A. 4.4, 4.16 (RN 14.03.2016), 4.17 (RN 14.03.2016)
Wojciechowska B., 3.2, 4.9
Wojciechowska E. 1.2 (RN 14.03.2016)
Wojtas M. 3.1 (RN 14.03.2016)
Woźniak J. 3.1, G 48
Wróbel A. 3.2, 4.9, 5.1, PREVFNAIT
119
Download

Wykaz prowadzonych prac planu naukowego w 2016 r.