Prace magisterskie z pedagogiki
AKADEMIA
HUMANISTYCZNO – EKONOMICZNA
W ŁODZI
KIERUNEK PEDAGOGIKA
DOROTA JANISZEWSKA
84602
RUCH I PRAWIDŁOWE ZACHOWANIA JEDZENIOWE JAKO
JEDNA Z METOD LECZENIA NADWAGI
I OTYŁOŚCI
Przyjmuję pracę jako pracę magisterską
II stopnia (w wersji papierowej i elektronicznej)
Podpis promotora..................................................
data.............................
Praca napisana pod kierunkiem
Dr Agnieszki Gutowskiej – Wyki
ŁÓDŹ 2009
1
Prace magisterskie z pedagogiki
Spis treści
Wstęp.................................................................................................................................4
1. Definicje i epidemiologia nadwagi i otyłości................................................................6
2. Rodzaje i klasyfikacje otyłości......................................................................................8
3. Przyczyny powstawania nadwagi i otyłości................................................................11
3.1. Przyczyny biologiczne.........................................................................................11
3.2. Przyczyny psychologiczne...................................................................................14
3.3. Przyczyny społeczne............................................................................................16
4. Konsekwencje nadwagi i otyłości...............................................................................18
4.1. Konsekwencje biologiczne..................................................................................18
4.2. Konsekwencje psychospołeczne..........................................................................21
5. Profilaktyka i leczenie nadwagi i otyłości...................................................................23
5.1. Prawidłowe zachowania jedzeniowe...................................................................23
5.2. Ruch jako jedna z metod zwalczania nadwagi i otyłości.....................................26
5.3. Różne rodzaje aktywności fizycznej....................................................................29
5.4. Leczenie nadwagi i otyłości za pomocą środków farmakologicznych................31
5.5. Inne metody leczenia nadwagi i otyłości.............................................................33
6. Metodyczne podstawy badań.......................................................................................37
6.1. Cel badań.............................................................................................................37
6.2. Charakterystyka grupy badawczej.......................................................................37
6.3. Charakterystyka metody badawczej....................................................................38
6.4. Wyniki badań.......................................................................................................38
6.5. Dyskusja wyników…...........................................................................................67
2
Prace magisterskie z pedagogiki
7. Zakończenie............................................................................................................... 69
8. Bibliografia..................................................................................................................70
9. Spis tabel......................................................................................................................71
10. Spis wykresów...........................................................................................................71
11. Aneks.........................................................................................................................74
3
Prace magisterskie z pedagogiki
Wstęp
Celem niniejszej pracy jest określenie skali problemu nadwagi i otyłości wśród
ludzi, a także ich nawyków żywieniowych i aktywności ruchowej.
Temat pracy jest w dzisiejszych czasach szczególnie aktualny, ponieważ problem
otyłości i nadwagi dotyczy coraz większej liczby mieszkańców. W związku z tym,
że społeczeństwa prowadzą konsumpcyjny styl życia, zwiększa się ryzyko
zachorowania na otyłość. Ciekawe, że problem dotyczy nie tylko ludzi dojrzałych, ale
również wśród młodego pokolenia są osoby mające nadwagę.
Badacze zwracają uwagę, iż wpływ na niekorzystne zjawisko społeczne mają nie
tylko złe nawyki żywieniowe oraz brak aktywności fizycznej, ale także media, które
w sposób pośredni wpływają na młode pokolenie.
Media dla współczesnego człowieka są źródłem wiedzy i poznania, posiadają
jednak ogromną siłę perswazji. Świat kreowany choćby w reklamach sprawia, że dzieci
chętniej sięgają po wysokokaloryczne i niezdrowe jedzenie. Dostępność produktów
oraz często brak kontroli rodziców sprawiają, że od najmłodszych lat dzieci uczą się
złych nawyków żywieniowych.
Problem otyłości i nadwagi jest na tyle poważny, że zajmuje się nim wielu
badaczy. Prowadzone są szczegółowe badania i statystyki, które odzwierciedlają skalę
zagrożenia otyłością.
Praca składa się z dwóch części: teoretycznej i empirycznej.
W części teoretycznej, w rozdziale pierwszym zdefiniowano pojęcia otyłości
i nadwagi oraz przedstawiono skalę problemu w ujęciu statystycznym. Rozdział drugi
został poświęcony rodzajom i klasyfikacji otyłości. Wskazano także, w jaki sposób
można zdiagnozować typy otyłości oraz określić ilość tkanki tłuszczowej w organizmie.
Przedmiotem zainteresowania w trzecim rozdziale są przyczyny powstawania nadwagi
i
otyłości.
Szczególną
uwagę
poświęcono
trzem
zasadniczym
przyczynom,
tj. biologicznym, psychologicznym i społecznym. Geneza otyłości ma zatem związek
z różnymi uwarunkowaniami.
Rozdział czwarty pt. „Konsekwencje nadwagi i otyłości” został podzielony na
dwa podrozdziały odpowiadające konsekwencjom biologicznym i psychospołecznym.
Pierwsze z nich dotyczą chorób wywołanych przez otyłość, drugie związane są
4
Prace magisterskie z pedagogiki
z dyskryminacją społeczną osób otyłych.
Piąty rozdział skupia uwagę na profilaktyce i leczeniu nadwagi oraz otyłości.
Poszczególne podrozdziały ukazują prawidłowe zachowania jedzeniowe oraz wskazują
na ruch jako jedną z metod zwalczania nadwagi i otyłości. Ponadto przedstawiają różne
rodzaje aktywności fizycznej, sposoby leczenia farmakologicznego chorób oraz inne
metody zwalczania otyłości (np. stosowanie kremów wyszczuplających, uczęszczanie
na spotkania grupowe z psychologiem, korzystanie z licznych uzdrowisk bądź poddanie
się zabiegom chirurgicznym).
Szósty rozdział ma charakter badawczy. Przedstawiam w nim wyniki badań,
które przeprowadziłam na mieszkańcach Zduńskiej Woli w przedziale wiekowym od
27 – 80 lat. Celem badań było określenie skali problemu nadwagi i otyłości wśród
mieszkańców Zduńskiej Woli, a także poznanie ich nawyków żywieniowych
i aktywności ruchowej.
5
Prace magisterskie z pedagogiki
Rozdział 1
Definicje i epidemiologia nadwagi oraz otyłości
Pojęcie otyłości zaczęło rozwijać się wraz z badaniami nad przemianą materii,
procesami metabolicznymi. Otyłość zaliczana jest do chorób o wieloczynnikowym
podłożu. Charakteryzuje ją zwiększenie masy ciała oraz nadmiar tkanki tłuszczowej.
„Do zwiększenia tkanki tłuszczowej dochodzi wówczas, kiedy zostanie zachwiana
równowaga energetyczna organizmu” (Ogińska – Bulik, 2004, s. 42).
Otyłość to „nadmierna tusza, tęgość” (Sobol, 1993, s.587), zaś nadwagą jest
„nadwyżka ciężaru ponad określoną wielkość” (Sobol, 1993, s.468). Definicji na temat
nadwagi i otyłości jest bardzo dużo - wszystkie odnoszą się jednak do zwiększonej
ilości tłuszczu w organizmie.
Z badań wynika, że w Polsce choroba otyłości ma już rozmiary epidemii.
Przypuszcza się, że częstość występowania masy ciała większej niż 120% prawidłowej
wagi mieści się w granicach 15 – 20%, zaś częstość masy ciała większej niż 110% masy
właściwej zawiera się w granicach 20 – 30%. Nadmiar wielkości masy ciała najczęściej
występuje u osób w wieku dojrzałym i starszym, u kobiet, u osób mało aktywnych,
u mieszkających w mieście, w grupach, gdzie występują mniejsze dochody,
w rodzinach o niższym wykształceniu.
Po dokładnych badaniach uznano, iż choroba otyłości występuje u 22,4% mężczyzn
i 35,1% kobiet, a nadwagę stwierdzono u 45,3% mężczyzn i 35,1% kobiet. Najnowsze
prace badawcze wykazują, że u kobiet w wieku 20- 29 12,9% ma nadwagę, a 2,4%
otyłość. Wśród mężczyzn w tym samym wieku nadwagę stwierdzono u 26,2%, otyłość
u 3,2%. U kobiet 60- letnich i starszych nadwagę zaobserwowano u 47,4%, natomiast
otyłość u 21%, a mężczyzn szacuje się 62,9% i 11,4% (Ogińska – Bulik, 2004).
Warto zaznaczyć, że zjawisko nadwagi i otyłości występuje także u przyszłych
lekarzy, którzy bardzo dobrze znają przyczyny i skutki nadmiernej masy ciała. Jednak
wśród badań przeprowadzonych na 354 studentach IV roku wydziału lekarskiego
Akademii Medycznej w Warszawie w roku 1999/2000 wynika, że na nadwagę cierpi
20% mężczyzn i 5% kobiet.
6
Prace magisterskie z pedagogiki
Zjawisko nadwagi i otyłości dotyka również dzieci i młodzież. Z badań
wykonanych w Polsce wynika, że 10- 30% dzieci ma nadmierną masę ciała. Warto
zaznaczyć, że choroba otyłości jest najbardziej rozpowszechnionym zaburzeniem
w rozwoju dzieci i młodzieży. W zależności od wieku dotyczy od 5- 15% ludności.
W Anglii w 1994 roku 9% chłopców i 13,5% dziewczynek miało nadwagę, a 1,7%
chłopców i 2,6% dziewczynek było otyłych. Wśród dzieci w wieku 5- 14 lat w USA
nadwagę ma już nie 15 a 30%.
W Stanach Zjednoczonych zaobserwowano, iż na dziesięciorga dzieci w wieku 6- 10 lat
troje jest otyłych, zaś jedno w takim stopniu, że ma trudności w poruszaniu się. Ogólnie
stwierdzono, że w USA 10 mln nastolatków ma nadwagę.
Wyniki badań wykonanych przez Światową Organizacje Zdrowia wykazują,
iż największa liczba osób otyłych zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych. Wykonano
tam badania i wynika z nich, że bardzo duża liczba osób otyłych mieszka na
Środkowym Zachodzie, Południu, Północnym Wschodzie, zaś najmniej osób z nadwagą
spotyka się na Zachodzie (Foreyt, Goodrick, 2000), w Azji.
W Wielkiej Brytanii w roku 1980 wyłącznie było 6% mężczyzn i 8% kobiet otyłych,
zaś w roku 1993 liczba wzrosła do 13 i 16%, to już w 1996 r. badania wykazały 16%
mężczyzn oraz 18% kobiet otyłych. Szacuje się, że w roku 2005 osób otyłych będzie
42%, w tym 16% mężczyzn i 18% kobiet (Ogińska – Bulik, 2004).
W świecie oprócz w USA najwięcej ludzi otyłych zanotowano w Tunezji, Arabii
Saudyjskiej i Kanadzie, najmniej zaś w Chinach, Mali, Japonii, Szwecji oraz Brazylii.
W Europie maksymalna liczba otyłych występuje na Łotwie, Malcie, w Rosji i Serbii,
minimalna natomiast w Szwecji, Irlandii i Danii. Liczba ta jednak w ostatnich 10 latach
wzrosła o 10- 15%.
Z raportu badań przeprowadzonych w różnych częściach świata wynika,
że nadwaga i otyłość stanowią poważny problem, z którym zmagają się mieszkańcy
naszego globu (Ogińska – Bulik, 2004).
7
Prace magisterskie z pedagogiki
Rozdział 2
Rodzaje i klasyfikacje otyłości
U obu płci z upływem lat coraz więcej przybywa tkanki tłuszczowej w okolicach
brzucha, ud, pośladków. Masa ciała nabywa okrąglejszych kształtów. Otyłość męska
polega na tym, że tłuszcz znajduje się głównie w górnej partii ciała, zaś w otyłości
kobiecej tłuszcz gromadzi się w dolnej części ciała.
Moon wyróżnił (Leleu, 1999):

otyłość góry ciała, która jest związana z nadużyciem żywieniowym (hiperfagią),

otyłość brzuszną górną (związana jest z niepokojem),

otyłość brzuszną środkową (mająca związek z utrudnionym trawieniem),

otyłość pośladków i ud (związana jest z zaburzeniami hormonalnymi),

otyłość kończyn dolnych (przyczyną jej są choroby krążenia).
Wyróżniono także:

otyłość pierwotną (prostą) – charakteryzuje się przewlekle dodatnim bilansem
energetycznym organizmu z powodu nadmiernego spożywania pokarmów,

otyłość
wtórną
(objawową)
–
charakteryzuje
się
objawami
zaburzeń
metabolicznych i stanów chorobowych innych narządów (np. w cukrzycy) (Janicki,
2001).
W badaniach wyróżniono inne podziały otyłości:
1. Ze względu na przyczyny powstania

otyłość prostą, tzw. pokarmową – przyczyną tej otyłości jest zaburzona równowaga
pomiędzy ilością energii, która dostarczana jest w postaci pożywienia, a jej
wydatkowaniem,

otyłość złożoną, tzw. patologiczną – przyczyną tego rodzaju otyłości jest zaburzona
funkcja gruczołów dokrewnych, jak i organiczne uszkodzenia podwzgórza,
2. W zależności od rozłożenia tłuszczu w organizmie

otyłość androidalną - otyłość męską zwana inaczej otyłością brzuszną - typ „jabłko”
(Leleu, 1999).
8
Prace magisterskie z pedagogiki
Osoby o tej figurze mają więcej tkanki tłuszczowej w okolicach brzucha. Ten
typ otyłości występuje najczęściej u mężczyzn. Wiele badań wykazało, że otyłość
brzuszna wiąże się z poważnymi chorobami, nadciśnieniem, cukrzycą oraz chorobą
serca (Gittleman, 2005).

otyłość gynoidalną - otyłość kobiecą zwaną inaczej otyłością pośladkowo – udową –
typ „gruszka” (Leleu, 1999)
Osoby o tym typie otyłości najwięcej tkanki tłuszczowej posiadają w okolicach bioder
i ud. Otyłość ta najczęściej występuje u kobiet (Gittleman, 2005).
3. Ze względu na skład morfologiczny tkanki tłuszczowej

otyłość hiperplastyczną – istotną rolę odgrywa wzrost komórek tłuszczowych
w organizmie oraz ich wzrost od urodzenia do czwartego roku życia a także między
12 – 13 rokiem życia

otyłość hipotroficzną – narastanie tkanki tłuszczowej może nastąpić tylko wtedy,
kiedy zwiększa się liczba komórek tłuszczowych a wzrost organizmu jest już
zakończony. Często w tym typie otyłości dochodzi do zaburzeń metabolicznych
(Ogińska – Bulik, 2004).
O chorobie otyłości u dorosłych decyduje wskaźnik BMI (BMI – Body Mass
Index), który przekracza 30 kg/m2. Oblicza się go, dzieląc wskaźnik masy ciała w kg
przez wzrost w m2. Wskaźnik BMI jest inny dla mężczyzn, natomiast inny dla kobiet.
Tabela 1
Wskaźnik BMI dla mężczyzn i kobiet
BMI mężczyzn
Przedział
BMI kobiet
poniżej 20
niedowaga
poniżej 19
20 – 25
prawidłowa waga
19 – 24
26 – 30
nadwaga
25 – 29
31 – 40
otyłość
30 – 40
powyżej 40
otyłość olbrzymia
powyżej 41
źródło: Ogińska – Bulik, 2004, s. 44
9
Prace magisterskie z pedagogiki
Aby zdiagnozować typy otyłości oraz ilość tkanki tłuszczowej w organizmie
stosuje się wskaźnik WHR, który oblicza się jako stosunek obwodu talii do obwodu
bioder.
WHR = obwód talii/ obwód bioder
U kobiet obwód talii wynosić powinien poniżej 80 cm, zaś u mężczyzn do
94 cm. Otyłość brzuszna jest wtedy, kiedy wskaźnik WHR u kobiet wynosi więcej niż
0,85, a u mężczyzn więcej niż 1,0 (Przybycień, [2003]). Wartości, które wahają się
poniżej 20 i powyżej 18,5 nie muszą być wyłącznie wskaźnikiem niedożywienia
organizmu natomiast BMI poniżej 16 ewidentnie wskazuje na niedożywienie.
Według Amerykańskiego Instytutu Zdrowia zagrożenie dla życia staje się
po przekroczeniu wartości BMI wynoszącej dla kobiet 27,3, natomiast dla mężczyzn
27,8 (Ogińska – Bulik, 2004) .
10
Prace magisterskie z pedagogiki
Rozdział 3
Przyczyny powstawania nadwagi i otyłości
Trudno jednoznacznie określić przyczyny nadwagi i otyłości. Składają się na nie
przede wszystkim uwarunkowania genetyczne, przejadanie się, brak aktywności,
zaburzenia metabolizmu oraz stosowanie nieprawidłowych diet.
Wyróżnia się trzy rodzaje czynników sprzyjających powstawaniu nadwagi
i otyłości:

Przyczyny biologiczne,

Przyczyny psychologiczne,

Przyczyny społeczne (Ogińska – Bulik, 2004).
3.1. Przyczyny biologiczne
Badania prowadzone nad uwarunkowaniami genetycznymi nadwagi i otyłości
wykazały, iż otyli posiadają wysoką liczbę komórek tłuszczowych, która jest rezultatem
wrodzonej tendencji do kumulowania się tłuszczu w komórkach (Ogińska – Bulik,
2004). Genetycznie uwarunkowana skłonność do nabierania nadmiernej masy ciała
może polegać na większej podatności na bodźce biologiczne sprzyjające tyciu.
Czynniki genetyczne wynoszą nawet do 40% przyczyn, które prowadzić mogą
do otyłości. W procesie tym współdziała ze sobą kilka genów, które odpowiadają
za przyjmowanie pokarmów i wydatkowanie energii. Jednak prawidłowy mechanizm
pozostaje nieznany. Leptyna, będąca przekaźnikiem pomiędzy komórką tłuszczową
a mózgiem, dostarczającym informacji o rozmiarach znajdującego się w organizmie
tłuszczu jest kodowana przez gen ob. Leptyna hamuje również syntezę i uwalnianie
neuropeptydu Y, który odpowiedzialy jest za zwiększenie apetytu, obniżenie
termogenezy oraz podwyższenie poziomu insuliny (Ogińska - Bulik, 2004).
11
Prace magisterskie z pedagogiki
Badania nad bliźniętami przeprowadzone prze naukowców z National Institute
of Health, wykazały iż otyłość może być czynnikiem dziedzicznym Zaobserwowano
również, że środowisko na tycie bliźniąt nie ma większego wpływu. Wywnioskowano
to z przeprowadzonych badań
porównując BMI adoptowanych dzieci z BMI ich
przybranymi i biologicznymi rodzicami. Okazało się, że warunki życia w rodzinie mają
niewielki wpływ na dziecko.
Devenport zestawił prace badawcze zawierające pomiary antropologiczne trzech
pokoleń badanych rodzin. Wywnioskowano z tego, że otyłość jest cechą dominującą.
Stwierdzono, że co najmniej trzy czynniki genetyczne powodują otyłość
Przyczyną biologiczną otyłości jest także dziedziczność. Dziedziczy się przede
wszystkim skłonność do otyłości i nadwagi, która wymaga jednak odpowiednich
warunków środowiskowych. Zatem obok dziedziczności niewątpliwy wpływ na rozwój
nadwagi ma środowisko (Le Bow, 1998).
Przypuszcza się, że u ludzi czynnik dziedziczny odgrywa rolę w dziedziczeniu chorób
powodujących otyłość wtórną np. takich jak cukrzyca.
Otyłość ma charakter rodzinny, gdzie podstawową rolę odgrywają nawyki
żywieniowe i życiowe. Ryzyko otyłości jest większe, gdy rodzice dziecka są otyli,
a szczególnie matka (Ogińska – Bulik, 2004).
Kolejną przyczyną biologiczną jest nieprawidłowy metabolizm, który skutkuje
zwiększeniem liczby komórek tłuszczowych. Magazynowanie tłuszczu prowadzi
do powstania i utrzymywania nadmiernej masy ciała.
Z badań wynika, że istnieje współzależność między spożyciem tłuszczu a jego ilością
w organizmie. Osoby z nadmierną masą ciała szczególnie powinny większą uwagę
skupić na ilości przyjmowanego tłuszczu, ponieważ u tej grupy osób mechanizmy, które
kontrolują łaknienie są zaburzone. Otyli mężczyźni najczęściej spożywają smażone
mięsa, kiełbasy, hamburgery, pizzę zaś kobiety lody, czekoladę, ciasta i kremy.
Produkty te zawierają zbędne kalorii, kwasy tłuszczowe trans, nasycone kwasy
tłuszczowe, jak również cholesterol, który spożywany w nadmiarze wytwarza zły
cholesterol (LDL) i trójglicerydy, które z kolei są szkodliwe dla organizmu.
U osób szczupłych zaobserwowano, iż po spożyciu posiłku, który zawiera
tłuszcz następuje ograniczenie liczby kalorii w kolejnych posiłkach, natomiast u osób
otyłych nie zaobserwowano tego zjawiska, bowiem sprzyja to zużywaniu większej
12
Prace magisterskie z pedagogiki
energii i przybieraniu większej masy ciała. Wynika to z tego, iż kalorie pochodzące
z tłuszczu są łatwiej przyswajane, natomiast pochodzące z węglowodanów potrzebują
dodatkowej energii na przekształcenie się w tłuszcz (Kowalczyk, 2001).
Inną przyczyną występowania otyłości są choroby i zaburzenia funkcjonowania
organizmu. Do nadwagi przyczyniać się mogą choroby gruczołów dokrewnych,
niedoczynność tarczycy, nadczynność gruczołów nadnerczych lub tzw. zespół
policystycznych jajników czy uszkodzenie podwzgórza (Ogińska – Bulik, 2004).
Z licznych badań wynika, iż otyłość wzrasta wraz z wiekiem, jedynie ulega obniżeniu
na
starość.
Odżywianiem
człowieka
steruje
ośrodkowy
układ
nerwowy,
w szczególności ośrodki podwzgórzowe, węchomózgowie, układ limbiczny, twór
siatkowaty, jądra migdałowate i korę mózgową. Do ośrodków tych docierają bodźce
typu psychicznego, nerwowego, hormonalnego i metabolicznego, które informują
o stanie odżywienia tkanek. Ośrodki te z kolei kształtują m. in. uczucie głodu, apetyt,
sytość. Na łaknienie w największym stopniu wpływają: serotonina odpowiedzialna za
zmniejszanie apetytu na węglowodany, dopamina, która reguluje łaknienie oraz
noradrenalina, która z kolei zwiększa apetyt na węglowodany.
Zaburzenie ośrodków może wpływać na zmianę zachowania człowieka w zakresie
nawyków jedzeniowych
co może wiązać się z pojawieniem otyłości (Kowalczyk,
2001).
13
Prace magisterskie z pedagogiki
3.2. Przyczyny psychologiczne
Zdaniem psychologów, do najważniejszych przyczyn powstawania nadwagi
i otyłości należą:

Słabsze ego (niskie poczucie własnej wartości),

Brak oparcia w matce,

Pragnienie zatrzymania tendencji rozwojowych,

Przykre doświadczenia z wczesnego dzieciństwa,

Niepowodzenia związków emocjonalnych w rodzinie,

Brak zdolności do kontroli behawioralnej i psychicznej jednostki,

„Fałszywy głód”, czyli wyuczona reakcja na stres,

Nieprawidłowe interpretacje płaczu dziecka (wyłącznie jako wynik głodu),

Sytuacje konfliktowe, długotrwałe stany napięć emocjonalnych, silne emocje,

Stres (Ogińska – Bulik, 2004).
Otyłość może być sposobem ukrycia kobiecości i unikania seksualności oraz
unikania kontaktu z ludźmi. Osoby otyłe boją się odrzucenia, czują się gorsi od innych
ludzi, mają niską samoocenę, nie wierzą we własne siły i umiejętności. Nadmierna masa
ciała daje też poczucie władzy i siły, rekompensuje niepewność, rozładowuje agresję
(Ogińska – Bulik, 2004) oraz tendencje samodestrukcyjne, staje się sposobem na życie.
Człowiek często spożywa większa ilość pokarmu jeśli doznał osobistej porażki,
tłumi poprzez jedzenie złe emocje, takie jak złość, smutek, lęk, strach, gniew, itp.
Niepowodzenia, niedocenianie swych mocnych punktów oraz nadmierne poczucie winy
skłaniają się do obwiniania siebie o wszystko. Powoduje to przede wszystkim zły
nastrój i niezadowolenie. Rezultatem tego jest szukanie ukojenia, które zazwyczaj
znajduje się w lodówce. Następnie u wielu osób pojawia się poczucie winy i deklaracja,
że jest się za grubym i trzeba schudnąć. Słowa takie jak „trzeba” bądź „muszę” oraz nie
stosowanie się do zmiany planów przyczyniają się do niezadowolenia i człowiek znów
podjada. Jest to przede wszystkim błędne koło (Ogińska – Bulik, 2004).
Jednak naukowcy stwierdzili, iż kobiety bardziej przejmują się wyglądem niż
mężczyźni. Każda dodatkowa jednostka BMI prowadzi do ryzyka depresji.
14
Prace magisterskie z pedagogiki
Wielu badaczy jest zdania, iż nadmierne jedzenie jest wynikiem zaburzenia
emocjonalnego. Zdarza się, iż człowiek, którego potrzeby i zamierzenia nie zostały
spełnione doznaje prymitywnej przyjemności i satysfakcji w czasie spożywania
pokarmu. Nadmierne spożywanie pokarmu traktowane jest również jako zaburzenie
samoregulacji – człowiek ma trudność w kontrolowaniu ilości spożywanego jedzenia.
Samoregulacja jest inaczej zwana siłą woli. W wielu badaniach posługiwano się
terminem kontroli ego. Człowiek różni się od innych ludzi jeśli idzie o kontrolę
impulsu, żądania oraz działania. Skłonność do ulegania pokusom wiąże się z kontrolą
ego, która utożsamiana jest z siłą woli.
Osoby otyłe często nie potrafią regulować porcji pożywienia. Jedynie starają się
kontrolować ci, którzy odchudzają się. Jednak i u nich może dojść do utraty kontroli
nad jedzeniem (Ogińska – Bulik, 2004). Ograniczonej samokontroli sprzyja bowiem
zmęczenie. Wielu ludzi przejada się pod koniec dnia, zwłaszcza późnym wieczorem
albo w nocy kiedy są zmęczeni. Osoby otyłe zazwyczaj nie odczuwają głodu rano
natomiast o wieczorowej porze mają nadmierny apetyt na jedzenie.
15
Prace magisterskie z pedagogiki
3.3. Przyczyny społeczne
Czynniki społeczne stanowią ważną przyczynę nadwagi i otyłości, zwłaszcza
w społeczeństwach zachodnich. Więcej osób otyłych spotyka się w mieście (7,8%) niż
na wsi (6,8%), co wiąże się ze zróżnicowaniem aktywności fizycznej mieszkańców,
licznymi obowiązkami (praca fizyczna np. praca w polu). Mieszkańcy ze wsi wykazują
inne zachowania kulturowe i społeczne (nawyki żywieniowe, inaczej spędzają czas
wolny, inny mają stosunek do zdrowia – mniej chorują). Z badań wynika, że na wsi jest
mniej osób otyłych niż w mieście (Nosal, BDW).
Otyłość częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn, co z kolei wynika
z uwarunkowań biologicznych, psychologicznych i różnic w zachowaniach żywieniowych.
Na występowanie otyłości wpływ ma też wiek człowieka. Po 50 roku życia
wzrasta ciężar ciała zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Ważną przyczyną nadwagi jest status społeczno – ekonomiczny. Najwięcej ludzi
otyłych wywodzi się z grupy o najniższym statusie.
Warto zauważyć, iż istnieje związek między masą ciała dziecka a jego pozycją
w rodzinie. Jedynacy oraz najmłodsze dzieci w rodzinie są najbardziej narażone na
otyłość. Przyczyną tego zjawiska jest często rozpieszczanie dzieci i ich przekarmianie.
Uważa się, że niektórzy rodzice dostrzegają nadmierną masę ciała za oznakę zdrowia
i urody.
Najczęściej dzieci przejmują nawyki żywieniowe po rodzicach, biorą z nich wzór do
naśladowania. Nawyki jedzeniowe wiążą się z ilością i jakością spożywanego
pożywienia. Często nawyki wyniesione z domu utrwalane zostają w dorosłym życiu
człowieka.
Inną przyczyną nadwagi jest tryb życia prowadzony przez rodzinę. Nadmierne
jedzenie i brak aktywności fizycznej sprzyjają otyłości.
Blaim (1972, 1974) wyróżnia także jako przyczyny nadwagi:
 Nieprawidłowe odżywianie się kobiet w ciąży,
 Nieprawidłowe nawyki jedzeniowe, czyli przejadanie się, nieregularność posiłków,
podjadanie między posiłkami,
 Przekarmianie dziecka w pierwszych dwóch latach życia (Blaim, 1972, 1974, za:
16
Prace magisterskie z pedagogiki
Ogińska -Bulik, 2004).
Zbyt duża ilość przyjmowanego posiłku może przyczyniać się do przekarmienia.
Rodzice pomijając uczucie głodu swego dziecka karmią je o wyznaczonych
godzinach. Badania wykazują, iż więcej dzieci otyłych jest w najwcześniejszych latach
życia karmionych butelką.
Zdarza się, iż rodzice, którzy zdają sobie sprawę z niedostatku swych uczuć do
dziecka rekompensują tęsknotę swej pociechy za uczuciem podając mu słodycze lub
inne smakołyki. Uczą w ten sposób dziecko by złe samopoczucie lub przykre
doświadczenie zaspakajać smakiem słodkości. Często prowadzi to do tego, iż dziecko
na każdy atak płaczu dostaje jedzenie, przy czym spożywanie pokarmu zaczyna
traktować jako sposób na zaspokojenie potrzeb uczuciowych oraz rozwiązywanie
problemów. Jedzenie odgrywa tu rolę pocieszenia.
Do innych przyczyn prowadzących do otyłości należą:
 Procesy przetwarzania żywności dające w efekcie produkty wysokokaloryczne,
 Zbyt mała liczba posiłków,
 Zmiana miejsca pracy na lżejszą lub bliższą miejscu zamieszkania,
 Stosowanie anabolików, środków farmakologicznych.
Istotną rolę w przyczynianiu się do nadwagi odgrywa rodzina, a w szczególności
złe nawyki żywieniowe rodziców, wprowadzanie jedzenia jako nagrody za wykonaną
pracę (Ogińska – Bulik, 2004).
17
Prace magisterskie z pedagogiki
Rozdział 4
Konsekwencje nadwagi i otyłości
4.1. Konsekwencje biologiczne
Nadwaga, jak i otyłość, skraca życie. Wraz z kilogramami może pojawić się
choroba układu krążenia, a nawet pewne postacie raka, jak i inne zaburzenia. Zaliczyć
można do nich:

Podwyższony poziom cholesterolu oraz ciśnienia tętniczego;
Podwyższony poziom cholesterolu przyspiesza rozwój miażdżycy, natomiast podwyższone ciśnienie tętnicze prowadzi do pojawienia się uszkodzeń oczu i naczyń oraz
wzrasta ryzyko udaru mózgu, chorób serca i nerek (Jonderko, 2002).

Rozwój ośrodkowego przerostu lewej komory;
Ośrodkowy przerost lewej komory najczęściej przyczynia się do chorób naczyń i serca.
Najczęstszą chorobą serca jest choroba wieńcowa serca, określana także jako choroba
niedokrwienna serca. Choroba serca prowadzi do szeregu innych chorób, np. dusznicy
bolesnej, zawału serca, niewydolności serca (Jonderko, 2002).

Wzrost wartości hemoglobiny i erytrocytów;

Mniejszą ilość krwi względem masy ciała a także jej zagęszczenie;
Dolegliwości najczęściej występują w nogach, rzadko w rękach. Człowiek odczuwa
silne bóle w nogach, bóle mogą pojawić się też w czasie obciążenia fizycznego.
Zagęszczenie krwi najczęściej przyczynia się do występowania żylaków. Możliwe jest
też pojawienie się wyprysku, owrzodzeń podudzi, obrzęku i zakrzepów (Jonderko,
2002).

Odtłuszczenie mięśnia sercowego;
Im bardziej serce jest odtłuszczone tym większe jest ryzyko śmierci na skutek
zatrzymania czynności serca (Jonderko, 2002).

Chorobę niedokrwienną serca zwana też chorobą wieńcową;
18
Prace magisterskie z pedagogiki

Udar mózgu;
Następstwem udaru mózgu może być zaburzenie mowy bądź wzroku a nawet
przyczynić się może do zgonu (Jonderko, 2002).

Cukrzycę;
Przy cukrzycy dochodzi do następujących powikłań:
1. Uszkodzeń małych naczyń,
2. Uszkodzeń nerek,
3. Uszkodzeń wzroku: zaćma, jaskra,
4. Uszkodzeń dużych naczyń,
5. Uszkodzeń nerwów wraz z uczuciem palenia stóp, mrowienia stóp bądź rąk, bóle
kończyn, nocne kurcze mięśni łydek (Jonderko, 2002).

Kamicę pęcherzyka żółciowego;
Podczas rozwoju choroby pojawia się silna kolka oraz gwałtowne kurcze
w nadbrzuszu, które powodują bardzo ostry ból, który promieniuje w kierunku barku.
Bólom mogą towarzyszyć wymioty, pocenie się, zawroty głowy wraz z gorączką
i dreszczami (Jonderko, 2002).

Stłuszczenie i marskość wątroby;
Przyczyną stłuszczenia wątroby może być zatrucie, które prowadzić może do dalszych
uszkodzeń wątroby.
Marskość wątroby powoduje osłabienie, pojawia się anemia, drętwieją stopy i palce
rąk, na skórze pojawiają się tzw. pajączki, twarz często bywa blada, zanika apetyt.
U mężczyzn obserwuje się powiększenie sutków, skurczenie jąder, maleje u nich popęd
płciowy oraz potencja. W późniejszych etapach choroby wypadają włosy pod pachami
i na wzgórku łonowym (Jonderko, 2002).

Zaburzenia oddychania w czasie snu;

Większą potliwość;

Pojawienie się nieżytów oskrzeli i stanów zapalnych;

Skłonność do wszelkich infekcji;

Przeciążenie układu kostno – stawowego;

Większe ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe;

Ryzyko pojawienia się tzw. triady objawowej u kobiet, w skład której wchodzą:
nadciśnienie, cukrzyca insulinoniezależna oraz rak trzonu macicy;
19
Prace magisterskie z pedagogiki

Większe ryzyko powikłań pooperacyjnych;

Zaburzenia miesiączkowania, jak i niepłodność u kobiet;

Gorszą sprawność fizyczna, odczuwanie zmęczenia, duszności, kołatanie serca,
bóle i zawroty głowy (Ogińska – Bulik, 2004);
Otyłość prosta może być czynnikiem, który wpływa na poziom i stopień
rozwoju fizycznego. Skutkiem tego, jest
przyśpieszenie wzrostu i dojrzewania
płciowego. Nadwaga, jak i otyłość, może przyczyniać się do zaburzeń rozwoju
motorycznego (Ogińska – Bulik, 2004).
Osoby otyłe szybciej się męczą, brak im energii (po odchudzaniu osoby takie
nabierają siły i chęci do życia. Dla otyłych dodatkowym problemem może być otarcie
naskórka bądź potliwość w okolicach, gdzie znajdują się fałdy tłuszczu.
Badania wykazują, iż zaobserwowano u dzieci otyłych zwężenie tętnic. Dzieci te
nie prowadzą aktywnego trybu życia. Istnieje obawa, iż takie dziecko wyrośnie na
człowieka obciążonego chorobami serca i układu krążenia wraz ze wszystkimi tego
konsekwencjami (McGovern, 2007).
20
Prace magisterskie z pedagogiki
4.2. Konsekwencje psychospołeczne
Choroba otyłości powoduje nie tylko konsekwencje biologiczne, ale również
społeczne. Coraz częściej występuje bowiem dyskryminacja osób otyłych. Ludziom
z nadmierną masą ciała trudno znaleźć pracę lub wynająć mieszkanie (Ogińska – Bulik,
2004). Badania wykazały, iż do przypadków dyskryminacji dochodzi najczęściej
w miejscach publicznych, środowiskach transportu itp. Osoba otyła narażona jest na
złośliwe uwagi otoczenia, przez co najczęściej popada w kompleksy. Z krytyką spotyka
się zarówno ze strony obcych ludzi jak i ze strony najbliższej rodziny czy przyjaciół.
Mimo zakazów polityki na powstrzymywanie się od zgryźliwych uwag na temat rasy,
koloru skóry, religii czy kalectwa, ludzie często zapominają o niej, kiedy dotyczy to
ludzi otyłych bądź bardzo szczupłych.
W dzisiejszych czasach łatwiej dostać osobom otyłym odzież, producenci
bowiem spostrzegli, że produkcja odzieży „niewymiarowej” więcej przynosi zysku
(McGovern, 2007).
Wyniki badań wykazują, że otyli rzadko spotykają się z innymi ludźmi. Jeszcze
rzadziej wychodzą na spacery, do kina, do restauracji. Prowadzą mało aktywny styl
życia.
Izolowanie się osób z nadwagą wynika z obawy przed odrzuceniem, jest
wynikiem doznanych krzywd, ucieczką przed kolejnym zranieniem (Ogińska – Bulik,
2004). Dla niektórych
ludzi bowiem otyłość wiąże się z brakiem inteligencji,
niepełnosprawnością umysłową, choć ogólnie jedno z drugim nie ma nic wspólnego
(McGovern, 2007).
Niekiedy lekarze odnoszą się do tej grupy osób jako ludzi niezręcznych, brzydkich,
nieestetycznych, niemoralnych, mniej cenionych, którzy nie potrafią się kontrolować
(Fricker, 1993).
Według Braya i innych badaczy człowiek z tuszą jest mniej lubiany, ma mniejszą
szansę w życiu uczuciowym, mniej zarabia, często spotyka się z negatywna oceną
społeczną. Osoba z nadmierną masą ciała według innych ludzi jest samotna, mierna,
niepohamowana i posiada niską samoocenę.
Uprzedzenia do otyłych zaczynają się od najmłodszych lat.
Dzieci
w przedszkolu chorobę otyłości kojarzą z kłamliwością, głupotą, lenistwem, brudem
i alkoholizmem.
21
Prace magisterskie z pedagogiki
Dziecko otyłe często jest obiektem kpin i prześladowań ze strony rówieśników.
Niechętnie więc przebywa w towarzystwie kolegów, odmawia udziału w zajęciach
sportowych, zamyka się w sobie, traci pewność siebie.
Badania wykazują, iż presję wywieraną przez dzisiejszą modę i branże
odzieżowe dzieci doświadczają
już w młodym wieku. Szczególnie dotyczy to
dziewcząt, które mimo prawidłowej masy ciała ciągle mają jeszcze wiele do zarzucenia
swojemu wyglądowi przez co są nieszczęśliwe (McGovern, 2007).
Obuchowicz i inni uważają, iż dzieci z nadmierną masą ciała wyróżnia obniżona
dojrzałość społeczna oraz gorzej się przystosowują do środowiska, w którym
przebywają. W rodzinach, gdzie dzieci są otyłe często występują też konflikty.
Osobie otyłej trudniej żyć i zrealizować marzenia. Nadmierna masa ciała
powoduje trudniejszy start w dorosłe życie, jest przyczyną smutku, żalu, prowadzi
nawet do depresji, dlatego najczęściej ludzie otyli szukają pocieszenia w jedzeniu. Sam
jego widok i zapach pobudza apetyt, szczególnie jeśli jest świeże i smaczne.
W XX wieku jedzenie stało się wielomilionową gałęzią przemysłu. Producenci
żywności stosują urozmaicone metody, żeby skłonić klienta do zakupu. Codziennie
pojawiają się nowe napoje, dania gotowe, czy słodycze. W ten sposób reklama oraz
promocje przyczyniają się do problemu otyłości. Jedzenie bowiem jest elementem życia
codziennego. Wiąże się z przyjaźnią, miłością, gościnnością. Dziecko, które nie może
zjeść batona czuje się niedowartościowane, natomiast jeśli dostanie coś słodkiego czuje
miłość i zadowolenie. Powody „jedzenia na pocieszenie” są bardzo złożone: powiązane
są z uczuciem niezadowolenia z życia, brakiem pewności siebie (McGovern, 2007).
Otyłość ma też swoje pozytywne strony, chroni bowiem przed osteoporozą.
Ogólnie otyli uchodzą za ludzi wesołych i szczodrych, a otyłość traktują jak element
scalający rodzinę (Ogińska – Bulik, 2004)
22
Prace magisterskie z pedagogiki
Rozdział 5
Profilaktyka i leczenie nadwagi oraz otyłości
Zarówno zapobieganie jak i leczenie otyłości ma w dzisiejszych czasach
charakter objawowy, ponieważ otyłość jest u niektórych osób schorzeniem wielogenowym, na dodatek ciągle zmienia się pod wpływem środowiska.
Programy walki z otyłością mogą obejmować:

Zmiany w środowisku życia tj. zmianę stylu życia, zmianę zawodu, miejsca
zamieszkania, sytuacji rodzinnej, sposobu wypoczynku oraz zainteresowań i celów
życiowych,

Zmiany zachowań za pomocą zajęć edukacyjnych oraz oddziaływań
psychoterapeutycznych,

Wprowadzenie kontrolowanego sposobu żywienia wg zaleceń lekarza lub dietetyka,

Zwiększenie ilości ruchu i wysiłku fizycznego (Suchocka, 2003).
5.1. Prawidłowe zachowania jedzeniowe
Racjonalne spożywanie posiłków jest jednym z ważnych elementów
w przeciwdziałaniu otyłości. Zbyt szybkie tempo życia, brak czasu, życie w ciągłym
stresie, to przyczyny nieregularnego jedzenia, które często jest niezaplanowane,
spożywane w pośpiechu oraz posiada bardzo małą wartość odżywczą. Aby człowiek
zaczął prawidłowo się odżywiać, musi unormować swój sposób spożywania pokarmów.
Najlepiej, by osoba rozłożyła sobie posiłki na pożywne i zdrowe śniadanie, lekki obiad
i lekkostrawną kolację oraz małe przekąski w środku przedpołudnia i popołudnia.
Kolacje warto zjeść co najmniej dwie godziny przed snem, by organizm miał czas na
trawienie (Peters, 2000).
Badania wykazują, że posiłki osób, które dzielą je na pięć do siedmiu porcji
dziennie są bardziej wartościowe i urozmaicone, jak również zawierają mniej tłuszczu.
Dzielenie posiłków może zapobiec wielu groźnym chorobom, które związane są ze
23
Prace magisterskie z pedagogiki
sposobem odżywiania się – ważne jest przede wszystkim zwrócenie uwagi na skład
przekąsek, dobrym przykładem może być awokado, które zawiera w sobie bardzo dużo
kalorii, a przede wszystkim cukru. Cukier może zmniejszyć apetyt, więc posiłku zje
człowiek mniej. Jednak dobrane starannie przekąski to sposób na lepsze zdrowie.
Warto, by ludzie planowali posiłki naprzód i mieli pod ręką zdrowe przekąski.
Wówczas nie muszą oni kupować w barach szybkiej obsługi, gdzie produkty nie są
wartościowe i zawierają bardzo dużo kalorii.
Należy jednocześnie zadbać, by spożywany pokarm zawierał jakieś produkty
białkowe, węglowodany, jak i również owoce oraz warzywa. Lista dobrana w taki
sposób dostarcza człowiekowi niezbędne składniki do życia.
Warto też pamiętać, iż każdy niedobór bądź nadmiar jest szkodliwy dla
organizmu. Owoce, które spożywane są w bardzo małych ilościach mogą być przyczyną
niedoboru witamin, składników mineralnych a także błonnika pokarmowego, z kolei
nadmiar może zwiększyć ilość cukrów w organizmie co prowadzi do rozwoju otyłości.
Niedobór białka z kolei przyczynia się do obniżenie odporności, zahamowaniu wzrostu
bądź trudności w gojeniu ran. Zbyt znaczna ilość białka może obciążyć wątrobę oraz
nerki.
Należy również ograniczyć żywność, która jest przetworzona, ponieważ zawiera ona
w sobie m.in. glutaminian sodu. Jego nadmiar jest przyczyną chronicznych bólów
głowy. Warto też zrezygnować ze słodyczy, soli i produktów zwierzęcych, które
zawierają dużą ilość tłuszczu, np. smalec, słonina, tłuste mięso czy śmietana.
Ważne jest, by jeść z przyjemnością. Dzięki temu utrwalają się dobre nawyki.
Istotne jest także, by na posiłek poświęcić trochę czasu. Przede wszystkim chroni to
człowieka przed zaburzeniami trawienia. Jedząc powoli, ludzie kontrolują swój apetyt.
Zbyt szybkie jedzenie sprawia, że sygnał sytości nie zdąża do mózgu i nie wiadomo,
czy czas już przestać jeść.
Odpowiedni dobór pożywienia może usprawnić działanie całego ustroju oraz
ustrzec przed różnymi chorobami. W związku z tym opracowano piramidę zdrowego
żywienia. W Polsce najbardziej znanym modelem jest ten opracowany przez Instytut
Żywienia i Żywności. Jednak w obecnych czasach coraz większy wpływ na zalecenia
żywieniowe ma piramida, którą opracowali naukowcy z Harvard School of Medcite.
Na pierwszym piętrze piramidy umieszczono produkty zbożowe z grubego przemiału
i tłuszcze. Naukowcy umieszczając tłuszcze mają na celu te, które pomagają obniżyć
poziom cholesterolu we krwi. Produkty z tej grupy zaleca się spożywać nawet kilka
24
Prace magisterskie z pedagogiki
razy dziennie (Erdmann, 2009).
Na drugim piętrze osadzono warzywa i owoce. Naukowcy zachęcają by warzywa
znajdowały się w każdym posiłku, zaś owoce należy jeść 2- 3 razy dziennie bowiem
zawierają w sobie dużo fruktozy, czyli prostego cukru owocowego. Piętro trzecie
stanowią orzechy i warzywa strączkowe. Warzywa te dostarczają wiele białka, które
zbliżone jest do tego pochodzenia zwierzęcego. Z kolei orzechy to przede wszystkim
źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych i witaminy E, oraz wielu cennych
minerałów, np. potasu, magnezu, żelaza czy wapnia.
Na czwartym piętrze piramidy umieszczono drób, ryby i jaja. Ryby, szczególnie
morskie zawierają w sobie kwasy tłuszczowe omega-3, dlatego więc zachęca się
spożywać je kilka razy w ciągu tygodnia, jajka natomiast są doskonałym źródłem
pełnowartościowego białka, żelaza, witamin A i C oraz kwasu foliowego.
Piętro piąte to produkty mleczne. Nabiał zawiera w sobie wapń, który zapobiega
osłabieniu kości. Uważa się jednak, iż mleko oraz jego przetwory zawierają sporą ilość
tłuszczu, z tego powodu badacze twierdzą, że należy spożywać jedynie 1- 2 porcje
nabiału dziennie.
Szóste piętro stanowią czerwone mięso, tłuszcze zwierzęce, słodycze, produkty z białej
mąki. Wszystkie te produkty mają znikomą wartość odżywczą, dostarczają poza tym
dużo kalorii. W menu człowieka mogą pojawić się kilka razy w miesiącu (Erdmann,
2009).
Ludzie, oprócz jedzenia, powinni też regularnie pić. Woda jest niezbędna dla
organizmu. Jednak okazuje się, że ludzie piją za mało. Warto podkreślić, iż człowiek
powinien wypijać około dwóch litrów płynów dziennie. Bardzo łatwo jest nieświadomie
odwodnić organizm. Objawami tego są senność, zmęczenie, niezdolność koncentracji.
Wiele ludzi uważa, że głód powoduje te objawy, tymczasem potrzebna jest
organizmowi woda (Peters, 2000).
25
Prace magisterskie z pedagogiki
5.2. Ruch jako jedna z metod zwalczania nadwagi i otyłości
W dzisiejszych czasach Polacy nie należą do najbardziej aktywnych narodów
Europy – jednak sytuacja ta powoli ulega poprawie. Z wyników badań (2005 r.)
wynika, że już 55 % dorosłych Polaków (w 2003 r. było to 70 %) przyznaje,
iż prowadzi siedzący tryb życia (Borkowska, 2006).
Większość osób młodych zaczyna biegać, uczęszczać systematycznie do klubów
fitness i siłowni po to, by schudnąć bądź poprawić swój wygląd. Mało kto myśli
o ćwiczeniach jak o przyczynie zapobiegania chorobom. Badania jednak wskazują,
że aktywność fizyczna ma dodatni wpływ na zdrowie. Specjaliści twierdzą nawet,
że człowiek, będąc aktywny, może wyeliminować wiele chorób, m. in. tych, które są
uważane za cywilizacyjne. Światowa Organizacja Zdrowia uznała ruch za najbardziej
uniwersalny lek XXI wieku (Borkowska, 2006).
Ruch jest istotnym sposobem walki z otyłością. Razem z odpowiednio dobraną
dietą przyczynia się do utraty tkanki tłuszczowej. Regularne uprawianie sportu
zapobiega efektowi
jo – jo (Olszanecka – Ginianowicz, 2004).
Ćwiczenia fizyczne zapobiegają lub zmniejszają otyłość. Pozytywnie wpływają
na organizm człowieka, ponieważ chronią go przed różnymi infekcjami i chorobami.
Dzięki aktywności zmniejsza się ryzyko miażdżycy i nie rozwija się choroba wieńcowa.
Ruch przyśpiesza przemianę materii, przez co traci się też kalorie oraz kilogramy,
unikając przy tym efektu jo – jo, który jest utrapieniem człowieka odchudzającego się
(Matyska - Piekarska, 2008).
Badania wykazały, że ludzie żyjący aktywnie posiadają niższą wartość ciśnienia
tętniczego krwi. Ruch bowiem nie tylko umożliwia pozbycie się nadwagi, którą zalicza
się do bardzo ważnych czynników ryzyka rozwoju nadciśnienia tętniczego, ale również
wzmacnia mięsień sercowy, dzięki czemu wydajniej pompuje on krew, poprawia
elastyczność naczyń krwionośnych (krew łatwiej się przemieszcza), zmniejsza
negatywne skutki stresu.
Ruch chroni też przed zawałem – wpływa korzystnie na serce (zmniejsza
częstotliwość jego skurczów), wzmacnia kręgosłup i stawy, zapobiega osteoporozie,
zmniejsza ryzyko zagrożenia cukrzycą i poprawia odporność organizmu. Jest on
skuteczną metodą walki z różnymi chorobami, m. in. chorobami układu krążenia,
cukrzycą, schorzeniami układu kostnego.
26
Prace magisterskie z pedagogiki
Nie tylko ćwiczenia fizyczne wpływają na zdrowie, ale także korzystny dla
człowieka jest spacer, jazda na rowerze bądź ćwiczenia siłowe (Borkowska, 2006).
Człowiek, który chce zmniejszyć masę ciała powinien 3 – 4 razy w tygodniu
systematycznie ćwiczyć. Ćwiczenia fizyczne wpływają pozytywnie na przemianę
materii, na którą składa się energia wydatkowana na pracę serca, czynności układu
oddechowego, krwionośnego oraz na pełnienie innych ważnych życiowych funkcji
niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu (Foreyt, Goodrick, 2000).
Podczas ćwiczeń powstają endorfiny – hormony szczęścia. Dzięki temu osoba
zapomina o stresie i o troskach dnia codziennego. „Poprawia się u niej ukrwienie
wszystkich narządów wewnętrznych oraz zwiększa się wydolność pracy mózgu poprzez
intensywne dotlenienie”(Olszanecka – Ginianowicz, 2004).
Jeżeli osoba jest bardzo otyła, to musi mieć ona odpowiedni zestaw ćwiczeń,
ponieważ jej narząd ruchu występuje już w spoczynku. Dyscyplinami dla niej
odpowiednimi mogą być: sporty wodne (pływanie, kajakarstwo) lub jazda na rowerze,
jak również marsz, trucht, łagodny aerobic. Najpierw jednak otyła osoba, jak i każdy
inny człowiek wykonujący dany sport, powinna rozpocząć rozgrzewkę ( 10 – 15 min.)
a kończąc ćwiczenia fizyczne powinna wykonać ćwiczenia wyciszające (Stasiołek,
Szmigielska, 2001).
Istotne jest prowadzenie aktywnego stylu życia, co wymaga w pełni
świadomego działania. Aby ten cel osiągnąć, osoba powinna prowadzić notatki, które
dotyczą przebiegu ćwiczeń a także zapisywać powody, dla których ze sportu się
zrezygnowało. Notatki pomagają określić człowiekowi jego aktywność fizyczną. Poza
tym widzi on postępy, jakie wykonał w dłuższym okresie. W notatkach opisuje się też
swoje samopoczucie, terminy ćwiczeń, powody, dla których nie ćwiczono, czas trwania
treningów. Waga bowiem spada jeżeli człowiek prowadzi samoobserwację (Foreyt,
Goodrick, 2000) .
Organizm człowieka przyzwyczajony jest do wysiłku fizycznego. Ważne jest,
by zmienić nastawienie do sportu i po prostu się nim cieszyć. Umysł bowiem koduje
przekonanie, że ruch jest pożyteczny nie tylko dla zdrowia, ale i dla psychiki człowieka.
Warto pamiętać jednak o regularności treningu.
Jest wiele korzyści regularnego treningu dla zdrowia:

Zwiększa się wydolność serca a także wzmacnia się mięsień sercowy,
27
Prace magisterskie z pedagogiki

Obniża się ciśnienie krwi,

Obniżona zostaje spoczynkowa wydolność serca,

Lepsze zaopatrzenie komórek w tlen,

Zdrowszy sen,

Wzrasta pojemność płuc,

Stonowane zostają napięcia mięśni,

Spowolnione zostają procesy starzenia,

Wzrasta wartość dobrego cholesterolu,

Zmniejszone zostaje ryzyko zawału,

Redukcji ulegają zapasy tkanki tłuszczowej w organizmie ludzkim,

Zmniejsza się ryzyko osteoporozy (Foreyt, Goodrick, 2000).
Regularny trening dostarcza następujące korzyści dla psychiki:
Człowiek:

Łagodnie reaguje na stres,

Ma lepsze samopoczucie,

Jest mniej narażony na depresję,

Ma podniesioną samoocenę,

Przybywa mu energia,

Poprawia się u niego wygląd fizyczny, szczupleje,

Podczas ruchu doznaje przyjemności,

Ruch ma korzystny wpływ na życie seksualne,

Spowolniony zostaje proces starzenia się umysłu,

Ruch wpływa pożytecznie na szybkość reakcji mimo starzenia się (Foreyt,
Goodrick, 2000).
28
Prace magisterskie z pedagogiki
5.3. Różne rodzaje aktywności fizycznej
We współczesnym stylu życia ruch stał się człowieka sprzymierzeńcem. Dzieci,
młodzież, jak i osoby dorosłe oraz ludzie starsi nie powinni zaniedbywać aktywnego
trybu życia. Dawka ruchu zapewnia utrzymanie dobrej kondycji fizycznej oraz
psychicznej, podnosi poczucie własnej wartości, poprawia samopoczucie, wygląd,
atrakcyjność.
Ćwiczenia można podzielić na:

Aerobowe – pozytywnie wpływają na organizm człowieka, bowiem przyśpieszają
tętno i lepiej utleniają organizm.
Ćwiczenia, które wzmacniają serce i zwiększają jego wydolność to: pływanie, jogging,
marsz, tenis, jazda na rowerze.
Ćwiczenia aerobowe jest korzystną formą ćwiczeń dla osób chcących pozbyć się
nadwagi. Zwiększają one wydolność układu sercowo-płucnego, przez to może on
sprawnie dostarczać krew do pracujących podczas ćwiczeń mięśni. Również zostaje
zwiększony dopływ tlenu – dzięki temu organizm łatwiej spala tłuszcz oraz zostaje
zwiększona dawka energii dla całego organizmu. Zwiększenie temperatury ciała
powoduje lepsze jej ukrwienie, reguluje produkcję kolagenu, który odpowiedzialny jest
za jej elastyczność. Z kolei pocenie się jest doskonałym sposobem pozbywania się
z organizmu toksycznych związków, które odpowiedzialne są za rozwój cellulitisu.

Siłowe – mają ogromny wpływ na rozwój wytrzymałości mięśni. Zapobiegają także
różnym chorobom. Osoby starsze po ćwiczeniach siłowych były w stanie opuścić
wózki inwalidzkie i porzucić laski. Regularny pobyt w siłowni poprawia stan
zdrowia ludzi (nawet zapobiegają osteoporozie), odporność, siłę i wygląd.

Wyrabiające elastyczność (stretching, joga) – są to ćwiczenia, które rozciągają
mięśnie oraz pomagają usuwać skumulowane w nich napięcia (Błaszczyszyn, 1992).
Stretching to rodzaj ćwiczeń, które przeznaczone są dla osób dbających o swą
sylwetkę. Dzięki temu sportowi ludzie zachowują sprawność przez wiele lat. Stretching
jest zestawem ćwiczeń relaksujących, rozciągających i oddechowych. Są one pomocne
przy rozciąganiu mięśni, wpływają też dodatnio na układ nerwowy oraz oddechowy
(Listkowska, Listkowski, 2004).
Istotne jest, by połączyć ruch na świeżym powietrzu z odpowiednią dietą.
Ważne jest uprawianie codziennie takiego sportu, który wywołuje pocenie i pobudza
29
Prace magisterskie z pedagogiki
serce. Warto również wykonywać rano ćwiczenia. Poranne ćwiczenia mogą stać się
w końcu nawykiem, a ich brak będzie powodował niedosyt (Błaszczyszyn, 1991).
Popularnym sportem w Europie staje się „Nordic Walking”, czyli poruszanie się
przy pomocy kijków. Jest on odpowiedni dla kobiet, jak i mężczyzn w każdym wieku,
o różnym stopniu zaawansowania, dla ludzi otyłych oraz, tych mających problemy
ortopedyczne. „Nordic Walking” to idealna forma ruchu. Zaletami jego są: poprawa
sprawności fizycznej i wytrzymałości, utrzymanie poprawnej postawy ciała, redukcja
nadwagi, poprawa równowagi i stabilność podczas chodu.
W naszym kraju ten aktywny tryb życia uprawiają kobiety, mężczyźni stanowią
niewielką grupę w porównaniu z innymi krajami europejskimi. „Nordic Walking”
odciąża stawy. Nawet osoba otyła może więc śmiało poruszać się po terenie. Ważna jest
najpierw rozgrzewka, a po spacerze z kijkami istotne są ćwiczenia rozciągające
(Strycharska – Gać, 2007).
Do innych modnych sportów zalicza się: fitness, squash, tenis, jogging i jazdę
rowerem. Uprawiane są one zazwyczaj w celach rekreacyjnych.
Często człowiek, który nie uprawiał żadnej dyscypliny sportowej, decyduje się
na aktywny tryb życia, kiedy zauważy zmianę wskazówki wagi (na wyższą). Ludzie
otyli, o ile zdrowie im na to pozwala, powinni systematycznie uprawiać sport. Ważny
jest każdy rodzaj ruchu – nawet ten minimalny. Zalecane są jednak długie, jednostajne
i mało bądź średnio intensywne wysiłki, np. jazda na rowerze stacjonarnym albo
standardowym, długie spacery na świeżym powietrzu lub bieżni, mało forsowny
jogging, ćwiczenia na stepperze (Zabłocka, 2007).
Dla osób starszych sport rekreacyjny też jest istotny. Spowalnia on procesy starzenia,
utrzymuje układy krążenia i oddechowy w dobrej formie, przeciwdziała rozwijaniu się
wszelkiego rodzaju schorzeń, które związane są z wiekiem.
Dla każdej grupy wiekowej zalecane są dyscypliny indywidualne, dozowane
z odpowiednią intensywnością.
Każda osoba potrzebuje ruchu, aby była w pełni zdrowa. Poza tym dzięki
aktywności fizycznej wzmacniają się kości a mięśnie stają się one bardziej wytrzymałe.
Jeśli osoba prowadzi bierne życie, jej mięśnie zanikają. Aktywność fizyczna usprawnia
przepływ krwi oraz pracę serca. Kiedy otyły zacznie ćwiczyć, ma lepszy przepływ krwi,
a także tlenu, substancji odżywczych i energii.
30
Prace magisterskie z pedagogiki
5.4. Leczenie nadwagi i otyłości za pomocą środków farmakologicznych
W leczeniu otyłości nie zaleca się zażywania lekarstw, bowiem dają tylko
krótkotrwałe efekty. Leki, które zmniejszają apetyt mogą być traktowane jako jeden
z elementów kuracji.
Zawsze o podaniu środków farmakologicznych decyduje lekarz. Ustala on przede
wszystkim jaką kurację zastosować. Osoby z nadwagą mogą dostać lekarstwa bez
recepty.
W dzisiejszych czasach w leczeniu otyłości lekarze skupiają się na obniżeniu ilości
dostarczanych kalorii przede wszystkim poprzez hamowanie głodu. Farmakoterapia jest
więc bezpiecznym sposobem na walkę z otyłością. W leczeniu nadwagi i otyłości
można zastosować kuracje przerywaną. Oznacza to, iż raz podany środek
farmakologiczny nie musi być brany przez całe życie, można natomiast do niego
powrócić, kiedy lekarz stwierdzi, że wystąpiła taka potrzeba (Zabłocka, 2006).
Badania nad stosowanie środków farmakologicznych zmniejszających apetyt
wykazały, że po odstawieniu lekarstw większość pacjentów odzyskała poprzednią wagę
(Ogińska – Bulik, 2004).
Początkowo w kuracji stosowano leki, które miały na celu pobudzenie organizmu do
szybszego zużywania energii (hormony tarczycy, dinitrofenol, aminorex, amfetamina,
fenfluramina). Obecnie wszystkie tego rodzaju preparaty są już wycofane z medycyny.
Wyjątkowo jako środek wspomagający odchudzanie stosuje się preparat homeopatyczny Fucus, który reguluje wytwarzanie hormonów tarczycy (Suchocka, 2003)
Wyróżnia się następujące grupy leków, które stosowane są w kuracji
odchudzającej:

Leki, które hamują apetyt (maxidol, mazindol),

Środki parafarmaceutyczne wspomagające proces redukcji nadwagi (koktail
Herbalife, Slim Fast, dieta Cambridge, Linia 2000, herbatki zawierające senes lub
kruszynę, Herbaton), środki, które pęcznieją w przewodzie pokarmowym (Trimline,
Magnezytki, Pektynki, Redusan), zioła moczopędne, środki ograniczające
wydzielanie soków trawiennych (tabletki z ananasa i z grapefruita),

Środki, które przyśpieszają spalanie tkanki tłuszczowej (L – karnityna, cholina,
inozytol) (Ogińska – Bulik, 2004).
31
Prace magisterskie z pedagogiki
Warto tu zwrócić uwagę, iż Karnityna to normalny składnik żywności, który zawiera
mięso.
Nadmierna ilość dawki karnityny zagraża tzw. lipoksykozą, co prowadzić może do
uszkodzenia mitochondriów stanowiących komórkową wytwórnię energii (Suchocka,
2003).
W Polsce dostępne są już lepsze środki przeciwko otyłości. Są to zelixa
(meridia) i xenical. Lekarstwa te przeznaczone są dla osób, których BMI przekracza 30.
Powinny one być przyjmowane pod kontrolą lekarza, zwłaszcza kiedy dieta i aktywność
fizyczna nie przynoszą rezultatu w postaci redukcji masy ciała (Ogińska – Bulik, 2004).
Badania nad lekami, które służą do kuracji otyłości skupiają się na kilku
ważnych mechanizmach działania:

Zwiększeniu uczucia sytości,

Zmniejszeniu łaknienia,

Zmiany stymulacji termogenicznej organizmu,

Ograniczeniu wchłaniania tłuszczy w organizmie.
Jeżeli osoba nie dostosuje się do zaleceń lekarza z powodu odczuwanego głodu bądź
niskiej samooceny co do ilości spożywanego jedzenia, istotne jest zastosowanie leków,
które pęcznieją w żołądku hamując przy tym uczucie głodu.
Aby zachować masę mięśniową w czasie odchudzania warto zastosować leki, które
wpływają na zmniejszenie jedzenia węglowodanów i tłuszczów. Ważne jest też nie
zmniejszać spożycia białka.
Rozpoczynając odchudzanie istotne jest dostrzec, że sam proces leczenia będzie trwał
wiele miesięcy i nie zakończy się na osiągnięciu szczupłej sylwetki, bowiem
ważniejszym i najtrudniejszym etapem jest utrzymanie tej figury. Chorobę taką jak
otyłość należy często kontrolować a kuracja trwa nieraz przez wiele lat.
Leczenie farmakologiczne zalecane jest przede wszystkim osobom:

Z nadmierną masą ciała, których BMI jest większe niż 30 kg/ m2,

Mającym nadwagę z BMI większym niż 27 kg/ m2,

Mającym trudności z odchudzaniem,
Często w czasie diety dochodzi do załamania i człowiek powraca do starych nawyków
jedzeniowych.

U których występuje często efekt jo-jo,

Chcących rzucić palenie,
32
Prace magisterskie z pedagogiki

Chorującym na afektywną chorobę dwubiegunową, czyli mającym zaburzenie
maniakalno- depresyjne,

Kobietom, które są w okresie menopauzy lub mającym zespół policystycznych
jajników,

Które stosują diety niskokaloryczne, np. dietę Cambridge,

Które mimo swoich chęci i motywacji mają liczne obowiązki, trudno jest wtedy
przestrzegać diety i systematycznie ćwiczyć.
5.5. Inne metody leczenia nadwagi i otyłości
Otyłość, której BMI wynosi 40 % lub więcej jest zagrożeniem dla zdrowia.
Ludzie otyli właśnie z tej przyczyny najczęściej stosują kremy wyszczuplające,
uczęszczają na spotkania grupowe z psychologiem, korzystają z licznych uzdrowisk
bądź poddają się zabiegom chirurgicznym. Obecnie modna jest technika umieszczania
balonu w żołądku. Stosuje się również operacje plastyczne brzucha i liposukcję,
operacje plastyczne żołądka, techniki skracania części jelita cienkiego i „skrótów
gastrycznych”. Wielu otyłych ludzi korzysta też z hospitalizacji szpitalnej, kuracji
laserowych. Stosują również relaksację, psychoanalizę. Rzadziej człowiek poddaje się
akupunkturze, cellulipozie i mezoterapii.
Istotna przy odchudzaniu jest terapia zachowania. Składa się ona z jednego
półgodzinnego spotkania, które odbywa się co tydzień przez cztery – sześć miesięcy.
Uczestniczy w niej od czterech do ośmiu osób wraz z psychologiem. W grupie łatwiej
schudnąć, bowiem grupowe zajęcia przynoszą korzystniejsze rezultaty niż indywidualne
spotkania. Celem tych spotkań jest wyeliminowanie błędów żywieniowych. Terapia ta
łączona jest dietą, którą ustala lekarz bądź dietetyk. Lekarz decyduje, ile kg człowiek
ma do zrzucenia i jaką dietę ma zastosować, zaś psycholog ustala metody, dzięki
którym lepiej znosi się dietę (Fricker, 1993).
Terapia zachowań poprawia nastrój oraz zapewnia stabilizację. Rezultaty w odchudzaniu są lepsze, jeżeli osoba uprawia sport.
Uzupełnieniem terapii zachowań jest terapia poznawcza, która dotyczy
czynności jedzenia. Często negatywne myśli wywołują chęć nadmiernego spożywania
posiłków. W ten sposób człowiek przybiera na wadze. Terapia poznawcza pozwala
33
Prace magisterskie z pedagogiki
spojrzeć osobie otyłej na siebie w inny sposób, tylko nie w negatywny. Ważną rolę
w zmianie nawyków żywieniowych odgrywa praca nad sobą, jednostka musi
zaakceptować siebie taką, jaką jest. W czasie porażki istotne jest, by się nie poddawać.
Grupa Strażników Wagi proponuje łączyć dietę z aktywnością grupową.
Na spotkaniach w grupie można opowiedzieć o swych zwycięstwach i porażkach, które
związane są z jedzeniem i wagą. Prowadzącą grupy jest osoba, która schudła. Zna ona
o problemy ludzi, którzy chcą schudnąć (Fricker, 1993).
Dla osób otyłych, którzy chcą pozbyć się nadmiaru tłuszczu pojawiły się
w aptekach kremy wyszczuplające. Są one jednak drogie. Kremy te nakłada się tam,
gdzie jest najwięcej tłuszczu i należy go wmasować w ciało. Zawiera on bowiem
składniki aktywne takie jak: kofeina, algi morski, karnityna lub teofilina oraz środki
wzmacniające z wyciągów z roślin. Kremy te jednak nie wyszczuplają. Schudnięcie
odbywa się głównie dzięki masażowi.
Relaksacja ma na celu zniwelować stres. Właśnie kiedy człowiek jest
zestresowany spożywa posiłki w nadmiernych ilościach. Jednak jest wiele metod
relaksacyjnych. Jedna z nich to trening autogeniczny Schultza. Pacjent znajduje się
w pozycji leżącej i koncentruje się na częściach swojego ciała, następnie zaś na
oddychaniu.
Relaksacja mięśniowa Jacobsona polega na ćwiczeniach mięśni, które mają się kurczyć
i rozkurczać.
Technika biofeedbacku ma na celu pokazać, jakie człowiek posiada ciśnienie
tętnicze i w jakim rytmie jest jego serce w czasie seansów relaksacji.
Psychoanaliza
ukazuje
nieuświadomione
przyczyny
niewłaściwych
zachowań
żywieniowych. Dlatego wiele ludzi otyłych zwraca się o poradę do psychoanalityka.
Mogą oni dowiedzieć się, co jest przyczyną ich otyłości. Często ma to związek
z pierwszymi latami ich życia, z atmosferą w domu rodzinnym.
Ludzie, aby schudnąć, poddają się różnym terapiom m. in. akupunkturze,
celulolipolizie, mezoterapii.
Akupunktura polega na wkłuwaniu w skórę małych igieł. Osoby stosujące tę metodę
chudną łatwiej, ponieważ łączą ją z dietą. Uważają one, że „pobudzanie pewnych
punktów może ograniczyć głód i łagodzić stres” (Fricker, 1993, s.97).
Celulolipoza inaczej elektroterapia polega na wkłuwaniu pod skórę długich igieł,
tam gdzie znajduje się cellulitis. Metoda ta bywa bolesna. Prąd, choć jest o małej
częstotliwości topi tłuszcz, który występuje w sferze miedzy dwiema igłami. Mimo to,
34
Prace magisterskie z pedagogiki
iż człowiek nie zawsze chudnie, to odczuwa on ulgę.
Mezoterapia też polega na wkłuwaniu igieł, ale o wiele mniejszych. Są one
wkłuwane wraz z małą ilością środka w miejsce, w którym znajduje się tłuszcz w celu
jego stopienia. Jeżeli wstrzykiwana jest większa ilość środka może to spowodować
podrażnienie skóry.
Człowiek otyły korzysta także z uzdrowisk, ponieważ chce zacząć aktywne
życie. Ćwiczenia podczas turnusów nie są męczące. Wielu ludzi korzysta z basenów,
które posiadają wodę o wartościach mineralnych. Terapia podwodna i gimnastyka
w wodzie sprawiają przyjemność, a osoba lekko wykonuje ruchy bez żadnego bólu.
Niektórzy otyli są w dobrej kondycji. Mogą oni uprawiać inne sporty: tenis, pływanie,
biegi, jazda na rowerze, itd.
Ludzie korzystający z łaźni parowej bądź sauny choć się pocą to nie tracą tłuszczu.
Ważą jednak mniej, ale przyczyną jest utrata wody z organizmu. Łaźnia parowa i sauna
bowiem relaksują i dzięki temu człowiek ma lepsze samopoczucie. Zanim jednak otyły
podda się zabiegom musi zasięgnąć opinii lekarza. Ci, co mają chorobę serca niestety
nie mogą skorzystać z sauny lub łaźni parowej, ponieważ źle znoszą intensywne ciepło.
Po przybyciu do uzdrowisk ludzie otrzymują listę zabiegów, które są dla nich
odpowiednie, np. masaże. Kuracje te mają wiele zalet. Pacjent może zastanowić się nad
swoim życiem oraz spokojnie poddać odchudzaniu. Poza tym jest on w grupie ludzi,
którzy borykają się z tym samym problemem. Może on także skorzystać z kursów
dietetyki, wraz z nauką dietetycznego gotowania. Wolny czas mogą przeznaczyć na
ćwiczenia fizyczne, spacery bądź leniuchowanie.
W uzdrowiskach człowiek w ramach zabiegu popija wodę, która ma zmniejszyć apetyt
lub poprawić przemianę materii. Pobyt tam trwa około trzech tygodni.
Szpital wielu ludziom może kojarzyć się z operacjami plastycznymi bądź
zabiegami chirurgicznymi. Niektóre szpitale prowadzą też hospitalizacje. Jednak pobyt
nie trwa długo.
W szpitalu przebywają pacjenci, którzy sami nie potrafią schudnąć. Otyłość bowiem
zagraża ich życiu bądź już mają różne choroby spowodowane otyłością, np.: kłopoty
z sercem, cukrzyca, zwyrodnienie stawów (osoby otyłe mają problemy z poruszaniem
się), zły stan płuc, nadciśnienie, miażdżyca i wiele innych chorób. W szpitalu pacjent
otrzymuje dietę i jest pod nadzorem lekarza oraz dietetyka. Większość osób otyłych
wychodzi tego samego dnia, ponieważ otrzymują oni poradę dotyczącą zakresu
żywienia oraz ustalana jest ilość kaloryczności diety.
35
Prace magisterskie z pedagogiki
Najnowszą techniką i najmodniejszą w dzisiejszych czasach jest umieszczenie
balonu w żołądku. Chirurg przez jamę ustną wprowadza fibroskop, a następnie umieszcza
specjalny balon, który zostaje z kolei nadmuchany. Osoba, która posiada balonik, jest
mniej głodna, ponieważ wypełnia on żołądek. Teraz technika ta jest mniej stosowana,
ponieważ u niektórych z ludzi doszło do komplikacji trawiennych, które okazały się dość
poważne (Fricker , 1993).
Inne techniki chirurgiczne to: operacja plastyczna brzucha i liposukcja
(odsysanie tłuszczu).
Pierwsza operacja polega na tym, iż chirurg nacina szeroko skalpelem brzuch. Usunięte
zostają zarówno tłuszcz, oraz skóra. Jednak po tej operacji pozostaje blizna.
Liposukcja polega na tym, iż specjaliści wprowadzają pod skórę długie i cienkie rurki.
Są one tunelami w tłuszczu, przez które on zostanie odsysany (Fricker, 1993).
Kolejnym z zabiegów jest operacja plastyczna żołądka, dzięki której zmniejsza
się żołądek. Po zabiegu może on pomieścić znaczne mniej pożywienia, a człowiek czuje
się szybciej nasycony. Jeżeli zje on więcej, czuje mdłości oraz ma uczucie nieprzyjemnego ciężaru.
Stosuje się tez technikę, która polega na tym, że chirurg skraca część jelita cienkiego.
Zatem większa część składników odżywczych wydalana jest w kale. Osoba je tyle co
przedtem, natomiast jej organizm przyswaja mniej kalorii.
Technika „skrótów gastrycznych” polega na łączeniu zasad operacji plastycznej żołądka
i skróceniu jelita.
Kuracja laserowa polega na odchudzaniu poprzez promienie, które mają
niewielką częstotliwość. Kuracja ta jest bardzo droga i nie ma gwarancji, że ludzie
schudną.
36
Prace magisterskie z pedagogiki
Rozdział 6
Metodyczne podstawy badań
6.1. Cel badań
Jak wynika z analizy licznych prac badawczych (Foreyt, Godrick, 2000;
Ogińska- Bulik, 2004; Borkowska, 2006) wzrasta na świecie jak również w kraju
odsetek osób z nadmierną masą ciała.
Celem niniejszej pracy jest określenie skali problemu nadwagi i otyłości wśród
mieszkańców Zduńskiej Woli, a także poznanie ich nawyków żywieniowych
i aktywności ruchowej. Prace badawcze wskazują, iż nieprawidłowe zachowania
jedzeniowe oraz brak aktywności fizycznej są przyczyną nadwagi i otyłości.
Na potrzeby niniejszej pracy sformułowano następujące pytania badawcze:

Czy interesuje mieszkańców Zduńskiej Woli problem nadwagi i otyłości?

Ile procent mieszkańców Zduńskiej Woli ma nadmierną masę ciała?

Jakie są nawyki żywieniowe badanych osób?

Jaki rodzaj aktywności ruchowej preferują mieszkańcy Zduńskiej Woli?

W jaki sposób mieszkańcy spędzają czas wolny?
6.2. Charakterystyka grupy badawczej
Badanie zostało przeprowadzone wśród mieszkańców Zduńskiej Woli.
Mieszkańców wybrano losowo. Badania przeprowadzone zostały na ulicach miasta
Zduńska Wola. Ankietę wypełniło 100 osób, w tym 50 kobiet i 50 mężczyzn,
w przedziale wiekowym od 27 – 80 lat.
37
Prace magisterskie z pedagogiki
6.3. Charakterystyka metody badawczej
Do przeprowadzenia badań posłużono się ankietą, która została sporządzona
specjalnie dla celów tej pracy. Ankieta składa się z dwudziestu ośmiu pytań, z czego
cztery stanowiły pytania otwarte, czternaście było pytań półotwartych oraz dziesięć
pytań zamkniętych. Mieszkańcy zostali poinformowani w jaki sposób należy wypełnić
ankietę. Ankieta była anonimowa.
6.4. Wyniki badań
W niniejszym rozdziale zostaną przedstawione wyniki badań na temat skali
problemu nadwagi i otyłości mieszkańców Zduńskiej Woli, jak i również na temat ich
nawyków żywieniowych oraz aktywności ruchowej.
Wykres 1. Procent mieszkańców Zduńskiej Woli ma nadmierną masę ciała?” :
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Niedowaga
prawidłowa masa
ciała
mężczyźni
Otyłość
Nadawaga
kobiety
ogółem
38
Prace magisterskie z pedagogiki
Na podstawie danych uzyskanych od osób badanych dotyczących ich wagi
i wzrostu obliczyłam BMI.
12% respondentów ma problem z niedowagą (7% kobiet, 2% mężczyzn), 41% to
osoby z prawidłową masą ciała (26% kobiety, 11% mężczyźni). Badani z nadwagą to
31% zduńskowolan (15% kobiet oraz 19% mężczyzn), zaś otyłość ma 23% badanych
(5% kobiet i 18% mężczyzn).
Pierwsze pytanie dotyczyło regularności spożywania posiłków. Możliwe
odpowiedzi to: „Tak”, „Nie”.
Wykres 2. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 1:
1. Czy Pani/ Pan regularnie spożywa posiłki?
70%
60%
47%
50%
43%
40%
30%
29%
26%
24%
21%
20%
10%
0%
TAK
NIE
mężczyźni
kobiety
ogółem
47% badanych odpowiedziało, iż regularnie spożywają posiłki (21% kobiet
i 26% mężczyzn), natomiast nieregularnie jedzą 53% mieszkańców (29% kobiet
i 24% mężczyzn).
39
Prace magisterskie z pedagogiki
Pytanie drugie dotyczyło ilości spożywanych
posiłków przez mieszkańców
Zduńskiej Woli. Możliwe odpowiedzi to: „Dwa posiłki dziennie”, „Trzy posiłki
dziennie”, „Cztery posiłki dziennie”, „Pięć posiłków dziennie” oraz „Więcej”.
Wykres 3. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 2:
2. Ile posiłków Pani/ Pan spożywa w ciągu dnia?
50%
45%
40%
35%
35%
30%
28%
25%
20%
18%
19%
16%
15%
15%
13%
10%
10%
13%
9%
8%
6%
4%
5%
4%
2%
0%
Dwa posiłki
dziennie
Trzy posiłki
dziennie
mężczyźni
Cztery posiłki
dziennie
kobiety
Pięć posiłków
dziennie
Więcej
ogółem
18% mieszkańców Zduńskiej Woli spożywa dwa posiłki dziennie (8% mężczyzn
i 10% kobiet), 35% - trzy posiłki dziennie (16% mężczyzn oraz 19% kobiet), cztery
posiłki dziennie spożywa 30% badanych 13% kobiet, 15% mężczyzn), natomiast pięć
posiłków dziennie spożywa 13% zduńskowolan (4% kobiet oraz 9% mężczyzn), z kolei
większą liczbę posiłków dziennie spożywa 6% ankietowanych (4% mężczyzn
40
Prace magisterskie z pedagogiki
i 2% kobiet).
Kolejne pytanie brzmiało: „Jakie posiłki spożywa Pani/ Pan w ciągu dnia?” .
Odpowiedzi dokonałam dzieląc je następująco: „Pierwsze śniadanie”, „Drugie
śniadanie”, „Obiad”, „Podwieczorek”, „Kolacja”. Odpowiedzi były zróżnicowane.
Wykres 4. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 3:
3. Jakie posiłki spożywa Pani/ Pan w ciągu dnia?
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Pierwsze
śniadanie
Drugie
śniadanie
mężczyźni
Obiad
kobiety
Podwieczorek
Kolacja
ogółem
Pierwsze śniadanie spożywa 80% mieszkańców (35% mężczyzn, 45% kobiet),
drugie śniadanie je 45% zduńskowolan (14% mężczyzn oraz 31% kobiet). Obiad jedzą
89% badanych (w tym 38% mężczyzn i 51% kobiet), podwieczorek – 33% dorosłych
(14% mężczyzn i 19% kobiet), kolację zaś 80% respondentów (36% mężczyzn,
44% kobiet).
41
Prace magisterskie z pedagogiki
Następne pytanie dotyczyło spożywania posiłków o stałych porach. Możliwe
odpowiedzi to: „Tak”, „Nie”.
Wykres 5. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 4:
4. Czy spożywa Pani/ Pan posiłki o stałych porach?
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Tak
Nie
mężczyźni
kobiety
ogółem
41% respondentów spożywa posiłki o stałych porach (29% mężczyzn
i 12% kobiet), 59% nie ma stałych pór spożywania posiłków (w tym 21% mężczyzn
i 38% kobiet).
42
Prace magisterskie z pedagogiki
Piąte pytanie brzmiało: „O której godzinie spożywa Pani/ Pan ostatni posiłek?”
Ankietowani odpowiadali różnie na powyższe pytanie.
Wykres 6. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 5:
5. O której godzinie spożywa Pani/ Pan ostatni posiłek?
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
15.00 - 16.00
17.00 - 18.00
19.00 -20.00
mężczyźni
21.00 - 22.00
kobiety
23.00 - 24.00
ogółem
3% zduńskowolan (3% kobiet) spożywa ostatni posiłek między godziną 15.00 –
16.00, 26% ankietowanych (11% mężczyzn i 15% kobiet) spożywa ostatnie posiłki
między 17.00 a 18.00. Pomiędzy 19.00 – 20.00 ostatni posiłek spożywają 38%
mieszkańców Zduńskiej Woli (20% mężczyzn i 18% kobiet), natomiast ok. 21.00 –
22.00 – 25% badanych (14% mężczyzn oraz 11% kobiet). Między 23.00 – 24.00
spożywa ostatni posiłek 8% zduńskowolan (5% mężczyzn i 3% kobiet).
43
Prace magisterskie z pedagogiki
Szóste pytanie dotyczyło „podjadania” między posiłkami. Badani odpowiedzieli
„Tak”, „Nie”, „Czasami”, „Inne”.
Wykres 7. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 6:
6. Czy Pani/ Pan „podjada” między posiłkami?
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Tak
Nie
Czasami
mężczyźni
kobiety
Inne
ogółem
67% badanych (30% mężczyzn oraz 37% kobiet) „podjada” między posiłkami.
23% ankietowanych (16% mężczyzn, 7% kobiet) nie „podjada” między posiłkami.
Czasami „podjada” 7% zduńskowolan (3% mężczyzn i 4% kobiet), inną odpowiedź
udzieliło 2% mieszkańców Zduńskiej Woli (1% mężczyzn i 2% kobiet).
44
Prace magisterskie z pedagogiki
Kolejne pytanie brzmiało: „Co Pani/ Pan „podjada” między posiłkami?”
Możliwe odpowiedzi to: „Warzywa”, „Owoce”, „Słodycze”, „Fast – foody”, „Inne”.
Wykres 8. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 7:
7. Co Pani/ Pan „podjada” między posiłkami?
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Warzywa
Owoce
Słodycze
mężczyźni
Fast foody
kobiety
Inne
Brak odp.
ogółem
12% respondentów spożywa między posiłkami warzywa (4% mężczyzn
i 8% kobiet), 53% owoce (w tym 22% mężczyzn i 31% kobiet), 66% badanych je
słodycze (22% mężczyzn oraz 44% kobiet), 14% - fast- foody (12% mężczyzn
i 3% kobiet). Innej odpowiedzi udzieliło 8% ankietowanych (2% mężczyzn, 6% kobiet),
natomiast nie udzieliło odpowiedzi 11% mieszkańców Zduńskiej Woli (w tym
5% mężczyzn i 6% kobiet).
45
Prace magisterskie z pedagogiki
Następne pytanie dotyczyło spożywania warzyw przez ankietowanych. Możliwe
odpowiedzi to: „Tak”, „Nie”.
Wykres 9. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 8:
8. Czy spożywa Pani/ Pan warzywa?
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Tak
Nie
mężczyźni
kobiety
ogółem
82% ankietowanych spożywa warzywa (40% mężczyzn i 42% kobiet),
18% badanych nie spożywa warzyw (w tym 10% mężczyzn i 8% kobiet).
46
Prace magisterskie z pedagogiki
Dziewiąte pytanie brzmiało: „Jak często Pani/ Pan spożywa warzywa?”.
Odpowiedzi do wyboru to: „Codziennie”, „Raz w tygodniu”, „Dwa razy w tygodniu”,
„Inne”.
Wykres 10. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 9:
9. Jak często spożywa Pani/ Pan warzywa?
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Codziennie
Raz w tygodniu
mężczyźni
26%
respondentów
spożywa
Inne
Dwa razy w tygodniu
kobiety
codziennie
ogółem
warzywa
(10%
mężczyzn
i 16% kobiet), 33% badanych – raz w tygodniu (16% mężczyzn, 17% kobiet), dwa razy
w tygodniu spożywa 23% mieszkańców Zduńskiej Woli (14% mężczyzn oraz
9% kobiet, 18% ludności udzieliło innej odpowiedzi (w tym 8% mężczyzn
i 10% kobiet).
47
Prace magisterskie z pedagogiki
Dziesiąte pytanie dotyczyło spożywania owoców. Możliwe odpowiedzi to:
„Tak”, „Nie”.
Wykres 11. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 10:
10. Czy spożywa Pani/ Pan owoce?
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Tak
Nie
mężczyźni
kobiety
ogółem
Większa część mieszkańców (95%) spożywa owoce (w tym 49% mężczyzn
i 46% kobiet), 5% ankietowanych zaznaczyło, że nie spożywa owoców (1% mężczyzn
i 4% kobiet).
48
Prace magisterskie z pedagogiki
Następne pytanie brzmiało: „Jak często Pani/ Pan spożywa owoce?”.
Odpowiedzi do wyboru to: „Codziennie”, „Raz w tygodniu”, „Dwa razy w tygodniu”,
„Inne”.
Wykres 12. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 11:
11. Jak często Pani/ Pan spożywa owoce?
50%
45%
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Codziennie
Raz w tygodniu
Dwa razy w
tygodniu
mężczyźni
kobiety
Inne
Brak odp.
ogółem
43% respondentów spożywa codziennie owoce (w tym 20% mężczyzn
i 23% kobiet), 18% badanych – raz w tygodniu (10% mężczyzn i 8% kobiet), dwa razy
w tygodniu spożywa 29% mieszkańców Zduńskiej Woli (16% mężczyzn, 13% kobiet),
7% ludności udzieliło innej odpowiedzi (4% mężczyzn oraz 3% kobiet. Odpowiedzi nie
udzieliło 1% mieszkańców (w tym 1% kobiet).
49
Prace magisterskie z pedagogiki
Dwunaste pytanie dotyczyło spożywania słodyczy. Możliwe odpowiedzi to:
„Tak”, „Nie”.
Wykres 13. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie 12:
12. Czy spożywa Pani/ Pan słodycze?
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Tak
Nie
mężczyźni
kobiety
ogółem
Większa część mieszkańców (95%) spożywa słodycze (w tym 46% mężczyzn
i 49% kobiet), 5% ankietowanych zaznaczyło, że nie spożywa słodyczy (4% mężczyzn
i 1% kobiet).
50
Prace magisterskie z pedagogiki
Kolejne pytanie brzmiało: „Jak często Pani/ Pan spożywa owoce?”. Odpowiedzi
to: „Codziennie”, „Raz w tygodniu”, „Dwa razy w tygodniu”, „Inne”.
Wykres 14. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 13:
13. Jak często Pani/ Pan spożywa słodycze?
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Codziennie
Raz w tygodniu
Dwa razy w
tygodniu
mężczyźni
kobiety
Inne
Brak odp.
ogółem
50% respondentów spożywa codziennie słodycze (w tym 20% mężczyzn
i 30% kobiet), 16% badanych – raz w tygodniu (11% mężczyzn, 5% kobiet), dwa razy
w tygodniu spożywa 24% mieszkańców Zduńskiej Woli (15% mężczyzn oraz
9% kobiet), 5% ludności udzieliło innej odpowiedzi (1% mężczyzn i 4% kobiet).
Odpowiedzi nie udzieliło 5% mieszkańców (3% mężczyzn, 2% kobiet).
51
Prace magisterskie z pedagogiki
Czternaste pytanie odnosiło się do spożywania fast – foodów. Można było
zaznaczyć: „Tak”, „Nie”.
Wykres 15. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 14:
14. Czy spożywa Pani/ Pan fast – foody?
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Tak
Nie
mężczyźni
kobiety
Brak odp.
ogółem
51% ankietowanych spożywa fast- foody (30% mężczyzn i 21% kobiet),
48% mieszkańców nie je fast- foodów (w tym 20% mężczyzn i 28% kobiet),
1% - nie udzieliło żadnej odpowiedzi (1% kobiet).
52
Prace magisterskie z pedagogiki
Piętnaste pytanie to: „Jak często Pani/ Pan spożywa fast foody?” Odpowiedzi do
wyboru to: „Codziennie”, „Raz w tygodniu”, „Dwa razy w tygodniu”, „Inne”.
Wykres 16. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 15:
15. Jak często Pani/ Pan spożywa fast - foody?
45%
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Codziennie
Raz w tygodniu
Dwa razy w
tygodniu
mężczyźni
kobiety
Inne
Brak odp.
ogółem
3% respondentów spożywa codziennie fast – foody (3% mężczyzn),
18% badanych – raz w tygodniu (10% mężczyzn i 8% kobiet), dwa razy w tygodniu
spożywa 10% mieszkańców Zduńskiej Woli (w tym 5% mężczyzn i 5% kobiet), 41%
ludności udzieliło innej odpowiedzi (15% mężczyzn i 26% kobiet). Odpowiedzi nie
udzieliło 28% mieszkańców (17% mężczyzn, 11% kobiet).
53
Prace magisterskie z pedagogiki
Pytanie szesnaste brzmiało: „Czy dużo Pani/ Pan wypija napojów w ciągu
dnia?” Można było zaznaczyć: „Tak”, „Nie”.
Wykres 17. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 16:
16. Czy dużo Pani/ Pan wypija napojów w ciągu dnia?
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Tak
Nie
mężczyźni
kobiety
Brak odp.
ogółem
Większa liczba mieszkańców wypija dużo napojów w ciągu dnia (71%) (w tym
40% mężczyzn i 31% kobiet), 28% nie pija dużo (10% mężczyzn oraz 18% kobiet),
natomiast 1% ankietowanych nie udzieliło odpowiedzi (1% kobiet).
54
Prace magisterskie z pedagogiki
Kolejne pytanie brzmiało: „Jakie Pani/ Pan pija napoje?”. Klasyfikacji
odpowiedzi dokonałam dzieląc je na: „Napoje typu coca – cola”, „Oranżada”, „Soki”,
„Woda mineralna gazowana”, „Woda mineralna niegazowana”, „Herbata”, „Woda”,
„Inne”.
Wykres 18. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 17:
17. Jakie Pani/ Pan pija napoje?
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
mężczyźni
kobiety
ogółem
31% respondentów pija napoje typu coca- cola (20% mężczyzn, 11% kobiet),
4% oranżadę (3% mężczyzn oraz 1% kobiet), 43% badanych pija soki (w tym
23% mężczyzn oraz 20% kobiet), 33% - wodę mineralną gazowaną (20% mężczyzn
i 13% kobiet) a 35% - niegazowaną (10% mężczyzn, 25% kobiet). Herbatę pija
84% mieszkańców (w tym 34% mężczyzn i 50% kobiet). Wodę zwykłą wypija
12%
badanych
(5%
mężczyzn
i
7%
kobiet).
Innej
odpowiedzi
udzieliło
36% ankietowanych (16% mężczyzn i 20% kobiet).
55
Prace magisterskie z pedagogiki
Pytanie osiemnaste odnosiło się do ilości wypijanych napojów. Ankietowani
odpowiadali różnie.
Wykres 19. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 18:
18. Ile litrów wypija Pani/ Pan w ciągu dnia?
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
0, 5 – 1L
1,5- 2L
3,5 – 4L
2,5- 3L
mężczyźni
kobiety
4,5- 5L
ogółem
25% badanych (6% mężczyzn i 19% kobiet) wypija 0,5- 1L napojów, 1,5- 2L
napojów wypija 49% zduńskowolan (25% mężczyzn oraz 24% kobiet). 2,5 – 3L pije
15% mieszkańców (w tym 10% mężczyzn i 5% kobiet), 9% ankietowanych wypija od
3,5- 4L (8% mężczyzn oraz 1% kobiet), natomiast 2% badanych – 4,5- 5L
(1% mężczyzn i 1% kobiet).
56
Prace magisterskie z pedagogiki
Kolejne pytanie z ankiety dotyczyło uprawiania przez badanych jakiegoś sportu
regularnie. Możliwe odpowiedzi do wyboru to: „Tak”, „Nie”.
Wykres 20. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 19:
19. Czy uprawia Pani/ Pan jakiś sport regularnie?
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Tak
Nie
mężczyźni
kobiety
ogółem
Większość mieszkańców nie uprawia sportu regularnie (80%) (w tym
10% mężczyzn i 10% kobiet), 20% natomiast systematycznie ćwiczy (40% mężczyzn,
40% kobiet).
57
Prace magisterskie z pedagogiki
Pytanie dwudzieste brzmiało: „Jaki rodzaj aktywności fizycznej Pani/Pan
podejmuje najczęściej?” Odpowiedzi były różne.
Wykres 21. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 20:
20. Jaki rodzaj aktywności fizycznej Pani/ Pan podejmuje
najczęściej?
45%
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
mężczyźni
kobiety
ogółem
7% badanych (7% kobiet) najczęściej podejmuje gimnastykę, 18% mieszkańców
jeździ na rowerze (13% mężczyzn, 5% kobiet), 1% mieszkańców Zduńskiej Woli
(1% mężczyzn) gra w piłkę nożną, 2% ankietowanych gra w siatkówkę (w tym
1% mężczyzn oraz 1% kobiet). 39% zduńskowolan ćwiczy na siłowni (10% mężczyzn,
29% kobiet), 30% mieszkańców chodzi na spacery (13% mężczyzn, 17% kobiet), innej
odpowiedzi udzieliło 17% ludności (8% mężczyzn oraz 9% kobiet), 13% nie udzieliło
odpowiedzi (w tym 4% mężczyzn i 9% kobiet).
58
Prace magisterskie z pedagogiki
Następne pytanie to: „Jak często Pani/ Pan uprawia sport?”. Odpowiedzi są
następujące: „Codziennie”, „Raz w tygodniu”, „2 – 3 razy w tygodniu”, „Inne”.
Wykres 22. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 21:
21. Jak często Pani/ Pan uprawia sport?
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Codziennie
Raz w tygodniu
2- 3 razy w
tygodniu
mężczyźni
kobiety
Inne
Brak odp.
ogółem
Codziennie ćwiczy 15% mieszkańców (8% mężczyzn oraz 7% kobiet),
27% ankietowanych – raz w tygodniu (w tym 14% mężczyzn i 13% kobiet), 2- 3 razy
w tygodniu ćwiczy 18% zduńskowolan (10% mężczyzn, 8% kobiet), 38% udzieliło
innej odpowiedzi (14% mężczyzn oraz 14% kobiet), 12% nie udzieliło żadnej
odpowiedzi (4% mężczyzn i 8% kobiet).
59
Prace magisterskie z pedagogiki
Pytanie dwudzieste drugie odnosiło się do ilości godzin przeznaczanych na
uprawienie aktywności ruchowej przez badane osoby. Możliwe odpowiedzi są
następujące: „Mniej niż godzinę”, „1- 2 godzin”, „3- 4 godzin”, „5- 6 godzin”,
„Więcej’.
Wykres 23. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 22:
22. Ile godzin tygodniowo przeznacza Pani/ Pan na aktywność
ruchową?
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Mniej niż
godzinę
1- 2 godzin
3- 4 godzin
mężczyźni
5- 6 godzin
kobiety
Więcej
Brak odp.
ogółem
Mniej niż godzinę przeznacza na aktywność ruchową 18% ankietowanych
(8% mężczyzn i 10% kobiet), 1- 2 godzin aktywnie spędza czas 38% badanych
(18% mężczyzn oraz 20% kobiet), 3- 4 godziny na aktywność fizyczną przeznacza
17% osób (7% mężczyzn, 10% kobiet). 13% respondentów czynnie spędza czas
(5- 6 godzin) (w tym 11% mężczyzn oraz 2% kobiet). 12% zduńskowolan przeznacza
więcej niż 6 godzin na aktywność ruchową (5% mężczyzn, 7% kobiet). 2% ludzi nie
udzieliło odpowiedzi (1% mężczyzn i 1% kobiet).
60
Prace magisterskie z pedagogiki
Dwudzieste trzecie pytanie dotyczyło powodów dla których ankietowani
uprawiają sport. Możliwe odpowiedzi to: „Dla zdrowia”, „Dla przyjemności”, „By
poprawić swą kondycję fizyczną”, „Inne”.
Wykres 24. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie 23:
23. Dlaczego Pani/ Pan uprawia sport?
45%
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Dla zdrowia
Dla przyjemności
By poprawić swą
kondycje fizyczną
mężczyźni
kobiety
Inne
Brak odp.
ogółem
34% respondentów uprawia sport dla zdrowia (w tym 11% mężczyzn
i 23% kobiet), 42% dla przyjemności (18% mężczyzn i 24% kobiet), 32% mieszkańców
uprawia sport dla poprawy swej kondycji fizycznej (14% mężczyzn, 18% kobiet), innej
odpowiedzi
udzieliło
20%
ankietowanych
(5%
mężczyzn
i
15%
kobiet).
11% wstrzymało się z odpowiedzią (w tym 3% mężczyzn i 8% kobiet).
61
Prace magisterskie z pedagogiki
Następne pytanie brzmiało: „Gdzie najczęściej Pani/ Pan ćwiczy?” Odpowiedzi
na powyższe pytanie to: „Na siłowni”, „W hali sportowej”, „Na świeżym powietrzu”,
„W domu”, „Inne”.
Wykres 25. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 24:
24. Gdzie najczęściej Pani/ Pan ćwiczy?
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%
Na siłowni
W hali sportowej Na świeżym
powietrzu
mężczyźni
W domu
kobiety
Inne
Brak odp.
ogółem
10% mieszkańców ćwiczy na siłowni (8% mężczyzn i 2% kobiet), 4% uczęszcza
do hali sportowej (3% mężczyzn, 1% kobiet), 35% ankietowanych ćwiczy na świeżym
powietrzu (w tym 18% mężczyzn i 17% kobiet), 27%- w domu (7% mężczyzn oraz
20% kobiet), 19% mieszkańców udzieliło innej odpowiedzi (6% mężczyzn,
13% kobiet). 18% ankietowanych wstrzymało się odpowiedzi (6% mężczyzn
i 12% kobiet).
62
Prace magisterskie z pedagogiki
Pytanie dwudzieste piąte odnosiło się do sposobów w jaki ankietowani spędzają
czas wolny. Odpowiedzi to: „Przed TV”, „Uprawiam sporty”, „Czytam książki”, „Przy
obowiązkach domowych”, „Przed komputerem”, „Inne”.
Wykres 26. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 25:
25. Jak Pani/ Pan spędza czas wolny?
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Przed TV
Uprawiam
sporty
Czytam książki
mężczyźni
Przy
obowiązkach
domowych
kobiety
Przed
komputerem
Inne
ogółem
66% mieszkańców spędza czas wolny przed telewizją (29% mężczyzn
i 37% kobiet), 18% zduńskowolan uprawia sporty (11% mężczyzn, 7% kobiet),
33%- czyta literaturę (w tym 4% mężczyzn i 29% kobiet), 53% badanych spędza czas
wolny przy obowiązkach domowych (14% mężczyzn, 39% kobiet), ponad połowa
ludności (52%) spędza czas przed komputerem (30% mężczyzn oraz 22% kobiet). Innej
odpowiedzi udzieliło 17% mieszkańców (6% mężczyzn i 11% kobiet).
63
Prace magisterskie z pedagogiki
Dwudzieste szóste pytanie brzmiało: „Gdzie spędza Pani/ Pan czas wolny?”.
Możliwe odpowiedzi to: „W kinie”, „Na świeżym powietrzu”, „W domu”,
„Na siłowni”, „Inne”.
Wykres 27. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 26:
26. Gdzie spędza Pani/ Pan czas wolny?
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
W kinie
Na świeżym
powietrzu
W domu
mężczyźni
Na siłowni
kobiety
Inne
Brak odp.
ogółem
11% mieszkańców spędza czas wolny w kinie (5% mężczyzn oraz 6% kobiet),
ponad połowa ankietowanych (59%) na świeżym powietrzu (w tym 24% mężczyzn
i 35% kobiet), większość zduńskowolan (68%) spędza czas wolny w domu
(27% mężczyzn, 41% kobiet), 6% na siłowni (5% mężczyzn, 1% kobiet). Innej
odpowiedzi udzieliło 9% ankietowanych (9% kobiet), 1% badanych (1% kobiet)
wstrzymało się z odpowiedzią.
64
Prace magisterskie z pedagogiki
Pytanie dwudzieste siódme brzmiało: „Czy interesuje Panią/ Pana problem
nadwagi
i otyłości?” Odpowiedzi do wyboru: „Tak”, „Nie”.
Wykres 28. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 27:
27. Czy interesuje Panią/ Pana problem nadwagi i otyłości?
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Tak
Nie
mężczyźni
kobiety
ogółem
Ponad połowę ankietowanych (56%) interesuje problem nadwagi i otyłości
(w tym 24% mężczyzn i 32% kobiet), innej odpowiedzi („Nie”) udzieliło
44% zduńskowolan (26% mężczyzn, 18% kobiet).
65
Prace magisterskie z pedagogiki
Ostatnie pytanie odnosiło się do źródeł, z których badani posiadają wiedzę na
temat nadwagi i otyłości. Odpowiedzi są następujące: „Z telewizji”, „Z gazet”,
„Z radia”, „Z internetu”, „Od znajomych” i „Inne”.
Wykres 29. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 28
28. Z jakich źródeł posiada Pani/ Pan wiedzę na temat nadwagi i
otyłości?
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Z telewizji
Z gazet
Z radia
Z internetu
mężczyźni
kobiety
Od
znajomych
Inne
Brak odp.
ogółem
Większość mieszkańców Zduńskiej Woli (80%) posiada wiedzę na temat
nadwagi i otyłości z telewizji (33% mężczyzn i 47% kobiet), 63% z gazet
(21% mężczyzn oraz 42% kobiet), 26% ankietowanych z radia (w tym 12% mężczyzn
i 14% kobiet), 52% badanych z internetu (24% mężczyzn, 28% kobiet),
33% mieszkańców dowiaduje się na ten temat od znajomych (10% mężczyzn oraz
23% kobiet). Innej odpowiedzi udzieliło 8% badanych (5% mężczyzn oraz 3% kobiet).
Odpowiedzi nie udzieliło 4% respondentów (w tym 2% mężczyzn oraz 2% kobiet).
66
Prace magisterskie z pedagogiki
6.5. Dyskusja wyników
9% ludności zduńskowolskiej ma niedowagę (2% mężczyzn i 7% kobiet), 37%
badanych to zduńskowolanie z prawidłową masą ciała (w tym 11% mężczyzn i 26%
kobiet). Nadwagę ma 31% mieszkańców (19% mężczyzn, 12% kobiet), natomiast
otyłość ma 23% ankietowanych (18% mężczyzn oraz 5% kobiet).
W pytaniu pierwszym w sumie 47% mieszkańców stwierdziło, że regularnie
spożywa posiłki, ale duża grupa respondentów, bo aż 53% przyznało, iż nie je
regularnie posiłków.
Najwięcej osób (35%) spożywa trzy posiłki dziennie. Warto zauważyć, że racjonalne
odżywianie zakłada pięć posiłków w ciągu dnia. Mieszkańcy Zduńskiej Woli spożywają
pierwsze śniadanie, obiad i kolację. Zdecydowanie rzadziej jedzą drugie śniadanie
i podwieczorek.
Niekorzystny również jest fakt, iż w 59% zduńskowolanie nie jedzą posiłków
o stałych porach. Najwięcej z nich je ostatni posiłek między 19.00 – 20.00 godziną.
Może to być jedną z przyczyn nadwagi.
Złym nawykiem żywieniowym jest także „podjadanie” między posiłkami, do
którego przyznaje się 37% kobiet i 30% mężczyzn. Najczęstszymi przekąskami są
niestety słodycze (66% badanych), natomiast 53% spożywa owoce, a tylko
12% warzywa. 33% ankietowanych spożywa warzywa zazwyczaj raz w tygodniu,
a owoce codziennie (43%). Większość mieszkańców (95%) je słodycze, aż 50%
respondentów codziennie spożywa słodkości. Podobna liczba mieszkańców Zduńskiej
Woli przyznaje się do spożywania fast – foodów (51%) jak i unikania „szybkiego
jedzenia” (48%). 3% respondentów codziennie spożywa fast – foody, a 41%
zduńskowolan je rzadziej niż raz w tygodniu.
Dla prawidłowego funkcjonowania organizmu potrzebna jest odpowiednia ilość
wypijanych napojów. 71% ankietowanych pije dużo napojów w ciągu dnia. Z reguły są
to herbata, soki i woda mineralna. Przeciętnie zduńskowolanie wypijają od 1,5 –
2 litrów wody dziennie.
W walce z nadwagą istotne znaczenie ma aktywność fizyczna. Niestety,
większość mieszkańców Zduńskiej Woli (aż 80%) nie uprawia regularnie sportu.
Najczęstszym rodzajem podejmowanej aktywności fizycznej są spacery i jazda na
67
Prace magisterskie z pedagogiki
rowerze.
Niepokojący jest fakt, że aż 28% respondentów rzadziej niż raz w tygodniu
uprawia sport, 27% ankietowanych przyznaje, że ćwiczy tylko raz w tygodniu. 38%
badanych przeznacza na aktywność ruchową 1 - 2 godzin tygodniowo, a 18%
zduńskowolan mniej niż godzinę. To może być kolejną przyczyną nadwagi
społeczeństwa miejskiego.
Najwięcej osób uprawia sport dla przyjemności, w dalszej kolejności dla
zdrowia i poprawy kondycji fizycznej. Najwięcej ludzi ćwiczy na świeżym powietrzu,
w drugiej kolejności w domu.
Niekorzystnym zjawiskiem jest to, że aż 66% mieszkańców spędza czas wolny
przed telewizorem, a 52% przed komputerem. Siedzący tryb życia z pewnością sprzyja
otyłości.
Najwięcej osób spędza czas wolny w domu, ale 59% lubi spędzać go na świeżym
powietrzu.
Zainteresowanie problemem nadwagi i otyłości wykazuje ponad połowa
ankietowanych (56%). Informacje na ten temat czerpią przede wszystkim z telewizji,
gazet i internetu, w mniejszym stopniu zaś z radia czy od znajomych.
68
Prace magisterskie z pedagogiki
Zakończenie
Otyłość jest jedną z najpoważniejszych chorób cywilizacji. Zaczęła ona rozwijać
się w coraz szybszym tempie i zagrażać ludności w wielu miejscach całego kontynentu.
Zaobserwowano szczególny wzrost przypadków otyłości pod koniec XX wieku.
Wynika to z statystyk europejskich i amerykańskich, które wskazują, iż ponad połowa
ludzkości wykazuje nadwagę (Peters, 2000).
Ciekawy staje się fakt, iż społeczeństwo nie zdaje sobie sprawy ze skutków
nadmiernego przejadania się, które w konsekwencji może doprowadzić nawet do
śmierci.
Ludzie wbrew sobie bronią się przed racjonalnym, zdrowym sposobem odżywania się.
Dla wielu ludzi słowo „dieta” kojarzy się z „katorgą, przez którą trzeba przejść”.
Człowiek odsuwa od siebie pożywienie, które zawiera rozmaite substancje niezbędne
dla zachowania zdrowia, stawiając na pierwszym miejscu słodycze, dania gotowe, tzw.
fast – foody. Wszystko to doprowadziło społeczeństwo do chorób cywilizacyjnych, np.
cukrzycy, która niszczy cały organizm. Do nadwagi i otyłości przyczynia się też styl
życia, brak ruchu, ucieczka przed wszelkim rodzajem aktywności fizycznej.
Na przykładzie mieszkańców Zduńskiej Woli ujawniły się ich nawyki
jedzeniowe, styl życia oraz aktywność fizyczna. Stanowią one niezbędny dowód na
istnienie problemów związanych z nadwagą i otyłością.
O odchudzaniu powstaje mnóstwo publikacji, natomiast problem nadwagi oraz
otyłości uznano za kwestie podlegającą medycynie. Literatura fachowa wskazuje przede
wszystkim na kwestie walki z nadwagą i otyłością, opisuje też przyczyny oraz skutki
otyłości, definiuje pojęcia związane z nadwagą i otyłością. Również opisane są w niej
metody oznaczania ilości tkanki tłuszczowej, statystyki a także uwzględnia różne
podziały otyłości.
We wszystkich zakątkach globu trwa walka o zdrowie i długie życie. Nie jest to,
niestety, na dzień dzisiejszy walka wygrana. W przyszłości jednak ludzie muszą
wreszcie zrozumieć jak doniosłe znaczenie ma dbałość o swoje zdrowie, zarówno
fizyczne, jak i psychiczne. Na pewno znajdą się jednostki, które będą wytrwale dążyć
do tego celu.
Podsumowując, racjonalny sposób odżywiania się jest fundamentem zdrowia
i długiego życia.
69
Prace magisterskie z pedagogiki
Bibliografa
1. Błaszczyszyn M., (1991), Dieta życia, Wyd. Spółdzielcza Agencja Reklamowa
„SPAR”, Warszawa
2. Błaszczyszyn M., (1992), STYL ŻYCIA czyli DIETY ŻYCIA ciąg dalszy,
Wyd. „Przyjaciółka” – Spółka z. o. o. „Oferta dla każdego”, Warszawa
3. Borkowska E., (2006), Najlepszy lek XXI wieku, Vita, 8 (95), s.24 – 32
4. Erdmann M., (2009), Piramida zdrowia, Świat Zdrowia, 5 (24), s.121
5. Foreyt J.P., Goodrick G.K., (2000), Życie bez diety, czyli jak schudnąć?,
Wyd. Bertelsmann Media Sp. z. o. o., Warszawa
6. Fricker J., (1993), Jak schudnąć nie szkodząc zdrowiu, Wyd. W. A. B., Warszawa
7. Gittleman A.L., (2005), Plan wypłukiwania tłuszczu, Wyd. Liber, Warszawa
8. Grójec M., (1983), Otyłość bez tajemnic, PZWL, Warszawa
9. Janicki K., (2001), Domowy poradnik medyczny, Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa
10. Jonderko G., (2002), Podręczna Encyklopedia Zdrowia, Wyd. Zysk i S-ka, Poznań
11. Kowalczyk B., (2001), Przyczyny otyłości,
www.mediweb.pl/diseases/wyswietl_vad.php?id=570. Pobrano dn. 16.02.2009 r.
12. Le Bow M.D., (1998), Jak schudnąć, PZWL, Warszawa
13. Leleu G., (1999), Miłość i kalorie, Wyd. Sic!, Warszawa
14. Listkowska A., Listkowski M., (2004), Stretching A – Z. Sprawność i zdrowie,
Wyd. „Aleksandra”, USA
15. Nosal A., BDW, Otyłość - choroba XX wieku,
www.sp.zawidz.pl/publikacje/otylosc.html, Pobrano dn. 9.02.2009r
16. Matyska - Piekarska E., (2008), Piramida na twoim talerzu, Super Linia, 1 (169),
s. 5
17. McGroven S.G., (2007), 20 sposobów na odchudzanie. Przewodnik po kuracjach
odchudzających, Wyd. REA s.j., Warszawa
18. Ogińska – Bulik N., (2004), Psychologia nadmiernego jedzenia, Wyd. Uniwersytetu
Łódzkiego, Łódź
19. Olszanecka – Ginianowicz, (2004), Aktywność fizyczna dla otyłych,
www.lekarzonkolog.pl/modencyklopedia/a/, Pobrano dn. 2.03.2008r.
20. Ostrowska L., (2008), Porady ekspertów,
www.odchudzanie.org.pl/artykuly/29-farmakoterapia.html, Pobrano dn. 21.12.2008
70
Prace magisterskie z pedagogiki
21. Peters D., (2000), Pełnia zdrowia, Wyd. Bertelsmann Media Sp. z. o. o.,
Warszawa
22. Przybycień B., (2003), Zdrowie kobiety, Wyd. SMS, Kraków
23. Sobol E., (1993), Mały Słownik Języka Polskiego, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa
24. Stasiołek D., Szmigielska K., (2001), Aktywność fizyczna w przeciwdziałaniu
otyłości, www.cindi.org.pl/art5.htm, Pobrano dn.2.03.2008r.
25. Strycharska – Gać B., (2007), „Nordic Walking” chód z kijkami, Jak skutecznie
schudnąć, 1 (33), s. 80
26. Suchocka Z., (2003), Otyłość – przyczyny i leczenie,
www.farm.amwaw.edu.pl/~axzimi/biuletyn/0301Suchocka.html,
Pobrano dn. 9.02.2009r.
27. Zabłocka A., (2006), Leki sprzyjające odchudzaniu,
www.medigo.pl/artykul/1732_Leki_sprzyjajace_odchudzaniu.html,
Pobrano dn. 7.02.2009r
28. Zabłocka A., (2007), Ruch niezbędny w każdym wieku, Jak skutecznie schudnąć ,
1 (33),
s. 57.
SPIS TABEL
Tabela 1. Klasyfikacja otyłości wg BMI dla mężczyzn i kobiet......................................6
SPIS WYKRESÓW
Wykres 1. Procent mieszkańców Zduńskiej Woli z niedowagą, prawidłową masą ciała,
nadwagą i otyłością”........................................................................................................38
Wykres 2. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 1 „Czy Pani/ Pan regularnie
spożywa posiłki?”............................................................................................................39
Wykres 3. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 2 „Ile posiłków Pani/ Pan
spożywa w ciągu dnia?” ................................................................................................40
71
Prace magisterskie z pedagogiki
Wykres 4. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 3 „Jakie posiłki spożywa Pani/
Pan w ciągu dnia?”..........................................................................................................41
Wykres 5. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 4 „Czy spożywa Pani/ Pan
posiłki o stałych porach?”................................................................................................42
Wykres 6. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 5 „O której godzinie spożywa
Pani/ Pan ostatni posiłek?”..............................................................................................43
Wykres 7. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 6 „Czy Pani/ Pan „podjada”
między posiłkami?”.........................................................................................................44
Wykres 8. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 7 „Co Pani/ Pan „podjada”
między posiłkami?”.........................................................................................................45
Wykres 9. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 8 „Czy spożywa Pani/ Pan
warzywa?”.......................................................................................................................46
Wykres 10. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 9 „Jak często spożywa Pani/
Pan warzywa?” ...............................................................................................................47
Wykres 11. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 10 „Czy spożywa Pani/ Pan
owoce?”...........................................................................................................................48
Wykres 12. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 11 „Jak często Pani/ Pan
spożywa owoce?”............................................................................................................49
Wykres 13. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie 12 „Czy spożywa Pani/ Pan
słodycze?”........................................................................................................................50
Wykres 14. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 13 „Jak często Pani/ Pan
spożywa słodycze?”.........................................................................................................51
Wykres 15. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 14 „Czy spożywa Pani/ Pan
fast – foody?”...................................................................................................................52
Wykres 16. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 15 „Jak często Pani/ Pan
spożywa fast – foody?” ...................................................................................................53
Wykres 17. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 16 „Czy dużo Pani/ Pan
wypija napojów w ciągu dnia?”.......................................................................................54
Wykres 18. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 17 „Jakie Pani/ Pan pija
napoje?”...........................................................................................................................55
Wykres 19. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 18 „Ile litrów wypija Pani/
Pan w ciągu dnia?”..........................................................................................................56
Wykres 20. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 19 „Czy uprawia Pani/ Pan
jakiś sport regularnie?”....................................................................................................57
72
Prace magisterskie z pedagogiki
Wykres 21. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 20 „Jaki rodzaj aktywności
fizycznej Pani/ Pan podejmuje najczęściej?”..................................................................58
Wykres 22. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 21 „Jak często Pani/ Pan
uprawia sport?” ...............................................................................................................59
Wykres 23. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 22 „Ile godzin tygodniowo
przeznacza Pani/ Pan na aktywność ruchową?”..............................................................60
Wykres 24. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie 23 „Dlaczego Pani/ Pan uprawia
sport?”..............................................................................................................................61
Wykres 25. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 24 „Gdzie najczęściej Pani/
Pan ćwiczy?”...................................................................................................................62
Wykres 26. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 25 „Jak Pani/ Pan spędza
czas wolny?”....................................................................................................................63
Wykres 27. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 26 „Gdzie spędza Pani/ Pan
czas wolny?”....................................................................................................................64
Wykres 28. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 27 „Czy interesuje Panią/
Pana problem nadwagi i otyłości?”.................................................................................65
Wykres 29. Procentowy wykres odpowiedzi na pytanie nr 28 „Z jakich źródeł posiada
Pani/ Pan wiedzę na temat nadwagi i otyłości?”.............................................................66
73
Prace magisterskie z pedagogiki
Aneks
Ankieta
ANKIETA
Szanowna/ y Pani / Panie
NAZYWAM SIĘ DOROTA JANISZEWSKA. JESTEM STUDENTKĄ
WYŻSZEJ SZKOŁY HUMANISTYCZNO – EKONOMICZNEJ W ŁODZI.
NINIEJSZA ANKIETA
JEST NARZĘDZIEM BADAWCZYM W PRACY
MAGISTERSKIEJ. ANKIETA TA JEST ANONIMOWA. PROSZĘ O RZETELNE
ODPOWIEDZI PRZEZ ZAZNACZENIE ODPOWIEDZI LUB WPISANIE JEJ W
WYKROPKOWANE MIEJSCE. DZIĘKUJĘ.
Metryczka
Płeć:
 Kobieta
 Mężczyzna
Wzrost:.........................................
Waga:...........................................
74
Prace magisterskie z pedagogiki
1. Czy Pani/ Pan regularnie spożywa posiłki?
 Tak
 Nie
2. Ile posiłków Pani/ Pan spożywa w ciągu dnia?
 Jeden posiłek dziennie
 Dwa posiłki dziennie
 Trzy posiłki dziennie
 Cztery posiłki dziennie
 Pięć posiłków dziennie
 Więcej......................................................................................................................
.......................................................................................................................................
3. Jakie posiłki spożywa Pani/ Pan w ciągu dnia? (można zaznaczyć więcej niż jedną
odpowiedź)
 Pierwsze śniadanie
 Drugie śniadanie
 Obiad
 Podwieczorek
 Kolacja
4. Czy spożywa Pani/ Pan posiłki o stałych porach?
 Tak
 Nie
5. O której godzinie spożywa Pani/ Pan ostatni posiłek?
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
6. Czy Pani/ Pan „podjada” między posiłkami?
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
75
Prace magisterskie z pedagogiki
7. Co Pani/ Pan „podjada” między posiłkami?
 Warzywa
 Owoce
 Słodycze
 Fast – foody
 Inne (jakie?).............................................................................................................
.......................................................................................................................................
8. Czy spożywa Pani/ Pan warzywa?
 Tak
 Nie
9. Jak często spożywa Pani/ Pan warzywa?
 Codziennie
 Raz w tygodniu
 Dwa razy w tygodniu
 Inne..........................................................................................................................
.......................................................................................................................................
10. Czy spożywa Pani/ Pan owoce?
 Tak
 Nie
11. Jak często Pani/ Pan spożywa owoce?
 Codziennie
 Raz w tygodniu
 Dwa razy w tygodniu
 Inne..........................................................................................................................
.......................................................................................................................................
12. Czy spożywa Pani/ Pan słodycze?
 Tak
 Nie
76
Prace magisterskie z pedagogiki
13. Jak często Pani/ Pan spożywa słodycze?
 Codziennie
 Raz w tygodniu
 Dwa razy w tygodniu
 Inne..........................................................................................................................
.......................................................................................................................................
14. Czy spożywa Pani/ Pan fast – foody?
 Tak
 Nie
15. Jak często Pani/ Pan spożywa fast - foody?
 Codziennie
 Raz w tygodniu
 Dwa razy w tygodniu
 Inne..........................................................................................................................
.......................................................................................................................................
16. Czy dużo Pani/ Pan wypija napojów w ciągu dnia?
 Tak
 Nie
17. Jakie Pani/ Pan pija napoje? (można zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź)
 Napoje typu coca – cola
 Oranżada
 Soki
 Woda mineralna gazowana
 Woda mineralna niegazowana
 Herbata
 Woda
 Inne (jakie?).............................................................................................................
.......................................................................................................................................
77
Prace magisterskie z pedagogiki
18. Ile litrów wypija Pani/ Pan w ciągu dnia?
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
19. Czy uprawia Pani/ Pan jakiś sport regularnie?
 Tak
 Nie
20. Jaki rodzaj aktywności fizycznej Pani/ Pan podejmuje najczęściej?
.....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
.....................................................................................................................................
21. Jak często Pani/ Pan uprawia sport?
 Codziennie
 Raz w tygodniu
 2- 3 razy w tygodniu
 Inne..........................................................................................................................
.......................................................................................................................................
22. Ile godzin tygodniowo przeznacza Pani/ Pan na aktywność ruchową?
 Mniej niż godzinę
 1- 2 godzin
 3- 4 godzin
 5- 6 godzin
 Więcej......................................................................................................................
.......................................................................................................................................
23. Dlaczego Pani/ Pan uprawia sport? (można zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź)
 Dla zdrowia
 Dla przyjemności
 By poprawić swą kondycje fizyczną
 Inne (jakie?).............................................................................................................
.......................................................................................................................................
78
Prace magisterskie z pedagogiki
24. Gdzie najczęściej Pani/ Pan ćwiczy?
 Na siłowni
 W hali sportowej
 Na świeżym powietrzu
 W domu
 Inne (gdzie?)............................................................................................................
.......................................................................................................................................
25. Jak Pani/ Pan spędza czas wolny? (można zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź)
 Przed TV
 Uprawiam sporty
 Czytam książki
 Przy obowiązkach domowych
 Przed komputerem
 Inne (jakie?).............................................................................................................
.......................................................................................................................................
26. Gdzie spędza Pani/ Pan czas wolny?
 W kinie
 Na świeżym powietrzu
 W domu
 Na siłowni
 Inne (gdzie?)............................................................................................................
.......................................................................................................................................
27. Czy interesuje Panią/ Pana problem nadwagi i otyłości?
 Tak
 Nie
79
Prace magisterskie z pedagogiki
28. Z jakich źródeł posiada Pani/ Pan wiedzę na temat nadwagi i otyłości? (można
zaznaczyć więcej niż jedną odpowiedź)
 Z telewizji
 Z gazet
 Z radia
 Z internetu
 Od znajomych
 Inne (jakie?).............................................................................................................
.......................................................................................................................................
DZIĘKUJĘ ZA POŚWIĘCENIE CZASU
80
Download

RUCH I PRAWIDŁOWE ZACHOWANIA JEDZENIOWE