Polityka rządu wobec małych i średnich
przedsiębiorstw
Strategicznym celem polityki makroekonomicznej państwa jest trwały, zrównoważony wzrost gospodarczy. Wokół
tego celu winny być skoncentrowane wszelkie polityki cząstkowe, o krótszym horyzoncie czasowym, do których
zaliczyć
należy
także
politykę
wobec
małych
i
średnich
przedsiębiorstw
.
Analizując w tym kontekście globalne wskaźniki, charakteryzujące udział małych i średnich przedsiębiorstw w
gospodarce narodowej, można stwierdzić, że potencjał rozwojowy tego sektora nadal nie jest w pełni wykorzystany.
Udział sektora MSP w liczbie pracujących ogółem (61,13%) jest znacznie wyższy niż udział w przychodach ze
sprzedaży (50%). Wynika z tego, że miejsca pracy w MSP są znacznie mniej produktywne, niż w przedsiębiorstwach
dużych. Przyczyn takiego stanu rzeczy należy upatrywać między innymi w niskim poziomie nakładów inwestycyjnych
małych i średnich przedsiębiorstw (udział MSP w nakładach inwestycyjnych w sektorze przedsiębiorstw wyniósł
41,7%).
Z drugiej jednak strony, począwszy od 1994 r. zaobserwować można wyraźne trendy wzrostu udziału sektora MSP
zarówno w przychodach ze sprzedaży, jak i w nakładach inwestycyjnych w gospodarce narodowej. Polityka Rządu
wobec MSP powinna stwarzać warunki dla kontynuacji i wzmacniania tych pozytywnych trendów. W nadchodzących
latach przyrost wartości dodanej wytworzonej w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw winien być wyższy, niż
w sektorze przedsiębiorstw dużych, czyli wzrost gospodarczy powinien być generowany przede wszystkim w sektorze
MSP. Taka właśnie sytuacja występuje obecnie w krajach Unii Europejskiej, gdzie małe i średnie przedsiębiorstwa
wytwarzają
około
2/3
wartości
dodanej.
Głównym celem polityki Rządu wobec MSP jest kształtowanie warunków dla tworzenia i pełnego wykorzystania
potencjału
rozwojowego
sektora
małych
i
średnich
przedsiębiorstw.
. Dlatego skuteczne działania wobec sektora MSP muszą być prowadzone w dwóch płaszczyznach tzn. poprzez
stosowanie instrumentów i rozwiązań wspólnych dla ogółu przedsiębiorstw, uzupełnionych instrumentami
szczególnymi,
adresowanymi
wyłącznie
do
MSP.
W sferze instrumentów wspólnych dla wszystkich przedsiębiorstw szczególne znaczenie przypisać należy:
- uzdrawianiu finansów publicznych, polegającym na ograniczeniu deficytu budżetowego poprzez racjonalizację
wydatków budżetowych. Działania takie powodują obniżenie stopy inflacji oraz ograniczenie potrzeb pożyczkowych
budżetu. Te czynniki z kolei prowadzą bezpośrednio do polepszenia dostępu przedsiębiorstw, w tym małych i
średnich, do bankowych i pozabankowych źródeł zewnętrznego finansowania oraz do obniżenia kosztów takiego
finansowania.
- stworzeniu systemu podatkowego, promującego inwestycje i przyjaznego dla podatnika. System taki winien
charakteryzować się niskimi stawkami podatku dochodowego, jednolitymi dla ogółu przedsiębiorstw, oraz dużą
prostotą i przejrzystością. Istotne jest także określenie takich zasad amortyzacji, które pozwalałyby
przedsiębiorstwom
na
pełne
odtwarzanie
majątku
produkcyjnego.
- ograniczaniu obciążeń i barier biurokratycznych, które powodują nieuzasadniony wzrost kosztów działalności
przedsiębiorstw, a przez to zmniejszają ich konkurencyjność. Obciążenia biurokratyczne są szczególnie dotkliwe dla
małych i średnich przedsiębiorstw, bowiem w ich przypadku udział tego rodzaju kosztów w całkowitych kosztach
działalności
jest
najwyższy.
Natomiast wśród instrumentów specyficznych dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw szczególne znaczenie
mają
te,
które
służą
wyrównywaniu
szans
w
konkurowaniu
na
wolnym
rynku,
jak
np.:
- rozbudowa systemu doradztwa dla przedsiębiorców, we wszystkich dziedzinach związanych z prowadzeniem
przedsiębiorstwa. W przedsiębiorstwach dużych istnieją wyspecjalizowane służby marketingowe, finansowe itd.,
natomiast w MSP funkcje te często muszą być realizowane przez samego właściciela, lub wąskie grono osób,
niekoniecznie
będących
specjalistami
we
wszystkich
tych
dziedzinach.
- poprawa dostępu MSP do informacji istotnych z punktu widzenia prowadzonej działalności gospodarczej, poprzez
tworzenie i udostępnianie baz danych dotyczących np.: potencjalnych możliwości eksportowych i kooperacyjnych,
regulacji
obowiązujących
na
jednolitym
rynku
europejskim
itd.
- rozbudowa systemu funduszy poręczeń kredytowych dla MSP. Małe i średnie przedsiębiorstwa charakteryzują się
niską wartością majątku trwałego, co powoduje trudności w przedstawianiu bankom wiarygodnych zabezpieczeń
zaciąganych kredytów. Fundusze poręczeń kredytowych dla MSP są skutecznym i sprawdzonym w praktyce
instrumentem
łagodzącym
te
bariery.
- rozwiązania prawne i instytucjonalne służące rozwojowi rynku kapitałowego, a zwłaszcza funduszy podwyższonego
ryzyka (venture capital). Doświadczenia państw o dojrzałej gospodarce rynkowej wskazują, że fundusze tego typu
są optymalnym źródłem kapitału dla przedsiębiorstw niewielkich, lecz o dużym potencjale rozwojowym.
Dalsza analiza rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw pozwala na sformułowanie trzech celów pośrednich:
1.
Zwiększenie
konkurencyjności
sektora
małych
i
średnich
przedsiębiorstw
Przyrost sprzedaży towarów i usług wytwarzanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa będzie możliwy o tyle, o ile
będą one w stanie sprostać konkurencji innych wytwórców krajowych i zagranicznych. Tymczasem, w wyniku procesu
integracji naszego kraju z Unią Europejską oraz postępującej liberalizacji wymiany handlowej Polski z zagranicą,
konkurencja na rynku wewnętrznym staje się coraz silniejsza. To samo zjawisko można zaobserwować na rynkach
zewnętrznych. Zwiększenie konkurencyjności sektora małych i średnich przedsiębiorstw jest zatem koniecznym
warunkiem
dla
wzrostu
jego
udziału
w
tworzeniu
produktu
krajowego
brutto.
Działania Rządu, służące zwiększeniu konkurencyjności sektora MSP, polegają przede wszystkim na:
- zmianach legislacyjnych służących obniżeniu kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników,
- finansowym wsparciu przedsięwzięć innowacyjnych i wdrożeniowych podejmowanych przez przedsiębiorstwa, w
tym
przedsięwzięć
służących
wprowadzaniu
systemów
jakości,
rozwoju
infrastruktury
gospodarczej,
w
tym
m.in.
sieci
doradztwa
gospodarczego,
- tworzeniu sieci zapewniających powszechny dostęp przedsiębiorców do informacji istotnych z punktu widzenia
prowadzonej
przez
nich
działalności
gospodarczej,
- ułatwianiu przedsiębiorcom dostępu do wiedzy w zakresie prowadzenia przedsiębiorstwa.
2.
Wzrost
eksportu
sektora
małych
i
średnich
przedsiębiorstw
Udział małych i średnich przedsiębiorstw w eksporcie ogółem wykazywał w ostatnich latach tendencję malejącą.
Odwrócenie tej tendencji, czyli wzrost sprzedaży MSP na rynki zewnętrzne stanowić będzie istotny komponent służący
realizacji
głównego
celu
polityki.
Działania
Rządu
służące
wzrostowi
eksportu
sektora
MSP
powinny
polegać
m.in.
na:
o dofinansowaniu środkami budżetowymi udziału przedsiębiorstw w zagranicznych imprezach wystawienniczych,
o rozbudowie systemu informacji o możliwościach eksportowych, opartego między innymi na informacjach
gromadzonych
przez
polskie
placówki
ekonomiczno-handlowe
za
granicą,
o upowszechnianiu wśród przedsiębiorców wiedzy o regulacjach obowiązujących na jednolitym rynku europejskim,
o dofinansowywaniu udziału polskich przedsiębiorstw w programach Unii Europejskiej, służących nawiązywaniu
transgranicznej
współpracy
handlowej,
o uproszczeniu zasad, warunków i procedur ubezpieczeń kredytów eksportowych przez Korporację Ubezpieczeń
Kredytów Eksportowych (KUKE) w celu ułatwienia dostępu MSP do tych ubezpieczeń.
3.Wzrost
nakładów
inwestycyjnych
w
sektorze
małych
i
średnich
przedsiębiorstw
Inwestowanie jest nieodzownym warunkiem rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw. Tymczasem udział MSP w
nakładach
inwestycyjnych
w
gospodarce
narodowej
jest
relatywnie
niski.
Działania Rządu służące wzrostowi nakładów inwestycyjnych w sektorze MSP polegają m.in. na:
o wzmocnieniu proinwestycyjnego oddziaływania systemu podatkowego, w tym poprzez wprowadzenie
korzystniejszych
regulacji
dotyczących
amortyzacji,
o rozbudowie i dokapitalizowaniu systemu funduszy poręczeń kredytowych, ułatwiającego przedsiębiorcom dostęp
do
finansowania
bankowego,
o promowaniu rozwoju pozabankowych instytucji finansowego otoczenia sektora małych i średnich przedsiębiorstw,
takich jak: fundusze typu venture capital, pozagiełdowy regulowany rynek papierów wartościowych.
Analizując wymienione powyżej trzy cele cząstkowe należy stwierdzić, iż są one wzajemnie ze sobą powiązane.
Przykładowo: wzrost eksportu nie jest możliwy bez wzrostu konkurencyjności, ten z kolei wymaga poniesienia
nakładów
inwestycyjnych..
Dla realizacji polityki Rządu wobec sektora małych i średnich przedsiębiorstw została utworzona Agencja Promocji i
Rozwoju
Przedsiębiorczości
Dla zobiektywizowania ocen niezbędne jest zastosowanie wymiernych wskaźników. Wskaźniki dotyczące realizacji
celów cząstkowych 2 (wzrost eksportu) i 3 (wzrost nakładów inwestycyjnych) powinny zapewniać porównywalność
danych dzięki ich skorygowaniu o stopę inflacji i zmianę kursów dewiz. Za wskaźnik stopnia realizacji celu
cząstkowego 1 (wzrost konkurencyjności) przyjęto stosunek przychodów ze sprzedaży sektora MSP do produktu
krajowego brutto. Wreszcie jako syntetyczny wskaźnik, służący do oceny stopnia realizacji celu głównego przyjęto
udział
małych
i
średnich
przedsiębiorstw
w
tworzeniu
produktu
krajowego
brutto.
Dużą rolę w realizacji polityki Rządu wobec małych i średnich przedsiębiorstw mogą i powinny spełniać samorządy
gospodarczy i terytorialny.. Samorząd terytorialny może stosować szereg instrumentów wspierania małych i średnich
przedsiębiorstw takich jak tworzenie ośrodków doradztwa i inkubatorów przedsiębiorczości, przygotowywanie
terenów pod inwestycje, pomoc w nawiązywaniu kontaktów zagranicznych, ułatwianie dostępu do zamówień
publicznych itd. Rząd inicjuje współpracę w tej dziedzinie oraz stosował instrumenty ją pobudzające.
Współpraca instytucji rządowych z organizacjami samorządu gospodarczego będzie polegała przede wszystkim na
konsultowaniu opracowywanych projektów aktów prawnych, a także podejmowaniu wspólnych działań promocyjnych
i edukacyjnych. Szczególnie istotna rola przypadnie samorządowi gospodarczemu w sferze pozaszkolnej edukacji
zawodowej. Dotychczasowe doświadczenia bowiem wskazują na to, że kształcenie zawodowe prowadzone przez
samych przedsiębiorców (w szczególności rzemieślników) stanowi istotne uzupełnienie państwowego systemu
szkolnictwa
zawodowego.
Po określeniu ram prawnych dla funkcjonowania samorządu gospodarczego, w miarę jego rozwoju i umacnianiu się
jego pozycji w życiu gospodarczym kraju będzie możliwe sukcesywne rozszerzanie jego kompetencji o niektóre
dziedziny pozostające dotychczas w zakresie działania administracji państwowej, w tym także dotyczące realizacji
zadań
wynikających
z
tego
dokumentu.
LITERATURA
* GOSPODARKA NARODOWA nr 1/1998 "Polityka strukturalna Polski w perspektywie integracji z Unią Europejską.
Raport
końcowy"
* GOSPODARKA NARODOWA nr 7/1996, Martin Forst "Wsparcie dla małego biznesu w Europie Środkowej i
Wschodniej"
* RZECZPOSPOLITA "Jak pomagać małym i średnim" Lidia Oktaba nr 29 z 4 lutego 1999, "Koło zamachowe
gospodarki"
Horst
Koehler
nr
113
z
17
maja
1999
* Strony w internecie Ministerstwa Gospodarki : service1.mg.gov.pl
Tego typu prace znajdziesz również na: http://misioss.republika.pl
Download

Polityka rządu wobec małych i średnich przedsiębiorstw