prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Rozdział I
Istota rynku kapitałowego
1.1 Pojęcie rynku kapitałowego
Rynek kapitałowy jest to miejsce, zetknięcia się podaży i popytu na papiery
wartościowe o średnim lub długim terminie wykupu, inaczej rynek ten stanowi ogół
transakcji kupna-sprzedaży, których przedmiotem są instrumenty finansowe o
okresie wykupu dłuższym niż rok. Ogólnie rozumie się przez nie określone
dokumenty stwierdzające istnienie pewnego prawa własności (akcje) lub
potwierdzające powstanie wierzytelności (obligacje). Obrót nimi, jako dobrami
szczególnymi, podlega regulacjom ustawowym. Środki uzyskane z emisji tych
instrumentów są najczęściej przeznaczone na działalność rozwojową emitenta. Tak,
więc rynek kapitałowy jest miejscem mobilizacji wolnych funduszy w okresie
średnio- i długoterminowym na cele modernizacyjno-inwestycyjne przedsiębiorstwa.
Na rynku tym z jednej strony występują podmioty indywidualne oraz jednostki
gospodarcze, które są zainteresowane takim ulokowaniem swoich wolnych środków
na okresy dłuższe, aby otrzymać możliwie najwyższą stopę zwrotu. Natomiast z
drugiej strony, występują podmioty gospodarcze poszukujące wolnego kapitału do
zagospodarowania, dążące do uzyskania takiej stopy zwrotu z poczynionych
inwestycji,
która
przewyższyłaby
stopę
oprocentowania
wkładów
oszczędnościowych. Dodatkowo na tym rynku występuje liczna grupa pośredników 1.
Przy
zawieraniu transakcji na rynku kapitałowym istnieje możliwość
wysokiego zysku z poczynionej inwestycji, ale również występuje wysokie ryzyko
inwestycyjne. Zespół niezbędnych cech funkcjonalnych określających sprawność, w
tym również bezpieczeństwo podejmowanych decyzji inwestycyjnych, powoduje, że
rynek kapitałowy jest strukturą o relatywnie wysokim stopniu formalizacji. Schemat
1. prezentuje strukturę rynku.
1
W. Dębski, Rynek finansowy i jego mechanizmy, PWN, Warszawa 2001, ss. 86-87.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Schemat 1.
Ostre kryteria podziału rynku kapitałowego
Źródło: E. Gruszczyńska – Brożbar, Instrumenty rynku kapitałów pienieżnych,
Stopień
sformalizowania
segmentów
rynku
kapitałowego
pozwala
wyodrębnić:
 prywatny rynek kapitałowy, który określany jest często jako rynek
nieregulowany, albo rynek. Charakteryzuje go
brak wykorzystania
środków masowego przekazu przy emisji papierów wartościowych, nie
istnieje pośrednictwo domów maklerskich, papiery wartościowe nie są
notowane na giełdzie a ich obrót występuje z pominięciem giełdy,
 rynek pozagiełdowy traktowany jest jako rynek wolny od formalizacji,
choć występuje na nim handel papierami wartościowymi dopuszczonymi
do obrotu publicznego. Transakcje prowadzone są przez domy
maklerskie, które występują jedynie w formie pośrednika. Koszt obsługi
transakcji jest niższy niż na giełdzie papierów wartościowych,
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych

giełda papierów wartościowych jest zwana rynkiem handlu urzędowego.
Stopień jej formalizacji jest najwyższy w stosunku do wyodrębnionych
struktur rynku kapitałowego. Obrót papierami wartościowymi jest
dokonywany przy wysokim stopniu bezpieczeństwa i wyłącznie za
pośrednictwem domów maklerskich2.
1.1.1 Instrumenty rynku kapitałowego
Rynek kapitałowy jest miejscem transakcji
instrumenty, których okres
zapadalności jest dłuższy od roku.
Instrumentami takimi są długoterminowe papiery wartościowe, które
zdefiniowane są jako dokumenty stwierdzające określone prawa majątkowe, których
realizacja jest możliwa na podstawie okazania lub zwrotu tego dokumentu.
Papiery wartościowe na rynku kapitałów pieniężnych klasyfikowane są w
wieloraki
sposób.
Najczęściej
stosowane
kryterium
podziału
papierów
wartościowych odnosi się do korzyści z posiadania i posługiwania się nimi. Na
jego podstawie wyodrębnia się dokumenty o charakterze:
 rozliczeniowym - ułatwiają one obieg pieniężny, spełniając dodatkowo
inne funkcje, np.: czek i weksel,
 lokacyjnym - które przynoszą dochód w postaci odsetek od
zainwestowanego kapitału np.:obligacje, listy zastawne,
 udziałowym
-
umożliwiają
one
współudział
w
zarządzaniu
przedsiębiorstwem oraz pozyskiwanie dochodów z zainwestowanych
pieniędzy. Zalicza się do nich przede wszystkim akcje.3
W rozdziale tym skupiono przede wszystkim uwagę na dokumentach o
charakterze lokacyjnym i udziałowym, gdyż one są podstawowymi instrumentami
rynku długoterminowych kapitałów pieniężnych.. Klasyfikację rozpoczęto od
obligacji.
Irena Pyka, Rynek pieniężny i kapitałowy, praca zbiorowa., Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w
Katowicach, Katowice 2000, ss. 100-101;
3
E. Gruszczyńska – Brożbar, Giełdowa alokacja kapitałów pieniężnych, Wydawnictwo Akademii
Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2002, ss. 27-28.
2
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Obligacja jest emitowanym w serii dłużnym papierem wartościowym, w
którym emitent, tj. wystawca, potwierdza zaciągnięcie określonej kwoty pożyczki i
zobowiązuje się do jej zwrotu w ustalonym z góry terminie oraz do zapłaty odsetek.
Obligacja stanowi więc dla jego emitenta źródło kapitału, które może zaciągnąć w
formie pożyczki u wielu wierzycieli, na długi okres. Obligacje stanowią dla nabywcy
bardzo uproszczoną
formę lokowania kapitału obliczoną na stabilny, z góry
określony dochód.
Emitenci obligacji powinni reprezentować wysoki stopień zaufania pod
względem solidnego wywiązania się ze zobowiązań oraz cieszyć się odpowiednią
popularnością wśród społeczeństwa, gdyż jest to podstawowy warunek uzyskania tą
drogą pożyczek w pożądanej wysokości4.
Obligacja w materialnej formie składa się z płaszcza, którym jest właściwy
zapis dłużny, arkusza kuponowego, czyli zestawu kuponów odsetkowych oraz
arkusza wykupu obligacji. Płaszcz papieru zawiera nazwę obligacji, jej numer, datę
emisji i wykupu, określenie jej emitenta, oprocentowanie.. Zestaw kuponów
odsetkowych służy do rejestracji wypłacanych odsetek, a arkusz wykupu obligacji
stanowi podstawę zwrotu długu, który został zaciągnięty przez emitenta u
inwestorów.
Każda obligacji, jako instrument rynku kapitałowego ma wartość: nominalną,
emisyjną, rynkową, wykupu i bieżącą.
Nominalna wartość obligacji jest stałą wielkością, którą ustala emitent.
Zobowiązuje się on do zapłaty określonej wcześniej kwoty (wartości nominalnej)
posiadaczom obligacji po upływie terminu wykupu. Wartość nominalna określana
jest jako al pari.
Z kolei wartość emisyjną obligacji stanowi cena, za jaką subskrybent nabywa
obligację,
inaczej mówiąc jest to cena, sprzedaży obligacji na rynku pierwotnym.
Wartość ta może kształtować się na poziomie wartości nominalnej, ale często
występują przypadki, gdzie cena emisyjna jest wyższa (aggio) lub niższa (disaggio)
od ceny nominalnej.
4
W. Bień, Rynek papierów wartościowych, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2001, ss. 31-32;
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Natomiast rynkowa wartość to cena, po jakiej w danym momencie można
nabyć lub sprzedać akcję na rynku wtórnym.
Wartość wykupu obligacji oznacza wartość, która jest wypłacana inwestorom
w dniu jej wykupu przez emitenta. Powinna ona być równa nominałowi obligacji,
choć występują również przypadki, gdy cena jest większa od nominału.
Ostatnia ze wskazanych, wartości tj. bieżąca jest aktualną wyceną papieru
dokonaną przez inwestora.
Klasyfikacja obligacji według podmiotów uprawnionych do emisji obligacji,
Państwowe, zwane również skarbowymi. Służą one głównie pokryciu deficytu
budżetowego, który powstaje wskutek przewagi wydatków nad przychodami
budżetowymi. Polityka taka jest możliwa pod warunkiem zachowania skali deficytu
budżetowego w rozsądnych granicach nie wywierając wpływu na wzrost inflacji ani
nie powodujących nadmiernie wysokiego długu publicznego. Samorządowe –
podmioty samorządów terytorialnych wykorzystują obligacje w celu pozyskiwania
środków
finansowych
umożliwiających
wcześniejszą
realizację
inwestycji
infrastrukturalnych ( np.: na budowę i modernizację dróg, unowocześnienie taboru
komunikacji miejskiej, modernizację sieci wodociągowej itp.). Dzięki takim
inwestycjom możliwy staje się często odpowiedni wzrost w przyszłości dochodów
budżetowych jak i wydatków. Przedsiębiorstw – w krajach wysoko rozwiniętych
gospodarczo jednym z istotnych źródeł pozyskania
przez przedsiębiorstwo
kapitałów niezbędnych do prowadzenia i rozwijania działalności jest zaciąganie
pożyczek przy pomocy emisji obligacji bezpośrednio na rynku kapitałowym. Dzięki
pożyczkom obligacyjnym przedsiębiorstwa mogą uzyskiwać pożyczki przeznaczone
na realizację długofalowych przedsięwzięć rozwojowych stabilizując jednocześnie
swoją
sytuację
finansową.
Obligatariusz
nie
ma,
bowiem
prawa
żądać
wcześniejszego wykupu długu, jeżeli emitent wywiązuje się w terminie ze swoich
zobowiązań. Instytucji finansowych (banków, instytucji ubezpieczeniowych,
towarzystw kredytowych itp.)5.
5
W. Bień, Rynek papierów ... op. cit., ss. 44-53.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Na rynku obligacji występuje ich duża różnorodność. Podstawową
klasyfikacja obligacji zaprezentowano na tabeli 1.
Tabela 1.
Struktura przedmiotowa obligacji
Kryterium podziału
Rodzaj emitenta



Oprocentowanie
instrumentu




Spłaty obligacji

Zasięg emisji
Dobrowolność zakupu



Okres życia papieru

Sposób oznaczenia
obligatariusza
Propozycja
dodatkowych
świadczeń



Rodzaje obligacji
skarb państwa (obligacje skarbowe)
banki (obligacje bankowe)
jednostki samorządowe i ich związki (obligacje
komunalne, municypalne)
przedsiębiorstwa (obligacje korporacyjne)
inne podmioty
obligacje o stałej stopie oprocentowania
obligacje o zmiennej stopie procentowej:
a) indeksowanej
b) rewidowalnej
Spłaty ustalane:
a) kwotowo
b) indeksowane
c) wynikowo
obligacje wewnętrzne (krajowe)
obligacje zewnętrzne (zagraniczne)
obligacje
a) dobrowolne
b) przymusowe
obligacje
a) krótkoterminowe
b) średnioterminowe
c) długoterminowe
obligacje imienne
obligacje na okaziciela
obligacje
a) premiowe
b) loteryjne
c) z upustem od wartości nominalnej
d) z możliwością odliczeń podatkowych
e) przychodowe
f) zamienne
g) z pierwszeństwem zakupu
h) zerokuponowe
Źródło: E. Gruszczyńska – Brożbar, Instrumenty rynku kapitałów pienieżnych,
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Klasyfikacja obligacji według kryterium generowania dochodu: Obligacje o
stałej stopie procentowej – przez cały cykl żywotności obligacji przynoszą stały
dochód ich właścicielom w formie okresowo wypłacanych odsetek
Obligacje o zmiennej stopie procentowej – oprocentowanie obligacji jest w każdym
okresie odsetkowym inne. Stopa procentowa jest równa określonej stawce bazowej
powiększonej o pewną marżę
Obligacje zerokuponowe – są to papiery wartościowe, których charakterystyczną
cechą jest brak kuponów odsetkowych, a zysk z oprocentowania wypłacany jest
dopiero po wykupie obligacji zerokuponowej przez jej emitenta.
Obligacje indeksowane – W ich przypadku odsetki, a czasem również wartość
nominalna, są powiększone o pewien indeks, którym najczęściej jest procent
wynikający ze stopy inflacji.
Klasyfikacja obligacji według praw i przywilejów:
Zwykłe – są to obligacje najczęściej spotykane. Charakteryzują się brakiem
specjalnych praw i przywilejów z wyjątkiem prawa do otrzymania odsetek i wartości
nominalnej w dniu wykupu.
Zamienne – nabywca takiej obligacji ma prawo do jej zamiany na akcję emitenta w
określonym czasie.
Z prawami poboru zwane warrantami – posiadacz takiej obligacji ma prawo w
określonym czasie do zakupu akcji spółki według określonego kursu, która
wyemitowała obligacja. Warrant można odłączyć od obligacji jako samoistny
instrument. W odróżnieniu od obligacji zamiennych, realizacja praw z warrantu nie
unieważnia obligacji, która staje się wtedy obligacją zwykłą o stałym
oprocentowaniu.
Z możliwością przedłużenia pierwotnego terminu wykupu przez emitenta – zastrzega
on sobie prawo do zmiany oprocentowania.
Z możliwością skrócenia pierwotnego terminu wykupu przez inwestora
Premiowe – obligacje takie łączą się z możliwością otrzymania przez obligatariusza
premii w drodze losowania w formie zsumowanych odsetek, które, nie będąc
wypłacane poszczególnym właścicielom obligacji w okresach odsetkowych, tworzą
specjalną pulę pieniężną – tzw. fundusz premiowy.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Klasyfikacja obligacji ze względu na ryzyko ponoszone przez inwestorów:
-
Zabezpieczone całkowicie
-
Zabezpieczone częściowo
-
Nie zabezpieczone
Podział obligacji ze względu na formę:
-
Obligacje imienne – nazwa właściciela jest umieszczona w treści
-
Obligacje na okaziciela
-
Obligacje zmaterializowane – występujące we właściwej formie
-
Obligacje zdematerializowane – aktualnie najczęściej występująca
forma obligacji w postaci zapisu komputerowego6.
Kolejnym instrumentem rynku długoterminowych kapitałów pieniężnych jest list
zastawny. Emitowany przez banki hipoteczne, bądź towarzystwa kredytowe.
Niezbędnym warunkiem emisji listu zastawnego jest udzielenie kredytu
hipotecznego oraz posiadaną przez kredytobiorcę urządzoną księgę wieczystą
nieruchomości.
Mechanizm wyemitowania listu zastawnego polega na tym, że pierwszy
kredyt bank udziela ze swoich środków obrotowych, a na jego wysokość emituje
odpowiednią wartość nominalną listów zastawnych.
List zastawny podlega wykupowi według wartości nominalnej. Emitent może
wykupić całość walorów w ściśle oznaczonym terminie bądź rozłożyć spłatę w
czasie (losowanie). Istnieje także możliwość wykupu dokumentu z wolnej ręki.
Opcja taka ma miejsce w przypadku przedterminowej spłaty kredytu, co wymaga
zgody banku i uprzednio terminowego wypowiedzenia, a także wycofania z obiegu
listów zastawnych na taką samą kwotę.7
Akcja jest kolejnym instrumentem rynku kapitałowego, ale o charakterze
udziałowym. Jest ona papierem wartościowym stwierdzającym bezwarunkowe
uczestnictwo jej właściciela, w kapitale spółki akcyjnej, uprawniającym do
partycypacji w jej zyskach w formie dywidendy oraz majątku spółki w przypadku jej
Irena Pyka, Rynek pieniężny op. cit., ss. 172-177;
W. Przybylska-Kapuścińska, Rynek papierów wartościowych w Polsce – wybrane problemy, Wydawnictwo
Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2002, ss. 119-122.
6
7
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
likwidacji. Właściciel akcji (akcjonariusz) nie jest zobowiązany do osobistej pracy
na rzecz spółki, a jej prowadzenie może być powierzone osobom spoza kręgu
akcjonariuszy. Spółka jest, bowiem odrębnym podmiotem praw i obowiązków.
Dysponuje ona własnym majątkiem, którego źródłem są emitowane akcje i tym
majątkiem odpowiada za zobowiązania. Natomiast odpowiedzialność akcjonariuszy
ogranicza się do kwoty, na jaką opiewają będące jego własnością akcje.
Akcja stanowi odpowiednik części kapitału spółki, który jest finansową
podstawą jej działalności i materialnej odpowiedzialności za podejmowane
zobowiązania. W odróżnieniu od obligacji, która jest formą pożyczki podlegającej
zwrotowi w ustalonym terminie, wartość akcji nie może być
zwrócona
akcjonariuszowi w
czasie trwania spółki, a po jej likwidacji upoważnia do udziału w majątku spółki, ale
dopiero po uprzednim zaspokojeniu wszelkich innych zobowiązań, w tym także
ewentualnych zobowiązań z tytułu emisji obligacji. Akcjonariusz może jednak
odzyskać ulokowaną w akcje gotówkę przez ich odsprzedaż.8
Podstawowe różnice między akcjami i obligacjami
AKCJA
OBLIGACJA
Stanowi udział w kapitale akcyjnym, jest Jest papierem wartościowym
to papier wartościowy odzwierciedlający odzwierciedlającym wierzytelności
prawa udziałowe
pieniężne
Daje akcjonariuszowi także prawa
Wywołuje wyłącznie skutki obligacyjne
korporacyjne, oprócz praw majątkowych
Wysokość dywidendy za akcję zależy od Posiadacz otrzymuje stałe
zysku, jaki przeznaczy na ten cel walne
oprocentowanie, którego poziom nie
zgromadzenie akcjonariuszy
zależy od wyniku finansowego spółki
Wiąże się bezpośrednio z ryzykiem
Bezpośrednio nie podlega ryzyku
inwestowania i dlatego może przynieść
związanemu z działalnością gospodarczą
właścicielowi większe korzyści niż
emitenta, jest papierem wartościowym
obligacja (wartość dochodowa akcji
bardziej bezpiecznym od akcji i tego
zależy od wysokości dywidend i zmian
powodu z reguły przynosi mniejsze
wartości ceny rynkowej akcji)
korzyści w porównaniu z akcją
Tabela 2.
Źródło: A. Kosmowska, Obligacje komunalne, cz. I. Bankowe ABC. „Bank i Kredyt” styczeń – luty 1997.
8
W. Bień, Rynek papierów... op. cit., ss. 113-115.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Akcja jako instrument udziałowy jest kontraktem o charakterze finansowym
pomiędzy emitentem (spółką akcyjną) a nabywcą (inwestorem), potwierdzającymi
zespół różnych uprawnień ich posiadacza w stosunku do emitenta.
Akcjonariusz jako współwłaściciel spółki ma wiele praw inkorporowanych
w akcjach:
 do uczestniczenia w spółce akcyjnej,
 do uczestniczenia w walnym zgromadzeniu akcjonariuszy,
 do udziału w zysku rocznym w postaci dywidendy,
 do udziału w majątku spółki, poboru akcji nowych emisji.
Akcje można również podzielić z punktu widzenia uprawnień ich właścicieli.
Wyróżnia się akcje zwykłe, które nie posiadają żadnych specjalnych przywilejów,
oraz akcje uprzywilejowane. Posiadacz takiej akcji korzysta z dodatkowych
uprawnień. Dotyczą one między innymi prawa głosu na walnym zgromadzeniu w
postaci zwiększenia liczby głosów przypadających na jedną akcję (maksymalnie 2
głosy), wyższe dywidendy. Posiada on również prawo otrzymania części majątku w
przypadku likwidacji spółki i pierwszeństwa objęcia akcji nowych emisji9.
Akcja może przyjąć następujące rodzaje wartości:
 nominalną, która podawana jest na akcji i stanowi jednostkę kapitału
akcyjnego, wynikająca z jego podziału przez ilość akcji,
-
emisyjną, czyli wartość, za którą subskrybent zakupuje akcje,
-
bieżącą inaczej rynkową będącą odpowiednikiem ceny, jaką w danym
okresie można otrzymać za akcję w przypadku jej sprzedaży10.
Akcje, podobnie jak obligacje mogą być emitowane w formie dokumentów
imiennych lub na okaziciela. Jednak w odróżnieniu od obligacji od wartości akcji nie
jest wypłacane oprocentowanie, gdyż jest ona elementem kapitału ulokowanego w
przedsięwzięciu, które daje prawo w zyskach tylko wtedy, gdy przynosi korzyści.
Możliwe jest wówczas wydzielenie dywidendy dla akcjonariuszy spółki. Lokowanie
9
10
Irena Pyka, Rynek pieniężny op. cit., ss. 145-147;
W. Bień, Rynek papierów op. cit., ss. 155-157;
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
kapitału inwestorów w akcje jest bardziej ryzykowne od ulokowania jego w
obligacje, gdyż w przypadku akcji występuje możliwość niepowodzenia inwestycji,
przedsięwzięcia lub niekorzystnej koniunktury. W przypadku korzystnego obrotu
spraw zysk z akcji jest bardziej korzystny niż z obligacji.
1.1.2. Uczestnicy rynku kapitałowego
W celu zrozumienia zarówno uniwersalnych zjawisk, jak i tych typowych dla
rynku kapitałowego, należy zastanowić się, dlaczego na giełdzie dochodzi do
nierównowagi sił podaży i popytu, które czasem wydają się zachować nawet
przeciwnie do zasad ekonomii. Przyczyną tego stanu rzeczy jest przechodzenie akcji
pomiędzy tzw. „twardzielami” i „mięczakami”, a wśród nich, pomiędzy rękami
inwestorów, „spekulantów i graczy” giełdowych.
„Twardziele” to ci, którzy dysponują odpowiednią ilością wolnej gotówki.
Posiadają wiedzę i cechują się cierpliwością. Kupują zarówno inwestorzy
instytucjonalni
(jak
np.:
fundusze
inwestycyjne,
banki
i
towarzystwa
ubezpieczeniowe), jak i inwestorzy indywidualni. Podobno najlepsze wyniki na
giełdzie osiągają wojskowi, z powodu ich przyzwyczajenia do dyscypliny, co nie
oznacza, że cywile nie mogą być lepsi. Mięczaki to z kolei wszyscy ci pozostali.
Inwestorzy długoterminowi to ci, którzy bazując na zasadach analizy
fundamentalnej nabywają akcje na długie okresy. Wykorzystują oni także w tym celu
trendy długoterminowe, trwające od 2 do 4 lat.
Spekulanci giełdowi są to doskonali fachowcy, którzy posiadają wiedzę, oraz
teorię, kiedy najlepiej kupować, a kiedy sprzedawać. Inwestują raczej na okresy
kilkumiesięczne,
wykorzystując
średnioterminowymi.
trendy
drugorzędne
zwane
także
W Polsce jednak okresy inwestycji, prowadzonych przez
spekulantów są krótsze.
Gracze giełdowi są to głównie tzw. mięczaki, chociaż nie tylko. Inwestują na
fali, a najmniejsze zakłócenia na rynku mogą spowodować paniczną sprzedaż
posiadanych przez nich akcji. Inwestują zazwyczaj na krótko, co w Polsce w 1993
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
roku oznaczało na kilka sesji. Podstawową bazą ich pracy, na giełdach bardziej
rozwiniętych są trendy trzeciorzędne zwane krótkoterminowymi11.
Schemat 2.
Uczestnicy rynku papierów wartościowych
Źródło: W. Bień, Rynek papierów wartościowych,
por. Vademecum akcjonariusza i inwestora, Maciej Wojewódka, Z. Szczygieł Publishing, Kraków 1994, ss.
76-77;
11
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
1.2 Obrót papierami wartościowymi
W Polsce definicje obrotu publicznego określa Ustawa Prawo u publicznym
obrocie papierami wartościowymi z 21 sierpnia 1997 roku. Publicznym obrotem
papierami wartościowymi jest, zgodnie z art. 2 ust. 1, proponowanie nabycia lub
nabywania emitowanych w serii papierów wartościowych przy wykorzystaniu
środków masowego przekazu albo w inny sposób, jeżeli propozycja skierowana jest
do więcej niż 300 osób lub nieoznaczonego adresata. Brak spełniania warunków
obrotu publicznego klasyfikuje papier wartościowy do rynku prywatnego. Podział
polskiego rynku kapitałowego na publiczny i prywatny jest, więc w myśl przepisów
prawa zasadniczym kryterium jego klasyfikacji12.
Podstawowym warunkiem wprowadzenia papierów wartościowych do
obrotu publicznego jest zgoda Komisji Papierów Wartościowych i Giełd. Emitent w
celu uzyskania zgody na emisję papierów wartościowych musi przedłożyć KPWiG
wymagane dokumenty i wnioski, i jeżeli wszystko jest zgodne z prawem, a
wymagane dokumenty są tego dowodem Komisja wydaje decyzję do 2 miesięcy od
dnia otrzymania wniosku.
Według prawa, rynkiem regulowanym nazywamy system obrotu papierami
wartościowymi dopuszczonymi do obrotu. Jest on tak zorganizowany, że przy
kojarzeniu ofert zbycia i nabycia tych papierów zapewniony jest dostęp do wszelkich
informacji rynkowych, oraz równoprawne warunki nabycia i zbycia papierów.
Warunki te powinien spełniać zarówno publiczny obrót pierwotny, jak i wtórny.
Publicznym obrotem pierwotnym określa się nabywanie emitowanych w serii
papierów wartościowych nowej serii, bądź proponowanie ich nabycia przez emitenta
bądź subemitenta usługowego. Natomiast publiczny obrót wtórny dotyczy
nabywania papierów, bądź proponowania przez osoby inne niż emitent lub
subemitent usługowy do nabycia emitowanych w serii papierów wartościowych.
12
Irena Pyka, Rynek pieniężny op. cit., ss. 108-110;
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
1.2.1. Instytucje obrotu papierami wartościowymi
Obrót publiczny jest bardzo ściśle regulowany przez ustawę „O publicznym
obrocie papierami wartościowymi”. Ustawa ta określa kryteria jakie należy spełniać,
aby zaistnieć na rynku publicznym, oraz charakteryzuje również podmioty
odpowiedzialne za obrót publiczny. Instytucjami rynku regulowanego w Polsce
zgodnie z wymogami prawa są:
 Komisja Papierów Wartościowych i Giełd
 Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych
 Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie
 Centralna Tabela Ofert – rynek pozagiełdowy

działalność maklerska.
Komisja Papierów Wartościowych i Giełd (KPWiG) działa nieprzerwanie od
1991r. Pierwotnie funkcjonowała pod nazwą Komisja Papierów Wartościowych.
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997r., Prawo o publicznym obrocie papierami
wartościowymi, umożliwiła zwiększenie kompetencji KPW o nadzór nad giełdami
towarowymi, i zmieniła jej nazwę na Komisję Papierów Wartościowych i Giełd.13
Ustawa z 21 sierpnia mówi, że KPWiG jest centralnym organem administracji
rządowej w zakresie publicznego obrotu oraz działalności giełd towarowych,
giełdowych izb rozrachunkowych, maklerów giełd towarowych, podmiotów
prowadzących przedsiębiorstwa maklerskie na rynku towarów giełdowych oraz
działalności domów składowych i podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa
składowe.
Do zadań Komisji należy:
 sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem reguł uczciwego obrotu i
konkurencji w zakresie publicznego obrotu papierami wartościowymi i
towarami giełdowymi oraz nad zapewnieniem powszechnego dostępu do
rzetelnych informacji na rynku papierów wartościowych i rynku towarów
giełdowych,
DzU nr 118/1997, poz 754 z późniejszymi zmianami DzU nr 141/1997, poz. 945, DzU nr 107/1998, poz 669
i nr 113/1998, poz. 715.
13
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
 inspirowanie, organizowanie i podejmowanie działań zapewniających
sprawne funkcjonowanie rynku papierów wartościowych i rynku towarów
giełdowych oraz ochronę inwestorów,
 współdziałanie z organami administracji rządowej, Narodowym Bankiem
Polskim oraz instytucjami i uczestnikami publicznego obrotu papierami
wartościowymi i obrotu towarami giełdowymi w zakresie kształtowania
polityki gospodarczej państwa zapewniającej rozwój rynku papierów
wartościowych i rynku towarów giełdowych,
 upowszechnianie wiedzy o zasadach funkcjonowania rynku papierów
wartościowych i rynku towarów giełdowych,
 przygotowywanie
projektów
funkcjonowaniem rynku
aktów
papierów
prawnych
wartościowych
związanych
i
rynku
z
towarów
giełdowych,

podejmowanie innych działań przewidzianych w ustawie Prawo o
publicznym obrocie papierami wartościowymi oraz ustawy o giełdach
towarowych14.
Drugą z wymienionych instytucji obrotu papierem wartościowym jest Krajowy
Depozyt Papierów Wartościowych jako centralna instytucja odpowiedzialna za
prowadzenie i nadzorowanie systemu depozytowo-rozliczeniowego w zakresie
obrotu papierami wartościowymi. Obrót ten wzorowany jest na najlepszych
światowych wzorcach, w tym na zasadzie całkowitej dematerializacji papierów
wartościowych.
Polski centralny depozyt papierów wartościowych powstał w 1991 roku, jako
jeden z działów Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. 7 listopada 1994
roku nastąpiło wydzielenie tego działu ze struktur GPW i odtąd Krajowy Depozyt
Papierów Wartościowych S.A. funkcjonuje jako samodzielna, niezależna spółka
akcyjna,
14
Internet, www.kpwig.com.pl
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Podstawowe zadania KDPW określa tabela 3.
Tabela 3.
Zadania KDPW.
Zadanie
Opis zadania
Operacje te są następstwem zawartych na rynku
transakcji oraz innych operacji w wyniku,
których papiery wartościowe zmieniły
właściciela.
Począwszy od 1 lipca 1996 r. wszystkie papiery
wartościowe i instrumenty finansowe złożone w
Przechowywanie papierów
Krajowym depozycie występują pod
wartościowych dopuszczonych do
oznaczeniami kodowymi, które nadawane są
publicznego obrotu
zgodnie z treścią norm, ogłoszonych przez
International Standard Organization (ISO).
Depozyt w imieniu emitentów dokonuje
następujących operacji: wypłat dywidendy i
odsetek z tytułu zdeponowanych papierów
Realizacja zobowiązań emitentów wobec wartościowych, realizacji praw poboru,
asymilacji serii akcji, konwersji akcji imiennych
właścicieli papierów wartościowych.
na akcje na okaziciela, obsługi operacji zamiany
akcji w związku z łączeniem się spółek, splitów
akcji i zamiany obligacji zamiennych na akcje.
Nadzór nad zgodnością wielkości emisji Do obowiązków KDPW należy kontrola
zgodności sumarycznej liczby papierów
papierów wartościowych znajdujących wartościowych zapisanych na rachunkach
się w obrocie.
uczestników z wielkością emisji
Depozyt prowadzi fundusz gwarancyjny
utworzony z wpłat swoich uczestników. Celem
funduszu jest zapewnienie wykonania rozliczeń
Zarządzanie Funduszem Rozliczeniowym w przypadku wystąpienia braku środków
pieniężnych niezbędnych do rozliczenia
transakcji na rachunku uczestnika
W ramach tego systemu Depozyt pełnie dwie
Inne zadania
bardzo istotne dla bezpieczeństwa uczestników
systemu funkcje:
1. System zabezpieczenia
Rozliczanie transakcji zawartych na
rynku papierów wartościowych.
społecznego w Polsce
2. Rozliczanie transakcji
terminowych

Obsługa wypłat transferowych między
OFE w wyniku zmiany członkostwa jednego z
uczestników systemu
Prowadzenie Funduszu Gwarancyjnego
tworzonego z wpłat PTE,
Obsługa Systemu Rekompensat. Wprowadzenie
Systemu Rekompensat spowodowało, że nawet
w przypadku upadłości któregoś z domów
maklerskich, jego klienci będą mieli
zagwarantowaną wypłatę środków
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
zgromadzonych na rachunku maklerskim, do
wysokości określonej w art. 122 Ustawy Prawo o
publicznym obrocie papierami wartościowymi.15
Źródło: Internet, www. Kpwig.com.pl
Kolejną instytucją rynku papierów wartościowych jest Giełda Papierów
Wartościowych w Warszawie. We wrześniu 1989 r. nowy, niekomunistyczny rząd
rozpoczął program zmiany ustroju i odbudowy gospodarki rynkowej. Głównym
motorem zmian strukturalnych była prywatyzacja i rozwój rynku kapitałowego. W
przeciwieństwie do doświadczeń innych krajów, gdzie prywatyzacja prowadzona
była w ramach istniejącej już struktury instytucji finansowych, w Polsce równocześnie z prywatyzacją - konieczne było stworzenie niezbędnej infrastruktury
rynku kapitałowego. W niecały miesiąc po uchwaleniu przez Sejm Prawa o
publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych, dnia 12
kwietnia. 1991 r., Minister Przekształceń Własnościowych i Minister Finansów,
reprezentujący Skarb Państwa podpisali akt założycielski Giełdy Papierów
Wartościowych w Warszawie. Cztery dni później, 16 kwietnia odbyła się pierwsza
sesja giełdowa z udziałem 7 domów maklerskich, na której notowano akcje 5 spółek.
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie została założona przez Skarb
Państwa jako spółka akcyjna. Kapitał akcyjny spółki wynosi 42 ml. Złotych i jest
podzielony na 60 tys. akcji imiennych. Jej akcjonariuszami mogą być banki, domy
maklerskie, Skarb Państwa, towarzystwa funduszy powierniczych, zakłady
ubezpieczeń oraz emitenci papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego
obrotu i notowanych na Giełdzie.16
Obrót giełdowy na GPW odbywa się na trzech rynkach:
 podstawowym,
 równoległym,
 wolnym.
Rynki te różnicują się ze względu na rodzaje handlowych instrumentów finansowych
i zasady obrotu nimi.
15
16
Internet, www.kdpw.com.pl
Ibidem
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Notowania zaś prowadzone są w systemie kursu jednolitego, tzw. fixingu
gdzie można zawierać transakcje na dowolną liczbę akcji, i w systemie kursu
ciągłego.
Centralna Tabela Ofert jest spółką akcyjną, która powstała 29 stycznia 1996
roku z inicjatywy domów Maklerskich Związku Banków Polskich. Jest ona
odpowiedzialna za organizację i prowadzenie obrotu pozagiełdowego.
Do
głównych
zadań
CeTO
należą
organizowanie
regulowanego
pozagiełdowego publicznego obrotu papierami wartościowymi oraz innymi
instrumentami finansowymi, w tym gromadzenie, przedstawienie i udostępnianie
informacji o ofertach i transakcjach zawartych na regulowanym rynku.17
Tabela 4.
Cechy rynku regulowanego w Polsce
Cechy GPW
Cechy CeTO
1
2
1. Rynek scentralizowany – oferta kupna i
1. Rynek zdecentralizowany – kurs papierów
sprzedaży są zestawiane zbiorowo w arkuszu wartościowych ustalany jest w drodze
zleceń – rynek kierowany zleceniami
negocjacji z partnerami – rynek kierowany
cenami
2. Na rynku występuje specjalista papieru
2.obsługę papierów wartościowych prowadzi
wartościowego
wielu specjalistów, a czasami ich w ogóle
brak
3. Do obowiązków specjalisty należy:
3. do obowiązków organizatorów rynku w
Określenie kursu jednolitego
obrocie należy:
Równoważenie rynku poprzez
stałe podawanie własnych ofert
interwencję,
kupna i sprzedaży papieru
Podtrzymywanie wolumenu
wartościowego w wysokości nie
płynności i obrotu
mniejszej niż obligatoryjnej
Dokonywanie alokacji i redukcji
jednostki obrotu
na żądanie członka CeTO
zawieranie transakcji kupna i
sprzedaży papierów
wartościowych we własnym
imieniu i na rachunek własny
4. Rynek urzędowy – wynik operacji maklera 4. Rynek kupiecki – rynek operacji, podlega
specjalisty musi być zaaprobowany przez
uznaniu przez rynek, tj. przez innych
GPW
kupców, a zakwestionowanie wyniku
operacji wymaga postępowania przeciwko
uczestnikowi łamiącemu zasady przez CeTO
5. GPW powstała drogą administracyjną –
5. CeTO ma charakter samorządowy –
powstała z nakazu
powstała z inicjatywy oddalonej
przedsiębiorstw maklerskich
17
Internet, www.ceto.pl
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
6. Akcjonariusze nie mają prawa do udziału
w zyskach
6. akcjonariusze mają prawo do dywidendy z
zysku wypracowanego.
Źródło: Opracowanie na podstawie I. Pyka: Rynek Kapitałowy, ss. 139-142.
Ostatnią ze wskazanych instytucji są Domy maklerskie. Działalność, ich
umożliwia inwestorom zawieranie transakcji giełdowych. Biura maklerskie w
modelu, który występuje w Polsce są elementem architektury rynku. W Polsce nie
można wykupić miejsca na giełdzie i uczestniczyć na rynku samodzielnie. Wszystkie
operacje należy dokonywać poprzez pośrednika w postaci maklera, który
reprezentuje określony dom maklerski. Makler nie może też grać na giełdzie
samodzielnie, jako indywidualny uczestnik obrotu. Jest on wysoce wykwalifikowaną
osobą, która posiada licencję wydaną przez KPWiG.
Maklerzy są tylko pracownikami przedsiębiorstw maklerskich, dla których
ustawodawca
przewidział
rolę
pośredników
giełdowych.
Przedsiębiorstwo
maklerskie jest działalnością koncesjonowaną i wymaga uzyskania zgody KPWiG.
Zasadniczo, firmę maklerską może prowadzić tylko spółka akcyjna, której siedziba
znajduje się w Polsce. W przyszłości przewiduje się wprowadzenie uregulowań
prawnych, które w ramach jednoczenia się Polski z UE zezwalałyby na działalność
zagranicznych biur maklerskich w Polsce na zasadzie wzajemności. Reguła
„wspólnego paszportu”, polega na tym, że podmiot, który uzyskał pozwolenie na
działalność maklerską w kraju UE, może automatycznie działać także w Polsce.
Działalnością maklerską nazywamy podejmowanie jakichkolwiek działań,
które wiążą się z obrotem papierami wartościowymi. Polski system prawny jest tak
skonstruowany w zakresie obrotu, aby wymusić niejako wykonywanie wszystkich
czynności przez pośredników posiadających pozwolenie KPWiG. Typowa lista
czynności zarezerwowanych dla tych instytucji to:
 oferowanie papierów wartościowych w obrocie pierwotnym i w pierwszej
ofercie publicznej,
 prowadzenie działań na cudzy rachunek (nabywanie lub zbywanie papierów
wartościowych), tzw. usługi brokerskie,
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
 nabywanie lub zbywanie papierów wartościowych na własny rachunek w celu
realizacji zadań związanych z organizacją rynku regulowanego (pełnienie
funkcji specjalisty, animatora);
 zarządzanie na zlecenie cudzym pakietem papierów,
 działalność doradcza w zakresie obrotu papierami wartościowymi,
 prowadzenie
rachunków
papierów
wartościowych
oraz
rachunków
pieniężnych służących do ich obsługi,
 pośredniczenie w procesie zakupu lub sprzedaży papierów wartościowych,
które występują w na zagranicznych rynkach regulowanych.18
1.2.1. Rynek pierwotny
Dwoma zasadniczymi segmentami operacyjnymi rynku kapitałowego,
dodatkowo ściśle ze sobą sprzężonymi, są: rynek pierwotny i rynek wtórny.
Rynek pierwotny jest tą częścią rynku kapitałowego, gdzie dokonuje się
sprzedaży nowo wyemitowanych papierów wartościowych przez uprawnione
podmioty gospodarcze, chcące powiększyć swe zasoby kapitałowe. Emitenci
papierów wartościowych nie mogą traktować uzyskanego poprzez pierwotny rynek
wzrostu kapitału jako bezpośredniego powiększenia zysku, bowiem jest to środek
służący do finansowania w firmie różnego rodzaju celów rozwojowych, np.:
rozbudowy jej potencjału produkcyjnego, zakupu skuteczniejszych programów
komputerowych, restrukturyzacji. Wynika stąd, że uzyskane środki można
przeznaczyć na działalność produkcyjną, a nie konsumpcyjną.
Na rynku pierwotnym możemy wyróżnić emisję papierów wartościowych o
charakterze publicznym, lub niepublicznym. Liczba osób, do których jest kierowana
emisja jest kryterium, które wyznacza jego charakter. Za emisję publiczną uważa
się takie działania, które propozycję nabycia lub nabywania emitowanych w serii
papierów wartościowych przedstawiają przy wykorzystaniu środków masowego
przekazu. Oznacza to, że oferta zakupu papierów wartościowych jest skierowana do
W. Przybylska-Kapuścińska, Rynek papierów wartościowych w Polsce – wybrane problemy, Wydawnictwo
Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2002, ss. 286-287;
18
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
nieograniczonej liczny inwestorów, czyli do nieoznaczonego adresata. Za publiczny
obrót w Polsce uważa się skierowanie emisji do więcej niż 300 osób. Gdy jest ona
skierowana do 300 osób lub mniej wtedy taka oferta przyjmuje charakter
niepublicznej. Emisje na rynku pierwotnym mogą być dokonywane wielokrotnie
przez tych samych emitentów, a papiery wartościowe muszę mieć formę
zdematerializowaną.19
Na rynku pierwotnym można wyodrębnić dwa sposoby emisji papierów
wartościowych:
-
własną, czyli prowadzoną bezpośrednio przez samego emitenta,
-
obcą, emisja jest dokonywana przez odpowiednie organy na zlecenie
emitenta. Emitent papierów wartościowych wystawia je lub wypuszcza we
własnym imieniu, prezentując w ten sposób przeważnie zapotrzebowanie
na kapitał pożyczkowy lub udziałowy. Może on oferować walory
inwestorom
samodzielnie,
ewentualnie
za
pośrednictwem
biur
maklerskich, albo może skorzystać ze współpracy tzw. Subemitentów
usługowych i inwestycyjnych, którymi są przeważnie banki i domy
maklerskie.20 Subemisja usługowa to umowa podpisywana przez emitenta
z konsorcjum finansowym (bank, dom maklerski), na mocy której
konsorcjum obejmuje wszystkie akcje emitenta, a następnie sprzedaje je w
ofercie publicznej. Opłacalność subemisji usługowej polega na tym, że
konsorcjum obejmuje wszystkie akcje spółki po cenie uwzględniającej
pewne dyskonto w stosunku do ceny sprzedaży, na przykład 95 zł, a
sprzedaje je po cenie odpowiednio wyższej, np. 100 zł. Różnica 5 zł jest
rodzajem zapłaty za przeprowadzenie sprzedaży akcji w ofercie publicznej
(jest to na ogół około 5% ceny emisyjnej). Subemisja inwestycyjna jest to
umowa między emitentem a konsorcjum (do którego może należeć dom
maklerski, bank, fundusz inwestycyjny, zakład ubezpieczeń, zagraniczna
instytucja finansowa), na mocy której konsorcjum zobowiązuje się kupić
akcje emitenta nie sprzedane w ofercie publicznej.
19
20
W. Dębski, Rynek finansowy i jego mechanizmy, PWN, Warszawa 2001, ss. 98-99,
W. Bień, Rynek papierów... op. cit., s. 194,
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
1.2.3. Rynek wtórny
Drugim zasadniczym operacyjnym segmentem rynku kapitałowego jest rynek
wtórny. Generalnie można go określić jako rynek transakcji, w których jednak nie
bierze udziału emitent. Obrót walorami, który się tam odbywa, następuje tylko
między samymi inwestorami. Emitent nie jest zasilany na tym rynku w kapitał i nie
może w myśl przepisów prawa odkupić swoich akcji od ich właścicieli (poza
pewnymi przypadkami). Na tym rynku poprzez obrót rozumie się sprzedaż praw
wyemitowanych wcześniej walorów przez podmioty nie będące ich emitentem.
Rynek wtórny stanowi główną domenę działania giełdy i inwestorów.
Porównując go z rynkiem pierwotnym można powiedzieć, iż na rynku wtórnym
występują takie same podmiotu jak na rynku pierwotnym, ale bez emitenta. Główną
przyczyną udziału inwestora na rynku wtórnym jest oczekiwanie uzyskania większej
korzyści niż tej, którą przynoszą np.: lokaty bankowe.
W gospodarce rynkowej rynek wtórny spełnia trzy zasadnicze funkcje:
 ułatwia mobilizację kapitału, umożliwia przepływ kapitału od podmiotów
posiadających go w nadmiarze do podmiotów, które zgłosiły na niego
zapotrzebowanie,
 dokonuje transformacji kapitału, oznacza to możliwość natychmiastowej
zamiany
formy
ulokowanego
kapitału
(transformacja
wierzytelności
finansowej na pieniądz, lub wymiana jednych walorów na inne),
 dokonuje oceny kapitału.
Rynek wtórny dzieli się również na segmenty operacyjne. Ich wyróżnienie
następuje w zależności od rodzajów występujących na nim spółek oraz sposobu
obrotu
papierami
wartościowymi.
Tymi
segmentami
są:
rynek
prywatny
(niepubliczny), rynek pozagiełdowy oraz rynek giełdowy. Dwa ostatnie segmenty
rynku wtórnego w Polsce są określane mianem rynku regulowanego.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
GPW w Warszawie posługuje się obecnie kilkoma indeksami notowań
kursowych wskazanymi w tabeli 5.
Tabela 5.
Podstawowe indeksy GPW w Warszawie
Nazwa indeksu
Opis
obliczany jest raz dziennie na podstawie
kursu jednolitego akcji spółek
notowanych na rynku podstawowym. Jest
Warszawski Indeks Giełdowy - WIG on indeksem dochodowym, który jest
obliczany z uwzględnieniem dochodów z
akcji, w tym również z dywidendy oraz
prawa poboru akcji.
jest on liczony przy przyjęciu wielkości
bazowej 1000 punktów i obliczany dla
portfela akcji 20 spółek notowanym na
rynku podstawowym w systemie kursu
jednolitego i w systemie notowań
Warszawski Indeks Giełdowy 20
ciągłych o największej kapitalizacji i
WIG20
największych obrotach. Jest on indeksem
cenowym, obliczanym bez uwzględnienia
dochodów z dywidend i praw poboru
akcji.
został wprowadzony jako indeks w skład,
którego wchodzą akcje 40 średnich
spółek, wyznaczonych według takich
Indeks średnich spółek - MIDWIG
samych kryteriów jak w przypadku
WIG20.
obliczany jest raz dziennie na podstawie
kursu jednolitego akcji wszystkich spółek
Warszawski Indeks Rynku
notowanych na rynku równoległym i
Równoległego WIRR
podobnie jak WIG, WIRR jest indeksem
dochodowym.
jest najnowszym indeksem na GPW. Jest
to indeks cenowy, do którego wchodzą
Indeks Spółek z Segmentu
Innowacyjnych Technologii TechWIG akcje spółek spełniające kryterium tego
segmentu.21
jest typowym indeksem cenowym będący
Indeks Narodowych Funduszy
równowartością wartości akcji 14
Inwestycyjnych NIF
funduszy inwestycyjnych.
21
Irena Pyka, Rynek... op. cit., ss. 130-139;
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Żródło: Internet, www.gpw.com.pl
Na podstawie zleceń złożonych przez inwestorów w systemie kursu jednolitego
makler posługując się określonym algorytmem wyznacza kurs dnia, dążący do
maksymalizacji obrotu, minimalizacji różnicy pomiędzy popytem a podażą, oraz
minimalizacji różnicy pomiędzy kursem wyznaczony, a kursem z poprzedniej sesji.
Konstrukcja notowań ciągłych zakłada, że cena nie jest sztywno określona, ale
może się w pewnym momencie zmieniać na skutek dysproporcji między popytem a
podażą na określone walory. Kurs akcji lub praw z akcji jest określany, co do grosza,
a kurs obligacji w procentach.
Na GPW mogą zaistnieć dwie sytuacje rynkowe:
 rynek zrównoważony, czyli taki, na którym można określić kurs jednolity
spełniający warunki w paśmie prawnie określonych wahań cenowych,
 rynek niezrównoważony, na którym nie można ustalić kursu jednolitego
spełniającego warunki odchyleń cenowych.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Rozdział II
Spółki bankowe na giełdzie
II. Struktura przedmiotowa uczestników rynku giełdowego
Infrastrukturę
ekonomiczną
rynku
kapitałów
pieniężnych
stanowią:
oszczędności indywidualne gospodarstw domowych, oszczędności zbiorowe
towarzystw społecznych i ubezpieczeniowych, funduszy emerytalnych, zyski
przedsiębiorstw oraz oszczędności gromadzone przez budżet. Wyżej wymienione
podmioty potocznie nazywane są inwestorami, czyli alokującymi22.
Schemat 3.
E. Gruszczyńska-Brożbar, Instrumenty rynku kapitałów pieniężnych, Wydawnictwo Akademii
Ekonomicznej, Poznań 2003r., s.?.
22
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Uczestnicy rynku papierów wartościowych
Źródło: E. Gruszczyńska-Brożbar, Instrumenty rynku... op.cit. s.
Inwestor jest to podmiot lokujący swój kapitał w celu osiągnięcia zysku lub
dochodu, może to być osoba fizyczna lub osoba prawna. Inwestor bierny to
najczęściej osoba, która boi się ryzyka, jej celem jest nabycie papierów
wartościowych na długi okres czasu w celu pozyskania dochodu z tytułu odsetek i
dywidend. Natomiast inwestor czynny nastawiony jest na szybki, wysoki zysk
kapitałowy. Jest on skłonny do ryzyka.
Popyt na kapitały zgłaszany jest na rynku przez emitentów, wystawiających,
bądź wypuszczających papiery we własnym imieniu. Wyodrębnia się wśród nich:
 państwo i jednostki samorządu terytorialnego, emitujące rozmaite pożyczki w
celu pokrycia swoich potrzeb finansowych,
 przedsiębiorstwa państwowe, zaciągające pożyczki w postaci akcji, obligacji i
innych instrumentów,
 przedsiębiorstwa prywatne,
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
 instytucje o charakterze publicznoprawnym, plasujące walory w celu
realizacji inwestycji,
 banki, fundusze inwestycyjne i inne instytucje finansowe.
Między wskazanymi uczestnikami rynku kapitałów pieniężnych istnieje
bezpośrednia więź, dzięki posługiwaniu się w zawieranych transakcjach papierem
wartościowym.
Transakcje
te
powstają
w
mechanizmie
rynkowym,
przy
współudziale pośredników finansowych, do których zaliczamy: banki, instytucje
lokacyjne, instytucje obrotu papierem wartościowym, w tym giełdy oraz instrumenty
finansowe o charakterze lokacyjnym i pożyczkowym, przy czym wymienione
instytucje stanowią infrastrukturę organizacyjną dla przetwarzania pieniądza na
aktywa płynne i odwrotnie. 23
Pomiędzy
przedstawionymi
powyżej
uczestnikami
rynku
kapitałów
pieniężnych istnieje bezpośrednia więź, dzięki posługiwaniu się papierem
wartościowym w zawieranych transakcjach.
Podstawowym zadaniem opisywanego mechanizmu jest transformacja
wkładów
krótkoterminowych,
średnioterminowych
i
długoterminowych
na
wierzytelności długoterminowe – np. lokaty udziałowe w przedsiębiorstwach np.
akcje, bądź obligacje.24
II.2. Etapy dopuszczenia spółki na giełdę
Spółka na etapie rozwoju dochodzi do takiego momentu, w którym
wyczerpuje dotychczasowe źródła pozyskania kapitału, i pomimo narastających
barier dotyczących możliwości powiększenia zadłużenia, odczuwa potrzebę dalszego
finansowania. W przypadku takim spółka może skorzystać z oferty rynku
publicznego, który daje możliwość wyjścia z emisją papierów wartościowych
adresowaną do nieograniczonego kręgu potencjalnych nabywców.
Papiery
wartościowe wyemitowane przez te spółki są przedmiotem obrotu na giełdzie.
23
24
E. Gruszczyńska-Brożbar, Instrumenty op. cit., s. ?.
E. Gruszczyńska-Brożbar, Instrumenty... op. cit., s. ?.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Przedmiotem obrotu na rynku publicznym mogą być jedynie papiery
wartościowe spółek publicznych, czyli takich spółek akcyjnych, których choćby
część akcji została dopuszczona do publicznego obrotu przez KPWiG.
Spółki chcą uzyskać statut spółki publicznej ze względu na następujące
korzyści:
 większy dostęp do różnych źródeł kapitału poprzez emisję akcji, obligacji,
papierów dłużnych,
 większą wiarygodność,
 lepsze postrzeganie spółki przez kontrahentów w związku z dużą
przejrzystością
informacyjną
(obowiązkowe
sprawozdania
finansowe,
obowiązkowe komunikaty o ważnych zmianach i decyzjach spółki),
 większy prestiż,
 atrakcyjność dla inwestorów wynikającą z większej płynności akcji,
 możliwość rozwoju poprzez połączenie się z inną spółką lub przejęcie.25
Wymogi wobec spółek akcyjnych, które chcą być dopuszczone przez Radę
Giełdy do obrotu giełdowego są następujące:

dopuszczenie do publicznego obrotu decyzją KPWiG,

brak ograniczenia zbywalności akcji,

minimalna wartość akcji, które mają być dopuszczone do obrotu - 4 mln zł,

minimalna wartość księgowa spółki - 4 mln zł,

udostępnienie informacji koniecznych do oceny emitenta przez inwestorów
(prospekt emisyjny oraz raporty bieżące i okresowe),

publikacja zbadanego przez audytora sprawozdania finansowego za ostatni
rok obrotowy obejmujący co najmniej 12 miesięcy.
Schemat 4 przedstawia poszczególne etapy, jakie powinna przedsięwziąć
spółka, która zamierza wejść na Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie.
Emitentem akcji notowanych na Giełdzie może być jedynie podmiot będący
spółką akcyjną. Nie oznacza to zamknięcia drogi na Giełdę dla przedsiębiorstw
25
Internet, Szkoła giełdowa w internecie, www.sgi.gpw.com.pl
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
posiadających inną formę prawną. W tym przypadku właściciele firmy muszą
przekształcić ją w spółkę akcyjną (możliwość taką mają spółki z o.o. i
przedsiębiorstwa państwowe) bądź zawiązać spółkę akcyjną, wnosząc do niej
majątek przedsiębiorstwa (wariant ten dotyczy spółek cywilnych, spółdzielni i osób
fizycznych prowadzących działalność gospodarczą).
W dalszej kolejności następuje podjęcie przez Walne Zgromadzenie
Akcjonariuszy uchwały o publicznej emisji akcji i wprowadzeniu akcji spółki do
obrotu publicznego oraz giełdowego. Konsekwencją decyzji o upublicznieniu spółki
jest konieczność sporządzenia prospektu emisyjnego, co wymaga nawiązania przez
spółkę współpracy z następującymi podmiotami:

biegłym rewidentem, który zbada sprawozdania finansowe spółki i
przekształci je tak aby sprawozdania z poszczególne lat były porównywalne

biurem maklerskim, które będzie pełnić funkcję oferującego akcje spółki w
publicznym obrocie.
Schemat 4.
Etapy wchodzenia spółki na giełdę.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Źródło: Artur Sierant, Jak zostać spółką giełdową, Internet, http://www.gpw.com.pl/gpw/droganagielde
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
W zależności od indywidualnych potrzeb emitenta istnieje także praktyka
angażowania doradców prawnych oraz finansowych.26
Kolejny etap stanowi złożenie do Komisji Papierów Wartościowych i Giełd
(KPWiG) roboczej wersji prospektu emisyjnego wraz z wnioskiem o dopuszczenie
akcji do publicznego obrotu. W toku prac nad złożonym wnioskiem i prospektem
KPWiG przekazuje spółce swoje zalecenia, po czym następuje posiedzenie
Podkomisji ds. wstępnego rozpatrywania wniosków o dopuszczenie papierów
wartościowych do publicznego obrotu. W posiedzeniu tym ze strony Giełdy
uczestniczy pracownik Działu Emitentów. Uwagi, które zostaną zgłoszone na
posiedzeniu Podkomisji powinny zostać uwzględnione przez emitenta w treści
prospektu. Niezwłocznie po uzyskaniu pozytywnej decyzji KPWiG, spółka składa
wniosek o dopuszczenie do obrotu giełdowego akcji (oraz ewentualnie praw do
akcji nowej emisji PDA). Wniosek ten jest rozpatrywany na najbliższym posiedzeniu
Rady Giełdy. Do wniosku należy dołączyć między innymi ostateczną wersję
prospektu emisyjnego, uwzględniającą wszystkie zalecenia zgłoszone w toku
postępowania przed KPWiG. Następnie przeprowadzana jest publiczna oferta. W
okresie pomiędzy przydziałem akcji nowej emisji a ich rejestracją możliwy jest na
Giełdzie obrót PDA.
Po zakończeniu publicznej oferty, rejestracji akcji nowej emisji przez sąd oraz
zdeponowaniu wszystkich akcji dopuszczonych do obrotu giełdowego w Krajowym
Depozycie Papierów Wartościowych SA spółka składa do Zarządu Giełdy wniosek o
wprowadzenie akcji do notowań na jednym z trzech rynków giełdowych tj.
podstawowym, równoległym bądź wolnym. Zarząd Giełdy określa m.in. rynek
notowań akcji spółki i system notowań a także datę sesji giełdowej, na której nastąpi
pierwsze notowanie.
W realizacji programu upublicznienia spółki pomocna może być lektura
Regulaminu Giełdy i kontakt z Firmami Partnerskimi.27
Szczegółowy opis zawartości prospektu emisyjnego zawiera Rozporządzenie Rady Ministrów z
22.12.1998r. D.U. Nr 163/98 poz. 1162.
27
Internet, www.gpw.com.pl.
26
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Według regulaminu giełdy Rada Giełdy może dopuścić akcje do obrotu giełdowego
na jednym z wymienionych rynków, jeżeli spełniły one warunki określone w
poniższej tabeli :
Tabela 6.
Warunki dopuszczenia na rynki giełdowe.
Rynek
Równoległy
Podstawowy
Wolny
Przeznaczony jest dla spółek Przeznaczony jest dla spółek Został utworzony dla spółek
dużych:


średnich:
akcji  wartość
wartość
i
giełdowego musi wynosić
giełdowego musi wynosić utworzony dla spółek, które
co najmniej 40 mln zł,
co najmniej 14 mln zł,
księgowa  wartość
wartość
co
chcą być notowane na GPW,
księgowa
- ale ze względu na swoją
minimum 22 mln zł
wielkość lub krótki czasu
500  przynajmniej
najmniej
akcjonariuszy musi być
akcjonariuszy
właścicielami
właścicielami
akcji
do
obrotu giełdowego
300 funkcjonowania na rynku nie
musi
być spełniają
kryteriów
rynku
akcji podstawowego
i
wprowadzanych do obrotu równoległego.
giełdowego
Spółki
z
rynków
akcje, które mają znaleźć  spółka ubiegająca się o równoległego oraz wolnego
się w obrocie giełdowym,
notowania na tym rynku mogą
muszą
miała
stanowić
przynajmniej

podstawowego
dopuszczonych do obrotu równoległego. Jest to rynek
wprowadzanych

akcji rynku
dopuszczonych do obrotu
minimum 65 mln zł

nie spełniających warunków
25%
zbadane
ubiegać
publikowane, przeniesienie
ustawą, rynek
po
na
się
wyższy
spełnieniu
wszystkich akcji spółki.
sprawozdania finansowe za warunków regulaminowych
spółka wprowadzana na
ostatnie dwa lata obrotowe
rynek podstawowy miała
publikowane,
zbadane
ustawą,
roczne
sprawozdania finansowe
za
ostatnie
3
lata
obrotowe.
Źródło Internet, Szkoła giełdowa w internecie, www.sgi.gpw.com.pl
o
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Decyzję o dopuszczeniu do obrotu giełdowego akcji spółki podejmuje Rada
Giełdy na wniosek Zarządu Giełdy.
Procedura dopuszczenia do obrotu giełdowego składa się z następujących
głównych etapów:

złożenie pisemnego wniosku przez emitenta,

Zarząd Giełdy wydaje opinię o spełnieniu poszczególnych kryteriów i
warunków dopuszczenia akcji określonych w Regulaminie GPW,

Rada Giełdy rozpoznaje wniosek emitenta,

decyzja zostaje podjęta nie później, niż w terminie 6 tygodni od dnia złożenia
wniosku.28
Wprowadzenie akcji do obrotu giełdowego na GPW może się odbyć zgodnie
z jednym z dwóch obowiązujących trybów:

zwykłym - gdy Zarząd Giełdy wprowadza akcje do obrotu, na podstawie
Uchwały Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie,

publicznej sprzedaży - dokonywanej przez biuro maklerskie w formie oferty
publicznej. W ten sposób można wprowadzić do obrotu akcje, jeżeli
przedmiotem oferty jest co najmniej 10% akcji objętych wnioskiem lub akcje
o wartości co najmniej:
-
6 mln zł na rynku podstawowym,
-
3 mln zł na rynku równoległym,
-
1 mln zł na rynku wolnym.
II.3. Rynek transakcji pakietowych, wyznaczniki funkcjonowania spółek (WIG,
WIG-20)
Indeks giełdowy jest to miernik zmian cen papierów wartościowych,
obejmujący wszystkie papiery wartościowe danego typu lub ich wybraną grupę.
Indeksy giełdowe takie jak WIG, WIG-20 czy TECHWIG są podstawowymi
28
Internet, Szkoła giełdowa w internecie, www.sgi.gpw.com.pl
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
miernikami nastrojów i sytuacji giełdowej. Zadaniem indeksu jest przekazanie
całokształtu wydarzeń na rynku w postaci jednej wartości. Giełda w Warszawie
posiada wiele indeksów, z których najważniejszy jest indeks WIG (Warszawski
Indeks Giełdowy), określający sytuacje na wtórnym rynku.29
Schemat 5.
Indeksy giełdowe GPW w Warszawie.
Żródło: Internet, www.gpw.com.pl
WIG jest indeksem dochodowym, który uwzględnia dywidendy oraz prawa
poboru. W jego skład wchodzą spółki, których liczba ulega zmianom po korektach
kwartalnych. Spółki te są notowane na rynku podstawowym, równoległym lub
wolnym Giełdy (nie uczestniczą fundusze inwestycyjne), których łączna wartość
rynkowa powinna stanowić 99% kapitalizacji giełdowej. Obliczanie wartości
indeksu polega na tym, że przed otwarciem sesji podawana jest na bieżąco tendencja
indeksu (jego zmiana procentowa). Po otwarciu sesji (po godz. 10) ogłaszane są
kursy otwarcia akcji. Gdy kursy otwarcia pozwolą wycenić co najmniej 65% portfela
W. Przybylska-Kapuścińska, Rynek papierów wartościowych w Polsce – wybrane problemy, pr. zb.
Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2002, s. 273.
29
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
indeksu, podawana jest pierwsza oficjalna wartość indeksu na sesji - indeks otwarcia.
Kolejne wartości podawane są co minutę na podstawie kursów ostatnich transakcji,
aż do zakończenia sesji. Po zakończeniu sesji ogłaszany jest kurs zamknięcia
indeksu.30
Obserwując zmiany wartości WIG, można bez analizowania zmian kursów
akcji poszczególnych spółek oraz wielkości wypłacanych dywidend ocenić poziom
stopy zwrotu na rynku notowanych na rynku podstawowym giełdy akcji spółek pod
warunkiem posiadania portfela składającego się ze wszystkich spółek notowanych na
tym rynku i udziału równego udziałom spółek w indeksie.31
Do końca 1992 roku indeks warszawski WIG należał do grupy indeksów
bazowych i był obliczany jako relacja zmiany średnich cen akcji notowanych na
Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Ich cechą jest porównywanie
bieżących kursów akcji do kursów uznanych za bazowe. Średnia arytmetyczna
kursów z trzech pierwszych notowań poszczególnych akcji po wprowadzeniu ich do
obrotu giełdowego uznawało się za kurs bazowy. W obliczaniu WIG-u bazowego
zmiany cen każdej z akcji spółek notowanych na giełdzie tak samo wpływały na jego
wielkość, a zatem indeks nie odzwierciedlał odpowiednio, w stosunku do wielkości
spółki, ich udziału w zmianach indeksu.
Warszawski Indeks Giełdowy, obliczony według formuły total return,
pierwszy raz został ogłoszony w styczniu 1993 roku. Obecny WIG należy do grupy
indeksów łańcuchowych. Obliczanie indeksu łańcuchowego polega na porównaniu
po danej sesji giełdowej wartości rynkowej spółek notowanych z ich wartością na
sesjach poprzednich. Wartość rynkową spółki oblicza się przez pomnożenie liczby
akcji wyemitowanych przez daną spółkę z ich aktualną ceną rynkową. Największy
wpływ na zmiany indeksu WIG mają spółki, które wyemitowały największą ilość
akcji, i ich cena jest wysoka. Indeks taki odzwierciedla procentowe zmiany wartości
rynkowej spółek giełdowych. Ta metoda liczenia wartości indeksu opiera się na
zasadzie porównania bieżącej kapitalizacji giełdowej w dniu 16 kwietnia 1991 roku,
skorygowanej współczynnikiem korygującym. W rezultacie wzrost kapitalizacji
30
Internet, www.gpw.com.pl
J. Socha, Rynek, giełda, inwestycje, „Olympus” Centrum Edukacji i Rozwoju Biznesu S.A., Warszawa
1998, s. 193.
31
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
giełdowej o 2 % wartości indeksu jest większa o 2 % w stosunku do jego wartości
poprzedniej. Formuła indeksu jest zgodna ze standardami Międzynarodowej
Korporacji finansowej (IFC). Na takiej zasadzie konstruowana jest wartość
większości indeksów na innych giełdach.32
Wartość Warszawskiego Indeksu Giełdowego [WIG(T)] oblicza się na sesji t
według następującego wzoru:
WIG (t )  K (t )
M (t )
1000, gdzie:
M (0)
M(t) – aktualna wartość rynkowa spółek giełdowych,
kapitalizacja rzeczywista dla sesji t,
M(0) – wartość giełdowa spółek w dniu 16.04.1991,
kapitalizacja bazowa,
K(t) – łańcuchowy współczynnik korygujący dla sesji t.
Na pierwszej sesji giełdowej w dniu 16 kwietnia 1991 roku wartość indeksu
wynosiła 1000, a wartość współczynnika korygującego wynosiła 1. Wartość indeksu
obliczana jest na zakończenie każdej sesji giełdowej z dokładnością do 0,1 pkt.
Współczynnik korygujący k(t) oblicza się następująco:
K (t )  K (t  1)
Mz (t )
M (t )
, gdzie:
Mz(t) – zmodyfikowana wartość kapitalizacji giełdowej dla sesji t.
K(t-1) - Współczynnik K(t) obliczany jest z dokładnością do ósmego miejsca
po przecinku.
Drugim najważniejszym indeksem GPW jest Warszawski Indeks Giełdowy
dwudziestu największych spółek – WIG-20. Jest to indeks cenowy, który nie
32
J. Socha, Rynek, giełda...op. cit., s. 193.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
uwzględnia dochodów z tytułu dywidendy, praw poboru, z wyjątkiem emisji
znacząco odbiegającej od kursu giełdowego. W skład WIG-20 wchodzi 20
największych spółek notowanych na rynku podstawowym (nie uczestniczą fundusze
inwestycyjne).
Jeśli spółka jest notowana na kilka sposobów (na przykład na fixingu i
notowaniach ciągłych), na potrzeby indeksu spółki przyjmuje się wyniki
podstawowej linii notowań, a jeśli nie można jej wskazać, to w takim wypadku
wskazuje się tę linie, na której rejestruje się największą wartość obrotów. Indeks
WIG-20 można obliczy w dwojaki sposób. Dla fixingu jego wartość jest ustalana
jednorazowo, po wyznaczeniu kursów – podobnie jak w przypadku indeksu WIG.
Dla notowań ciągłych jego wartość jest aktualizowana co 1 minutę.33
Podstawowa formuła obliczania indeksu WIG20 prezentuje się następująco:
WIG  20(T ) 
M 20(T )
x1000, gdzie:
M 20(0)W (t )
M20(t) – kapitalizacja portfela indeksu na sesji t,
M20(0) – kapitalizacja portfela w dniu bazowym,
W(t) – współczynnik porównywalności indeksu na sesji t.
Subindeksy sektorowe indeksu WIG, (w tym indeks WIG-banki) opierają
się na metodologii indeksu WIG i uwzględniają dochody z tytułu dywidend i praw
poboru. Wielkości pakietów akcji spółek wchodzących w skład portfela subindeksu
sektorowego są identyczne jak w indeksie WIG.
Wartość otwarcia indeksu podawana jest o godzinie 11.30 na podstawie
kursów jednolitych i kursów otwarcia, o ile pozwalają one wycenić co najmniej 35%
bieżącej kapitalizacji portfela indeksu Wartość zamknięcia indeksu obliczana jest po
zakończeniu sesji i jest wartością dnia indeksu.
33
W. Przybylska-Kapuścińska, Rynek papierów... op. cit., s. 276.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Oprócz dwóch powyżej wymienionych indeksów istnieją jeszcze cztery
indeksy. Jednym z nich jest indeks TechWIG który, opisuje stan koniunktury spółek
należących do Segmentu Innowacyjnych Technologii. Jest to indeks cenowy.
Kolejny to MIDWIG. Indeks ten opisuje stan koniunktury 40 średnich spółek
giełdowych z rynku podstawowego. Jest to indeks cenowy. WIRR - opisuje stan
koniunktury małych spółek giełdowych - bez względu na rynek, na którym są
notowane. Jest to indeks dochodowy. Ostatni z nich to NIF, który opisuje stan
koniunktury wszystkich spółek NFI. Jest to indeks cenowy.
Wykres 1.
Wartość rynkowa pakietu akcji spółek WIG, WIG20 i WIG banki.
45 000 000 000
40 000 000 000
35 000 000 000
30 000 000 000
25 000 000 000
Wartość rynkowa
pakietu akcji w PLN
20 000 000 000
15 000 000 000
10 000 000 000
5 000 000 000
0
Banki
WIG
WIG 20
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych giełdowych.
Obecnie w indeksie WIG dwudziestu największych spółek jest aż pięć
banków, w tym „PeKaO” bank, który posiada największy, bo aż 12,38% udział w
portfelu WIG20, i ponad 22% udział w obrotach wszystkich akcji na sesji.
Dla porównania można podać, że drugą największą spółką w indeksie
dwudziestu największych spółek jest „T.P.” S.A., która posiada 12,09% udział w
portfelu a jej udział w obrotach akcjami na sesji wynosi 10,78%. Ostatnią spółką
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
obecną w tej chwili w indeksie WIG 20 jest „Comarch”, której udział w portfelu
wynosi 0,75%, a dział w obrotach akcjami na sesji 0,26%.
Podsumowując można dodać, że wartość rynkowa pakietu akcji w PLN
indeksu WIG 20 wynosi 361 541 PLN, a wartość banków, które znajdują się na tym
indeksie wynosi 130 752 PLN, udział w portfelu akcji 20 największych spółek
samych banków jest równy 36,18%.
Opisywane indeksy publikują: Ceduła Giełdy Warszawskiej, PAP, Reuters,
Bloomberg, Telerate, Bridge, Teletekst (TVP1, TVP2 i Telewizja Polonia) oraz
Internet (www.gpw.com.pl)
II.4. Polskie banki na giełdzie
Obecnie na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie występuje 9
banków. Wśród tych banków, które zostaną przedstawione w opracowaniu znajduje
się 5 banków, tj.:

PeKaO,

BPHPBK,

Bank Zachodni WBK,

Millennium Bank,

ING Bank Śląski
Banki te należą do 20 największych spółek notowanych na Giełdzie Papierów
Wartościowych w Warszawie. Wszystkie spółki zakwalifikowane do danego sektora
(w przypadku instytucji bankowych do sektora WIG banki) uczestniczą w indeksie
WIG.34
Tabela 7 przedstawia wszystkie obecnie notowane na Giełdzie Papierów
Wartościowych banki. Największy z nich (bank PeKaO S.A.) jest jednocześnie w tej
chwili największą spółka na giełdzie. Jego wartość rynkowa pakietu akcji jest
obecnie większa od takich gigantów jak Telekomunikacja Polska czy Orlen.
Największy pakiet (363 224 000) akcji posiada bank Millennium, ale jednocześnie
cena jego akcji jest najniższa i wynosi 2,65 zł.
34
Internet, www.gpw.com.pl
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
PeKaO, BPHPBK, Millennium, INGBSK, Handlowy oraz Kredytbank to banki
uniwersalne, nastawione na obsługę klientów uniwersalnych, małych i średnich
przedsiębiorstw oraz podmiotów sektora publicznego.
Tabela 7.
Banki na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie dane z dnia
21.Maj.2003r.
Udział w
Kurs
Wartość Dzienna Udział Wpływ
obrotach
akcji
Pakiet
rynkowa zmiana
w
na
akcjami
Lp
Akcje
na
akcji
pakietu
kursu portfelu indeks*
na sesji
sesji
(PLN)
(%)
(%)
(%)
(%)
(PLN)
1 PEKAO
84,50 41 932 000 3 543 254 000 - 0,3
32,71 - 0,10 4,63
2 BPHPBK
241,00 11 304 000 2 724 264 000 2,5
25,15 0,63
1,14
3 BZWBK
59,90 18 912 000 1 132 828 800 - 0,5
10,46 - 0,05 1,87
4 MILLENNIUM 2,67 363 224 000 969 808 080 - 0,4
8,95
- 0,04 0,54
5 INGBSK
285,00 2 783 000 793 155 000 0
7,32
--0,09
6 BRE
77,50 9 812 000 760 430 000 0,4
7,02
0,03
0,56
7 HANDLOWY 49,60 10 714 000 531 414 400 - 0,6
4,91
- 0,03 0,03
8 KREDYTB
10,30 31 613 000 325 613 900 0,5
3,01
0,02
0,95
9 BOS
47,00 1 129 000 53 063 000 - 1,9
0,49
- 0,01 0,00
10 833 831
------100
--RAZEM
9,81
180
Źródło: WWW.GPW.COM.PL
Bank Zachodni WBK z kolei jest bankiem uniwersalnym, zajmującym się
kompleksową obsługą firm państwowych i prywatnych, samorządów lokalnych oraz
klientów indywidualnych. Działalność banku jest ukierunkowana przede wszystkim
na zachodnią, północną i południową część Polski oraz na najważniejsze centra
gospodarcze kraju. Aktywny jest także na rynku międzynarodowym. Poza tradycyjną
dystrybucją produktów bankowych dynamicznie rozwija usługi w zakresie
bankowości elektronicznej.35
35
Internet, www.parkiet.com.pl
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
BOS jest bankiem uniwersalnym, specjalizującym się w finansowej obsłudze
przedsięwzięć służących ochronie środowiska. Świadczy pełną obsługę dla klientów
indywidualnych i instytucjonalnych. BRE specjalizuje się w kompleksowej obsłudze
przedsiębiorstw. Dzięki bliskiej współpracy ze spółkami Grupy BRE Banku
zapewnia dostęp do szerokiej oferty usług finansowych. Specjalizuje się w obsłudze
transakcji związanych z eksportem i handlem zagranicznym. Za pośrednictwem
MultiBanku oraz mBanku jest także obecny na rynku usług dla klientów
indywidualnych.
II.4.1. Bank jako instytucja zaufania publicznego
Banki określane są w prawie wspólnotowym jako instytucje kredytowe i
jako takie przeciwstawiane instytucjom ubezpieczeniowym i inwestycyjnym.
Zgodnie z art. 1, Pierwszej Dyrektywy Bankowej, instytucja kredytowa to
przedsiębiorstwo, którego działalność stanowi przyjmowanie depozytów lub innych
środków od ludności podlegających zwrotowi i udzielanie kredytów na własny
rachunek36.
Definicja banku w polskim prawie bankowym jest inna i zawiera ją art. 2,
Prawa bankowego, który stwierdza, że bank jest osobą prawną, utworzoną zgodnie z
przepisami
ustaw,
działającą
na
podstawie
zezwoleń
uprawniających
do
wykonywania czynności bankowych obciążających ryzykiem środki powierzone pod
jakimkolwiek tytułem zwrotnym.
Jednym z wyróżników banku, w stosunku
do innych podmiotów
gospodarczych, jest to, że ma on charakter instytucji zaufania publicznego. Instytucja
ta ma wyłączność na wykonywanie niektórych czynności bankowych związanych z
tworzeniem pieniądza. Charakter ten sprawia, że banki w gospodarce rynkowej
podlegają, począwszy od tworzenia, a na likwidacji kończąc, licencjonowaniu i
nadzorowi, znacznie bardziej ścisłemu i rygorystycznemu niż inne podmioty
gospodarcze.37
Elementy konstytuujące zaufanie publiczne przedstawia tabela 8.
36
A.Kawulski, op. Cit., s.8.
J.Szambelańczyk, Podstawy prawne działalności banku, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Bankowej, Poznań
1998, s. 23.
37
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Ludzie skłonni są deponować środki w banku, ponieważ mają do niego
zaufanie. W rzeczywistości żaden bank nie jest w stanie i nie posiada wystarczającej
ilości gotówki w przypadku masowych wypłat depozytowych. Niezbędnym
elementem polityki każdego banku jest kreowanie poczucia bezpieczeństwa dla
deponentów poprzez odpowiednią akcję informacyjną, tworzenie dobrego wizerunku
oraz inne działania nie tylko ze strony banków, ale także innych instytucji. Do
ochrony działalności bankowej przed destabilizacją z reguły włącza się państwo,
oferując różnorodne instytucjonalne rozwiązania.
Tabela 8.
Konstytuanty zaufania publicznego do banków – linie obrony przed
destabilizacją systemu bankowego.
-licencjonowanie działalności bankowej,
1. Ramy instytucjonalne
-ograniczenie
możliwości
łączenia
działalności
bankowej i inwestycyjnej,
-określenie prawne rodzajów czynności bankowych,
-minimalny poziom kapitału,
2. Regulacje i nadzór
-wymagana płynność,
-badanie sprawozdań finansowych,
-udzielenie kredytu,
3. Metody ochrony przed
-zakup części aktywów banku przez rząd,
upadłością
-połączenie banków wspierane przez rząd,
-pożyczki ze strony systemu ochrony depozytów,
4.Upadłość banku (gdy nie
spowoduje to kryzysu w
całym sektorze bankowym)
5. Polityka „zbyt duży, aby
upadł”
-ubezpieczenie depozytów,
-transakcje zakupu całego lub części banku, gdy jest
to mniej kosztowne od likwidacji.
-nacjonalizacja
-transakcje zakupu przez państwo zagrożonego
banku,
Źródło: M. Roth, Too big to fail and the stability of the Banking System:Same insights from foreign countries,
Busiess Economics 1994, s. 48.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Istotą działalności banku jest przyjmowanie pieniędzy klientów, które
podlegają zwrotowi, oraz udzielanie kredytów na własny rachunek. W Polsce
zezwolenie na prowadzenie działalności bankowej wydaje Komisja Nadzoru
Bankowego, a uzyskanie takiego zezwolenia wymaga
spełnienia określonych
kryteriów. Kryteria te
dotyczą minimum kapitału własnego banku, posiadanie odpowiedniego pomieszczenia, które jest odpowiednio przystosowane do przechowywania przedmiotów
wartościowych i pieniędzy, oraz obsadzenie kierowniczych stanowisk przez osoby
kompetentne. W trosce o bezpieczeństwo wkładów lokowanych przez społeczeństwo
w bankach, władze państw wprowadzają nadzór nad działalnością banków.
Nadzór taki może sprawować bank centralny lub odrębny urząd państwowy. W
Polsce taki nadzór sprawuje Komisja Nadzoru Bankowego, której przewodniczy
prezes Narodowego Banku Polskiego. Do zadań Komisji należy określenie zasad
działania
banków,
zapewniających
gromadzonych przez klientów w bankach.
bezpieczeństwo
środków
pieniężnych
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Rozdział III
Funkcjonowanie banku na giełdzie.
III.1.Porównanie funkcjonowania spółek bankowych a innych spółek
giełdowych.
Poza głównym Warszawskim Indeksem Giełdowym istnieją także indeksy dla
poszczególnych branż. Wartość pakietów akcji (kurs akcji x pakiet akcji) jest
zróżnicowana w tych branżach. Dominującą wartość pakietu reprezentują spółki
bankowe, co obrazuje poniższa tabela.
Tabela 9.
Wartość pakietów akcji poszczególnych sektorów w dniu 31.12.1998r.
Nazwa indeksu
Wartość pakietu akcji
WIG banki
9 799 574 250 zł
WIG budownictwo
1 969 103 250 zł
WIG informatyka
6 083 544 200 zł
WIG spożywczy
2 593 886 400 zł
WIG telekomunikacja
6 083 544 200 zł
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych giełdowych.
Tabela 9 pokazuje, iż WIG banki od samego początku posiadał największy
pakiet akcji w porównaniu do innych indeksów. WIG banki od początku notowań na
giełdzie zwiększał swoje udziały w jej obrotach, które kolejno wynosiły w mln. zł.,
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
w roku 2000: 1 435,5 w roku 2001: 11 892,3 w 2002: 14 837,2. Podobna sytuacja
występuje w przypadku procentowego udziału banków w obrotach giełdy, gdzie
wskaźnik ten począwszy od roku 2000 rósł od wartości 6,7%, a pod koniec 2002
roku wynosił 11,5%. Żaden z wyżej wymienionych indeksów sektorowych nie może
być
porównywany
do
indeksu
WIG
banki,
za
wyjątkiem
indeksu
telekomunikacyjnego, którego procentowy udział w obrotach giełdy utrzymuje się na
poziomie podobnym do indeksu banków. Co ciekawe WIG banki w porównaniu do
innych indeksów, nawet do indeksu WIG, jako jedyny odnotował obroty w roku
2002 większe niż w 2001.
Wykres 2.
Obroty poszczególnych indeksów WIG w latach 2000-2003.
7E+10
Obroty w PLN
6E+10
5E+10
2000r.
4E+10
2001r.
3E+10
2002r.
2E+10
2003r.
1E+10
0
Nazwa indeksu
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych giełdowych.
Jak wynika z powyższego wykresu indeks WIG banki wraz z WIG
telekomunikacja odgrywają znaczącą rolę w obrotach WIG. Od roku 2002 żaden z
indeksów branżowych nie posiada większych obrotów od indeksu WIG banki, nawet
w roku 2003 indeks ten utrzymuje cały czas wyższe obroty od pozostałych. Jego
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
udział w ogólnych obrotach WIG oscyluje na granicy 35%. Z powyższych danych
wywnioskować można, że banki na GPW w Warszawie lepiej funkcjonują w
porównaniu do spółek z innego sektora, co jest podkreślane przez wysokie obroty i
procentowy udział w ogólnych obrotach giełdy.
III.3. Charakterystyka banku PeKaO S.A.
Bank Polska Kasa Opieki Spółka Akcyjna z siedzibą Centrali w Warszawie –
jeden z najstarszych polskich banków - jest bankiem zorganizowanym w formie
spółki akcyjnej działającej na podstawie obowiązujących przepisów prawa, w
szczególności ustawy Prawo bankowe oraz przepisów Kodeksu spółek handlowych
i postanowień Statutu Banku. Bank Pekao SA stanowi część grupy kapitałowej
UniCredito Italiano S.p.A. Jest jednostką dominującą oraz znaczącym inwestorem
dla jednostek podporządkowanych i powiązanych z nimi, będących w posiadaniu
Banku.
Bank Pekao SA jest uniwersalnym bankiem komercyjnym oferującym
szeroki zakres usług bankowych świadczonych na rzecz klientów indywidualnych
oraz instytucjonalnych, prowadzącym operacje zarówno w złotych, jak i w walutach
obcych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i za granicą poprzez sieć krajowych
jednostek oraz oddziałów zagranicznych w Paryżu oraz w Nowym Jorku. Ponadto,
Bank aktywnie uczestniczy w obrocie na krajowym i zagranicznych rynkach
finansowych.
Jest ponadto największym pod względem funduszy własnych bankiem w
Polsce, zajmującym wiodącą pozycję na rynku usług bankowych i skupiającym
wokół siebie instytucje finansowe działające na rynku zarządzania aktywami,
funduszy emerytalnych, maklerskim, leasingu i faktoringu.
W 2002 r. bank rozwijał swoje usługi finansowe, dążąc do umacniania swojej
pozycji na rynku bankowości detalicznej i korporacyjnej. Bank doskonali ofertę
nowoczesnych usług z uwzględnieniem potrzeb różnych grup klientów i w tym celu
dokonał zmian w organizacji sprzedaży produktów i usług. Mają one na celu
zwiększenie konkurencyjności oferty i dostępności usług oraz kształtowanie nowej
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
kultury sprzedaży, skoncentrowanej na potrzebach klientów. 38
Głównymi celami banku są:

stały wzrost wartości Banku, poprzez wzrost sprzedaży produktów i usług
generujących dochody, przy jednoczesnej ścisłej kontroli kosztów,

umacnianie wiodącej pozycji w sektorze finansowym w Polsce.
Realizację tych celów wspierają działania w zakresie:

zmian w strukturze organizacyjnej i sposobach zarządzania,

polityki zatrudnienia,

rozwoju nowoczesnych kanałów dystrybucji,

wdrożenia nowego systemu informatycznego,

monitorowania jakości portfela kredytowego.
Akcjonariusze Banku Pekao SA posiadali na dzień 31 grudnia 2002 r.
bezpośrednio lub pośrednio poprzez podmioty zależne co najmniej 5% ogólnej
liczby głosów na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy:
Tabela 10.
Akcjonariusze Banku PeKaO S.A.
Nazwa Akcjonariusza
UniCredito Italiano
S.p.A.
EBOiR
Liczba akcji
Udział w kapitale akcyjnym i ogólnej
i głosów na WZA
liczbie głosów na WZA
31 grudnia 2002 r.
31 grudnia 2002 r.
88 121 725
53,17%
10 985 803
6,63%
Żródło: Prospekt emisyjny banku PeKaO S.A. str. 10.
Uwaga: Zgodnie z § 11 Statutu Banku Pekao SA każda akcja Banku daje prawo do jednego głosu.
38
Bank PeKaO S.A., Informacje podstawowe, www.pekao.com.pl
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Tabela 11.
Akcje Banku posiadane przez członków Zarządu Banku na 31.12.2002 r.
Imię i nazwisko
Liczba
Rodzaj akcji
Wartość nominalna w zł
akcji
Sabina Olton
1 680
zwykłe na okaziciela
1 680
Igor Chalupec
928
zwykłe na okaziciela
928
Cezary Smorszczewski
231
zwykłe na okaziciela
231
Razem
2 839
2 839
Żródło: Prospekt emisyjny banku PeKaO S.A. str. 10.
Łączna liczba i wartość nominalna wszystkich akcji banku oraz akcji i
udziałów w jednostkach powiązanych, będących w posiadaniu osób zarządzających i
nadzorujących (władz banku) w 2002 r. nie zmieniła się w stosunku do końca roku
2001. Według stanu na 31 grudnia 2002 r. członkowie Zarządu banku posiadali 2
839 akcji banku. Członkowie Rady Nadzorczej Banku nie posiadali akcji banku.
III.2. Notowania PeKaO S.A. na Giełdzie Papierów Wartościowych w
Warszawie w 2002 roku.
Akcje banku PeKaO S.A. zostały dopuszczone do publicznego obrotu za
zgodą Komisji Papierów Wartościowych i Giełd w maju 1998 roku. Pod koniec
czerwca Bank Pekao S.A. - Grupa Pekao S.A. zadebiutował na Giełdzie Papierów
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Wartościowych w Warszawie. We wrześniu 1998 r. doradca prywatyzacyjny
Ministerstwa Skarbu Państwa skierował zaproszenie do składania ofert zakupu
strategicznego pakietu akcji Banku Pekao S.A. - Grupa Pekao S.A. do wybranych
grup inwestorów.39
W październiku i listopadzie 2000 roku przeprowadzono podwyższenie
kapitału akcyjnego banku w drodze emisji akcji zwykłych na okaziciela serii C i D.
Oferta została skierowana do inwestorów zagranicznych. Wartość emisji wynosiła
około 1 mld zł. Część akcji została objęta w formie GDS-ów (Globalne Kwity
Depozytowe), które w dniu 3 listopada 2000 roku zadebiutowały ceną 11,80 USD na
giełdzie w Londynie. Równocześnie Skarb Państwa sprzedał w ofercie publicznej
skierowanej do inwestorów krajowych 4,79% akcji Pekao SA.40
Bank zadebiutował na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie w
czerwcu 1998 roku, kurs akcji wynosił wówczas 55 złotych. Absolutne minimum
zanotowano 9.10.1998 roku, kiedy to kurs akcji wyniósł 31 złotych, natomiast
Wykres 3.
Wahania kursu akcji banku PeKaO S.A. w latach 1998 – 2003.
Źródło: Internet, Archiwum kursów akcji, www.pekao.com.pl
absolutne maksimum w notowaniach banku wystąpiło w dniu 17.05.2002 i wyniosło
39
40
Prospekt emisyjny banku PeKaO S.A.
Ibidem
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
115 złotych. Powyższy wykres pozwala stwierdzić, że na przełomie lat 1998 – 2003
przeważała tendencja wzrostowa w kształtowaniu się kursu akcji. Największe
zmiany (korzystne) w notowaniach PeKaO S.A. miały miejsce na przełomie lat 2001
– 2002. Zanotowane wówczas maksimum nie charakteryzowało się niestety
względnie stałą tendencją, już kolejne notowania przyniosły spadek kursu rzędu 40
złotych. Przebieg notowań kursów akcji banku w 2002 roku przedstawia poniższa
tabela i wykres.
Tabela 12.
Notowania akcji PeKaO S.A. w roku 2002.
2002.12.31
94.20
94.20
95.00
Kurs
zamknię
cia.
94.50
2002.11.29
98.40
97.40
98.50
97.40
-1.02
80011
2002.10.31
99.00
95.30
99.20
96.20
-3.02
379240
2002.09.30
84.90
83.20
86.20
84.30
-1.98
155901
2002.08.30
87.10
87.10
88.20
88.10
+1.26
76121
2002.07.31
79.90
79.50
83.50
82.60
+3.25
310572
2002.06.28
93.60
92.50
95.00
93.20
-0.32
138320
2002.05.31
113.00
109.50
113.00
110.50
-2.21
133540
2002.04.30
110.00
109.50
111.00
110.00
-1.35
44043
2002.03.28
104.50
103.50
105.00
103.50
0.00
83350
2002.02.28
105.50
102.50
106.00
104.00
-2.80
86769
2002.01.31
101.00
101.00
105.00
104.50
0.00
202940
2002.01.31
101.00
101.00
105.00
104.50
--
202940
Data
Kurs
Kurs
otwarcia min.
Kurs
max.
Zmiana
[%]
Wolumen
[szt]
0.00
303019
Żródło:Internet,http://www.money.pl/gieldy/archiwum/spolki
Wykres 4.
Notowania akcji PeKaO S.A. w roku 2002.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Źródło: Dane zawarte w tabeli nr 12.
Tabela 12 i wykres 4 pokazują, że kurs akcji banku PeKaO S.A. w roku 2002
charakteryzował się dużą zmiennością. Swoje maksimum – 115zł.osiągnął w dniu
17 maja, natomiast minimum zanotowano 8 sierpnia – 72,40zł. W pierwszym
półroczu kurs akcji wykazywał tendencję rosnącą. Zahamowanie tej pozytywnej dla
banku sytuacji nastąpiło na przełomie maja a czerwca i trwało aż do połowy
sierpnia. Kolejne miesiące przyniosły powolny wzrost. Do końca roku kurs
utrzymywał lekką tendencję wzrostową i wahał się w granicach 95zł. Aktualnie
(czerwiec 2003) kurs akcji banku oscyluje na granicy 100 złotych.
III.3. Kształtowanie się wskaźników: WIG i WIG banki.
Tabela 13.
Kształtowanie się wskaźnika WIG w roku 2002.
Data
Otwarcia
Min
Max
Zamknięcia. Zmiana [%]
2002.12.31
14359.23
14328.23 14391.44
14366.65
-0.16
2002.11.29
14837.64
14662.91 14838.19
14662.91
-1.15
2002.10.31
14029.80
14011.80 14159.50
14093.20
0.36
2002.09.30
12830.70
12747.20 12850.00
12797.30
-1.45
2002.08.30
13331.10
13302.80 13433.80
13433.80
1.23
2002.07.31
12826.20
12796.40 13091.30
12907.60
0.82
2002.06.28
14476.40
14167.00 14507.80
14192.90
-1.75
2002.05.31
15678.30
15593.60 15683.60
15643.00
-0.46
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
2002.04.30
15153.70
15046.00 15188.10
15122.10
-0.64
2002.03.28
15085.10
15021.00 15101.40
15026.40
-0.19
2002.02.28
15305.40
15122.30 15300.60
15278.60
-0.51
2002.01.31
15861.20
15860.80 16062.80
16062.80
1.99
Źródło: Internet, www.gpw.com.pl
Wykres 5.
Kształtowanie się wskaźnika WIG w roku 2002.
Źródło: Internet, www.money.pl
Powyższa tabela i wykres pozwalają stwierdzić, że sytuacja na polskim rynku
kapitałowym jest stabilna – główny indeks warszawskiej giełdy waha się
minimalnie. Poziom notowań nie zadowala jednak inwestorów, ponieważ WIG w
ciągu ostatnich miesięcy stracił około 5%.
Tabela 14 i wykres 6 obrazują kształtowanie się wskaźnika istotnego dla
branży bankowej tj. WIG banki. Stwierdzić można, iż wykazywał on dość znaczne
wahania. Na początku roku 2002 indeks WIG banki był stabilny, w końcu marca
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
zaczął się powolny wzrost, który w maju ukształtował wskaźnik na poziomie
26 664,60zł. Wartość zanotowana pod koniec maja była najwyższą w całym 2002
roku. W kolejnych miesiącach obserwowany był znaczny spadek wartości indeksu
WIG banki do poziomu 20 539,31 zł. Początek sierpnia i kolejne miesiące
przyniosły powolny wzrost wskaźnika, jednak do końca roku nie powrócił on do
poziomu z maja 2002 roku. Jego wartość ukształtowała się na poziomie zbliżonym
do początkowych miesięcy roku.
Tabela 14.
Kształtowanie się wskaźnika WIG banki w roku 2002.
Data
Kurs otwarcia
Kurs min.
Kurs max. Kurs zamknięcia.
2002.12.31
24 442,80
23 490,17
25 038,41
24 091,01
2002.11.29
23 776,65
22 614,28
24 607,32
24 458,44
2002.10.31
21 268,31
21 236,55
24 044,87
23 562,93
2002.09.30
21 915,44
20 877,59
22 082,02
21 391,60
2002.08.30
20 596,23
19 893,82
22 465,17
22 023,49
2002.07.31
23 191,99
19 973,60
23 440,86
20 539,31
2002.06.28
26 466,44
22 899,14
26 959,42
23 301,70
2002.05.31
25 794,64
25 392,66
26 789,20
26 664,60
2002.04.30
24 354,17
24 207,38
26 254,26
25 865,55
2002.03.28
23 710,14
23 570,18
25 037,76
24 370,80
2002.02.28
24 406,68
22 921,47
24 406,68
23 967,83
2002.01.31
20 425,36
20 425,36
24 669,04
24 444,87
Źródło: Internet, www.gpw.com.pl
Wykres 6.
Kształtowanie się wskaźnika WIG banki w roku 2002.
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
Źródło: Internet, www.biznes.interia.pl
III.4. Relacje pomiędzy wskaźnikami WIG, WIG banki a notowaniami PeKaO
S.A. w 2002 roku.
Tabela 15.
Notowania indeksów WIG, WIG banki i PeKaO S.A. w roku 2002.
KURS ZAMKNIĘCIA
ZMIANA
Data
2002-01-31
2002-02-28
2002-03-28
2002-04-30
2002-05-31
2002-06-28
2002-07-31
2002-08-30
2002-09-30
2002-10-31
2002-11-29
2002-12-31
PEKAO
104,50
104,00
103,50
110,00
110,50
93,20
82,60
88,10
84,30
96,20
97,40
94,50
WIG
16 062,80
15 278,60
15 026,40
15 122,10
15 643,00
14 192,90
12 907,60
13 433,80
12 797,30
14 093,20
14 662,91
14 366,65
WIG
BANKI
24 444,87
23 967,83
24 370,80
25 865,55
26 664,60
23 301,70
20 539,31
22 023,49
21 391,60
23 562,93
24 458,44
24 091,01
PEKAO
-
-
-
0,50
0,50
6,50
0,50
17,30
10,60
5,50
3,80
11,90
1,20
2,90
WIG
-
-
-
WIG BANKI
784,20 252,20
95,70
520,90
1 450,10 1 285,30 526,20
636,50 1 295,90
569,71
296,26 -
477,04
402,97
1 494,75
799,05
3 362,90
2 762,39
1 484,18
631,89
2 171,33
895,51
367,43
Źródło: Internet, www.gpw.com.pl
Wykres 7.
Zmiany w notowaniach: WIG, WIG banki i PeKaO S.A. w roku 2002 [%]
prace dyplomowe dotyczące giełdy papierów wartościowych
15%
10%
5%
pekao
0%
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
-5%
12
wig
wig banki
-10%
-15%
-20%
Źródło: Internet, www.gpw.com.pl
Tabela 15 i wykres 7 pozwalają na stwierdzenie, że przebieg rozpatrywanych
notowań był podobny we wszystkich przypadkach. Najwyraźniej wahania
uwidocznione są w przypadku notowań banku PeKaO S.A.. Na przełomie miesięcy
czerwiec – lipiec wystąpiła największa zmiana w stosunku do miesiąca bazowego
(styczeń), która wyniosła ponad 16,50%. Kolejne miesiące niemalże systematycznie
zaznaczały na przemian wzrost i spadek. Podobne tendencje, ale o mniejszej
amplitudzie wahań wykazywały indeksy WIG i WIG banki.
Download

Praca Licencjacka Giełda